ôn thi CƠ SỞ LÝ LUẬN BÁO CHÍ

- Trước những yêu cầu về thông tin đề cập trên, nhà báo - người cung cấp thông tincần đảm bảo các yêu cầu: 5 yêu cầu + phong cách chuyên nghiệp + có nền tảng kiến thức + có đạo đức nghề

CƠ SỞ LÝ LUẬN BÁO CHÍ

Câu 3 : Các chức năng của báo chí

Chức năng là gì?

- Chức năng là vai trò, bổn phận nghĩa vụ của yếu tố đối với hệ thống Do đó:

- Nghiên cứu chức năng xã hội của báo chí là nghiên cứu sự tồn tại của báo chí đốivới xã hội

- Nghiên cứu chức năng xã hội của báo chí cũng là nghiên cứu tính mục đích hoạtđộng của báo chí

- Theo luận điểm của Mác: Xã hội phát triển càng cao, con người càng văn minh,chức năng báo chí càng đa dạng vì giá trị sử dụng hàng hoá phụ thuộc vào sự văn minhcủa con người

Báo chí có 5 chức năng:

- Chức năng thông tin

- Chức năng công tác tư tưởng

- Chức năng quản lý giám và phản biện xã hội

- Chức năng văn hóa

- Chức năng quảng cáo và dịch vụ kinh tế báo chí.

a Chức năng thông tin:

Vai trò vị trí của chức năng thông tin:

- Thông tin là chức năng khởi nguồn, chức năng cơ bản nhất của truyền thông đạichúng Truyền thông đại chúng ra đời và phát triển trước hết là nhằm thoả mãn ngàycàng cao nhu cầu thông tin của con người và xã hội Thông tin là nhu cầu sống còn, nhucầu phát triển của con người, đồng thời là động lực kích thích sự phát triển Xã hội càngphát triển, thì nhu cầu thông tin càng cao

- Thông tin và tuyên truyền là hai mặt của 1 vấn đề bởi mục đích của thông tin chính

là tuyên truyền

- Thông tin trên các kênh truyền thông đại chúng đã không chỉ trở thành sức mạnhchính trị trong cuộc đấu tranh chính trị - tư tưởng, sức mạnh đột phá của sự phát triểnkinh tế, khoa học mà còn góp phần hình thành diện mạo văn hoá quốc gia cũng nhưnhân cách mỗi con người

- Từ thực tiến xã hội Việt Nam (Kinh tế thị trường), nền kinh tế thị trường phát triểnthì khối lượng và chất lượng thông tin càng cao

- Về thông tin, báo chí phải đạt được yêu cầu gì? (5 yêu cầu)

+ Thông tin nhanh chóng, hợp thời: “hot” , hiểu được tính hợp thời, phù hợp với lợi íchcủa công chúng Nếu khái niệm nhanh chóng được hiểu là khoảng thời gian từ khi sựkiện, vấn đề nảy sinh đến khi đông đảo công chúng biết được qua các phương tiện

truyền thông, thì hợp thời là việc công bố, việc xã hội hoá sự kiện, vấn đề ấy vào thờiđiểm nào có lợi nhất cho chủ thể truyền thông cũng như cho công chúng xã hội

+ Thông tin phải trung thực, đúng bản chất của sự kiện, đảm bảo lợi ích chính trị, dântộc và quan trọng với bản thân mình Tính trung thực có thể biểu hiện ở các cấp độ sau:

 sự kiện phải được thông báo xác thực, đúng bản chất , quy mô của nó, không “có

bé xé ra to”, không thêm thắt các chi tiết làm cho sự kiện bị sai lệch

 sự kiện thông tin được đặt trong tình hình, bối cảnh và tác động tích cực tới cácmối quan hệ hiện tại

 Những sự kiện và vấn đề thông tin trên truyền thông đại chúng có ảnh hưởng tíchcực đến lợi ích của nhóm công chúng nào, có mang lại lợi ích cho đông đảo nhân dân,hay chỉ một vài cá nhân, nhóm nhỏ Mọi thông tin, thông điệp luôn luôn vì sự phồn thịnhcủa đất nước, sự chấn hưng dân tộc

+ Thông tin phong phú, đa dạng, tránh một chiều Nhu cầu thông tin cũng như đời sốngtinh thần của con người, không chấp nhận sự đơn điệu, nghèo nàn Một thông điệp dùhấp dẫn đến mấy cũng có lúc trở nên nhàm chán Một ấn phẩm truyền thông cần phảithường xuyên được cải tiến, thường xuyên phải “làm tươi” để kích thích nhu cầu tiếpnhận của công chúng

+ Thông tin phải định hướng, hướng dẫn dư luận xã hội Đây cũng chính là nhiệm vụhàng đầu của truyền thông đại chúng nhằm phục vụ tiến trình phát triển kinh tế - xã hội.Bởi nó có khả năng vận động nhân dân tham gia thực hiện có hiệu quả các chủ trương,chính sách của Đảng và Nhà nước; kêu gọi tập hợp nhân dân giải quyết các vấn đề liênquan đến lợi ích cộng đồng, của đất nước, từ đó, bảo đảm sự phát triển bền vững, khôngngừng nâng cao chất lượng cuộc sống

+ Thông tin báo chí phải phù hợp với văn hoá và phát triển, đảm báo tính nhân văn Yêucầu này càng trở trên cấp thiết trong điều kiện toàn cầu hoá, khu vực hóa đã và đangdiễn ra nhanh chóng trên mọi lĩnh vực

- Trước những yêu cầu về thông tin đề cập trên, nhà báo - người cung cấp thông tincần đảm bảo các yêu cầu: (5 yêu cầu)

+ phong cách chuyên nghiệp

+ có nền tảng kiến thức

+ có đạo đức nghề nghiệp và nắm rõ pháp luật

+ thiết lập được mối quan hệ và mạng lưới săn tin

+ có khả năng sử dụng các phương tiện kỹ thuật và công nghệ hiện đại

b Chức năng tư tưởng báo chí:

Vai trò vị trí của chức năng tư tưởng:

- Đây là chức năng xuyên suốt của báo chí

- Báo chí đi đầu trong việc giáo dục tư tưởng, lý tưởng xã hội và con người

- Đặc thù chức năng tư tưởng của báo chí là tác động đối với mỗi con người

- Báo chí làm tư tưởng qua thông tin sự kiện Nó không chỉ thông tin sự kiện mà nócòn bình luận sự kiện đang diễn ra ( hay cụ thể qua việc cung cấp thông tin, việc bình

Hoặc phân tích theo hướng sau : 6 nội dung

+ Góp phần lựa chọn hệ tư tưởng ( báo Thanh niên 6/1925 do Chủ tịch Hồ Chí Minhsáng lập là cơ quan ngôn luận của Thanh niên Cách mạng Đồng chí hội, truyền bá chủnghĩa Mac – Lenin và lựa chọn con đường CMVN - Cm Việt Nam muốn thành côngphải đi theo con đường CNXh)

+ Góp phần truyền bá hệ tư tưởng : Phát động Học tập và làm theo tấm gương Hồ ChíMinh

+ Góp phần đấu tranh bảo vệ hệ tư tưởng: đấu tranh chống diễn biến hòa bình trong thờiđại hôm nay

+ Biểu dương tư tưởng tiến bộ phù hợp, phê phán từ tưởng lạc hậu, không phù hợp+ Nâng cao nhận thức chính trị

 Yêu cầu đối với nhà báo: Nhà báo phải sâu sát, nhạy bén, phải có linh cảm nghềnghiệp và có lòng nhiệt thành Lập trường tư tưởng vững vàng, nhạy cảm chính trị…

c Chức năng văn hoá và giải trí:

Vị trí và vai trò của chức năng văn hóa giải trí:

- Các sản phẩm truyền thông góp phần to lớn vào việc nâng cao dân trí và phát huy cácgiá trị văn hóa của dân tộc cũng như giao lưu, tiếp thu các tinh hoa văn hoá của các dântộc trên thế giới, phục vụ sự nghiệp phát triển đất nước, chấn hưng dân tộc

- Quá trình phát triển văn hoá Việt Nam: Việt Nam có nền văn minh phát triển từ rất

sớm, khoảng 10.000 năm văn minh thôn dã kéo dài Nó có nhiều mặt tích cực và hạnchế

- Phương thức báo chí tham gia phát triển văn hoá:

+ Đại chúng hoá các giá trị văn hoá

+ Kích thích năng lực sáng tạo, giá trị mới của cộng đồng

+ Tiếp thu và biến đổi

+ báo chí phải trở thành bộ …., nhà báo trở thành nhà văn hoá (?)

