ĐỀ CƯƠNG BÀI GIẢNG PHƯƠNG PHÁP DẬY HỌC SINH HỌC

Từ chương I đến chương VII nghiên cứu về cấu tạo và chức năng của cơ thể Thực vật có hoa: Tế bàothực vật; Rễ; Thân; Lá; Sinh sản sinh dưỡng; Hoa và sinh sản hữu tính; Quả và hạt.Bài tổng

PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC SINH HỌC I

- Người học: Tài liệu, các phương tiện, dụng cụ học tập

- Địa điểm: Giảng đường (giờ học lý thuyết); Phòng thí nghiệm (giờ học thựchành)

* Phương pháp dạy học:

- Lý thuyết: Giáo viên (GV) giao nhiệm vụ học tập cho sinh viên (SV) hoạtđộng theo nhóm (hoặc cá nhân) tùy theo nội dung học tập; SV nghiên cứu tài liệu,thảo luận nhóm, hoàn thành nhiệm vụ được giao; GV tổ chức thảo luận, tổng kếtvấn đề

- Thực hành: SV được giao nhiệm vụ chuẩn bị nội dung thực hành ở nhà; Giờlên lớp, 1 SV lên thực hành tổ chức và sử dụng thí nghiệm trong dạy học Sinh học,các SV khác đóng vai học sinh (HS) và tiến hành thực hành; GV nhận xét, rút kinhnghiệm và giao nhiệm vụ; SV hoàn thiện báo cáo thực hành và nhận nhiệm vụ mới

* Sản phẩm người học phải nộp: Báo cáo thực hành (3 - 4 trang).

* Nội dung:

Chương 1 DẠY HỌC THỰC VẬT HỌC Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG

NỘI DUNG (5 tiết LT + 2 tiết TH):

1.1 Vị trí, nhiệm vụ dạy học Thực vật học ở trường phổ thông

1.1.1 Vị trí dạy học Thực vật học ở trường phổ thông

- Được bố trí dạy học trong chương trình Sinh học 6, mở đầu cho chương trìnhSinh học ở trường phổ thông

- Thực vật là một trong những đối tượng sinh vật gần gũi với HS, dễ kiếm, dễđưa vào lớp học, HS dễ sử dụng làm đối tượng để khám phá ® là đối tượng nghiêncứu hiệu quả

Theo quan điểm tiến hóa- sinh thái, thực vật là đối tượng xuất hiện trước, làmắt xích đầu tiên của chuỗi thức ăn

1.1.2 Nhiệm vụ dạy học Thực vật học ở trường phổ thông

1.1.2.1 Nhiệm vụ trí dục

- Chương trình trang bị cho HS có hệ thống những kiến thức cơ bản, phổthông, hiện đại và thực tiễn về cây xanh có hoa cùng một số nhóm thực vật và sinhvật khác Đó là những kiến thức về:

+ Hình thái, cấu tạo cơ thể thực vật thông qua các đại diện điển hình trong mốiquan hệ với môi trường sống

+ Đặc điểm sinh học và tầm quan trọng của những thực vật có giá trị trong nềnkinh tế đất nước

+ Sự phát triển tiến hoá của giới thực vật

Những kiến thức đó liên hệ với thực tiễn sản xuất của Việt Nam, nhất là vớithực tiễn địa phương

Giáo viên thường xuyên cập nhật những thông tin về thành tựu mới của khoahọc và gắn vào nội dung bài giảng đảm bảo tính hiện đại của kiến thức

- Dạy học thực vật học cần phải quán triệt phương châm học đi đôi với hành, líluận gắn liền với thực tiễn, cần chú ý tăng cường thực hành Quán triệt tinh thần trídục kỹ thuật tổng hợp và hướng nghiệp được thể hiện trong các nội dung sau:

+ Các khâu chủ yếu của quá trình trồng trọt, cơ sở khoa học của các biện pháp

kỹ thuật nông- lâm nghiệp

+ Bồi dưỡng một số kỹ năng thực hành sản xuất và sử dụng công cụ sản xuấtthông thường và vừa sức

