những cơ sở phát triển quan hệ việt trung

K ILM láng gi ng.

K IL

M

M C L C

M C L C 0

A PH N M U 1

I LÝ DO CH N TÀI 1

II L CH S V N 2

III PH M VI TÀI VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 2

1 Ph m vi đ tài 2

2 Ph ng pháp nghiên c 2

B PH N N I DUNG 4

I QUAN H VI T – TRUNG T KHI BÌNH TH NG HÓA QUAN H N NAY 4

1 Quan h chính tr 4

2.Quan h kinh t 5

3 Quan h v n hóa giáo d c 6

4 Gi i quy t v n đ còn t n t i 6

II NH NG C S CHO VI C PHÁT TRI N QUAN H VI T -TRUNG7 III TRI N V NG QUAN H VI T – TRUNG 9

C K T LU N 10

CÁC TÀI LI U THAM KH O 12

K IL

M

I LÝ DO CH N TÀI

L ch s phát tri n c a m i quan h Vi t Nam và Trung qu c đã có m y

ngàn n m l ch s , t khi dân t c ta d ng n c cho đ n nay M i quan h đó đã

tr i qua nhi u b c th ng tr m, có khi yên n có khi l i xung đ t d d i Tuy

nhiên trong b t k giai đo n nào và hoàn c nh nào, v i Trung qu c c ng nh v i

các n c khác trên th gi i Vi t Nam v n luôn gi hòa khí, đ t m i quan h thân

thi n, hòa h o

Vi t Nam kh ng đ nh: “Là b n c a t t c các n c trên th gi i” và đang

th c hi n thành công s nghi p “ i m i”

Trung Qu c v i đ ng l i c i cách m c a đã thu đ c nh ng thành t u

to l n, coi tr ng phát huy tình h u ngh lâu đ i v i Vi t Nam l y giao l u, h p

tác kinh t làm n n t ng

Trên b n đ kinh t , Vi t Nam nh c u n i Nam Trung Qu c v i các

n c b n ông Nam Á Riêng v giao thông th ng m i, các c a kh u Vi t

Lào Cai – Hà Kh u…cùng nhi u c a kh u xu t nh p kh u ti u ng ch đã khi n

hai n c Vi t – Trung cung ng cho nhau các nhu c u sinh ho t và t ng l i

nhu n cho công nghi p và th ng m i

Vi t Nam v i đ ng s t, đ ng b xuyên Vi t l i n i ti p con đ ng

xuyên á đang đ c xây d ng, s đóng vai trò trung chuy n lý t ng gi a Trung

Qu c mênh mông, giàu đ p v i NÁ ph n vinh, giàu ti m n ng…

Trong xu h ng h i nh p hi n nay, khi mà nhân lo i đang h ng t i m t

th gi i h p tác, phát tri n trên c s bình đ ng, tôn tr ng ch quy n và toàn v n

lãnh th , ch quy n c a nhau thì vi c tìm hi u v quan h Vi t – Trung là r t

quan tr ng V i đ tài này ng i vi t mong mu n đem l i m t cái nhìn t ng

quan v m i quan h Vi t – Trung qua các th i k ; đ c bi t vào th i đi m hi n

nay, th i đi m Vi t – Trung bình th ng hóa quan h và không ng ng m r ng,

thúc đ y h p tác trên t t c các l nh v c

K IL

M

II L CH S V N

T x a đ n nay, quan h Vi t Nam và Trung qu c luôn là đ tài t n nhi u

gi y m c c a các nhà s h c và các nhà nghiên c u trong và ngoài n c, x a và

nay, có th đi m qua m t s công trình nghiên c u sau đây:

+ i Vi t thông s c a Lê Quý ôn

+ Hoàng Lê nh t th ng chí c a Ngô gia v n phái

+ i Vi t s ký toàn th c a nhà s h c Ngô s Liêm

Hi n nay trên các báo vi t và báo đi n t , chúng ta có th b t g p r t

nhi u nh ng bài vi t và bài nghiên c u v v n đ này

Có th nói, nh ng công trình ngiên c u v quan h Vi t – Trung qua các

th i k r t nhi u và đ s ây là m t trong nh ng v n đ có l ch s nghiên c u

r t lâu đ i, ti p c n v i v n đ này ng i vi t ch xin ti p c n v n đ góc đ

quan h h p tác Vi t Nam – Trung qu c th i k bình th ng hóa quan h , cùng

thúc đ y m i quan h h u nghi, h p tác, cùng phát tri n hòa bình trên c s tôn

tr ng đ c l p ch quy n và toàn v n lãnh thôr c a nhau

III PH M VI TÀI VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U

1 Ph m vi đ tài

Quan h Vi t Nam và Trung qu c đã có lich s phát tri n t r t lâu đ i,

tuy nhiên trong ph m v n đ , ng i vi t ch c g ng đi sâu vào nh ng đ c tr ng

c a m i quan h này trong giai đo n h n b y n m tr l i đây, c th là qua các

v n đ sau:

+ Th nh t: M i quan h Vi t – Trung v chính tr , kinh t , v n hóa, giáo

d c và vi c gi i quy t nh ng v n đ còn t n t i

+ Th hai: Nh ng c s cho vi c pháp tri n quan h Vi t – Trung

+ Th ba: Tri n v ng phát tri n quan h Vi t – Trung

2 Ph ng pháp nghiên c u

Báo cáo s d ng t p trung các ph ng pháp nghiên c u quen thu c nh :

Th ng kê, so sánh, phân tích, t ng h p

+ Ph ng pháp th ng kê các s ki n, các thành t u h p tác, phát tri n

K IL

M

+ Ph ng pháp phân tích là ph ng pháp quan tr ng khi tìm hi u các đ c

tr ng c a m i quan h Vi t – Trung

+ Ph ng pháp so sánh đ c s d ng đ làm n i b t các y u t tiêu bi u

c a m i quan h Vi t – Trung trong th i k này

+ Ph ng pháp t ng h p các ki n th c t sách v và t li u th c t đ đ a

ra nh ng v n đ t ng quan nh t v m i quan h Vi t – Trung

K IL

M

I QUAN H VI T – TRUNG T KHI BÌNH TH NG HÓA QUAN H

N NAY

H n 10 n m qua là m t th i gian c c k ng n ng i so v i l ch s hàng

nghìn n m c a m i quan h láng gi ng Vi t - Trung Nh ng trong b y n m qua

chúng ta đã ch ng ki n s thay đ i sâu s c trong m i quan h truy n th ng này

Nhìn l i, chúng ta th y sau khi bình th ng hóa, quan h Vi t - Trung đã phát

tri n toàn di n trên t t c các l nh v c: chính tr , kinh t , v n hóa, giáo d c v.v…