+ báo chí tham gia, giới thiệu, tổng kết kinh nghiệm

+ Nhà báo cố gắng là nhà văn hoá, có phông văn hoá

- Giải trí đối với báo chí: giúp công chúng, tạo điều kiện cho công chúng sử dụngthời gian rỗi, cân bằng tâm sinh lý

+ thông tin mới, hay …(văn nghệ)

+ trong bối cảnh kinh tế thị trường, nhu cầu giải trí càng lớn

+ truyền hình là kênh giải trí

d Chức năng giám sát và phản biện xã hội:

- Với khả năng tổ chức, tập hợp lực lượng, báo chí tham gia quản lý để đảm bảoluồng thông tin hai chiều Từ Đảng và Nhà nước đến dân và từ dân đến Đảng và Nhànước Nhờ đó, Nhà nước có thể nắm bắt hiệu quả của những chính sách và từ đó chỉnhsửa, bổ sung và hiểu được tâm tư của người dân

- Phản biện xã hội là một phương thức mới trong xã hội ta, thể hiện 1 tư duy mới.Phản biện xã hội là nêu ra cái tiêu cực, không tốt để hoàn thiện, sửa đổi, bổ sung Phảnbiện xã hội là phản biện chủ trương, chính sách, pháp luật, nêu ra cái tốt, cái hay, chỉ ra

sự bất cập Việc giám sát là độc lập bởi nếu giám sát không độc lập thành đồng loã

- Yêu cầu:

Điều kiện để tăng cường chức năng giám sát, phản biện xã hội của báo chí nói chung:+ đặc thù phản biện, giám sát xã hội của báo chí: đây là giám sát phản biện của nhândân, là tai mắt hay chính là sự giám sát của nhân dân Do đó, tăng cường phản biện,giám sát là phát huy quyền làm chủ của người dân Muốn giám sát và phản biện tốt, phảinâng cao dân trí, bởi dân trí là tiền đề của dân chủ

+ bộ máy công quyền mạnh, thể chế nhà nước mạnh, hệ thống pháp luật phải minh bạch,

rõ ràng Phải có thể chế quyền lực minh bạch dân chủ Cán bộ công quyền trong bộ máyphải có năng lực

- Yêu cầu đối với nhà báo:

+ chất lượng đối với nhà báo: phẩm chất, năng lực và điều kiện làm việc

+ Mọi thông tin báo chí phải phục vụ bảo vệ đất nước

e Chức năng quảng cáo và dịch vụ kinh tế báo chí:

- Quảng cáo là gì? Quảng cáo tập trung nói về thuộc tính của hàng hóa Nó rất mạnhmẽ

- Cần chuyên nghiệp hoá lao động Quảng cáo tự thân vận động không tốt, sống nhưtầm gửi Quảng cáo sống nhờ truyền thông đại chúng nhưng nó cũng nuôi lại truyềnthông

- Thông điệp quảng cáo phải chú ý tới khía cạnh ảnh hưởng, đặc biệt là chính trị hình thành kinh tế báo chí truyền thông

- Không vì lợi ích kinh tế mà hạ thấp lợi ích chính trị

- Đây là một loạt sản phẩm hàng hoá càng nhiều người dùng, gía trị trị sử dụng của

nó càng cao (khác với các loại sản phẩm khác) Đặc điểm này phản ánh nó gắn liền vớiquần chúng, gắn liền với xã hội

- Yêu cầu:

+ Phải nhận thức được hoạt động kinh doanh vì công chúng

+ quan hệ công chúng sinh ra trong hoạt động báo chí truyền thông

- Cac loại dịch vụ đều tính đến chiến lược phát triển

Những chức năng của báo chí có quan hệ chặt chẽ, bổ sung cho nhau tạo thành nhữngmắt xích của một hệ thống hoàn chỉnh, chặt chẽ Nằm trong sự tác động qua lại thườngxuyên, các chức năng này được thực hiện bằng những hình thức khác nhau Do đó, vaitrò thực tế của báo chí trong xã hội chỉ được hình dung đầy đủ khi hoạt động của nó đượcxem xét như một quá trình tập thể, hệ thống tổng hợp, khi các kết luận và những kết quảhoạt động của nó là kết luận và hoạt động của các loại hình và phương thức củ hệ thốngbáo chí thống nhất Việc tách ra và phân tích các chức năng báo chí về mặt lý luận chỉ có

ý nghĩa khi người ta hiểu đầy đủ hơn về mối quan hệ thống nhất giữa chúng và từ đó sửdụng có hiệu quả hơn mối quan hệ đó vào hoạt động thực tiễn báo chí

Câu 2: Các nguyên tắc cơ bản của hoạt động báo chí ?

Tại sao báo chí cần nguyên tắc?

- Trình độ nhà báo và dân trí ngày càng cao Do vậy yêu cầu báo chí ngày càng khắtkhe và hoạt động chuyên nghiệp hơn

- Các quy tăc, chuẩn mực chung giúp cho báo chí hoạt động thực hiện đúng chức năng của mình gọi là nguyên tắc báo chí Nguyên tắc hoạt động báo chí là yêu

cầu khách quan, có tính phổ biến Trong xã hội, hoạt động của mọi con người đều cómục đích: mưu sinh, nghệ thuật, chính trị Mỗi mục đích lại yêu cầu mọi người tuân thủcách thức hoạt động, bị chi phối bởi những yếu tố khách quan và do con người đặt ra.Nguyên tắc sinh ra để đảm bảo lợi ích của con người và chủ thể Nguyên tắc đặt ra là đểđảm bảo thực hiện tốt chức năng của báo chí

Nguyên tắc cơ bản: (5 nguyên tắc)

1 Tính khách quan, chân thật Đây là nguyên tắc gốc của hoạt động báo chí Uy tín và

hiệu quả của báo chí phụ thuộc vào tinh chất khách quan, chân thật của những thông tin

mà nó đem đến cho công chúng Một tờ báo đưa tin sai, dù sau đó đính chính, sẽ tự hạthấo vị trí của mình trong lòng độc giả Một nhà báo viết sai sự thật, chẳng những viphạm đạo đức nghề nghiệp mà còn gây tổn hại rất nhiều cho xã hội, do đó, sẽ bị xã hộitẩy chay, lên án

to lớn của mình trong quá trình thông tin và lý giải những vấn đề do cuộc sống đặt ra.+ Về mặt tổ chức, báo chí là một ngành hoạt động chính trị - tư tưởng trong toàn bộ hệthống xã hội Xã hội đó được quản lý bằng một nhà nước pháp quyền, mọi ngành, mọingười đều phải sống và hoạt động tuân theo pháp luật Tính Đảng đòi hỏi báo chí phảihoạt động theo đúng pháp luật, trong khuôn khổ pháp luật

+ Về mặt tư tưởng tinh thần, tính Đảng đòi hỏi báo chí tham gia tích cực vào việc tuyêntruyền, phổ biến và hình thành dòng tư tưởng chủ lưu tích cực và tiến bộ trong xã hội.Nền tảng khoa học của dòng tư tưởng đó là học thuyết Mác-Lênin và tư tưởng Hồ ChíMinh Với tư cách là một vũ khí tư tưởng sắc bén, bằng những lợi thế và đặc trưng nghềnghiệp của mình, báo chí là một kênh hết sức quan trọng trong toàn bộ các kênh củacông tác tư tưởng Báo chí phải bảo vệ Đảng, chế độ, bảo vệ nhà nước XHCN Việt Nam

3 Tính nhân đạo của báo chí:

+ Bản chất nhân đoạ của báo chí cách mạng được thể hiện ngay trong nguyên tắc caonhất của nó là nguyên tắc tính Đảng

+ Nguyên tắc nhân đạo thể hiện ở chỗ nhiệt tình phản ánh và tham gia cuộc đấu tranhnhằm tạo ra những điều kiện thuận lợi cho người về kinh tế - xã hội và văn hoá-tinhthần, đấu tranh bảo vệ quyền con người, quyền dân chủ của con người, bảo vệ những giátrị nhân đạo chân chính.