+ Hướng những thực tập bộ môn vào thực tập sản xuất về một số nghề phổbiến có liên quan đến nông - lâm nghiệp ở địa phương như trồng hoa, trồng rau,trồng cây gây rừng,

1.1.2.2 Nhiệm vụ phát triển

Chương trình rèn luyện và phát triển cho HS những kỹ năng cơ bản sau đây:

- Các kỹ năng nghiên cứu môn học (Kỹ năng Sinh học):

+ Kỹ năng quan sát, mô tả, nhận biết các cây thường gặp, kỹ năng xác định vịtrí và đặc điểm cấu tạo các cơ quan, hệ cơ quan

+ Kỹ năng thực hành sinh học: Sưu tầm, bảo quản vật mẫu, làm các bộ sưu tậpnhỏ, sử dụng các thiết bị, dụng cụ thí nghiệm, đặt và theo dõi thí nghiệm đơn giản.+ Các kỹ năng vận dụng kiến thức vào việc trồng một số cây phổ biến ở địaphương và các cơ sở khoa học kĩ thuật chăm sóc cây trồng

- Các kỹ năng học tập: kỹ năng tự học, biết sử dụng sách giáo khoa và sáchtham khảo về Sinh học để hiểu sâu, mở rộng kiến thức, biết hệ thống hoá kiến thứcdưới dạng sơ đồ, hoạt động nhóm, giải quyết vấn đề

- Các kỹ năng tư duy: so sánh, phân tích, tổng hợp, khái quát hoá các sự kiện,rút ra kết luận khoa học

1.1.2.3 Nhiệm vụ giáo dục

- Bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng: Quan điểm duy vật biện chứngđược thể hiện thông qua việc tìm hiểu mối quan hệ qua lại giữa cấu tạo và chứcnăng của các bộ phận, các cơ quan trong cơ thể thực vật, mối quan hệ gắn bó, thốngnhất giữa thực vật với môi trường sống, sự thích nghi của sinh vật với các môitrường sống khác nhau Đó là: Cơ thể thực vật và mọi hoạt động sống của chúngđều có cơ sở vật chất; Cơ thể thực vật là toàn bộ thống nhất; Cơ thể thực vật quan

hệ khăng khít với môi trường; Giới thực vật có quá trình phát triển lịch sử; Conngười có khả năng nhận thức được các quy luật chi phối sự hoạt động, tồn tại vàphát triển của thực vật

- Giáo dục đạo đức: Bồi dưỡng HS ý thức trách nhiệm với quê hương; Rènluyện những đức tính của người lao động mới, các đức tính của người làm công táckhoa học; Có ý thức đấu tranh, phòng chống, bài trừ các tệ nạn xã hội

- Giáo dục môi trường, định hướng nghề nghiệp: Bảo vệ, chăm sóc và tích cựctrồng cây; Vận dụng những kiến thức đã học vào sản xuất ở địa phương

1.2 Cấu trúc, nội dung, các thành phần kiến thức cơ bản của chương trình Thực vật học ở trường phổ thông

“Phần Thực vật” bắt đầu bằng “Đại cương về giới Thực vật” Từ chương I đến

chương VII nghiên cứu về cấu tạo và chức năng của cơ thể Thực vật có hoa: Tế bàothực vật; Rễ; Thân; Lá; Sinh sản sinh dưỡng; Hoa và sinh sản hữu tính; Quả và hạt.Bài tổng kết về cây có hoa kết thúc toàn bộ kiến thức về cơ thể Thực vật.Chương VIII: Các nhóm Thực vật

Chương IX: Vai trò của Thực vật

- Cấu trúc theo hướng riêng lẻ về cấu tạo và chức năng sinh lí các bộ phận ởmột cơ thể thực vật có hoa điển hình ® nhận thức cái chung về sự sống của giới

Cấu trúc đó phù hợp với trình độ tư duy và lứa tuổi của học sinh, có ý nghĩaphù hợp với yêu cầu rèn luyện các kỹ năng nghiên cứu cơ bản.

