Bài giảng đường lối cách mạng của đảng cộng sản việt nam chương 5 đường lối xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Lỗ NN bù, lãi NN thu Thứ hai: Các cơ quan hành chính can thiệp quá sâu vào hoạt động sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp nhưng lại không chịu trách nhiệm gì về vật chất đối với cá

Chương V

ĐƯƠNG LỐI XÂY DỰNG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

I Qúa trình đổi mới nhận thức về kinh tế thị trường

1 Cơ chế quản lý kinh tế Việt Nam thời kỳ trước đổi mới (1954 – 1986)

a Cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu, bao cấp

1954

1986:

Cơ chế quản lý kinh tế

kế hoạch hóa tậ p trung quan li

êu, bao cấp

Đổi mới cơ chế quản lý kinh tế

Cơ chế kế hoạch hóa tập trung

quan liêu, bao cấp

* Đặc điểm cơ chế kế hoạch hóa tập trung

Thứ nhất: NN quản lý nền KT chủ yếu bằng mệnh lệnh

hành chính dựa trên hệ thống chỉ tiêu pháp lệnh chi tiết từ

trên xuống dưới Các DN hoạt động trên cơ sở các quyết

định của cơ quan NN có thẩm quyền và các chỉ tiêu pháp

lệnh được giao Tất cả phương hướng sản xuất, nguồn vật tư, tiền vốn, định giá sản phẩm, tổ chức bộ máy, nhân sự, tiền

lương… đều do các cấp thẩm quyền quyết định NN giao chỉ tiêu kế hoạch, cấp phát vốn, vật tư cho DN, DN giao nộp sản phẩm cho NN Lỗ NN bù, lãi NN thu

Thứ hai: Các cơ quan hành chính can thiệp quá sâu vào

hoạt động sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp nhưng lại không chịu trách nhiệm gì về vật chất đối với các quyết định của mình Những thiệt hại vật chất do các quyết định

không đúng gây ra thì ngân sách nhà nước phải gánh chịu

Các doanh nghiệp không có quyền tự chủ sản xuất, kinh

doanh, cũng không bị ràng buộc trách nhiệm đối với kết quả sản xuất, kinh doanh

Thứ ba: quan hệ hàng hóa – tiền tệ bị coi nhẹ, chỉ là hình

thức, quan hệ hiện vật là chủ yếu NN quản lý kinh tế thông qua chế độ “cấp phát – giao nộp”

Thứ tư: bộ máy quản lý cồng kềnh, nhiều cấp trung gian

vừa kém năng động vừa sinh ra đội ngũ quản lý kém năng

lực, phong cách cửa quyền, quan liêu

* Chế độ bao cấp được thực hiện dưới các hình thức chủ yếu

Bao cấp qua giá: NN quyết định giá trị tài sản, thiết bị,

vật tư, hàng hóa thấp hơn giá trị thực nhiều lần so với giá

thị trường (10 lần) Do đó hoạch toán KTchỉ là hình thức

Bao cấp qua chế độ tem phiếu: NN quy định chế độ

phân phối vật phẩm tiêu dùng theo định mức qua hình thức tem phiếu Chế độ tem phiếu với mức giá khác giá thị trường

đã biến chế độ tiền lương thành lương hiện vật, thủ tiêu động lực kích thích người lao động, phá vỡ nguyên tắc phân phối theo lao động

Bao cấp theo chế độ cấp phát vốn của ngân sách, nhưng

không có chế độ chế tài ràng buộc trách nhiệm vật chất đối với các đơn vị được cấp vốn Điều đó vừa làm tăng gánh

nặng đối với ngân sách vừa làm cho sử dụng vốn kém hiệu quả, nẩy sinh cơ chế “xin-cho”

Nhận xét:

Thời kỳ KT tăng trưởng chủ yếu tăng theo chiều rộng

tác dụng: tập trung tối đa các nguồn lực KTvào các mục tiêu chủ

yếu trong từng giai đoạn và điều kiện cụ thể, đặc biệt trong quá trình CNH theo hướng ưu tiên phát triển CN nặng

hạn chế: thủ tiêu cạnh tranh, kìm hãm tiến bộ KH-CN, triệt tiêu

động lực KT đối với người lao động, không kích thích tính năng động, sáng tạo của các đơn vị sản xuất, kinh doanh

Thời kỳ KT phát triển theo chiều sâu

khuyết điểm: do chưa thừa nhận sản xuất HH và cơ chế

TT, ta xem kế hoạch hóa là đặc trưng quan trọng nhất của nền KTXHCN, phân bổ mọi nguồn lực theo kế hoạch là chủ yếu;

không thừa nhận trên thực tế sự tồn tại của nền KT nhiều thành phần, lấy KTQD và KTTT là chủ yếu, muốn nhanh chóng xóa

sở hữu tư nhân, KT cá thể tư nhân; xây dựng nền kinh tế khép kín Làm cho nền KT rơi vào tình trạng trì trệ, khủng hoảng

Cơ chế quản lý tập trung quan liêu, bao cấp:

- không tạo được động lực phát triển, làm suy yếu

KT XHCN, hạn chế việc sử dụng và cải tạo các

thành phần KT khác, kìm hãm sản xuất, làm giảm năng xuất, chất lượng, hiệu quả, gây rối loạn trong phân phối lưu thông

- sinh ra nhiều hiện tượng tiêu cực trong XH

Đổi mới cơ chế quản lý KT trở thành nhu cầu cấp thiết, cấp bách

lý KT

4/1972

HNTW 6

(KIV) làm cho

sx bung ra

9/1979

HN TW 8 (KV)

Xóa bỏ hẳn cơ chế tập trung, quan liêu, bao cấp… chuyển hẳn nền KT sang hạch toán kinh doanh XHCN

2 Sự hình thành tư duy của Đảng

về KTTT thời kỳ đổi mới (1986 – 2012)

a quá trình nhận thức của Đảng về xây dựng KTTT ở

- HNTW 6 (K6-3/89

Từ những chủ trương đó, tư duy về lý luận và thực tiễn của Đảng đã được đổi mới theo hướng thừa nhận

các khái niệm, vai trò của KTHH, KTTT như: cung-cầu, giá trị, thị trường, giá cả… thừa nhận trong thời kỳ quá

độ tồn tại nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần KT

và cần khuyến khích các thành phần KT phát triển Cơ

chế quản lý hạch toán kinh doanh

Sự đổi mới tư duy lý luận KTTT của ĐHVI đã đặt

nền tảng cho toàn bộ tiến trình đổi mới để xây dựng nền KTTT định hướng XHCN ở nước ta

2 Sự hình thành tư duy của Đảng

về KTTT thời kỳ đổi mới (1986 – 2006)

a.quá trình hình thành tư duy của Đảng về KTTT

* Thời kỳ 12/1986 – 5/1991 (ĐHVI – ĐHVII)

* Thời kỳ 6/1991 – 4/2006 (ĐHVII – ĐHX)

- ĐH VII (6/91): tiếp tục khẳng định phát triển KTHH nhiều thành phần, vận động theo cơ chế TT có sự quản

lý của NN là cần thiết để giải phóng và phát huy các

tiềm năng SX trong XH

- HNĐBTQ giữa nhiệm kỳ KVII (1/94): cơ cấu

KT nhiều thành phần đã hình thành và cơ chế TT có

sự quản lý của NN theo định hướng XHCN đang trở thành cơ chế vận hành của nền KT – nền KT của ta

là nền KTHH nhiều thành phần, theo định hướng

XHCN, còn cơ chế vận hành của nền KT đó là cơ chế TT có sự quản lý của NN

- ĐH VIII (6/96) đưa ra kết luận mới quan trọng để hướng tới việc xây dựng nền KTTT:

“tiếp tục thực hiện nhất quán, lâu dài chính sách KT

nhiều thành phần, phát huy mọi nguồn lực để phát triển LLSX, đồng thời hoàn thiện cơ chế TT có sự quản lý của

NN theo định hướng XHCN”

Cảnh báo

Nhiệm vụ:

- ĐH IX (4/2001):

- ĐH X (4/2006):

Thừa nhận cơ chế TT nhưng không coi

nền KT là KTTT

Coi KTTT không phải là cái riêng có của

CNTB, không đối lập với CNXH

Coi KTTT định hướng XHCN là mô hình

KT tổng quát của nước ta trong TKQĐ

Gắn KTTT của nước ta với nền KTTT toàn cầu hoá, hội nhập quốc tế ngày càng

sâu và đầy đủ hơn

Bước 1Bước 2

b Tư duy của Đảng về KTTT

• KTTT là thành tựu phát triển chung của nhân loại

• KTTT còn tồn tại khách quan trong thời kỳ quá độ lên CNXH

- Phương hướng phát triển

- Định hướng XH và phân phối

- Quản lý

II Tiếp tục hoàn thiện thể chế KTTT định hướng

2 Một số chủ trương tiếp tục hoàn thiện thể

chế KTTT định hướng XHCN

Hoàn thiện thể chế KTTT đồng bộ, hiện đại là tiền đề quan trọng thúc đẩy quá trình cơ cấu lại nền KT,

chuyển đổi mô hình tăng trưởng, ổn định KT vĩ mô:

• Tiếp tục đổi mới việc xây dựng và thực thi luật pháp

bảo đảm cạnh tranh bình đẳng, minh bạch

– Đổi mới công tác quy hoạch, kế hoạch và điều hành phát triển KT theo CCTT, đồng thời thực hiện tốt chính sách XH – Thực hiện hệ thống cơ chế và chính sách phù hợp, đặc biệt

là cơ chế, chính sách tài chính, tiền tệ nhằm nâng cao chất lượng tăng trưởng, bảo đảm sự phát triển an toàn, lành mạnh của nền KT.

Chính sách tài chính quốc gia phải động viên hợp lý, phân phối và sử dụng có hiệu quả mọi nguồn lực cho phát triển

KT – XH, phân phối lợi ích công bằng

- Tiếp tục hoàn thiện c/s và hệ thống thuế, cơ chế quản lý giá, pháp luật về cạnh tranh và kiểm soát độc quyền trong kinh doanh, bảo vệ người tiêu dùng, các chính sách về thu nhập, tiền lương, tiền công

- Thực hiện cân đối ngân sách tích cực, bảo đảm tỉ lệ tích luỹ hợp lý cho đầu tư phát triển; phấn đấu giảm dần bội chi ngân sách

- Tiếp tục đổi mới cơ chế, chính sách tài chính đối với DN

NN, nhất là các tập đoàn KT và các tổng công ty Quản lý chặt chẽ việc vay và trả nợ nước ngoài; giữ mức nợ chính phủ, nợ quốc gia và nợ công trong giới hạn an toàn

- Tăng cường vai trò giám sát ngân sách của Quốc hội và hội đồng nhân dân các cấp

• Chính sách tiền tệ phải chủ động và linh hoạt thúc đẩy

tăng trưởng bền vững, kiểm soát lạm phát, ổn định giá trị đồng tiền

– Hình thành đồng bộ khuôn khổ pháp lý về hoạt động ngân

hàng Mở rộng các hình thức thanh toán qua ngân hàng và

thanh toán không dùng tiền mặt Điều hành chính sách lãi suất,

tỉ giá linh hoạt theo nguyên tắc thị trường

– Đổi mới chính sách quản lý ngoại hối và vàng; từng bước mở rộng phạm vi các giao dịch vốn; tăng cường kiểm tra, kiểm soát tiến tới xoá bỏ tình trạng sử dụng ngoại tệ làm phương tiện

thanh toán trên lãnh thổ VN Tăng cường vai trò của Ngân hàng Nhà nước trong việc hoạch định và thực thi chính sách tiền tệ Kết hợp chặt chẽ chính sách tiền tệ với chính sách tài khoá

– Kiện toàn công tác thanh tra, giám sát hoạt động tài chính, tiền tệ.