+ Báo chí thể hiện tính nhân đạo của mình ở chỗ đấu tranh chống lại các hành vi làm tổhại đến quyền con người, quyền dân chủ, quyền được sống độc lập tự do của con người.Báo chí tham gia tích cực vào việc xây dựng một chế độ xã hội tất cả vì con người, chocon người, xây dựng mối quan hệ tốt đẹp trong cộng đồng cũng như mối quan hệ cánhân với cộng đồng và ngược lại

4 Nguyên tắc có tầm nhìn xa, rộng và nhân văn hơn

+ Loài người đang bước vào nền văn minh thứ ba với tất cả những thành tựu kỳ diệu củacách mạng khoa học và công nghê Mặt khác, loài người cũng đang đứng trước nhữnghiểm hoạ khác, đe doạ tàn phá môi trường sống, huỷ hoại nhân tính con người, chàn đạpcác giá trị văn hoá, tinh thần xã hội Xuất phát từ nguyên tắc nhân đạo của báo chí, nhiềunhà báo đã lo lắng, lên tiếng cảnh tỉnh nhân loại về những hiểm hoạ đó Báo chí đangbước vào một cuộc chiến đấu mới, bảo vệ văn minh của loài người, xứng đáng là tiếngnói của lương tâm nhân loại

tỏ thái độ ủng hộ các phong trào đấu tranh vì hoà bình, độc lập, dân tộc và tiến bộ xã hộicủa nhân dân các dân tộc trên thế giới, trực tiếp tham gia các phong trào có quy mô toàncầu bảo vệ môi trường, đấu tranh vì một trật tự thế giới bình đẳng

TÁC PHẨM BÁO CHÍ Câu 1: Tác phẩm báo chí – các yếu tố nội dung và hình thức

Tác phẩm báo chí là một chỉnh thể, trong đó mối quan hệ hữu cơ giữa nội dung vàhình thức là quan hệ bên trong cơ bản của nó Tính chất chỉnh thể của tác phẩm báochí mang ý nghĩa tương đối trong mối quan hệ với sản phẩm báo chí hoàn chỉnh.Trong thông tin báo chí, sản phẩm báo chí hoàn chỉnh ( tờ báo, bản tin, chươngtrình phát thanh truyền hình) giữ vai trò phương tiện giao tiếp giữa chủ thể và kháchthể thông tin Một tác phẩm báo chí dù hay đến đâu, chất lượng thông tin cao thếnào cũng không có ý nghĩa nếu nó không được chuyển tải đến công chúng qua sảnphẩm báo chí hoàn chỉnh Tuy nhiên, trong các sản phẩm báo chí hoàn chỉnh, tácphẩm báo chí lại mang tính đối lập tương đối Công chúng tiếp nhận, đánh giá nónhư một chỉnh thể tương đối độc lập và tác phẩm báo chí sẽ tác động vào xã hôi tùytheo tính chất, ý nghĩa của những thông điệp được chuyển tải trong đó Chính mốiquan hệ giữa tác phẩm và sản phẩm báo chí là một trong những yếu tố chi phối tínhchất mối quan hệ giữa cá nhân và tập thể trong hoạt động báo chí

Khi xem xét một tác phẩm báo chí, người ta thường quan tâm đến hai phương diệnchủ yếu của nó là nội dung và hình thức Hai phương diện này gắn bó hữu cơ, chiphối lẫn nhau để tạo nên chất lượng chung của tác phẩm báo chí

Nội dung tác phẩm báo chí là một phạm vi, một bộ phận cuộc sống hiện thực đượcphản ánh qua sự lựa chọn, nhận thức sáng tạo của nhà báo Những tiêu chí về nộidung có ý nghĩa quyết định trong việc đánh giá chất lượng tác phẩm báo chí Trongtác phẩm báo chí có thể phân biệt các yếu tố nội dung chính sau đây: Sự kiện, chitiết, chính kiến, vấn đề, đề tài và tư tưởng

Hình thức bao gồm: Kết cấu, thể loại, ngôn ngữ, các biện pháp sáng tạo tác phẩmbáo chí

Các yếu tố nội dung của tác phẩm báo chí

a Sự kiện

Sự kiện (event)có vị trí quan trọng nhất trong các yếu tố nội dung Nó là chấtliệu cơ bản nhất để sáng tạo nên tác phẩm báo chí, là tiêu chí đầu tiên, quan trọngnhất để đánh giá chất lượng thông tin; là trạng thái tồn tại khác thường của hiệnthực trong một giới hạn không gian và thời gian nhất định được nhà báo quan tâm,phản ánh trong tác phẩm

Giới nghiên cứu báo chí và truyền thông phân định làm 2 loại sự kiện: sựkiện bản thể và sự kiện nhận thức

Sự kiện bản thể: là sự kiện khách quan tồn tại độc lập ngoài ý thức của conngười Nó là đề tài chung cho mọi phóng viên khai thác

Sự kiện nhận thức: là sự kiện đã được tái hiện trong đầu óc của phóng viên

và được trình bày, lý giải trong tác phẩm báo chí

Nói một cách khác sự kiện bản thể là đối tượng của tác phẩm báo chí còn sựkiện nhận thức là nội dung của tác phẩm báo chí

Sự kiện bản thể chỉ có một nhưng sự kiện nhận thức có thể khác nhau, thậmchí là đối lập nhau Sở dĩ xảy ra hiện tượng này là do có sự khác nhau về lập trường

xã hội, nhãn quan chính trị, phương pháp, phương tiện và kỹ năng tiếp cận, đánh giá

sự kiện khách quan của từng tòa báo, từng nhà báo

Công chúng, Luật báo chí cũng như Quy ước đạo đức nghề nghiệp của nhàbáo luôn đặt ra yêu cầu hàng đầu đối với các tòa báo và nhà báo là phải phản ánhchính xác, trung thực về các sự kiện trong cuộc sống Còn các nhà lý luận truyềnthông thì đòi hỏi trong tác phẩm báo chí phải có sự thống nhất giữa sự kiện bản thể

và sự kiện nhận thức; sự kiện nhận thức càng tiệm cận với sự kiện bản thể baonhiêu càng tốt bấy nhiêu Và đó được coi là dấu hiệu tiên quyết để đánh giá chấtlượng, hiệu quả thông tin của tác phẩm báo chí

Chi tiết

Chi tiết còn được gọi là tình tiết Đó là bộ phận nhỏ nhất của sự kiện Đó cóthể là một hành vi, cử chỉ, lời nói, điệu bộ của con người hoặc màu sắc, đáng vẻ,trạng thái, hoàn cảnh của sự kiện Chi tiết có vai trò rất quan trọng trong tác phẩmbáo chí, đặc biệt là các tác phẩm thuộc thể loại phóng sự, điều tra, ký sự, ký chândung, tiểu phẩm… bởi chi tiết vừa làm cho sự kiện trở nên cụ thể, trực quan vừakhắc họa được nét chân dung, tính cách con người đồng thời nó cũng góp phần bộc

lộ chủ đề, tư tưởng của tác phẩm

Tài năng, bản lĩnh của nhà báo không chỉ thể hiện ở chỗ biết ngửi thấy vànắm bắt nhiều chi tiết về sự kiện mà còn là ở chỗ biết chọn lọc những chi tiết điểnhình, giàu tính biểu hiện nhất để đưa vào Một tác phẩm báo chí hay không hẳn làtác phẩm có nhiều chi tiết mà là tác phẩm có những chi tiết được chọn lọc một cáchđặc địa nhất

Chính kiến

Chính kiến là những ý kiến, quan điểm, thái độ lớn hơn là lập trường, tưtưởng của nhà báo được thể hiện trong tác phẩm Nó còn thể hiện ở sự đánh giá,kiến nghị của một nhà báo trước một sự kiện, vấn đề nào đó đặt ra trong tác phẩm

Chính kiến có vai trò quan trọng trong tác phẩm báo chí nói riêng và hoạtđộng báo chí nói chung Bởi vì thể hiện chính kiến tức là bộc lộ quan điểm chủquan của nhà báo ( người viết) Có thể nói chính kiến là sự chi phối của nhà báotrước sự kiện Thể hiện chính kiến, nhà báo làm được nhiệm vụ quan trọng của báochí của sứ mệnh người làm báo, là định hướng cho dư luận Nếu nói hoạt động báochí là hoạt động chính trị- xã hội thì chính kiến là nơi thể hiện đặc điểm này rõ rệtnhất

Chính kiến là yếu tố quan trọng của nội dung nhưng thể hiện nó trong tácphẩm tùy thuộc vào nhiều mối quan hệ khác nhau.