Việc giảng dạy lí thuyết đã gắn với rèn luyện kỹ năng Việc rèn luyện các kỹnăng qua môn Thực vật học được thực hiện từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phứctạp: từ nhận biết dấu hiệu ® phân tích, so sánh, tổng hợp ® suy diễn

1.2.2 Nội dung chương trình

Mở đầu Sinh học gồm 2 bài, mở đầu cho chương trình sinh học toàn cấp, học

sinh bắt đầu làm quen với môn sinh học và thế giới sinh vật

Phần Đại cương về giới Thực vật được bắt đầu bằng 2 bài giới thiệu tổng quát

về giới thực vật và một đại diện điển hình của thực vật là cây xanh có hoa Tiếptheo từ chương I đến chương VII nghiên cứu về cấu tạo và chức năng của cây cóhoa từ cấp độ tế bào đến cấp độ cơ thể, cụ thể:

+ Chương I: Tìm hiểu Thực vật ở cấp độ tế bào, HS được tìm hiểu phương tiện

và phương pháp nghiên cứu thực vật, cấu tạo tế bào tThực vật và sự sinh trưởng,sinh sản của tế bào

+ Chương II ® chương VII: Nghiên cứu thực vật có hoa ở cấp cơ quan và cơthể: Hình thái cấu tạo và chức năng của các cơ quan- cơ quan sinh dưỡng, cơ quansinh sản; các hình thức sinh sản của thực vật có hoa

+ Chương VIII: Kiến thức thực vật được nâng lên ở cấp độ giới - tìm hiểu vềnhững đặc điểm chung của các nhóm thực vật, vị trí của chúng trong hệ thống sinhgiới Trên cơ sở đó phác hoạ sơ lược quá trình phát triển của giới thực vật, nguồngốc của cây trồng

+ Chương IX: Kết thúc phần thực vật - nghiên cứu về vai trò của thực vậttrong tự nhiên và trong đời sống của con người, các biện pháp bảo vệ sự đa dạngcủa Thực vật

Phần Vi khuẩn, Nấm, Địa y trình bày trong 1 chương về đặc điểm hình thái,

cấu tạo, phân bố và vai trò của một số nhóm sinh vật khác trong sản xuất và đờisống của con người Những kiến thức sâu hơn về các nhóm sinh vật này, học sinh sẽđược học ở các lớp tiếp theo

1.2.3 Các thành phần kiến thức cơ bản của chương trình

Chương trình bao gồm một hệ thống các khái niệm chuyên khoa về Hình tháihọc, Giải phẫu học, Sinh lí học, Phân loại học, Sinh thái học thực vật Các nhómkhái niệm này làm cơ sở cho sự hình thành và phát triển các khái niệm sinh học đạicương (khái niệm dinh dưỡng, trao đổi chất, khái niệm thống nhất của cơ thể, kháiniệm tiến hóa).

Khái niệm Hình thái học Thực vật: Bao gồm những kiến thức về hình dạngngoài, màu sắc của tế bào thực vật, của các bộ phận, cơ quan như rễ, thân, lá, hoa,quả, hạt Các khái niệm này cần được hình thành trong mối liên hệ với môi trườngsống của các bộ phận của cây để giúp học sinh thấy rõ tính thống nhất giữa cơ thểvới môi trường Các khái niệm này thường được hình thành và phát triển trongphạm vi một bài ở từng chương

Khái niệm Giải phẫu học Thực vật: Bao gồm các kiến thức về cấu tạo của tếbào, mô, cấu tạo của các bộ phận và cơ quan của cây Các khái niệm Giải phẫu học

là cơ sở để xây dựng các khái niệm Sinh lí học nên phải gắn kiến thức cấu tạo vớikiến thức sinh lí Các khái niệm này không chỉ được hình thành trong một chương

mà còn được củng cố trong nhiều chương khác nhau

Khái niệm Sinh lí học Thực vật: Bao gồm các kiến thức về dinh dưỡng, hôhấp, sự thoát hơi nước, sự tạo thành chất hữu cơ, sự vận chuyển các chất dinhdưỡng, Các khái niệm này được hình thành và phát triển qua nhiều chương

Khái niệm Sinh thái học Thực vật: Bao gồm các kiến thức về tập hợp các nhân

tố sinh thái- chương trình này chủ yếu tìm hiểu vai trò của các nhân tố vô sinh: nhiệt

độ, ánh sáng, độ ẩm, không khí, nước, Trên cơ sở nắm vững vai trò của các nhân

tố môi trường đối với các chức năng khác nhau của cây mà hiểu được tác động tổnghợp của các nhân tố sinh thái

1.3 Phương pháp dạy học Thực vật học ở trường phổ thông

- Tập cho học sinh làm quen với các phương pháp đặc thù của bộ môn nhưquan sát, thực nghiệm và nâng cao dần các thao tác tư duy như so sánh, phân tích,tổng hợp, khái quát hoá.

