Không những thế, ông còn được học trò mệnh danh là "vạn thế sư biểu" - Tấm gương sáng về người thầy của muôn đời, là một nhân cách sư phạm vĩ đại, suốt đời "học không biết chán, dạy khôn
Trang 1Bài viết ca ngợi Khổng Tử
ẢNH HƯỞNG CỦA TƯ TƯỞNG GIÁO DỤC KHỔNG TỬ VỚI SỰ
NGHIỆP GIÁO DỤC VIỆT NAM HIỆN NAY
A MỞ ĐẦU
Trong lịch sử nhân loại đã xuất hiện nhiều kiểu giáo dục khác nhau phù hợp với từng thời kỳ lịch sử - xã hội nhất định Đặc biệt vào thời cổ đại, nhiều nhà tư tưởng giáo dục đồng thời cũng là các nhà khoa học, triết học Trong số đó, có một người đã cho ra đời một triết lý chính thức của Trung Hoa vào thế kỷ thứ hai Tr.CN Qua nhiều thế kỷ, Khổng học vẫn được duy trì và phát triển sâu rộng đến mọi lĩnh vực của nhiều quốc gia, người ấy chính là Khổng Tử Không những thế, ông còn được học trò mệnh danh là
"vạn thế sư biểu" - Tấm gương sáng về người thầy của muôn đời, là một nhân cách sư phạm vĩ đại, suốt đời "học không biết chán, dạy không biết mỏi" Tư tưởng của Khổng Tử chẳng những không bị mất đi vị thế của mình trong những thập niên công nghiệp hóa mà còn được đánh giá là nhân
tố quan trọng góp phần phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và cả giáo dục ở nhiều nước như Trung Quốc, Đài Loan, Singgapore, Nhật Bản Ngày nay, trong xu thế toàn cầu hóa với sự phát triển của nền kinh tế tri thức, hàm lượng chất xám "giữ vai trò quyết định nhất đối với sự phát triển kinh tế" Một yêu cầu được đặt ra là giáo dục phải nhanh chóng phát triển, nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng nguồn nhân lực của nền kinh tế tri thức Trước tình hình đó, nhiều nước đã tiến hành công cuộc cải cách giáo dục và đã đem lại sự phát triển vượt trội Việt Nam cũng đã và đang thực hiện công cuộc này Thiết nghĩ, điều đầu tiên là giáo dục Việt Nam cần xác lập cho mình một nền tảng tư tưởng giáo dục đúng đắn Và việc phân tích, chọn lọc, phát triển những tinh hoa trong tư tưởng giáo dục của Khổng Tử để góp phần đáp ứng yêu cầu của công cuộc cải cách là rất quan trọng
1 Giới thiệu sơ lược về cuộc đời của Khổng Tử:
Khổng Tử, một nhân vật đã ảnh hưởng sâu xa đến lịch sử nhân loại bằng nhân cách, tài năng, trí tuệ, và những thành tựu vĩ đại
Trang 2Khổng Tử tương truyền sinh ra ở đất Khúc Phụ, Sơn Đông thuộc nước
Lỗ thời Xuân Thu Chiến Quốc (722 - 480 Tr.CN) Cha Đức Khổng Tử là Thúc Lương Ngột, làm quan võ, khi sinh Khổng Tử thì ông đã hơn 60 tuổi,
mẹ là Nhan Thị Khổng Tử sinh vào mùa đông tháng mười năm Canh Tuất, năm thứ 21 đời vua Linh Vương nhà Chu, tức năm 551 Tr.CN Có chuyện
kể, lúc chào đời, Khổng Tử có cái trán cao và gồ lên như cái gò nên cha mẹ đặt tên Khâu, tên chữ là Trọng Ni Khi ông được 3 tuổi thì cha mất
Sinh ra và lớn lên trong thời loạn lạc, các chư hầu tranh giành quyền bính, chiến tranh liên miên hàng thế kỷ, khiến trăm họ lầm than, điêu đứng
Là người thông tuệ, Khổng Tử luôn ôm trong mình hoài bão lập chí giúp nước cứu đời Nhưng đến năm 35 tuổi, ông vẫn không được vua và các chư hầu tin dùng nên bèn về quê mở trường dạy học, theo tiêu chí của các bậc
"đại quân tử" cùng thời "Tiến vi quan, đạt vi sư" Học trò gọi ông là Khổng Phu Tử hay Khổng Tử "Tử" ngoài có nghĩa là con, còn có nghĩa là thầy Khổng Tử tức là thầy Khổng.