Sự kiện bao giờ cũng chiếm vị trí thứ nhất trong mối quan hệ với chính kiếncủa tác giả; sự kiện là điều kiện cơ sở, tiên quyết để nhà báo dựa vào đó thể hiệnchính kiến của mình Ngược lại, thể hiện được chính kiến, tác phẩm báo chí đượcđặt trong mối liên hệ sự kiện này với sự kiện khác Hơn nữa chính kiến được thểhiện tăng cường khả năng định hướng, tăng cường khả năng tác động của báo chívới xã hội Điều quan trọng khi thể hiện chính kiến là tùy thuộc khả năng từng nhàbáo, tùy thuộc vào từng thể loại báo chí ( chẳng hạn như các thể loại thông tấn thì

sự thể hiện chính kiến của nhà báo không trực tiếp như các tác phẩm chính luận.Bởi vì các tác phẩm thông tấn mục đích của chúng là thông tin sự kiện cho nên cáitôi của nhà báo nhiều khi lùi laị hoặc ẩn đi nhường cho sự kiện được thể hiện kháchquan hơn Chính kiến là loại thông tin thuộc lĩnh vực chủ quan nhà báo Trong lúc

đó thì sự kiện tiềm tàng trong bản thân nó là khách quan Vì thế, sự kiện có nhiều

ưu thế hơn về mặt tâm lý khi công chúng tiếp nhận thông tin Ngược lại, côngchúng có tâm lý cảnh giác khi tiếp nhận những thông tin về chính kiến của nhà báo.Bởi vì, thông tin đó bị chi phối bởi những quan điểm, thái độ và khả năng nhận thứccủa một cá nhân Chính vì thế, những chính kiến trong các tác phẩm báo chí phải cótính thuyết phục Tính thuyết phục ấy dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn đúngđắn, khách quan Toàn bộ sự lý giải, phân tích để đi đến những nhận định, đánh giá,kiến nghị phải dựa trên những tài liệu, chứng cứ hợp lý

Vấn đề

Vấn đề là một trong những thành tố nội dung trong tác phẩm báo chí nhằmphản ánh hiện thực đời sống xã hội một cách khái quát Vấn đề được hình thành từtình huống có vấn đề Có thể hiểu, tình huống có vấn đề là tình huống trong đó xuấthiện mâu thuẫn giữa thực trạng và yêu cầu, giữa những chiều hướng vận động khácnhau của các tiến trình xã hội hoặc mâu thuẫn giữa qui mô, tính chất khách quancủa sự kiện, hiện tượng với nhận thức hiện thời về chúng Vần đề là kết quả củatình huống có vấn đề và biểu hiện dưới hình thức lô gích là một câu hỏi Việc tìm

ra câu hỏi cho vấn đề đặt ra là yêu cầu của xã hội.Ví dụ người ta nói vấn đề môitrường ở địa phương A được đặt ra bức xúc bởi nó chính là kết quả của quá trìnhvận động của địa phương đó, sự vận động dẫn đến vấn đề, người ta gọi là vấn đềhôm nay

So với sự kiện, vấn đề có kết cấu nội dung phức tạp hơn Vấn đề không phảnánh một mối quan hệ mà là tổng hợp nhiều mối quan hệ, mâu thuẫn giữa các đốitượng Việc phát hiện và phản ánh vào tác phẩm những vấn đề có ý nghĩa đối vớiđời sống xã hội là một biểu hiện về chất lượng của tác phẩm báo chí Để có thể pháthiện vấn đề, yêu cầu đặt ra đối với nhà báo là phải có những tri thức đầy đủ về lĩnhvực mình quan tâm, bám sát thực tiễn, hiểu biết rõ những mối quan hệ khác nhaugiữa các yếu tố, các bộ phận trong lĩnh vực đó

Mặt khác, nhà báo phải nhanh nhạy nắm bắt kịp thời các chiều hướng vậnđộng cũng như những yêu cầu, đòi hỏi đang đặt ra

Phạm vi của một vấn đề trong báo chí có thể chỉ được hạn chế bởi quan niệm

về đề tài Đó là những vấn đề trong các lĩnh vực cụ thể như kinh tế, chính trị, anninh- quốc phòng, văn hóa, khoa học… Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, vấn đềphản ánh mối quan hệ giữa một số lĩnh vực khác nhau, là biểu hiện tập trung, kháiquát của một cụm các vấn đề liên quan với nhau Đó thường là những vấn đề lớn,

có ý nghĩa rất quan trọng đối với đời sống xã hội Việc phản ánh và giải quyếtchúng đòi hỏi có sự tập trung đầu tư thích đáng của nhiều nhà báo, nhiều cơ quanbáo chí Về tâm lý, việc phản ánh những vấn đề cụ thể, đưa ra câu trả lời xác đáng

và kịp thời thường thu hút sự tập trung chú ý của công chúng khi tiếp nhận thôngtin

Đề tài

Là phạm vi hiện thực đời sống được nhà báo phản ánh trực tiếp trong tácphẩm Đề tài là một khái niệm rất rộng và thường co giãn tùy theo góc độ nhìn nhận

và phương pháp của người nghiên cứu

Xét trên mối quan hệ con người với khách thể thì có thể nói đến hai đề tàibao quát, đó là đề tài tự nhiên và đề tài xã hội.( Trong báo giới thường gọi là cácvấn đề tư nhiên và vấn đề xã hội.)

Xét trên mối quan hệ giữa dân tộc với quốc tế, có thể nói đến đề tài quốc nội(trong nước) và đề tài thế giới (Trong báo giới thường gọi là thông tin trong nước

và thông tin quốc tế, hoặc vấn đề quốc nội và vấn đề quốc ngoại)

Xét ở phạm vi xã hội, đề tài được hiểu là các lĩnh vực hoạt động khác nhaucủa con người Trong đời sống có bao nhiêu lĩnh vực hoạt động thì cũng có bấynhiêu đề tài tương ứng cho báo chí Chẳng hạn các đề tài: kinh tế, chính trị, vănhóa, giáo dục, y tế, thể thao, giải trí, khoa học, công nghệ, nông nghiệp, côngnghiệp…

Xét trên bình diện con người có thể chia đề tài theo giới tính và độ tuổi hoặcnghề nghiệp như: phụ nữ, thanh niên, sinh viên, học sinh, nhi đồng, người cao tuổi,giới trẻ…

Đề tài vừa mang tính khách quan vừa mang tính chủ quan Đề tào do đờisống cung cấp nhưng việc chọn đề tài nào lại phụ thuộc vào lập trường, quan điểm,mục đích, tôn chỉ của tòa báo và của phóng viên Do vậy, mức độ quan tâm khaithác về cùng một đề tài giữa các tờ báo và các phóng viên thường rất khác nhau

Từ góc độ đề tài, người nghiên cứu có thể đưa ra những phán đoán về vị trí,vai trò cũng như đóng góp của một tờ báo, một nhà báo thậm chí là cả một giaiđoạn phát triển báo chí cụ thể Thông thường, một tờ báo lớn, một nhà báo tài năng,một giai đoạn báo chí sôi động luôn chiếm lĩnh và thể hiện được nhiều loại đề tàikhác nhau, bao quát được các sự kiện và tiến trình cơ bản của đời sống xã hội vàlịch sử