- Chú ý nội dung kiến thức gắn liền với thực tiễn Việt Nam và địa phương; cầnchú ý ưu tiên các phương pháp trực quan và thực hành, ưu tiên hình thức trao đổinhóm hoặc hỏi đáp

1.3.2 Các phương pháp giảng dạy đặc thù của môn học: Giáo trình

1.3.3 Dạy học các kiến thức trong chương trình

Từ các ví dụ được phân tích dưới đây, SV xác định đặc điểm, yêu cầu, phương pháp dạy học, hình thức dạy học các kiến thức của chương trình.

1.3.3.1 Phương pháp dạy học kiến thức Hình thái học Thực vật

Ví dụ: Dạy hoc “Biến dạng của lá” (Bài 25)

- Mục tiêu: Phân biệt được các dạng lá biến dạng Nêu được đặc điểm hình thái

và chức năng chủ yếu của lá biến dạng

- PPDH: Thực hành + Trực quan

- Chuẩn bị: mỗi HS chuẩn bị một trong các loại mẫu vật theo bảng

GV chuẩn bị vật thật hoặc tranh ảnh (đối với những vật mẫu không kiếm được:cây bèo đất, cây nắp ấm, lá cây đậu Hà Lan, ); chuẩn bị sẵn bảng liệt kê các loại lábiến dạng (dùng phiếu học tập hoặc chuẩn bị bảng ra giấy A0 với những miếng bìaghi đặc điểm của lá biến dạng để tổ chức HS chơi trò ghép nối)

Bảng Đặc điểm của lá biến dạngTên mẫu vật Đặc điểm hình thái chủ

yếu của lá biến dạng

Chức năng chủ yếu của

lá biến dạng

Tên lá biếndạng

+ Tổ chức quan sát mẫu vật và tranh vẽ Các nhóm thảo luận các đặc điểm củalá: tìm thông tin về đặc điểm của từng loại lá, điền vào bảng.

+ Báo cáo kết quả: hoàn thành vào bảng to của GV bằng cách trả lời hoặc càimiếng bìa vào bảng Các nhóm nhận xét kết quả làm việc của nhóm bạn

+ Tổng kết: hoàn thiện bảng

GV cần chú ý hướng dẫn HS liên hệ đặc điểm hình thái thực vật với môitrường sống trong mối liên hệ với chức phận Chẳng hạn một số loại xương rồngsống ở những nơi khô hạn thiếu nước, lá của chúng biến thành gai có tác dụng giảm

sự thoát hơi nước, giúp cây có thể thích nghi và tồn tại trong điều kiện khô hạn.Khái niệm về các loại lá biến dạng được hình thành và phát triển dựa trên cơ

sở các kiến thức về hình thái của lá, đặc điểm nhận dạng của nó Khi HS tự mìnhphát hiện ra những loại biến dạng lá khác nhau, lòng ham mê khám phá những hiệntượng mới lạ ở các em sẽ được kích thích, vì vậy sẽ bồi dưỡng ở các em lòng yêuthiên nhiên và yêu bộ môn sinh học hơn

1.3.3.2 Phương pháp dạy học kiến thức Giải phẫu học Thực vật

Ví dụ: Dạy học “Cấu tạo trong của thân non” (Bài 15)

- Mục tiêu: Mô tả được cấu tạo trong của thân non; So sánh được đặc điểm cấutạo của thân non với cấu tạo của rễ (miền lông hút); Trình bày được đặc điểm cấutạo của vỏ, trụ giữa phù hợp với chức năng của chúng

- Nếu có điều kiện, GV tổ chức HS quan sát tiêu bản hiển vi, đọc bảng xácđịnh các bộ phận của thân non, cấu tạo từng bộ phận, hoàn thiện bảng trong vở bài

- GV treo tranh H15.1 lên bảng, HS quan sát tranh, đọc kĩ phần chú thích đểnhận biết các bộ phận của thân non Một HS chỉ và nêu tên các bộ phận đó.