Năm 51 tuổi ông được giao coi giữ thành Trung Đô, năm sau thăng chức Đại tư khấu (coi việc binh pháp), kiêm quyền tể tướng Sau đó, nước
Lỗ bị ly gián, dèm pha, ông từ chức và ra đi khắp đất nước Năm 68 tuổi, ông trở về nước Lỗ, tiếp tục dạy học và bắt tay vào soạn sách Khổng Tử được coi là một trong các nhà biên soạn sách quan trọng nhất Trung Hoa,
các bộ Kinh Thi, Kinh Thư, Kinh Lễ, Kinh Dịch, Kinh Nhạc và Kinh Xuân Thu Ông mất vào tháng 4 năm 479 Tr.CN, thọ 73 tuổi Sau khi ông qua
đời, học trò đã ghi chép các lời dạy và các lời đàm thoại của Khổng Tử với
vua, quan biên soạn cuốn Luận Ngữ.
2 Khổng Tử - Nhà giáo dục kiệt xuất của nhân loại:
Khổng Tử là người đầu tiên mở trường tư khá quy mô để dạy học trong lúc khó khăn Và với tài năng xuất chúng, đức độ sáng trong của Đức
Khổng Tử, học trò từ khắp nơi đã đến theo học, có lúc lên đến 3000 người, một con số hiếm thấy trong lịch sử giáo dục thời cổ đại Trong số học trò của ông có nhiều người rất nổi tiếng, được đời sau kính trọng như Nhan Hồi, Trọng Cung, Tăng Sâm, Tử Lộ
Quan niệm dạy học của Khổng Tử không giống mọi người Người khác
chú trọng dạy ăn, dạy nói còn mục đích của Khổng Tử là dạy người Ông
quan niệm giáo dục phải nhằm mục đích đào tạo nên những người nhân
Trang 3nghĩa, có phẩm hạnh, giúp con người ngày càng tốt hơn và đạt tới mức chí
thiện Và với Khổng Tử "ai cũng dạy được", thu nhận đủ loại học trò,
không phân biệt giàu nghèo Trong dạy học, Khổng Tử chia chương trình làm bốn mặt: Đức hạnh, ngôn từ, chính sự và văn tự Trong đó, đạo đức phẩm hạnh là hàng đầu, về sau mới đến văn hóa tri thức
Trong quá trình hoạt động giáo dục, Khổng Tử đã sáng tạo và vận dụng nhiều phương pháp giáo dục tiến bộ Khổng Tử dùng cách gợi mở, đi từ gần đến xa, từ đơn giản đến phức tạp, phát huy tính tích cực của học trò, làm cho học trò phải suy nghĩ, chờ khi học trò tỏ ra muốn hiểu mà chưa hiểu, muốn diễn tả mà chưa diễn tả nỗi, lúc đó thầy mới điểm xuyến thật khéo, làm cho trò nắm chắc được những điều mình dạy
Với Khổng Tử "Học mà không suy nghĩ thì bằng không, suy nghĩ mà không học thì nguy hiểm", phải lấy học làm cơ sở rồi vừa học vừa suy
nghĩ, "nghe một biết mười", thầy nói một góc của hình vuông thì học trò phải suy nghĩ để biết được ba góc còn lại Ông nói: "Sở dĩ ta biết hơn mọi người một ít là vì ta gắng động não hơn người, gắng học tập hơn người một ít" Ông không cho mình là "thánh nhân", là người sinh ra đã biết, mà là do ông cầu học, chăm học mà biết Khổng Tử là một tấm gương học tập
không ngừng "Muốn nhân đức mà không chịu học thì trở nên phóng đãng Muốn thành thực mà không chịu học thì sẽ hại đến thân Muốn thẳng thắng mà không chịu học thì sẽ hại đến người khác Muốn dũng mảnh mà không chịu học thì sẽ gây họa tác loạn Muốn cương nghị mà không chịu học thì chỉ ngông cuồng tự đại".