Ngày nay, cuộc sống xã hội đang mở rộng về mọi phía, khoảng cách khônggian, thời gian đều rút ngắn tối đa nhờ các phương tiện kỹ thuật hiện đại đã cungcấp cho báo chí biết bao nhiêu đề tài phong phú Vì vậy, xu hướng chung của các tờbáo, đặc biệt là các nhật báo, các đài phát thanh truyền hình đều phân chia đề tài

nhỏ hơn hoặc chuyên sâu hơn cho độ ngũ phóng viên của mình với tham vọngkhông bỏ sót điều gì mới lạ đã và đang xảy ra trong cuộc sống Chẳng hạn, đề tàivăn hóa nghệ thuật có thể phân chia ra làm mấy đề tài cụ thể hơn: văn học, sânkhấu, điện ảnh, âm nhạc, lễ hội… Đề tài giáo dục có thể chia làm các đề tài nhỏ hơnnhư: giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục chuyên nghiệp, giáo dục đạihọc và sau đại học…

Đề tài có vị trí đầu tiên, có vai trò tiền tố trong mối quan hệ với các yếu tốkhác trong tác phẩm Nó có thể là yếu tố đầu tiên nhà báo tiếp cận hiện thực cuộcsống Đến với đời sống xã hội nhà báo đến với một đề tài nhất định Vì thế, về mộtmặt nào đó đề tài gần với khái niệm đối tượng phản ánh Việc phân chia đề tài đượccoi như là cơ sở để tổ chức hoạt động của cơ quan báo chí, đội ngũ phóng viênnhằm khai thác được thế mạnh của từng người trong vốn học vấn, vốn tri thức nghềnghiệp và vốn sống của họ Từ đó, định hướng nghề nghiệp có tính chất chuyên sâu

để tích lũy lâu dài

Tất nhiên hạn chế của việc phân chia đề tài theo kiểu chuyên môn cũng sẽlàm cho phóng viên lúng túng khi tiếp cận đề tài mới Tính trơ mòn khi chỉ vẫyvùng trong một vương quốc của mình sẽ làm ảnh hưởng đến đề tài rộng mà cuộcsống đặt ra

Tư tưởng

Tư tưởng là nhận thức, lý giải và thái độ của nhà báo đối với toàn bộ nộidung cụ thể của tác phẩm cũng như những vấn đề triết lý, nhân sinh đặt ra trong đó

Tư tưởng là phần nội dung trừu tượng khái quát của tác phẩm

Tư tưởng trong tác phẩm báo chí nói lên ý đồ, mục đích, chính kiến của tòabáo và nhà báo bày tỏ thái độ khen hay chê, ủng hộ hay đả phá, đồng cảm hay phảnđối, khẳng định hay phủ định mặt nào đó của đời sống xã hội Hơn thế, nhiều bàibáo còn hướng người đọc đến một tư tưởng khoa học, triết học hay tôn giáo nào đó

mà mình đang theo đuổi và muốn nó trở nên đại chúng hóa

Tư tưởng là linh hồn làm nên sức sống và giá trị nội dung của tác phẩm, nóthường biểu hiện ở các động từ, tính từ trong nhan đề; ở sự kiện và chi tiết của tácphẩm Xác định tư tưởng của tác phẩm báo chí là việc tương đối khó Bởi vì tưtưởng trong tác phẩm báo chí là một phức hợp, nó vừa có phần chủ quan vừa cóphần khách quan

Tư tưởng chủ quan là điều nhà báo muốn thông điệp đến công chúng quaviệc chọn lựa, sắp xếp, trình bày, thể hiện các sự kiện và chi tiết trong tác phẩm.Còn tư tưởng khách quan là tư tưởng của công chúng có được sau khi đọc và lĩnhhội nội dung cụ thể của tác phẩm Tư tưởng khách quan thường phong phú và rộnglớn hơn tư tưởng chủ quan Bởi vì, thực tế có những điều công chúng thu hoạchđược hoàn toàn không nằm trong dự kiến của tác giả và tòa báo

Tuy nhiên, cũng cần phân biệt tư tưởng chủ quan và tư tưởng khách quancủa tác phẩm báo chí Vì công chúng là số đông người thuộc nhiều thành phần, lứatuổi có lập trường, quan điểm và thị hiếu khác nhau Hơn nữa, trong quá trìnhchuyển tải nội dung thông tin từ tờ báo đến công chúng thường xảy ra hiện tượng

nhiễu (noise) nên tư tưởng khách quan không chỉ khác mà đôi khi còn đối lập với tưtưởng chủ quan Đó là trường hợp tác phẩm gây ra những tư tưởng và hiệu ứngngược, chống lại tác giả và tòa báo của nó.

Tóm lại, nội dung tác phẩm báo chí tuy phân định thành nhiều yếu tố, nhưngranh giới giữa chúng chỉ có tính ước lệ và tương đối Các yếu tố cũng không tồn tạimột cách biệt lập mà chúng gắn kết hữu cơ cùng tạo nên năng lượng và giá trị củanội dung nói riêng và cả chỉnh thể tác phẩm báo chí nói chung

Các yếu tố hình thức của tác phẩm báo chí

Khái niệm hình thức của tác phẩm báo chí

Hình thức là biểu hiện của nội dung, là cách thể hiện nội dung Không cóhình thức thì nội dung không có cơ sở tồn tại Trong tác phẩm báo chí, hình thứcchính là tác động hợp thành của nhiều yếu tố gồm nghệ thuật sử dụng ngôn từ, cácquy định của thể loại, những biện pháp kết cấu và kỹ thuật trình bày Tất cả nhằm

để biểu hiện nội dung của tác phẩm, tạo nên dạng tồn tại mang tính chỉnh thể, tínhthống nhất của tác phẩm

Nói ngắn gọn, hình thức của tác phẩm báo chí là toàn bộ các yếu tố chứađựng, biểu hiện và chuyển tải nội dung của tác phẩm báo chí

Các yếu tố hình thức của tác phẩm báo chí

Hình thức của tác phẩm báo chí thường được xem xét trên 3 yếu tố chính làkết cấu, ngôn ngữ và thể loại

Kết cấu

Kết cấu là sự tạo thành và liên kết các bộ phận trong bố cục của tác phẩm, là

sự tổ chức, sắp xếp các yếu tố, các chất liệu làm nên nội dung của tác phẩm trên cơ

sở đời sống khách quan và theo một chiều hướng tư tưởng nhất định

Nói dung dị là cách sắp xếp các yếu tố bên trong tác phẩm như sự kiện, tìnhtiết, quan hệ và sự tổ chức các yếu tố bên ngoài tác phẩm như phân đoạn, phân chia

kỳ, bố trí ảnh theo một trật tự nào đó được gọi là kết cấu

Kết cấu vừa có tính khách quan vừa có tính chủ quan Khách quan vì khimiêu tả, tái hiện các sự kiện, hiện tượng trong đời sống nhà báo phải tuân thủ trật tựcác chi tiết và kết cấu của đối tượng Chẳng hạn tường thuật một trận bóng đá, một

kỳ họp Quốc hội, một phiên tòa…

Còn chủ quan là vì việc chọn lựa và sử dụng lối kết cấu nào trong tác phẩmcòn phụ thuộc vào tư tưởng, ý đồ nghệ thuật, sở trường và phong cách của nhà báo

Ngoài nhiệm vụ nối kết các yếu tố, chi tiết thành một chỉnh thể thống nhất,kết cấu còn giúp tác giả thể hiện mâu thuẫn, xung đột trong tác phẩm Nhưng quantrọng hơn là nó góp phần làm sâu sắc chủ đề tư tưởng của tác phẩm

Kết cấu rất đa dạng, có thể nói có bao nhiêu tác phẩm thì có bấy nhiêu kếtcấu Tuy nhiên bằng khả năng trừu tượng và sự tổng kết lịch sử báo chí, người ta đãkhái quát thành 6 kiểu kết cấu phổ biến

Kiểu kết cấu theo trình tự thời gian

Tác phẩm có kết cấu này sẽ tái hiện sự kiện, hiện tượng theo trật tự thời giantuyến tính Chi tiết nào xảy ra trước trình bày trước, chi tiết nào xảy ra sau thì trình

bày sau Kiểu kết cấu này thường được sử dụng trong thể loại tường thuật, ghinhanh, đặc biệt là trong thể loại tường thuật trực tiếp trên sóng PTTH, báo trựctuyến.

