An toàn trong công nghiệp và môi trường chương 1

AN TOÀN CÔNG NGHIỆP VÀ MÔI TRƯỜNG TP.HCM, 03/2010 NGUYỄN THỊ TỊNH ẤU KHOA CÔNG NGHỆ HOÁ VÀ THỰC PHẨM ĐH SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP.HCM 2 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU CHƯƠNG 1 CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ MÔI

AN TOÀN CÔNG NGHIỆP VÀ MÔI TRƯỜNG

TP.HCM, 03/2010 NGUYỄN THỊ TỊNH ẤU

KHOA CÔNG NGHỆ HOÁ VÀ THỰC PHẨM

ĐH SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP.HCM

2

NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

CHƯƠNG 1 CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ MÔI TRƯỜNG 1.1 Đại cương về môi trường 1.2 Ô nhiễm môi trường 1.3 Các phương pháp bảo vệ môi trường

3

Phần 1: ĐẠI CƯƠNG

VỀ MÔI TRƯỜNG

4

1.1 ĐẠI CƯƠNG VỀ MÔI TRƯỜNG

• Định nghĩa môi trường:

với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, đến sản xuất, đến

sự tồn tại và phát triển của con người và thiên nhiên ”.

(Theo luật bảo vệ môi trường Việt Nam ngày 10/01/1994 )

1.1.1 CÁC CHỨC NĂNG CỦA

MÔI TRƯỜNG

Các chức năng của môi trường

Không gian sống

Cung cấp tài nguyên

Chứa đựng các chất phế thải Giảm nhẹ các tác động có hại

của thiên nhiên

Lưu trữ và cung cấp

thông tin

6

Trong trận động đất ở Tứ Xuyên, giá như một người dân nào đó trong hàng trăm triệu người ở

Tứ Xuyên có được bộ phận dự cảm ngang với loài cóc nhái, thì chắc chắn 65.000 người đã

không phải bỏ mạng và trên 20.000 người mất tích trong thảm hoạ?!

Các "văn sĩ cóc" trên đường Miên Dương-Tứ Xuyên

12

• Trước trận động đất 3 ngày hàng đàn cóc nhái tại thành phố Miên

Dương-Tứ Xuyên tự nhiên túa ra đường;

• Một con ngựa vằn ở Vũ Hán tự nhiên lao đầu vào cửa;

• Voi tự nhiên giương vòi, hung dữ;

• Hổ, sư tử bình thường ban ngày ngoan ngủ bỗng trở nên bồn chồn đi

đi lại lại;

• Những con công bỗng dưng cất tiếng gáy

⇒ khả năng dự cảm thảm hoạ của động vật?

Nhiều loài động vật đã biết trước sóng thần?

• Một đàn linh dương di chuyển qua khu vực bãi biển hướng về

những khu đồi gần đấy chỉ vài giờ trước khi những cơn sóng thần tấn công vào đất liền

• Tại khu nghỉ mát Phuket Thái Lan, những chú voi phục vụ du lịch gần bãi biển đã rống lên và lồng lộn phá xích, chạy vào đất

liền

• Các công nhân tại một sở thú ở Malaysia lấy làm ngạc nhiên khi thấy hầu hết các loài động vật bỗng nhiên có những biểu hiện lạ như tìm chỗ ẩn nấp và từ chối ra ngoài mặc dù đã đến bữa ăn.

14

1.1.2 CÁC THÀNH PHẦN CỦA

MÔI TRƯỜNG

SINH QUYỂN

THUỶ QUYỂN

• Các thành phần của môi trường:

20

KHÍ QUYỂN

Phân loại theo tồn tại

• Tầng đối lưu (Troposphere) là tầng thấp nằm ngay trên mặt đất,

chứa khoảng 70% khối lượng khí quyển, có chiều cao từ 8 km

(ở các cực) đến khoảng 18km (ở xích đạo) Càng lên cao nhiệt

độ không khí càng giảm (nhiệt độ giảm dần từ +400C ở sát mặt

đất xuống còn -500C ở đỉnh tầng đối lưu)

• Tầng bình lưu (Stratosphere) có chiều cao đến khoảng 40-50km

Ở tầng này, không khí chuyển động theo chiều ngang và nhiệt

độ không khí tăng theo chiều cao (từ khoảng -500C đến -20C ở

đỉnh) Ở độ cao khoảng 25-30km của tầng bình lưu có tồn tại

một lớp không khí rất giàu khí ôzôn, còn được gọi là tầng ôzôn

• Tầng trung quyển (Mesosphere) nằm ở độ cao từ 50-85 km

Tầng này có nhiệt độ tăng âm (từ khoảng -20C đến -920C)