Học tập phải với tinh thần "thực sự cầu thị", có thái độ khiêm tốn và
hiếu học "biết thì bảo là biết, không biết thì bảo là không biết" Hơn thế
nữa, để củng cố kiến thức, hình thành kỹ năng, kỹ xảo, Khổng Tử đòi hỏi học trò phải tập luyện, ông dùng phương pháp đối thoại, yêu cầu học trò
phải liên hệ những điều đã học vào thực tế, luôn luôn luyện tập "học nhi thời tập chi", phải hình thành nề nếp, thói quen trong học tập theo hướng
"ôn cố nhi tri tân" - tức ôn cái cũ để biết cái mới.
B NHẬN ĐỊNH VỀ GIÁO DỤC VIỆT NAM HIỆN NAY
1 Thực trạng giáo dục Việt Nam:
Trang 4Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, giáo dục Việt Nam đang bị tụt hậu ngày càng xa so với các nước xung quanh và so với yêu cầu phát triển của xã hội "Việt Nam đã đi sau nhiều nước văn minh, tiên tiến về giáo dục gần 2 thế kỷ và đi sau Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc ngót một thế kỷ"
Hiện tượng tiêu cực trong giáo dục trở nên phổ biến ở mọi trường học, mọi cấp học; Nhân cách người giáo viên đã suy giảm ở mức phải báo động Nhiều thầy cô đã nói với học sinh bằng những lời lẽ không hay, đưa ra hình phạt quá nặng và thậm chí còn xúc phạm đến nhân phẩm, gây ức chế tâm lý của học sinh Như trường hợp em Trần Thị Ngọc chỉ vì quên sổ, làm điểm thi đua của lớp thấp mà cô giáo Trương Thị Phương ở Vũ Thư, Thái Bình
đã bắt 32 học sinh trong lớp tát vào mặt em, khiến em bị thương phải nhập viện Khi xử lí các vấn đề sư phạm, người giáo viên cần bình tĩnh, sáng suốt và xử lí vấn đề bằng tình người, bằng tình yêu nghề, hãy "cảm hóa" học sinh bằng các phẩm chất nhân cách của chính mình, cố gắng thiết lập một quan hệ tốt với học sinh: Vừa nghiêm túc nhưng cũng thật thân mật,
gần gũi Theo A.X.Macarenco "Mỗi một nhà giáo dục trước khi nói chuyện với trẻ cần phải uốn lưỡi vài lần để cho mọi tâm trạng của mình lắng
xuống"
Hiện nay, chất lượng giáo dục giảm sút đáng kể nhất là ở bậc đại học, cao đẳng và dạy nghề, khiến nhân lực đào tạo ra không đáp ứng thực tế cả
về số lượng và chất lượng, gây ra hiện tượng chảy máu chất xám làm xã hội mất đi những nguồn lực trí tuệ quý giá Tâm lý quá đặt nặng bằng cấp
và thi cử gây ra hàng loạt những vấn đề tiêu cực Nhiều học sinh phải "ngồi nhầm lớp", nạn mua bằng, bán điểm tràn lan Một phụ huynh chạy trường cho con đã phải "biếu" thầy hiệu trưởng phong bì 700 USD Rồi việc không cần đi học vẫn có bằng cấp, không cần đi thi vẫn "đậu" vào đại học, chỉ cần
người đó chịu đưa ra một ít tiền là được Theo Giáo sư Hoàng Tụy "có quá nhiều kỳ thi "quốc gia", mà thi theo cách học thuộc lòng, sao chép bài mẫu, lại thiếu nghiêm túc sinh ra hội chứng thi rất đặt biệt của giáo dục Việt Nam, tái diễn cảnh lều chõng xa xưa ngay giữa thời toàn cầu hóa và nền kinh tế tri thức" và "muốn hiểu thực chất việc học ở Việt Nam như thế
nào chỉ cần quan sát xã hội Việt Nam trong mùa thi" Thực trạng này là do nhiều nguyên nhân sai lầm từ trong quan niệm, tư duy đến cả hệ thống quản lý, điều hành Và sai lầm đầu tiên là sai lầm trong chính sách đối với người thầy, xem thường việc xây dựng đội ngũ giáo viên theo chuẩn mực giáo dục hiện đại, sai lầm trong các khâu đào tạo, tuyển chọn người thầy và