Kiểu kết cấu theo quan hệ trực tiếp

Tác phẩm có kết cấu này sẽ tái hiện sự kiện, hiện tượng theo thứ tự quan hệgiữa các chi tiết vốn có trong hiện thực khách quan Đó là các trật tự: trước – sau,trên – dưới, xa – gần, trong – ngoài, khách – chủ… Kiểu kết cấu này thường được

sử dụng trong các thể loại ký chân dung, phóng sự, điều tra, tường thuật…

Kiểu kết cấu theo logic hình thức tư duy

Tác phẩm có kết cấu này sẽ trình bày sự kiện, hiện tượng, vấn đề quy luật tưduy, nhận thức của con người, theo phương pháp tam đoạn, quy nạp hoặc diễn dịch.Kiểu kết cấu này thường được dùng trong các thể loại bình luận, xã luận, chuyênluận, sổ tay phóng viên…

Kiểu kết cấu đối lập so sánh

Tác phẩm có kết cấu này sẽ trình bày các sự kiện, chi tiết theo hai hướng đốilập nhau như: ta – địch, tốt – xấu, thiện – ác, tích cực – tiêu cực, giàu – nghèo, cũ –mới, già – trẻ… Kiểu kết cấu này thường được sử dụng trong các thể loại phóng sự,bình luận, tiểu phẩm…

Kiểu kết cấu hình tháp ngược

Tác phẩm có kết cấu này sẽ trình bày các chi tiết, thông tin theo thứ giảmdần tính chất quan trọng và trực tiếp Kiểu kết cấu này thường dùng trong các tácphẩm thông tấn (tin, phỏng vấn, tường thuật…)

Kiểu kết cấu liên tưởng

Tác phẩm có kết cấu này nhà báo thường trình bày các sự kiện, vấn đề, chitiết xung quanh một “trục” trung tâm- một quan niệm, một nhận định nào đó.Những sự kiện, vấn đề liên quan gắn bó với “ trục” trung tâm thông qua những mốiquan hệ phong phú mà đôi khi đó chỉ là một liên tưởng bất ngờ Mỗi một chi tiếttrong kiểu kết cấu này góp phần khẳng định, làm tôn giá trị của quan điểm, nhậnđịnh trung tâm từ một bình diện rộng Người ta thường gặp kiểu kết cấu này trongmột số bài ghi nhanh, chuyên luận hay ký báo chí

Thực ra, kết cấu có vai trò rất quan trọng trong việc chuyển tải nội dungthông tin cũng như bố cục hình thức của tác phẩm

Ngôn ngữ

Ngôn ngữ là yếu tố quan trọng hàng đầu trong tác phẩm báo chí Ngôn ngữ

là phương tiện chuyển tải toàn bộ nội dung tác phẩm báo chí Vì thế tài năng hayhiệu quả của báo chí không thể tách rời khả năng sử dụng ngôn ngữ

Các nhà ngôn ngữ học hiện đại, bắt đầu từ Ferdinand De Saussure, đã phân biệt khá

rõ 3 khái niệm: ngôn ngữ, lời nói và ngôn từ

Ngôn ngữ: là tổng thể các đơn vị, các phương tiện, các kết hợp mà lời nói sử

dụng gồm các phần ngữ âm, ngữ pháp, từ vựng và các biện pháp tu từ Nó là phầnkhái quát và trừu tượng nhất của lời nói

Lời nói: Là hình thức tồn tại thực tế của ngôn ngữ Nó phong phú, đa dạng

và sinh động hơn ngôn ngữ cái mà người ta sử dụng trong giao tiếp hằng ngày làlời nói chứ không phải là ngôn ngữ

Ngôn từ: là lời nói viết mà người ta dùng làm chất liệu để sáng tác văn học.

Ngôn từ chính là lời nói được sử dụng với tất cả phẩm chất thẩm mỹ và khả năngnghệ thuật của nó vào mục đích sáng tác văn học

Ngôn ngữ báo chí là một khái niệm tương đối rộng dùng để chỉ tất cả cácchất liệu làm nên tác phẩm báo chí, gồm lời nói, viết, âm thanh, hình ảnh, màusắc… Trong đó, lời nói viết là yếu tố quan trọng nhất, có vai trò quyết định các yếu

tố khác Do vậy, khi nói đến ngôn ngữ báo chí, các nhà ngôn ngữ học và các nhànghiên cứu truyền thông chủ yếu xem xét lời nói viết được sử dụng trong tác phẩmbáo chí như thế nào và khu biệt với lời nói viết trong tác phẩm thuộc các hình thái ýthức xã hội khác (văn chương, triết học, chính trị, tôn giáo, pháp luật…)

Thực ra ngôn ngữ báo chí là ngôn từ được sử dụng trong tác phẩm báo chí làmột cách hiểu hạn hẹp và thiếu chặt chẽ về mặt khoa học Nhưng đây là một tậpquán khó thay đổi Theo cách hiểu ấy, ngôn ngữ báo chí có 3 đặc trưng nổi bật sau:

Ngôn ngữ báo chí có tính chính xác, khách quan

Đặc trưng này được quy định bởi chức năng quan yếu của báo chí là chứcnăng thông tin – giao tiếp Nhà báo có nhiệm vụ phản ánh trung thực từ những sựkiện, hiện tượng vốn có như chúng đã và đang diễn ra trong hiện thực đời sống

Ngôn ngữ báo chí phải tái hiện được sự kiện hiện tượng với những chi tiết cụthể, chính xác Trong tác phẩm báo chí, các câu hỏi cơ bản 5W + 1H được trả lời rõràng, khúc chiết bao nhiêu càng tốt bấy nhiêu Nói một cách khác, ngôn ngữ báo chítrước hết là ngôn ngữ của sự kiện, nhằm tái hiện sự kiện khách quan

Tính chính xác, khách quan của ngôn ngữ báo chí đặt ra yêu cầu tối quantrọng ở nhà báo là phải luôn hết sức thận trọng khi lấy tư liệu, đồng thời cũng phảicân nhắc, chọn lựa trong việc sử dụng từ ngữ, chi tiết, cách diễn đạt nhằm mang lạinội dung rõ ràng, xác định cho tác phẩm Về nguyên tắc những từ ngữ nước đôi,không rõ nghĩa đều bị loại bỏ không thương tiếc trong tác phẩm báo chí

Tuy nhiên, tính chính xác và khách quan của ngôn ngữ báo chí không cónghĩa phóng viên đưa tất cả sự thật nghe thấy và ghi chép được vào tác phẩm Chỉnhững sự thật có tác dụng làm nổi bật chủ đề, tư tưởng mới được ưu tiên chọn lựa.Hơn nữa, có nhiều chi tiết có thật nhưng vì lý do kiểm duyệt, hoặc vì lý do bảo vệngười cung cấp thông tin, hoặc vì lý do nhân đạo mà không thể đưa ra một cách

“chính xác, khách quan” trên mặt báo Nhưng phóng viên cần có những sự thật ấy

và nên lưu giữ cẩn thận để đối chứng trong các trường hợp cần thiết Một nguyêntắc căn bản của hoạt động báo chí là phải xuất phát từ sự kiện bản thể và ngôn ngữbáo chí phải là ngôn ngữ sự kiện khách quan

Ngôn ngữ báo chí có tính chất tiết kiệm, ngắn gọn và hàm súc

Đặc trưng này được quy định bởi tính thời sự của thông tin báo chí, bởi giớihạn về diện tích trên mặt báo, thời lượng trên sóng phát thanh, truyền hình và điềukiện tiếp nhận thông tin của công chúng Một sự kiện nóng sốt mới xảy ra hoặc sựkiện đang diễn tiến, chưa có nhiều chi tiết nhưng nhà báo không thể bỏ qua cơ hội

thông tin đến công chúng thì cách tốt nhất là anh ta viết thành một tin ngắn Báo chíluôn cần sự đa dạng thông tin do vậy một tác phẩm báo chí không thể quá dài Cácchương trình trên sóng PTTH đều bị khống chế ngặt nghèo về thời gian cho nên tácphẩm báo chí cần ngắn gọn để có thể chuyển tải được nhiều tác phẩm, nhiềuchương trình trong một thời lượng nhất định Tính chất tiết kiệm, ngắn gọn và hàmsúc thể hiện ở chỗ trong một dung lượng, thời lượng nhỏ nhất nhưng tác phẩm báochí phải chuyển tải được một nội dung chính xác, rõ ràng và dễ hiểu nhất.