- GV treo bảng cấu tạo và chức năng các bộ phận của thân non, hướng dẫn HShoàn thiện phần để trống trong bảng Gọi HS đọc bảng, các HS khác nhận xét, bổsung GV bổ sung, hoàn thiện bảng

- GV treo 2 tranh H15.1 và H10.1, phân nhóm HS, các nhóm cùng quan sáttranh, thảo luận về điểm giống và khác nhau giữa cấu tạo của thân non và của rễ(miền hút) Sau đó GV yêu cầu các nhóm báo cáo kết quả thảo luận của nhóm, GVnhận xét, hoàn thiện:

+ Giống nhau: Phần vỏ của thân non và miền hút của rễ đều có biểu bì và thịtvỏ; Phần trụ giữa đều có các bó mạch (gồm mạch gỗ và mạch rây) và ruột

+ Khác nhau: Phần vỏ của miền hút còn có lông hút, còn của thân non khôngcó; Ở trụ giữa miền hút của rễ, mạch gỗ và mạch rây xếp xen kẽ, còn của thân nonmạch rây ở ngoài, mạch gỗ ở trong

1.3.3.3 Phương pháp dạy học kiến thức Sinh lí học Thực vật

Ví dụ: Dạy học “Xác định chất mà lá cây chế tạo được khi có ánh sáng” (Bài 21)

- Mục tiêu: Nêu được các bước tiến hành thí nghiệm và xác định được chất mà

lá cây chế tạo được khi có ánh sáng

Qua thảo luận, HS nêu được lá cây chế tạo được tinh bột khi có ánh sáng.1.3.3.4 Phương pháp dạy học kiến thức Phân loại học Thực vật

Ví dụ: Dạy học “Hạt kín- đặc điểm của thực vật Hạt kín” (Bài 41)

- Mục tiêu: Nêu được đặc điểm cấu tạo của thực vật Hạt kín, nêu được điểmkhác về cấu tạo của thực vật Hạt kín so với Hạt trần, khái quát được đặc điểm củathực vật Hạt kín.

- PPDH: Thực hành

- Cách tiến hành:

GV phân nhóm, mỗi nhóm đã chuẩn bị những cây thuộc ngành Hạt kín mà GVyêu cầu từ buổi học trước HS quan sát cây của nhóm mình chuẩn bị, ghi những đặcđiểm cấu tạo cơ quan sinh dưỡng, cơ quan sinh sản GV thảo luận các đặc điểm cấutạo đó, chú ý đặc điểm ở hoa, các lá noãn khép kín thành bầu mang noãn bên trong,

do đó khi tạo thành quả thì hạt (do noãn biến thành) cũng được nằm trong quả Hạtnhư vậy gọi là hạt kín Vậy thực vật Hạt kín có những đặc điểm nào khác với Hạttrần? Đặc điểm chung của thực vật Hạt kín là gì?

1.4 Tổ chức và sử dụng thí nghiệm Thực vật học

SV thực hành tổ chức và sử dụng thí nghiệm trong dạy học Thực vật học

Ở loại bài nghiên cứu tài liệu mới trong chương trình Thực vật học, có thể ápdụng nhiều phương pháp dạy học khác nhau trong mối quan hệ qua lại mật thiết vớinhau Tuy nhiên, phương pháp thực hành có vai trò rất quan trọng Trong chươngtrình Thực vật học, ngoài 2 bài thực hành riêng thì các bài lí thuyết dạy bằngphương pháp thực hành là phổ biến Để thực hiện bài giảng hiệu quả, cần có sựchuẩn bị mẫu vật và các phương tiện trực quan chu đáo Các bước để tiến hành bàilên lớp lí thuyết bằng phương pháp thực hành có thể thực hiện theo quy trình sau:

- GV nêu vấn đề, mục đích và yêu cầu của hoạt động quan sát, thí nghiệm

- Hướng dẫn kĩ năng quan sát, kĩ năng tiến hành thí nghiệm

- Học sinh làm thí nghiệm và trao đổi trong nhóm học tập, ghi chép kết quảvào phiếu học tập

- Thảo luận trước lớp, phát biểu nhận thức theo định hướng của giáo viên

- Giáo viên tóm tắt những nội dung kiến thức chính

Thí dụ: Tổ chức và sử dụng thí nghiệm trong dạy học “Vận chuyển các chấttrong thân”

CÁC VẤN ĐỀ THẢO LUẬN

1 Trình bày vị trí, nhiệm vụ của chương trình Thực vật học ở trường THCS

2 Phân tích cấu trúc nội dung và các thành phần kiến thức cơ bản của chươngtrình Thực vật học ở trường THCS

3 Nêu đặc điểm dạy học và các phương pháp dạy học đặc thù của bộ mônThực vật học ở trường THCS

4. Phân tích đặc điểm của các phương pháp dạy học các loại kiến thức Hình

thái học, Giải phẫu học, Sinh lí học trong chương trình Thực vật học ở trườngTHCS Mỗi loại kiến thức nêu ví dụ minh hoạ

5 Phân tích cấu trúc nội dung, xác định kiến thức cơ bản và xác định mục tiêudạy học của một bài khoá Thực vật học

Chương 2DẠY HỌC ĐỘNG VẬT HỌC Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG

NỘI DUNG (5 tiết LT + 2 tiết TH):

2.1 Vị trí, nhiệm vụ dạy học Động vật học ở trường phổ thông

2.1.1 Vị trí dạy học Động vật học ở trường phổ thông

- Được bố trí dạy học trong chương trình Sinh học 7, sau khi HS đã được tìmhiểu Thực vật học trong chương trình Sinh học 6, trước dạy học Cơ thể người- Vệsinh trong chương trình Sinh học 8

- Môn Động vật học ở lớp 7 nối tiếp chương trình môn Thực vật học ở lớp 6 đểgóp phần hoàn thiện những hiểu biết về sinh giới và tạo thuận lợi cho sự tiếp thu

kiến thức môn học Cơ thể người ở lớp 8, môn Di truyền học, Sinh thái ở lớp 9, phùhợp với quan điểm tiến hóa, sinh thái.

2.1.2 Nhiệm vụ dạy học Động vật học ở trường phổ thông

+ Các phương pháp nghiên cứu cơ bản của môn học

Tính thống nhất được thể hiện khi giới thiệu về các ngành, lớp động vật theomột trật tự tiến hóa tự nhiên

Tính hiện đại thể hiện ở những kiến thức phản ánh những thành tựu khoa họcmới nhất đã được khẳng định, đồng thời cũng nêu lên những phương hướng nghiêncứu mới về giới động vật trên thế giới

Kiến thức gắn liền với thực tiễn thể hiện ở chỗ chương trình có điều kiện giúp

HS thấy rõ vai trò của động vật trong đời sống con người

- Dạy học động vật học cần phải quán triệt phương châm học đi đôi với hành,

lí luận gắn liền với thực tiễn, cần chú ý tăng cường thực hành HS có những hiểubiết về cơ sở khoa học của việc phòng chống các bệnh do động vật gây ra, của việcchăm sóc và bảo vệ sức khỏe con người, đấu tranh phòng chống bệnh tật; cơ sởkhoa học của chế độ chăm sóc vật nuôi, cây trồng hợp lí, của việc thuần hóa cácđộng vật,

2.1.2.2 Nhiệm vụ phát triển

Chương trình tiếp tục rèn luyện và phát triển các kỹ năng cơ bản:

Các kỹ năng nghiên cứu môn học (Kỹ năng Sinh học):

+ Kỹ năng quan sát, mô tả, nhận biết các đặc điểm hình thái của cơ thể, cơquan, vị trí của các cơ quan

+ Kỹ năng thực hành sinh học: mổ và quan sát các cơ quan của một số độngvật điển hình, đặt và tổ chức một số thí nghiệm nghiên cứu hoạt động sống của độngvật.