Trang 5chính sách lương của người giáo viên; rồi việc chạy theo số lượng hy sinh chất lượng, việc chú trọng thi hơn là học
Hãy nghe các bậc túc nho nói về cái học cách đây 80 năm "Người nước mình từ xưa đến nay, cái tâm lý đối với việc học là học mà đi thi, đi học cũng như đi buôn bán hay làm nghề, cái mục đích chỉ là cầu lợi mà thôi Tiếng rằng mình tôn sùng đạo Khổng, song đó là vì học đi thi mà tôn sùng chứ không phải vì tôn sùng mà học" (Ngô Đức Kiến - Kiến quốc
văn, 1924) Nếu thế thì những ảnh hưởng của Khổng giáo với giáo dục Việt Nam còn đậm nét nhưng phải chăng là đậm nét tiêu cực Thế nhưng, hiện nay Khổng giáo đang được phục hưng mạnh mẽ ở nhiều nước Trung
Quốc, đất nước đã sản sinh ra Nho giáo rồi lại phát động "phê Lâm, đả Khổng" - tức phê phán Lâm Bưu, đả phá Khổng Tử, nay lại quay sang tôn
vinh những giá trị của Khổng giáo Hay Nhật Bản, hình ảnh cụ thể của một
nền giáo dục tốt, người Nhật hiểu và hành "Nhân, lễ, nghĩa, trí, tín" nên
dù họ không được đánh giá là một dân tộc có tính sáng tạo cao nhưng họ vẫn có thể đạt được những thành tựu kinh tế, xã hội lớn lao; là một xã hội văn minh, có văn hóa hàng đầu thế giới Và các giá trị của Khổng giáo như hiếu học, cần cù, tính cộng đồng, tinh thần trách nhiệm, đoàn kết còn được đánh giá là nhân tố văn hóa tích cực góp phần làm nên những nước NICs ở Đông Á Vậy những giá trị Khổng giáo nào có thể chắt lọc và xây dựng lại như những tinh hoa của tiền nhân?
2 Tư tưởng giáo dục Khổng Tử với sự nghiệp giáo dục Việt Nam hiện nay:
2.1 Truyền thống giáo dục Việt Nam
Nhắc đến người Việt Nam có lẽ không thể không nhắc đến truyền thống cần cù, chăm chỉ và hiếu học Người Việt Nam luôn tự nhắc nhở mình "có công mài sắt, có ngày nên kim" Học tập là một quá trình tích lũy lâu dài, cần phải có kiên trì, bền bỉ thì mới thành công Và nếu tìm hiểu về chế độ khoa cử xưa thì ta sẽ biết được người học trò Việt Nam xưa đã phải học tập
cực khổ, phải vất vả "dùi mài kinh sử" như thế nào thì mới mong có ngày
được đỗ đạt Giáo dục Việt Nam luôn thấm nhuần tư tưởng "tiên học lễ, hậu học văn" Người học trò trước hết phải học lễ nghĩa, phải rèn luyện
đạo đức, nhân cách bản thân rồi sau đó mới học "chữ", học tri thức
Dân ta luôn quan niệm chỉ có "trọng thầy mới được làm thầy", vì thế,
một truyền thống giáo dục quý báu bao đời nay của dân tộc ta chính là
Trang 6"tôn sự trọng đạo" Trong ba mối quan hệ "quân - sư - phụ " thì người
thầy đứng sau vua nhưng trước cha mẹ Mối quan hệ giữa thầy - trò được quy định rõ ràng Đã là thầy thì phải tự giác nêu gương, phải là tấm gương cho học trò noi theo Thầy không chỉ dạy tốt mà còn là một người mẫu mực
về nhân cách đạo đức, một tâm hồn cao cả, có tình thương, sự khoan dung
với học trò, luôn sống đúng theo chuẩn mực "nhân, lễ, nghĩa, trí, tín" và có
lòng yêu nghề, như Khổng Tử đã nói "ta học không biết chán, dạy không biết mỏi" Còn người học phải khiêm tốn, ham học hỏi, nghe và thực thi lời
thầy dạy, tôn trọng thầy, lấy chữ "kính" làm đầu.