Ngôn ngữ báo chí có tính phổ cập và đại chúng

Đặc trưng này bắt nguồn từ mục đích và đối tượng phục vụ của báo chí Mụcđích của báo chí là phổ biến thông tin rộng rãi cho mọi người Đối tượng phục vụcủa báo chí là đối tượng công chúng đông đảo, bao gồm nhiều thành phần, lứa tuổi,giới tính và nghề nghiệp khác nhau Cho nên, ngôn ngữ báo chí phải phù hợp vớitrình độ chung của công chúng, đảm bảo khả năng tiếp nhận của công chúng

Ngôn ngữ báo chí là ngôn ngữ của đời sống, gần gũi với lời nói và cách nghĩcủa số đông công chúng Nó không cầu kỳ, ước lệ, hoa mỹ như ngôn ngữ vănchương Nó cũng không nôm na, thô vụng như khẩu ngữ Ngôn ngữ báo chí nằmgiữa ngôn ngữ văn chương, khoa học và khẩu ngữ

Tính phổ cập và đại chúng của ngôn ngữ báo chí thể hiện ở cách dùng từ,cách sử dụng các quy tắc ngữ pháp, cách diễn đạt dung dị, dễ hiểu để giúp ngườiđọc lĩnh hội trọn vẹn nội dung thông tin của tác phẩm Do vậy, trong ngôn ngữ báochí người ta hạn chế sử dụng các từ ngữ chuyên môn, các thuật ngữ khoa học, các

từ Hán Việt Đồng thời, trong tác phẩm báo chí cũng nên hạn chế sử dụng câu bịđộng, câu phức hợp, nhiều mệnh đề hoặc nhiều thành phần cùng loại Tuy nhiên,phổ cập và đại chúng không có nghĩa là dung tục hóa, thô thiển hóa ngôn ngữ báochí, là hạ thấp yêu cầu về mặt văn hóa giao tiếp, là chạy theo thị hiếu của côngchúng bình dân Phổ cập và đại chúng nhưng phải gắn với các chuẩn mực ngữ pháp,với yêu cầu nâng cao trình độ sử dụng tiếng nói của dân tộc Ngôn ngữ báo chíhướng đến đại chúng nhưng phải góp phần cải thiện trình độ văn hóa, năng lực diễnđạt ngôn từ của công chúng

Thực ra tính phổ cập và đại chúng trong ngôn ngữ báo chí luôn đặt ra yêucầu cho cả hai phía: nhà báo và công chúng Nhà báo phải hướng đến công chúngđồng thời công chúng cũng phải tự nâng tầm tiếp nhận của mình lên Có như vậy,báo chí mới ngày càng hiện đại và phát triển

Thể loại

Thể loại là khái niệm chỉ quy luật loại hình của tác phẩm báo chí, tương ứngvới một loại nội dung nhất định có một loại hình nhất định, tạo cho tác phẩm mộthình thức tồn tại chỉnh thể Mỗi thể loại tác phẩm báo chí có yêu cầu, đặc trưngriêng về phương pháp, dung lượng, góc độ phản ánh hiện thực đời sống

Thể loại là một yếu tố quan trọng của hình thức tác phẩm báo chí Tùy theothể loại mà việc chọn lựa, sắp xếp các chi tiết, sự kiện cũng như sử dụng kết cấu,ngôn ngữ khác nhau

Chẳng hạn, tác phẩm thuộc loại thông tấn như: tin, phỏng vấn, tường thuậttập trung tái hiện sự kiện, hiện tượng, thường sử dụng kết cấu theo thời gian vàthành phần chủ yếu là câu miêu tả Còn tác phẩm thuộc loại chính luận như bìnhluận, xã luận, chuyên luận thiên về ý tưởng, thường sử dụng kết cấu theo lôgichhình thức và thành phần chủ yếu là câu phân tích, đánh giá, suy luận, khái quát…

Nhà báo ý thức được thể loại mình viết sẽ chủ động trong việc thu thập, xử

lý thông tin cũng như lựa chọn kết cấu, giọng điệu, lối viết để vừa đáp ứng yêu cầu

về mặt thể loại, vừa thỏa mãn được lượng thông tin và cảm xúc mà người đọc chờđợi

Câu 4 : Tiêu chí đánh giá chất lượng tác phẩm báo chí

Đánh giá chất lượng một tác phẩm báo chí cần tuân thủ nguyên tắc hệ thống chỉnhthể của nó Tức là phải xem xét toàn diện tất cả các yếu tố thuộc nội dung, các yếu

tố thuộc hình thức và mức độ thống nhất, hài hòa giữa các yếu tố ấy Đặc biệt phảithỏa mãn ít nhất ba tiêu chí cơ bản sau:

Thứ nhất, sự kiện phải nóng hổi (thời sự)Thứ hai, tác phẩm phải được cấu thành những chi tiết, tình tiết, sốliệu xác thực, sinh động đầy sức thuyết phục

Thứ ba, cách trình bày, diễn đạt, kết cấu chặt chẽ, lô gích với ngônngữ, giọng điệu trong sang, dễ hiểu, phù hợp và có sức lôi cuốn đối vớinhóm công chúng- đối tượng

Tóm lại phải đáp ứng một số tiêu chí cụ thể, có tính chất gợi ý:

1.Trúng: Đề tài, chủ đề phải đánh trúng vào những điểm nóng của đời sống xã hội,

vào sự quan tâm và tầm hiểu biết của công chúng Tác phẩm phải thể hiện được gócnhìn, quan điểm mới mẻ về các sự vật, hiện tượng và luôn hướng người tiếp nhậnđến bến bờ Chân – Thiện – Mỹ

2 Đúng: Tác phẩm phải phản ánh chính xác, trung thực, công bằng hiện thực khách

quan; đúng đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước Đồng thời, cũng phảiđúng chính tả, ngữ pháp và đặc trưng thể loại

3 Rõ: Tác phẩm vừa phải rõ về bố cục, hình ảnh và cách diễn đạt vừa phải rõ về

lập trường, quan điểm và tư tưởng chính trị, xã hội, thẩm mỹ

4.Nhất quán: Các yếu tố của tác phẩm như: tựa, chapeau, hình ảnh, box, thông tin

đều hướng đến một nội dung, chủ đề duy nhất Các chi tiết, luận điểm, luận cứ, luậnchứng và giọng điệu trong tác phẩm phải nhất quán và hô ứng với nhau

5 Ngắn gọn: Lượng câu chữ trong tác phẩm phải được tinh giản tối đa nhưng đảm

bảo thông tin đầy đủ, rõ ràng

Một nhà báo giỏi không chỉ biết ngửi tin, săn tin – tức là tìm ra đề tài, sựkiện, chi tiết – mà còn phải biết phát hiện ra vấn đề, biết nêu ra những chủ đề mới

mẻ, bất ngờ, thú vị từ các đề tài, sự kiện, chi tiết đó Muốn vậy, nhà báo – bên cạnhcác kỹ năng nghề nghiệp bắt buộc đòi hỏi phải có kiến văn rộng, kinh nghiệm dày

dặn, tư duy sắc sảo, tâm hồn nhạy cảm, và nhất là phải có một nhãn quan toàn diện

về lịch sử, đời sống, xã hội, con người

1 Do đó, trách nhiệm chính trị của nhà báo

- Lý tưởng hành nghề của nhà báo?

- Thông tin báo chí phục vụ ai, bảo vệ ai?