+ Các kỹ năng vận dụng kiến thức vào việc phòng trừ một số động vật gây hại

và biết bảo vệ những động vật quý hiếm

- Các kỹ năng học tập: kỹ năng tự học, biết sử dụng sách giáo khoa và sáchtham khảo, biết hệ thống hoá kiến thức dưới dạng sơ đồ, hoạt động nhóm, hoạt độngđộc lập, giải quyết vấn đề

- Các kỹ năng tư duy: Năng lực tư duy độc lập, tính chủ động sáng tạo, tríthông minh, kỹ năng so sánh, phân tích, tổng hợp, khái quát hoá các sự kiện, rút rakết luận khoa học

2.1.2.3 Nhiệm vụ giáo dục

* Bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng: Quan điểm duy vật biện chứngđược thể hiện qua những nội dung mang tính quy luật:

- Cơ thể động vật và mọi hoạt động sống của chúng đều có cơ sở vật chất

- Cơ thể động vật là một thể thống nhất, thể hiện trong mối quan hệ qua lạigiữa cấu tạo và chức năng, mối quan hệ gắn bó giữa các bộ phận, các cơ quan trong

cơ thể, nhờ hoạt động điều hòa thần kinh và thể dịch

- Cơ thể động vật quan hệ khăng khít với môi trường

- Giới động vật có quá trình phát triển lịch sử, tiến hóa từ thấp đến cao, từ đơngiản đến phức tạp

- Con người có khả năng nhận thức được các quy luật chi phối sự hoạt động,tồn tại và phát triển của động vật

* Giáo dục tình cảm và đạo đức: Bồi dưỡng HS ý thức trách nhiệm với quêhương, tình yêu thiên nhiên, quê hương đất nước; Rèn luyện những đức tính củangười lao động mới: kiên trì, kế hoạch, sáng tạo, trung thực , các đức tính củangười làm công tác khoa học: phương pháp khoa học, cẩn thận, sáng tạo, ; Có ýthức đấu tranh phòng chống, bài trừ các tệ nạn xã hội, giáo dục tính thẩm mĩ

* Giáo dục vệ sinh, bảo vệ sức khỏe và giáo dục môi trường

- Có các biện pháp phòng trừ những bệnh truyền nhiễm do ĐV thích hợp, xâydựng nếp sống vệ sinh cho bản thân, gia đình, giữ gìn vệ sinh trong cộng đồng

- Vận dụng những kiến thức đã học vào sản xuất ở địa phương: diệt trừ sâu hại,hạn chế những biện pháp có thể gây hại MT

- Bảo vệ những loài ĐV có nguy cơ tuyệt chủng, không săn bắt chim, thú,

* Giáo dục KTTH, LĐSX và hướng nghiệp

- HS được tìm hiểu về những vật nuôi có giá trị kinh tế, được rèn luyện các kỹnăng bộ môn, tạo thói quen của người lao động có văn hóa

- Việc vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn, tham quan các cơ sở chănnuôi, gây hứng thú đối với môn học, góp phần giáo dục hướng nghiệp cho HS

2.2 Cấu trúc, nội dung, các thành phần kiến thức cơ bản của chương trình Động vật học ở trường phổ thông

2.2.1 Cấu trúc chương trình

Chương trình Động vật học được bố trí giảng dạy ở lớp 7, gồm 70 tiết (64 tiết

lí thuyết và thực hành; 6 tiết ôn tập và kiểm tra) Chương trình gồm 5 phần: Phần

mở đầu; Phần các ngành Động vật; Phần tổng kết sự tiến hoá của Động vật; PhầnĐộng vật và đời sống con người; Phần tham quan thiên nhiên

Trong các chương giới thiệu về các ngành, các lớp, mỗi chương đều bao gồmcác nội dung chính là tìm hiểu về đặc điểm hình thái, cấu tạo, sinh lí, của một đạidiện cho ngành hoặc lớp, tiếp đó giới thiệu sơ lược một số đại diện khác, từ đó rút

ra đặc điểm chung của từng ngành hoặc từng lớp

- Cấu trúc đó phù hợp với việc tinh giản, vững chắc: thời gian ít vẫn đảm bảokiến thức cơ bản và phát triển tư duy, giáo dục HS