Dù thời đại có thay đổi, xã hội có phát triển thì truyền thống giáo dục Việt Nam ngàn đời vẫn thế Những gì thuộc về truyền thống văn hóa tốt đẹp của người Việt Nam thì cần phải được giữ gìn và phát huy, góp phần
làm nên bản sắc văn hóa Việt, một Việt Nam "ngàn năm văn hiến".
2.2 Ảnh hưởng tư tưởng giáo dục Khổng Tử với giáo dục Việt Nam
Trong lịch sử nhân loại, đặc biệt là trong lĩnh vực văn hóa - giáo dục, xưa nay có lẽ chưa có một người nào lại chiếm được một vị trí đọc tôn, phi phàm như Đức Khổng Tử Và những tư tưởng của ông đã ảnh hưởng đến hầu khắp các nước châu Á Tại Hội nghị quốc tế về nghiên cứu Khổng Tử
và Đại hội thành lập Nho học quốc tế nhân kỷ niệm 2545 năm ngày sinh Khổng Tử tháng 10/1994 ở Bắc Kinh Lý Quang Diệu - Nguyên thủ tướng Singapore đã nói lên mối quan hệ giữa xã hội Singapore và Nho giáo Ông cho rằng, nội dung giáo dục con người ở nước ông hiện nay là phát huy các
giá trị nhân sinh quan và quy phạm luân lý Nho giáo "76% nhân khẩu Singapore là người Hoa Văn hóa dân tộc Hoa chú trọng ngũ luân, cũng tức cha - con có tình thân, vua - quan thì có nghĩa, vợ - chồng có khác biệt, trưởng - ấu có thứ tự, bạn - bè có điều tin Họ xem lợi ích xã hội cao hơn lợi ích cá nhân" và ông cho rằng nhờ hun đúc cho con người các
giá trị Khổng giáo tốt đẹp mà xã hội Singapore có thể khắc phục và vượt qua những khó khăn Ở Trung Quốc hiện nay đã có tạp chí nghiên cứu riêng về Khổng Tử, hàng trăm đầu sách nghiên cứu về Nho giáo ở Bắc Kinh, Thượng Hải và các tỉnh đã được xuất bản
Việt Nam, một đất nước đã phải chịu "một ngàn năm đô hộ giặc Tàu"
thì những ảnh hưởng của Nho giáo dường như thấm nhuần, ăn sâu vào con người Việt Nam xưa và tồn tại đến cả ngày nay Trong một thời gian dài, nước ta đã dùng chữ Hán làm chữ viết chính và sử dụng Nho giáo trong tất
Trang 7cả các lĩnh vực xã hội, đặc biệt tứ thư, ngũ kinh đã được dạy cho học trò
và áp dụng trong thi cử Qua đó, góp phần sản sinh ra rất nhiều nhà nho xuất sắc trên mọi lĩnh vực Về ngoại giao thì có Mạc Đỉnh Chi, Ngô Thời Nhiệm ; Về bác học có Lê Quý Đôn, Phan Huy Chú, Nguyễn Trường Tộ;
Về quân sự thì có Nguyễn Trãi, về sau có Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh
Và đặc biệt đứng đầu trong lĩnh vực giáo dục Việt Nam là thầy giáo Chu Văn An, người thầy đạo cao đức trọng "như sao Bắc đẩu, như núi Thái Sơn", Nguyễn Thiếp và người được học trò tôn xưng "Tuyết giang phu tử"-Nguyễn Bỉnh Khiêm
Với Khổng Tử, không chỉ học ngôn từ, chính trị, văn tự mà điều quan trọng đầu tiên là cần phải rèn luyện đức hạnh Vận dụng điều ấy, giáo dục
Việt Nam đã đưa ra hai mục tiêu chính của ngành hiện nay là: Cung cấp
kiến thức, kỹ năng để con người xây dựng cuộc sống văn minh, hạnh phúc, đồng thời, phải chú trọng rèn luyện đạo đức và nhân cách cho con người Bước vào năm học 2009 - 2010, một vấn đề được lãnh đạo từ Bộ đến Sở giáo dục - đào tạo và ban giám hiệu các trường đều nhấn mạnh là dành sự quan tâm đặc biệt đến giáo dục đạo đức, nhân cách và kỹ năng sống cho học sinh Sở giáo dục và đào tạo Hà Nội cũng đang đẩy nhanh việc biên