- Từ thực tiễn đấu tranh giành độc lập dân tộc và bảo vệc, xâydựng đất nước trong nhiều năm qua, đối với mỗi người dân cũng như cácnhà báo Việt Nam yêu nước chân chính đều tâm niệm một điều rằng, tự dobáo chí có nghĩa là cái gì có lợi cho dân tộc, có lợi cho nhân dân và có lợicho Đảng là cứ nói, cứ viết; cái gì bất lợi cho sự nghiệp phát triển đất nước

là không viết, không nói

- Thực hiện điều đó đòi hỏi sự nỗ lực phấn đấu vươn lên khôngngừng, đồng thời tích cực đấu tranh chống lại những luận điệu xuyên tạc,bóp méo hoặc cố tình không hiểu thực tế vấn đề này ở nước ta vì mục đích

vụ lợi chính trị

- Mặt khác, sử dụng quyền tự do báo chí như thế nào để báo chíphát huy tối đa sức mạnh của báo chí và sự nghiệp xây dựng, phát triển vàbảo vệ đất nước còn đòi hỏi ở năng lực, trình độ, phẩm chất và đạo đứcnghề nghiệp cũng như trách nhiệm xã hội, ý thức công dân của đội ngũ nhàbáo

Câu 10: Các mối quan hệ đạo đức trong quá trình tác nghiệp và chuẩn mực ứng xử của nhà báo; Quy ước đạo đức nghề nghiệp báo chí Việt Nam ?

1 Các mối quan hệ đạo đức của nhà báo

- Đạo đức là những nguyên tắc, chuẩn mực ứng xử mang tính tự giáccủa con người trong mối quan hệ với cộng đồng, xã hội

- Quan hệ đạo đức là những quan hệ về ý thức đạo đức được điềuchỉnh giữa cá nhân với cá nhân, giữa cá nhân với tập thể và xã hội Nhữngquan hệ này thường được hình thức hoá bằng những nghi thức xã hội,những phong tục, tập quán vừa thể hiện ý thức đạo đức, vừa đóng vai tròhình thành và củng cố ý thức đạo đức

Đạo đức nghề nghiệp của người làm báo dựa trên cơ sở của nhữngquan niệm riêng về nghĩa vụ nghề nghiệp và việc hình thành những nghĩa

vụ ấy thông qua việc tôn trọng danh dự và phẩm giá nghề nghiệp, bằnglương tâm nghề nghiệp của người làm báo Tùy thuộc vào tính chất củahành vi mà lương tâm sẽ làm người làm báo kiêu hãnh, thỏa mãn hoặc tựcảm thấy hổ thẹn, bị sỉ nhục, bị lên án

1.1 Mối quan hệ với tổ quốc, nhân dân và Đảng

Trọng dân, vì dân, vì lợi ích của Tổ quốc là Tiêu chuẩn hàng đầu đạođức nghề nghiệp nhà báo Đòi hỏi, nhà báo phải luôn kính trọng nhân dân,tôn trọng, lễ phép, gắn bó chặt chẽ với nhân dân, yêu thương tin tưởng ởnhân dân; luôn lắng nghe và chịu sự giám sát của nhân dân Phải hết lònghết sức tận tụy phục vụ nhân dân; luôn hướng tới lợi ích và sự tiến bộ củanhân dân

Nhà báo phải biết đặt lợi ích của nhân dân, lợi ích của Tổ Quốc lêntrên hết, không được chạy theo chủ nghĩa cá nhân đơn thuần kiểu “muốnviết bài cho oai” hay muốn “đăng bài mình lên các báo lớn” mà trước hếtbài viết của mình phải có lợi cho nhân dân, cho sự nghiệp xây dựng và bảo

1.2 Quan hệ với công chúng

Là quan hệ giữa người sản xuất với người tiêu dùng, giữ vai trò chủđạo trong quan hệ đạo đức nghề nghiệp nhà báo Công chúng là người mànhà báo làm việc và dành cho họ thành quả lao động

Nhà báo có đạo đức sẽ không phóng đại các cuộc xung đột trong bàiviết vì có thể sẽ làm cho tình hình thêm trầm trọng, cũng như không dùngtin - bài của mình để tạo ra sự căm ghét đối với những người ở nhữngchủng tộc, tôn giáo hay những nhóm lợi ích khác Nhà báo giỏi chỉ phục vụlợi ích của công chúng, có trách nhiệm với độc giả Không dùng thông tin

từ nguồn tin của mình để trục lợi

Trong mối quan hệ này, nhà báo phải Tôn trọng, bảo vệ, lôi cuốn,định hướng hết lòng vì lợi ích và tiến bộ của công chúng là biểu hiện củađạo đức nghề nghiệp nhà báo

1.3 Quan hệ với nguồn tin:

Nguồn tin là đối tượng phản ánh của nhà báo gồm các tài liệu, môitrường, sự kiện và con người (nguồn tin sống) có ý nghĩa quyết định tớicông việc nhà báo Nhờ quan hệ này mà nhà báo tiếp cận và phản ánh sựthật

Nhà báo phải có trách nhiệm không chỉ với công chúng mà cả vớinguồn tin Ví dụ, nếu nguồn tin cung cấp cho nhà báo một thông tin nhạycảm với điều kiện không được nêu tên họ thì nhà báo phải giữ lời Nhà báokhông được nêu tên nguồn tin ở trong bài hoặc ở những chỗ khác Việc đó

có thể gây hại cho đời sống cá nhân hoặc công việc của nguồn tin và đôikhi còn làm nguy hiểm tới tính mạng của họ

Trong quá trình quan hệ với nguồn tin nhà báo cần:

- Sử dụng hành động đàng hoàng hợp pháp, trừ trường hợp có bằngchứng rõ ràng về mối đe doạ với sự yên ổn và lợi ích xã hội

- Tôn trọng quyền pháp nhân, không bất nhã gây áp lực hay đe dọanguồn tin sống

- Chỉ rõ xuất xứ nguồn tin, trừ những trường hợp đặc biệt cần bảo vệcác nguồn tin ấy

- Tôn trọng quyền con người, đời tư công dân

1.4 Quan hệ với nhân vật được phản ánh trong tác phẩm:

Đây là, quan hệ tế nhị và phức tạp, nhân vật được phản ánh có thể làchính diện hay phản diện Họ đều là con người trong xã hội vì thế cộngđồng sẽ có những phán xét về họ qua tác phẩm của nhà báo

Trong mối quan hệ với nhân vật dược phản ánh trong tác phẩm, nhàbáo phải

- Công tâm, không vụ lợi thiên vị

- Tôn trọng quyền con người, quyền đời tư công dân

- Trung thành với hiện thực, không xuyên tạc cuộc đời nhân vật

- Kiềm chế, không kết án nhân vật khi chưa có sự phán quyết củatoà án

1.5 Quan hệ với cộng tác viên

Bổn phận nhà báo không chỉ sáng tạo tác phẩm mà còn tổ chức, lôikéo cộng tác viên để nâng cao tác phẩm báo chí, muốn vậy nhà báo phải

- Tôn trọng tác giả trên cơ sở tự nguyện

- Tôn trọng bản sắc riêng của tác giả

- Không làm tổn thương lòng tự trọng của CTV

- Không vay mượn, ăn cắp ý tưởng, chứng cứ tài liệu hoặc tác phẩmcủa tác giả

1.6 Quan hệ với nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội :

Báo chí trong mối quan hệ với Nhà nước và các tổ chức chính trị - xãhội là quan trọng vì nó được điều tiết bằng cả luật pháp và đạo đức từ 2phía Nhà báo trong mối quan hệ này cần tuân thủ:

- Tôn trọng ủng hộ nhà nước như một thiết chế xã hội có chức năngquản lý xã hội

-Thực hiện thông tin khách quan trung thực, nhiều chiều để đảm bảoquan hệ thống nhất lành mạnh giữa chính quyền, các tổ chức và công chúng

- Vừa hợp tác vừa đấu tranh để giữ cho bộ máy chính quyền và các

tổ chức chính trị xã hội trong sạch lành mạnh

1.7 Quan hệ với đồng nghiệp, tòa soạn:

Bầu không khí đạo đức trong tòa soạn có vai trò quyết định tới sựthành bại của hoạt động báo chí Nhà báo ngoài mối quan hệ công việc còncần xử lý tốt với đồng nghiệp trong ngoài tòa soạn

Nguyên tắc: đoàn kết thống nhất, vì chất lượng của sản phẩm báochí, vì công chúng

Biểu hiện:

- Đoàn kết thân thiện và tôn trọng đồng nghiệp