NGƯỜI LƯU GIỮ, BẢO TỒN NHẠC CỤ DÂN TỘC ÊĐÊ Như một con ong thợ siêng năng cần mẫn, ông lặn lội buôn gần, buôn xa tìm và gom góp lại những âm thanh đặc trưng của núi rừng Tây Nguyên, của
Trang 1NGƯỜI LƯU GIỮ, BẢO TỒN NHẠC CỤ DÂN TỘC ÊĐÊ
Như một con ong thợ siêng năng cần mẫn, ông lặn lội buôn gần, buôn xa tìm và gom góp lại những âm thanh đặc trưng của núi rừng Tây Nguyên, của những đêm kể khan, những ngày lễ mừng cơm mới góp một phần công sức vào việc bảo tồn văn hóa truyền thống của người Êđê Ông chính là Y Diam Ayun (Ama Alê H’Ngot) ở xã Cư Bao, thị xã Buôn Hồ.
Những ngày chăn trâu, đuổi bướm, lên rẫy, Y Diam đã được người cha của mình dạy cho cách sử dụng một số loại nhạc cụ như chiêng, sáo, đàn Trong số đó có những nhạc cụ được làm bằng các vật dụng đơn giản ( tre, nứa, vỏ quả bầu…) lại có thể phát ra những cung bậc âm thanh khác nhau, có lục như tiếng gió, có khi lại róc rách như tiếng suối chảy đã làm cho cậu bé tò mò, thích thú đến độ quên ăn quên ngủ
Cùng với việc sử dụng thành thạo nhiều loại nhạc cụ khác nhau như Đinh năm, Buốt tăkta, Kỳ, Gông, Chiêng tre, Đinh klé, Brỗ, Buôt Klia , Y Diam bắt đầu mày mò làm các nhạc cu để chơi và cho bà conï, bạn bè trong buôn sử dụng trong các dịp lễ hội Cũng từ đó Y Diam tìm cách cải tiến tạo ra một số loại nhạc cụ mới Chẳng hạn như kèn Đinh năm, với nhạc cụ có sẵn có độ ấm của âm thanh cũng như độ vang còn hạn chế, ông đã cải tiến bằng cách lựa chọn các ống nứa có độ dày mỏng, dài ngắn khác nhau kết hợp với bầu âm ( quả bầu khô), sáp mật ong ruồi để gắn các bộ phận lại với nhau, tạo ra được thứ âm thanh trong trẻo vang xa hơn
Goong (đàn) do ông chế tạo khác biệt với các loại đàn của các dân tộc anh
em ở chỗ, thân làm bằng ống nứa, bộ phận tạo âm gồm 3 dây được làm bằng sợi kim loại (dây thắng xe đạp) hoặc dây cước, bộ phận cố định dây đàn được thiết kế hết sức tinh vi gồm 3 thanh nứa nhỏ gắn vào đầu đàn và được khoét một lỗ tròn để thu âm từ dây đàn, khi dây đàn rung lên truyền âm thanh vào bầu âm( thân đàn) đi
ra nên âm thanh trong trẻo, vang xa hơn khi biểu diễn, có thể sử dụng độc lập nhưng có thể mô phỏng được rất nhiều loại âm thanh khác nhau Goong truyền thống của người Êđê có cấu tạo mô phỏng âm thanh của dàn chiêng, thân đàn làm bằng ống nứa, bầu âm cũng chính là thân đàn được khoét một ỗ hình chữ nhật rộng từ 2-3 cm, dài từ 10-24 cm đầu có dùi một lỗ quay về phía người sử dụng, dây có khi 4 hoặc 8 dây
Buốt Klĩa (ống sáo nứa) do ông tạo ra có âm thanh trong trẻo hơn sáo của người Êđê đã có, ở chỗ bộ phận lá tạo âm được làm bằng một sợi dây nứa mỏng… Ngoài ra ông đã dày công nghiên cứu chế tạo nhiều loại nhạc cụ khác chưa kịp đặt
tên
Trang 2Maịc duø Ama Aleđ H’Ngot ñaõ ngoaøi saùu möôi, nhöng ngón löûa ñam međ saùng
táo tìm toøi khaùm phaù caùc cung baôc khaùc nhau cụa ađm thanh nuùi röøng vaên chaùy maõi trong ođng OĐng tađm söï: "Tieâc laĩm! Neâu moôt ngaøy kia theâ heô nhöõng ngöôøi bieât chôi caùc loái nhác cú cụa ngöôøi Eđñeđ khođng coøn nöõa maø khođng truyeăn lái cho theâ heô trẹ thì ñau laĩm" Chính vì leõ ñoù ođng ñaõ laøm moôt cođng vieôc maø khođng ít ngöôøi cho laø "aín côm nhaø vaùc tuø vaø haøng toơng" Ñöôïc söï nhaât trí cụa Ñạng ụy xaõ Cö Bao, keât hôïp vôùi Ñoaøn xaõ, ođng ñaõ toơ chöùc thaønh cođng caùc lôùp chôi chieđng cho caùc chaùu thieâu nhi cụa buođn vaøo caùc dòp nghư heø Cuøng vôùi dáy chieđng, ođng coøn ñem nhöõng loái nhác cú maø ođng tađm huyeât saùng cheâ ra ñeớ dáy cho caùc chaùu Naím 2008, ñoôi chieđng trẹ do ođng dáy ñaõ tham gia lieđn hoan vaín ngheô toaøn huyeôn Krođng Buk (nay laø thò xaõ buođn Hoă) ñoát giại Ba toaøn huyeôn vaø giại Nhaât cúm
Tađm nguyeôn lôùn nhaât cụa ođng laø môû ñöôïc thaôt nhieău lôùp cho nhieău ñoâi töôïng khaùc nhau ñeơ moêi ngöôøi goùp moôt phaăn cođng söùc nhoû vaøo vieôc bạo toăn bạn saĩc vaín hoùa cụa dađn toôc mình; ñoăng thôøi ñöôïc caùc cô quan chöùc naíng cođng nhaôn quyeăn sôû höõu trí tueô caùc sạn phaơm nhác cú do ođng saùng táo döïa tređn caùc nhác cú dađn toôc coù saün cụa ngöôøi EĐñeđ
Baøi,ạnh:Lam Sôn