v i nhi u hình th c h p tác phong phú, đa dang: trao đ i đoàn qua l i, k t ngh a

gi a các đ a ph ng

1 Quan h chính tr

Trong nh ng n m qua, quan h chính tr gi a Vi t Nam và Trung Qu c

phát tri n nhanh chóng Trong quan h đ i ngo i nói chung c a Vi t Nam và

Trung Qu c v i các n c láng gi ng xung quanh khác trong th i gian qua, ch

có quan h Vi t - Trung m i có đ c đi m là hàng n m các nhà lãnh đ o cao c p

nh t đ u ti n hành các chuy n đi th m l n nhau th ng xuyên: n m 1991, 1993,

và 1997 các nhà lãnh đ o Vi t Nam: Nguy n V n Linh, Lê c Anh, M i,

Võ V n Ki t, Nông c M nh, đã l n l t sang th m Trung Qu c và các n m

1992, 1994, 1996, 1997 các nhà lãnh đ o Trung Qu c: Lý B ng, Giang Tr ch

Dân, Ki u Th ch, Lý Th y Hoàn đã l n l t sang th m Vi t Nam Vi c ti n

hành trao đ i các đoàn c p cao nh t đã tr thành vi c làm th ng xuyên gi a hai

n c Trong b y n m k t khi hai bên bình th ng hóa quan h , các nhà lãnh

đ o c p cao hai n c đã t ch c b y l n g p c p cao chính th c Bên c nh các

đoàn c p cao, nhi u đoàn đ i bi u c a các ngành (k c các đoàn đ i bi u qu c

phòng và an ninh), các đoàn th , các đ a ph ng đã dang th m l n nhau, ti n

hành h p tác gi a các ngành và k t ngh a gi a các đ a ph ng Các con s th ng

kê cho bi t, n m 1996 các đoàn đ i bi u c p th tr ng tr lên là h n 60 đoàn

Vi c trao đ i các đoàn v i s l ng l n, t t c các c p và r t đa d ng đã thúc

đ y s hi u bi t l n nhau và quan h h p tác nhi u m t gi a hai n c Hai bên

K IL

M

đã đ ra nguyên t c chung trong quan h gi a hai n c là h u ngh và láng

gi ng thân thi n d a trên n m nguyên t c cùng t n t i hòa bình, h p tác, bình

đ ng và cùng có l i, gi i quy t các v n đ tranh ch p trông qua th ng l ng và

b ng bi n pháp hòa bình, quan h gi a hai n c không nh m vào n c th ba và

c ng không làm nh h ng đ n quan h c a m i n c v i các n c khác

Nh ng nguyên t c trên là nh ng nguyên t c ch đ o trong quan h gi a hai n c

trong th i gian qua đ ng th i c ng là nh ng nguyên t c chung đ x lý quan h

Vi t - Trung trong th k t i

2 Qu an h kinh t

Cùng v i quan h chính tr , quan h kinh t gi a hai n c ngày càng phát

tri n c đi m l n nh t trong quan h kinh t Vi t - Trung trong th i gian qua

là quan h toàn di n và có tính ch t b sung cho nhau Cho đ n nay, hai n c đã

ký 24 Hi p đ nh h p tác trên nhi u l nh v c: th ng m i, đ u t , khoa h c k

thu t, b u đi n, giao thông v n t i: đ ng b , đ ng không, đ ng s t, đ ng

sông v.v… Tháng 11 n m 1995, y ban h n h p kinh t - khoa h c k thu t

Vi t - Trung thành l p đã có nh ng đóng góp nh t đ nh vào vi c phát tri n quan

h kinh t gi a hai n c Ti p theo vi c khôi ph c v n t i hành khách và hàng

hóa b ng đ ng s t Hà N i - B c Kinh, đ u n m 1996 Xí nghi p V n t i đ ng

s t I c a Vi t Nam và C c đ ng s t Vân Nam – Trung Qu c đã ký Hi p đ nh

th a thu n v n t i hành khách trên tuy n đ ng s t Hà N i – Côn Minh Trung

Qu c đang giúp đ Vi t Nam c i t o và nâng c p m t s các công trình kinh t

k thu t do Trung Qu c giúp đ Vi t Nam tr c đây nh Nhà máy d t 8-3, Nhà

máy phân đ m Hà B c, đ ng th i đ u t vào m t s ngành công nghi p nh

Tuy nhiên, đi u rõ ràng là quan h kinh t - khoa h c k thu t ch a t ng

x ng v i quan h chính tr gi a hai n c, đ ng th i ch a ph n ánh h t ti m

n ng h p tác kinh t gi a hai n c Quan h th ng m i hai chi u Vi t - Trung

ch chi m 4,9% t ng kim ng ch th ng m i c a Vi t Nam và ch chi m 0.4%

t ng kim ng ch ngo i th ng c a Trung Qu c cho đ n cu i n m 1996, t ng s

v n đ u t c a Trung Qu c vào Vi t Nam là h n 70 tri u đô la M v i 41 d án,

K IL

M

đ ng th 22 trong t ng s các n c ngoài đ u t t i Vi t Nam u t c a Vi t

Nam t i Trung Qu c còn ít h n Vi t Nam đã ký h n 20 hi p đ nh đ u t t i

Trung Qu c, v i t ng s v n vào kho ng 40 tri u đô la M Nh ng con s nói

trên là quá nh bé so v i quan h kinh t gi a Trung Qu c và các n c ASEAN