• Tầng nhiệt quyển (Thermosphere) được giới hạn từ khoảng

85km đến 500km Tầng này có mật độ không khí loãng, nhiệt

độ ở tầng này tăng theo chiều cao (từ -920C đến +12000C) và

chênh lệch rất lớn theo thời gian của ngày và đêm

được tính từ 500 km trở lên 2000 km Nhiệt độ ở tầng này tăng

theo chiều cao và cũng chênh lệch rất lớn theo thời gian của

ngày và đêm.

22

KHÍ QUYỂN

23

THỦY QUYỂN

24

• Thủy quyển là lớp vỏ lỏng không liên tục bao quanh trái đất, gồm nước đại dương, nước sông, hồ, ao, suối, nước ngầm, băng tuyết và hơi nước trong đất và trong không khí

• Là thành phần không thể thiếu trong việc duy trì sự sống của con người và sinh vật; nó còn là yếu tố góp phần tạo ra sự cân bằng khí hậu toàn cầu và quyết định đến sự vận chuyển, trao đổi chất và trao đổi năng lượng trong các thành phần môi trường khác nhau

• Khối lượng thủy quyển gần 1,4 x 1018 tấn trong đó đại dương chiếm 97,4 %, băng 2 cực gần 2 %

THẠCH QUYỂN

• Bao gồm lớp vỏ trái đất có độ dày từ 60 - 70

km trên phần lục địa và 20 - 30 km dưới đáy đại dương

• Bên dưới là lớp bao dày 2900 km ở trạng thái nóng chảy trên 1000 độ C,

• Trong cùng là lớp nhân dày 3400 km, nóng 5500OC

27

MT SINH HỌC

28

MT SINH HỌC

PHÂN LOẠI MÔI TRƯỜNG

Phân loại theo mức độ can thiệp của con người

* Môi trường tự nhiên (Natural environment)

* Môi trường á tự nhiên (Sub-natural environment)

* Môi trường nhân tạo (Artifical environment)

30

MT TỰ NHIÊN

Phân loại theo mức can thiệp của con người

31

MT NHÂN TẠO

32

PHÂN LOẠI MÔI TRƯỜNG

Các tiêu chí để phân loại môi trường khác

• Kích thước MT : MT vi mô, MT trung gian, MT vĩ mô.

* Chức năng hoạt động kinh tế - thương mại : MT đô thị

(Urban environment), MT nông thôn (Rural environment), MT công nghiệp (Industrial environment), MT nông nghiệp (Agricultural environment)…

* Địa lý: MT biển (Costal environment), MT đồng bằng (Delta

environment), MT cao nguyên (Highland environment), MT miền núi (Mountain environment)…

1.1.3 CON NGƯỜI VÀ MÔI TRƯỜNG

• Mối quan hệ giữa con người với môi

trường:

MÔI TRƯỜNG ĐẤT

MÔI TRƯỜNG KHÍ

MÔI TRƯỜNG NƯỚC

DÂN SỐ

GLOBAL IMPACT

Population Resource

Use Efficiency of Production

Dân số thế giới tăng từ 6.7 tỷ năm 2008 lên

9.2 tỷ năm 2050

Sản phẩm đạt về số lượng và giá thành thường bị trả giá

bằng giá trị môi trường

35

… Tiêu dùng tăng

… Tốc độ sử dụng và tàn phá tài nguyên ngày càng

tăng

với việc hy sinh môi trường sinh thái

38

… để xây dựng nhà, xí nghiệp, kết cấu hạ tầng phục vụ cho công nghiệp và thương nghiệp

39

…và thải ra rác.

40

Nhu cầu lớn hơn về giao thông và điện đồng nghĩa với việc tiêu thụ nhiều nhiên liệu hơn