soạn bộ tài liệu giáo dục đạo đức cho học sinh Thủ đô Và được thực hiện
bắt đầu bằng việc, học sinh phải nói lời hay, làm việc tốt, ứng xử đẹp, lễ phép với người lớn tuổi, tôn trọng và giúp đỡ mọi người Sau nữa là giữ gìn
vệ sinh nơi công cộng, không đổ rác, phế thải ra đường Ăn mặc gọn gàng, đúng quy định của nhà trường Điều này sẽ có tác động ngăn chặn sự
xuống cấp đạo đức nghiêm trọng của thế hệ trẻ hiện nay, loại bỏ lối sống ích kỉ, lối sống đặt lợi ích cá nhân lên trên, ra khỏi xã hội này, góp phần xây dựng một Việt Nam phát triển, một xã hội văn minh và có văn hóa, đuổi kịp sự phát triển của các nước ở châu Á và trên thế giới
Trong "Luận ngữ" thường bắt đầu một câu bằng hai từ "Tử viết", điều
này thể hiện việc Khổng Tử đã dùng phương pháp đối thoại để dạy học trò, giúp học trò liên hệ những điều đã học vào thực tế và phương pháp gợi mở nhằm phát huy tính tích cực của học trò Vậy nên, ngày nay, giáo dục luôn
đặt ra yêu cầu không chỉ dạy chữ mà còn là dạy nghề, rèn luyện cho người
học các kỹ năng làm việc để đáp ứng được yêu cầu của thời đại và kỹ năng sống để có thể làm chủ bản thân trong các môi trường khác nhau UNESCO
đã đưa ra bốn trụ cột của giáo dục thế kỉ 21 là học "là để biết, để làm, để cùng chung sống, để tự khẳng định mình" Ngành giáo dục đã đưa ra tiêu
Trang 8chí xây dựng "trường học thân thiện, học sinh tích cực" Đội ngũ giáo
viên Việt Nam hiện nay đã thực hiện việc lấy học sinh làm trung tâm, giáo viên là người hướng dẫn, gợi mở, dẫn dắt học trò tích cực suy nghĩ để hiểu sâu và hiểu rộng vấn đề; Yêu cầu và hướng dẫn học sinh tự học, tự giáo dục
và rèn luyện, ấy chính là biểu hiện tính tích cực cao, ý thức của cá nhân đối với cuộc sống Việc tự giáo dục bắt đầu từ việc xây dựng mục tiêu, mục đích của mỗi người, tìm ra biện pháp và quyết tâm thực hiện mục tiêu, thường xuyên tự kiểm tra kết quả và tìm ra các giải pháp mới
Ngành cũng đã có những chính sách như khen thưởng, đầu tư trang thiết
bị dạy học, mở nhiều ngành, nhiều nghề đào tạo nhằm quan tâm, khuyến khích các em học tập tốt, phát huy truyền thống hiếu học của dân tộc Đồng
thời, phát huy tinh thần "hữu giáo vô loại" - Tức có dạy mà không phân
chủng loại, ngành luôn tạo cơ hội học tập cho mọi người, không phân biệt giàu nghèo, có những chính sách như miễn, giảm học phí, khen thưởng, giúp đỡ về vật chất, động viên những học sinh có hoàn cảnh khó khăn vẫn đến trường học, thực hiện không chỉ là việc ai cũng được học mà còn phải học tốt, học giỏi
Đặc biệt, tư tưởng "tu thân" của Khổng Tử còn được vận dụng trong
việc rèn luyện, nâng cao phẩm chất nhân cách của cán bộ quản lý, của người giáo viên Ngày nay, sự suy thoái đạo đức có chiều hướng gia tăng,