khác Có ba nguyên nhân đ a đ n tình tr ng trên: M t là, c hai n c Vi t Nam

và Trung Qu c đ u đang ra s c thu hút ngu n v n n c ngoài đ xây d ng kinh

t trong n c, do đó, ngu n v n đ u t ra n c ngoài không nhi u Hai là, tuy

đã ký các Hi p đ nh khuy n khích và b o h đ u t , Hi p đ nh tránh đánh thu

hai làn, h p tác trong ngành ngân hàng gi a hai n c còn ch m, không theo k p

nhp đ phát tri n quan h kinh t Vi t – Trung, ch a t o nh ng đi u ki n thu n

l i cho vi c t ng c ng quan h th ng m i đ u t gi a hai n c Ba là, các

công ty l n c p tr ng ng Trung Qu c ch a th t s coi tr ng ti m n ng to

l n c a th tr ng Vi t Nam hi n đang thu hút r t nhi u các nhà đ u t các n c

v i chính sách u đãi và khuy n khích đ u t Hi n nay, các công ty Trung

Qu c đ u t t i Vi t Nam ch là nh ng công ty nh , có tính ch t đ a ph ng v i

ngu n v n h n h p

3 Quan h v n hóa giáo d c

Trong th i gian qua, quan h h p tác v v n hóa, giáo d c, th thao và du

l ch Vi t - Trung ngày càng phát tri n, tr thành nh ng ho t đ ng th ng xuyên,

th hi n tình h u ngh và h p tác gi a hai n c H p tác giáo d c Vi t - Trung

r t đa d ng Bên c nh vi c trao đ i l u h c sinh (k c sinh viên và nghiên c u

sinh), hai n c còn trao đ i th c t p sinh, nghiên c u sinh, b i d ng cán b ,

trao đ i khoa h c v.v…Hi n nay Trung Qu c đang giúp Vi t Nam đào t o v n

đ ng viên trong m t s môn th thao Vi c trao đ i các đoàn v n hóa ngh thu t

và các ho t đ ng du l ch ph i h p gi a các c quan h u quan hai n c đã và

đang góp ph n t ng c ng s hi u bi t l n nhau và tình h u ngh gi a nhân dân

hai n c

4 Gi i quy t v n đ còn t n t i

K IL

M

V tranh ch p lãnh th , hai n c đã t ch c nhi u vòng đàm phán c p

Chính ph và c p chuyên viên đ gi i quy t nh ng v n đ liên quan đ n đ ng

biên gi i trên b , phân đ nh V nh B c B và v n đ Bi n ông n nay, hai

n c đã đ t đ c m t s th a thu n b c đ u nh th a thu n gi i quy t v n đ

biên gi i trên b v th c ch t: ti n hành xác đ nh các đi m còn đang tranh ch p

chu n b cho các cu c đàm phán ti p theo; và nh ng nguyên t c chung v gi i

quy t tranh ch p trên V nh B c B

II NH NG C S CHO VI C PHÁT TRI N QUAN H VI T

-TRUNG

1 S k t thúc c a chi n tranh l nh đã m ra k nguyên m i trong quan

h qu c t S đ i đ u gi a hai phe không còn n a c đi m l n nh t trong

quan h qu c t th i k h u chi n tranh l nh là h p tác trong cùng t n t i hòa

bình gi a các n c Hai m t này đan xen nhau và cùng song song t n t i Bên

c nh đó, xu th toàn c u hóa và khu v c hóa v kinh t ngày càng tr thành m t

xu th chung và là dòng ch y chính c a th gi i H th ng kinh t th gi i là

m t th th ng nh t không th tách r i khi n cho s phu thu c l n nhau gi a các

n c ngày càng t ng Nh ng đ c đi m trên đây không nh ng đã gi m quy mô

và ph m vi xung đ t gi a các qu c gia so v i th i k chí n tranh l nh, mà còn là

m t nhân t quan tr ng trong vi c duy trì n n hòa bình chung trên toàn th gi i

2 Trung Qu c là m t c ng qu c toàn c u S l n m nh v kinh t và

quân s c a Trung Qu c trong th i gian qua đã nâng cao v trí và vai trò c a

Trung Qu c trên tr ng qu c t Hi n nay, Trung Qu c có ti ng nói quan tr ng

trong vi c gi i quy t m t s v n đ l n trên th gi i và có ti ng nói không th

thi u trong vi c gi i quy t các v n đ liên quan đ n khu v c châu Á–

TháiBìnhD ng

Do vai trò to l n c a Trung Qu c trên ph m vi qu c t và vai trò c a

Vi t Nam trong khu v c ông Nam Á, vi c t ng c ng h n n a quan h h u

ngh gi a Vi t Nam và Trung Qu c là đóng góp quan tr ng vào vi c duy trì hòa

bình và an ninh khu v c S b t bình th ng trong quan h Vi t - Trung trong

K IL

M

m t giai đo n ng n tr c đây ch ng nh ng nh h ng đ n l i ích c a m i n c,

mà còn tác đ ng x u đ n tình hình an ninh trong khu v c ông Nam Á T n m

1991, vi c bình th ng hóa quan h Vi t - Trung đã góp ph n thúc đ y quan h

Vi t Nam - ASEAN phát tri n, ch m d t tình tr ng đ i đ u gi a hai nhóm n c