… và làm tăng ô nhiễm môi trường nước, khí

dẫn đến những hậu quả cho sức khỏe con người

42

Thất bại trong phát triển bền vững

Thỏa mãn nhu cầu của thế hệ hiện tại nhưng mất mát thiệt thòi cho thế hệ mai sau

Công nghiệp hóa nhanh đối nghịch với môi trường

43

Tác động môi trường tiềm ẩn

Ô nhiễm đất và mất đất

sử dụng cho tương lai

Tràn dầu

Cảnh quan

xáo trộn

Môi trường

sống giảm sút

Ô nhiễm không khí Suy giảm tầng ozone

và hiệu ứng nhà kính

Thải bỏ chất thải rắn

Ô nhiễm nước ngọt

Ô nhiễm biển

Rủi ro đến từ chất thải nguy hại

Phải đối mặt với những chất độc hại

Những ảnh hưởng của tiếng

ồn, ánh sáng, giao thông

44

CON NGƯỜI VÀ MÔI TRƯỜNG

CON NGƯỜI VÀ MÔI TRƯỜNG

• Việt Nam: 85,8 triệu người (1.4.2009)

(xếp thứ 3 ĐNA và 13 thế giới)

• Dự báo sẽ ổn định ở mức 115 triệungười

vào khoảng năm 2050.

• Mật độ dân số trung bình: 252

người/km2 (xếp thứ 31 thế giới),

• TP.HCM: 7,163 người/km2

• Hà Nội: 6,452 người/km2…

46

CON NGƯỜI VÀ MÔI TRƯỜNG

1 Dân số và môi trường đất:

2 Dân số và nhu cầu về nước:

3 Dân số và tài nguyên rừng:

4 Dân số và chất lượng không khí:

5 Dân số và các vấn đề xã hội:

47

CON NGƯỜI VÀ MÔI TRƯỜNG

1 Con người và môi trường đất:

• Việt Nam có hơn 33 triệu ha đất

đai tự nhiên

• Do quá trình đô thị hoá ồ ạt,

chúng ta mất đi khoảng 10.000

ha đất canh tác mỗi năm

48

CON NGƯỜI VÀ MÔI TRƯỜNG

2 Dân số và nhu cầu về nước :

• Nước là một trong những yếu tố biểu hiện cho sự sống Ở đâu có nước, ở đó tất có sự sống

• Khi dân số tăng thì nhu cầu về nước cũng sẽ bùng nổ, không chỉ nhu cầu nước sinh hoạt mà

cả nước cho sản xuất

C1.I.3 CON NGƯỜI VÀ MÔI TRƯỜNG

3 Dân số và tài nguyên rừng:

• Rừng có vai trò rất quan trọng

trong việc điều hoà khí hậu, giảm

thiểu thiên tai, bảo vệ đa dạng sinh

học, tồn trữ nguồn gen quý,…

• Diện tích rừng đang giảm đi một

cách báo động dưới sức ép của dân

số loài người Trong những thập kỷ

qua, mỗi năm con người mất đi

khoảng 15.4 triệu ha rừng

50

CON NGƯỜI VÀ MÔI TRƯỜNG

4.Dân số và chất lượng không khí:

• Chất lượng không khí đang giảm ngày càng rõ rệt cùng với sự phát triển của xã hội loài người

• Sự gia tăng dân số kéo theo nhu cầu lớn sử dụng nguyên nhiên liệu, giao thông vận tải,… Và hậu quả là

sự vượt quá mức cho phép của các loại khí độc như SO2, CO2,…

51

CON NGƯỜI VÀ MÔI TRƯỜNG

5 Dân số và các vấn đề xã hội:

• Các vấn đề xã hội phát sinh khi

khả năng quản lý của con người là

hạn chế trong khi dân số lại tăng

nhanh không kiểm soát

• Các vấn đề xã hội thường nảy sinh

khi dân số tăng là nghèo đói, thất

nghiệp, vấn đề di dân, các nhu cầu

về lượng thực, nước sạch, nơi ở,…

52

CON NGƯỜI VÀ MÔI TRƯỜNG

6 Mối quan hệ giữa môi trường và sự phát triển:

• Mỗi cá thể hoặc một cộng đồng đều

có nhu cầu phát triển và đó là một xu thế tất yếu tự nhiên.

• Có quốc gia đóng chi phối tình hình chung, nước phụ thuộc vào nước khác Æ phát triển không đều Æ nghèo đói.

CON NGƯỜI VÀ MÔI TRƯỜNG

7 Phát triển bền vững:

Hội nghị Thượng đỉnh về Trái đất tại Rio De Jannerio

1992

• Phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường có

một mối liên hệ hữu cơ.

• Hợp tác toàn cầu và khu vực trong giải

quyết các vấn đề môi trường.

• Tăng trưởng kinh tế nên đặt trong tổng

thể với giá trị môi trường.

• Các chính sách kinh tế không phù hợp sẽ

gây tổn hại môi trường rất lớn.

• Giải quyết vấn đề môi trường cần phải