vừa qua Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức hội thảo bàn về "đạo đức và chuẩn nghề nghiệp nhà giáo, chuẩn cán bộ quản lí cơ sở giáo dục trong việc xây dựng Luật nhà giáo" Người giáo viên phải có lòng yêu nghề hết
mực, phải yêu thương học sinh, bình đẳng, không phân biệt đối xử với học trò, phải là tấm gương sáng, mẫu mực để học sinh noi theo Người cán bộ, giáo viên không ngừng tự rèn luyện, tự tu dưỡng đạo đức bản thân, tu
dưỡng đạo đức cách mạng không chỉ trong học tập mà trong tất cả các lĩnh vực Và rồi đây, ngành giáo dục sẽ có những quy định cụ thể về vấn đề sư đức và xử lí nghiêm minh triệt để các trường hợp vi phạm đạo đức nhà giáo, đạo đức của người cán bộ quản lý
C ĐÓNG GÓP Ý KIẾN
Ngày nay, nhiều nhà quản lý đã cho rằng Nho giáo chính là yếu tố tích cực giúp cho các nước Nhật Bản và "bốn con rồng châu Á" tăng trưởng và phát triển Ở Việt Nam, tại Viện Triết học (thuộc Viện Khoa học xã hội Việt Nam), ngày 23 và 24 tháng 6 năm 2009 đã diễn ra Hội thảo khoa học
Trang 9quốc tế với chủ đề "Nho giáo Việt Nam và văn hóa Đông Á" Đồng thời,
"văn phòng Chính phủ vừa có công văn số 1992/VPCP-QHQT gửi các Bộ giáo dục và Đào tạo, ngoại giao, Công An và văn phòng trung ương Đảng cộng sản, thông báo ý kiến của Thủ tướng chính phủ cho phép thí điểm thành lập một Học viện Khổng Tử tại Việt Nam" Các tư tưởng của Khổng
Tử quả là ngày càng đóng vai trò quan trọng trong mọi lĩnh vực của cuộc sống Qua nghiên cứu đề tài về lí luận và thực tiễn, tôi xin đưa ra một số ý kiến
- Với xã hội: Cần vận dụng tư tưởng Khổng Tử trong xã hội mới và trong
mọi lĩnh vực của xã hội Nếu mọi người ai cũng sống đoàn kết, sống có đạo
lý, có tinh thần trách nhiệm, tính cộng đồng "mình vì mọi người" thì xã hội này sẽ văn minh hơn Xã hội nên quán triệt và loại bỏ triệt để lối sống ích kỉ cá nhân, sống hưởng thụ, kêu gọi mọi người nên "tu thân", sống đẹp -sống có ích hơn, cần hành "nhân, lễ, nghĩa, trí, tín" trong mọi lĩnh vực của đời sống, thực hiện lối sống có văn hóa, cùng xây dựng một Việt Nam giàu đẹp Xã hội cần phối hợp với nhà trường để xây dựng cho đất người những con người toàn diện, một thế hệ trẻ có đầy đủ cả "tài" và "đức"
- Với ngành giáo dục: Hiện nay, một thực tế là ngành giáo dục Việt Nam
nặng về phần lý thuyết mà kém về thực hành, thiên về dạy chữ mà coi nhẹ việc dạy người Hậu quả là hệ thống giáo dục ngày càng không tương thích với nhu cầu xã hội, thậm chí tách khỏi cuộc sống cộng đồng Nội bộ ngành cần đưa ra những mục tiêu, chính sách cụ thể để phát triển giáo dục, đào tạo nguồn nhân lực có cả "tài" và "đức", đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp
phát triển đất nước Một chính sách giáo dục có trọng tâm "nhân, lễ,
nghĩa, trí, tín" tức là dạy cho học sinh kỹ năng sống, kỹ năng làm người,
kỹ năng giao tiếp trong cuộc sống, sự am hiểu, sáng suốt, tinh thần trách nhiệm, cộng đồng và đặc biệt là tính trung thực - Những đức tính ấy thời nào cũng cần cả Như tỉ phú Warren Bufett người đã cống hiến hầu hết gia