trong khu v c ông Nam Á, đem l i hòa bình và an ninh trong khu v c và m

ra th c t là l n đ u tiên k t khi thành l p, ASEAN s bao g m t t c 10 n c

trong khu v c và tr thành m t t ch c có v trí ngày càng cao châu Á - Thái

3 S thay đ i c a th gi i trong th i k h u chi n tranh l nh đã đ a đ n

s thay đ i v môi tr ng chi n l c và an ninh c a các n c Ngày nay, khái

ni m an ninh toàn di n, trong đó y u t kinh t đ c coi là m t trong nh ng y u

t quan tr ng nh t Có th nói, Vi t Nam và Trung Qu c đ u đã thay đ i nhi m

v c a n n an ninh đ t n c t b o v n n đ c l p t ch c a đ t n c, t c là

cu c đ u tranh sinh t n, sang nhi m v b o v s phát tri n c a n n kinh t đ t

n c; do đó, yêu c u phát tri n kinh t ngày càng là m t yêu c u c p bách và có

ý ngh a s ng còn u tiên l n nh t c a Vi t Nam trong th p k 80 là đ a đ t

n c ra kh i cu c kh ng ho ng kinh t - xã h i và trong giai đo n ti p theo là

không đ đ t n c b t t h u v kinh t Nh m kh c ph c nh ng sai l m trong

quá trình phát tri n kinh t tr c đây và phát tri n h n n a đ t n c, ngay t

trong th i k chi n tranh l nh c hai n c đ u đã thi hành chính sách m i v

phát tri n kinh t Ch ng trình c i cách kinh t t n m 1978 Trung Qu c và

chính sách đ i m i t n m 1986 Vi t Nam đã th i nh ng lu ng sinh khí m i

vào s phát tri n kinh t c a hai n c K t th p k 90 nhu c u nhanh chóng

phát tri n kinh t càng tr nên quan tr ng S phát tri n kinh t v i t c đ cao

c a các n n kinh t khác khu v c ông Á t o đi u ki n thu n l i cho Vi t

Nam và Trung Qu c phát tri n kinh t c a mình, nh ng c ng t o ra thách th c

cho hai n c ph i t p trung phát tri n kinh t n u nh không mu n gi m chân

t i ch và th t lùi t o đi u ki n th c hi n ch ng trình c i cách kinh t , c

hai n c đ u c n duy trì môi tr ng hòa bình và phát tri n quan h v i các n c

K IL

M

láng gi ng Trong b i c nh đó, quan h Vi t - Trung đã đ c bình th ng hóa

và ngày càng phát tri n

III TRI N V NG QUAN H VI T – TRUNG

Nh trên đã phân tích, vi c phát tri n tình h u ngh Vi t - Trung là phù

h p v i trào l u c a th i đ i, là l i ích c a m i n c và là đóng góp quan tr ng

vào vi c duy trì hòa bình và an ninh châu Á – Thái Bình D ng Cùng v i

quan h chính tr , quan h kinh t v i tính ch t toàn di n và b sung cho nhau

gi a hai n c s ngày càng phát tri n h n n a Vi c t ng c ng và phát tri n

quan h kinh t , khoa h c k thu t và th ng m i Vi t - Trung v i đúng ti m

n ng c a hai bên và t ng x ng v i quan h chính tr t t đ p gi a hai n c là

l i ích c a m i n c và nguy n v ng c a nhân dân Vi t Nam và Trung Qu c

Phát tri n h n n a m i quan h h p tác kinh t , khoa h c k thu t gi a hai n c

là c s đ c ng c và thúc đ y quan h chính tr ngày càng phát tri n Bên c nh

đó, phát tri n quan h kinh t , khoa h c k thu t Trung - Vi t c ng phù h p v i

chính sách c a Trung Qu c t ng c ng m i quan h đa d ng v i các n c

ASEAN, đ c bi t là h p tác kinh t nh h p tác kinh t nh h p tác ti u vùng

sông Mê Kông, h p tác khai thác giao thông đ ng s t và đ ng b , nh t là

trong b i c nh các n c ASEAN đang trong quá trình th c hi n kh i m u d ch

t do (AFTA), khuy n khích đ u t c a các n c ngoài vào kh i này

Vi c t n t i nh ng b t đ ng, nh t là nh ng tranh ch p v lãnh th gi a các

n c láng gi ng do l ch s đ l i là hi n t ng ph bi n trong quan h qu c t

Kiên trì nguyên t c đã th a thu n v duy trì n đ nh, không ti n hành b t c

hành đ ng nào có th gây ph c t p thêm tình hình, không dùng v l c ho c đe

d a dùng v l c đ i v i tranh ch p biên gi i trên b và trên bi n, chúng ta hy

v ng r ng nh ng tranh ch p v lãnh th còn t n t i, k c nh ng tranh ch p t i

Bi n ông s đ c gi i quy t v th c ch t nh th a thu n m i đây gi a Vi t

Nam và Trung Qu c nhân chuy n đi th m h u ngh chính th c Trung Qu c c a

đ ng chí M i: “Tr c m t hai n c s đ y nhanh quá trình đàm phán nh m

s m ký Hi p c v biên gi i trên b và phân đ nh v nh B c B đ khi b c