• Hoàn chỉnh hệ thống pháp luật, chính sách về đất đai bảo đảm hài hoà các lợi ích của Nhà nước, của người sử dụng đất, của người giao lại quyền sử dụng đất và của nhà đầu

tư, tạo điều kiện thuận lợi để sử dụng có hiệu quả nguồn lực đất đai cho sự phát triển; khắc phục tình trạng lãng phí

và tham nhũng đất đai

• Bảo đảm quyền tự do kinh doanh, bình đẳng giữa các

TPKT

– Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và nâng cao hiệu quả hoạt động của

DN NN, nhất là các tập đoàn KT và các tổng công ty Sớm hoàn

thiện thể chế quản lý hoạt động của các tập đoàn, các tổng công

ty NN.

– Đẩy mạnh cổ phần hoá DN NN; xây dựng một số tập đoàn KT

mạnh, đa sở hữu, trong đó sở hữu NN giữ vai trò chi phối Phân định rõ quyền sở hữu của NN và quyền kinh doanh của DN, hoàn thiện cơ chế quản lý vốn NN trong các DN

– Tạo điều kiện thuận lợi để KT tập thể phát triển đa dạng, mở rộng quy mô; có cơ chế, c/s hợp lý trợ giúp các tổ chức KT hợp tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, mở rộng thị trường, ứng dụng CN mới,

tiếp cận vốn

– Khuyến khích phát triển các loại hình DN, các hình thức tổ chức

SX, KD với sở hữu hỗn hợp, nhất là các DN cổ phần

– Hoàn thiện cơ chế, chính sách để phát triển mạnh KT tư nhân theo quy hoạch và quy định của pháp luật, thúc

đẩy hình thành các tập đoàn KT tư nhân, khuyến khích

tư nhân góp vốn vào các tập đoàn KT NN Thu hút đầu tư nước ngoài có công nghệ hiện đại, thân thiện môi

trường và tăng cường sự liên kết với các DN trong nước Thực hiện Chương trình quốc gia về phát triển DN gắn với quá trình cơ cấu lại DN

– Hỗ trợ phát triển mạnh các DN nhỏ và vừa Tạo điều kiện

để hình thành các DN lớn, có sức cạnh tranh trên thị

trường Phát triển doanh nhân về số lượng và năng lực quản lý, đề cao đạo đức và trách nhiệmXH Hoàn thiện khuôn khổ pháp luật để tăng cường sự gắn bó giữa

người sử dụng lao động và người lao động

• Tạo lập đồng bộ và vận hành thông suốt các loại thị trường.

– Phát triển thị trường hàng hoá, dịch vụ theo hướng tự do hoá

thương mại và đầu tư

– Phát triển thị trường tài chính với cơ cấu hoàn chỉnh, quy mô tăng nhanh, phạm vi hoạt động mở rộng, vận hành an toàn, được quản

lý và giám sát hiệu quả

– Phát triển và kiểm soát có hiệu quả thị trường chứng khoán.

– Phát triển lành mạnh, bền vững thị trường bất động sản, ngăn chặn tình trạng đầu cơ; hoàn thiện cơ chế vận hành sàn giao dịch bất

động sản

– Phát triển thị trường lao động, khuyến khích các hình thức giao dịch việc làm

– Phát triển nhanh thị trường khoa học và công nghệ; khuyến khích,

hỗ trợ các hoạt động khoa học và công nghệ theo cơ chế thị trường.

3 Kết quả, ý nghĩa, hạn chế và nguyên nhân

a Kết quả, ý nghĩa

b Hạn chế

c Nguyên nhân