tài của mình (trên 30 tỉ USD) thường nhắc nhở sinh viên "Các em cần tính trung thực, sự thông minh và ý chí để thành công Nhưng nếu các em có tất
cả các yếu tố sau mà thiếu yếu tố đầu thì các em sẽ trở thành rất nguy hiểm cho xã hội và các em có khả năng sẽ tự hủy diệt" Trung thực là một giá trị
đạo đức bất di bất dịch Sống không trung thực thì ở bất cứ nền văn hóa nào cũng đều không đúng lễ, sinh ra bất nghĩa, bất tín và bất nhân
Trang 10- Với giáo viên: Tình trạng nhân cách của người giáo viên đang bị giảm sút
ở mức phải báo động Vì vậy, trước hết mỗi nhà giáo hãy vận dụng tư
tưởng "tu thân" của Khổng Tử, tự rèn luyện và nâng cao phẩm chất đạo
đức của bản thân Hãy là tấm gương sáng của học sinh và tạo một mối quan
hệ tốt giữa thầy và trò, đồng thời vận dụng các phương pháp giáo dục của Khổng Tử như phương pháp đối thoại, gợi mở trong dạy học Rèn luyện cho học sinh các kỹ năng đặc biệt dạy các em cách sống, cách làm người Giáo viên không được thiên vị học sinh "nhất bên trọng, nhất bên khinh"
mà nên thực hiện "hữu giáo vô loại" Những nhà giáo trong thời đại ngày
nay phải luôn luôn tìm tòi, đổi mới phương pháp giảng dạy, tìm ra tính ưu
việt của từng phương pháp, dạy học với tinh thần Khổng Tử - "Sức ta tuy mỏng nhưng ta truyền thụ cho đệ tử, đệ tử lại truyền thụ cho đệ tử, cứ tiếp diễn như thế thì kết quả chẳng phải to lớn lắm sao?", với khẩu hiệu "tất cả
vì học sinh thân yêu", lấy Khổng Tử - Một nhà giáo kiệt xuất của nhân loại
để làm tấm gương phấn đấu và rèn luyện
- Với học sinh - sinh viên: Thế hệ trẻ chính là nguồn nhân lực quan trọng
trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước Những học sinh - sinh viên hãy thực hiện "học đi đôi với hành" và ôn cái cũ để biết cái mới, rèn
luyện một năng lực tự học, ham học, Khổng Tử có nói "biết mà học không bằng thích mà học, thích mà học không bằng vui mà say" hay nói như Kinh
thi thì:
"Núi cao ta trông đường rộng ta đi
Tuy chưa đến đích nhưng lòng hướng về"
Thế hệ trẻ nên gắng động não suy nghĩ, luôn luôn học hỏi "học thầy
không tày học bạn" hay như Khổng Tử cũng khẳng định "ba người cùng đi với nhau, tất có một người là thầy ta, chọn người hay mà làm gương,
người dở mà sửa mình" Tìm tòi ra phương pháp học thích hợp để có thể
đón đầu tri thức, học nhanh mà hiệu quả Không chỉ học tri thức mà còn phải không ngừng tu dưỡng và rèn luyện nhân cách cá nhân, đặt chữ "tín"
là hàng đầu trong các mối quan hệ Đồng thời, phải chăm tập thể dục, thể
thao để có một sức khỏe tốt như Khổng Tử có nói "Trung nhân dĩ thượng, khả dĩ ngữ thượng dã, trung nhân dĩ hạ, bất khả dĩ ngữ thượng dã" - Đối
với những người có tư chất bậc trung trở lên, thì mới có thể nói những điều cao xa, đối với những người có tư chất từ bậc trung trở xuống, thì không thể nói những điều cao xa"