Cấu trúc sắp xếp theo trật tự tiến hóa của các ngành, lớp ĐV; sắp xếp theonguyên tắc tổng hợp sơ bộ- phân tích- tổng hợp cao hơn

2.2.2 Nội dung chương trình

* Nhận xét chung: Chương trình có thể chia làm 2 phần: động vật khôngxương sống (ĐVKXS) và động vật có xương sống (ĐVCXS)

Phần ĐVKXS chủ yếu nghiên cứu theo trật tự các ngành động vật từ thấp đếncao về tổ chức cơ thể, về một số hoạt động sinh lí các cơ quan, một số tập tính củanhững đại diện.

Phần ĐVCXS tìm hiểu các lớp động vật từ Cá đến Thú với những đại diện kháquen thuộc và gắn bó với cuộc sống con người

* Nội dung từng chương: SV nghiên cứu SGK và nêu nội dung

2.2.3 Các thành phần kiến thức cơ bản của của chương trình

Chương trình bao gồm một hệ thống các khái niệm chuyên khoa về Hình thái

học, Giải phẫu học, Sinh lí học, Phân loại học động vật Các nhóm khái niệm này

làm cơ sở cho sự hình thành và phát triển các khái niệm sinh học đại cương (dinh

dưỡng, trao đổi chất, thích nghi sinh thái, tiến hóa, sinh sản và phát triển)

Khái niệm Hình thái học động vật: Bao gồm những kiến thức về hình dạng,kích thước, màu sắc của cơ thể động vật Các khái niệm này cần được hình thànhtrong mối liên hệ với môi trường sống Bao gồm: Khái niệm đối xứng (đối xứng tỏatròn và đối xứng hai bên), khái niệm phân đốt và phân hóa cơ thể, khái niệm hìnhthái và màu sắc thích nghi

Khái niệm Giải phẫu học động vật: Bao gồm các kiến thức về cấu tạo của tếbào, mô, cấu tạo của các bộ phận và cơ quan của cơ thể động vật Các khái niệmGiải phẫu học là cơ sở để xây dựng các khái niệm Sinh lí học nên phải gắn kiếnthức cấu tạo với kiến thức sinh lí

Khái niệm Sinh lí học động vật: Bao gồm các kiến thức về hoạt động của các

cơ quan và hệ cơ quan, không đi sâu vào cơ chế các hiện tượng sinh lí Những kháiniệm sinh lí học trong chương trình là khái niệm sinh lí tiêu hóa, sinh lí tuần hoàn,sinh lí hô hấp, sinh lí bài tiết, sinh lí thần kinh, sinh lí sinh sản

Khái niệm Phân loại học động vật: Bao gồm các kiến thức liên quan đến đặcđiểm sinh học gắn với môi trường sống, lối sống đa dạng đặc trưng của ngành, lớpthông qua việc nghiên cứu về sự đa dạng và tập tính của động vật ở các nhóm sinhthái khác nhau Từ đó, khái quát nên đặc điểm chung của ngành, sự khác biệt giữacác lớp trong ngành và giữa các bộ trong lớp

Khái niệm sinh học đại cương:

- Khái niệm trao đổi chất: Được phát triển thông qua những dấu hiệu mới vềdinh dưỡng đặc trưng ở động vật: Sự tiến hóa của cơ quan di chuyển gắn với nhucầu năng lượng ngày càng cao; Sự tiến hóa về tổ chức cơ thể gắn liền với sự tiếnhóa về chức năng, do đó gắn liền với sự hoàn thiện quá trình trao đổi chất; Sự hoànthiện quá trình trao đổi chất giúp động vật ngày càng thích nghi cao với điều kiệnsống nên phạm vi phân bố mở rộng hơn, động vật đa dạng, phong phú hơn

- Khái niệm sinh sản và phát triển: gồm những kiến thức về các hình thức sinhsản ở động vật; về phát triển cá thể và phát triển lịch sử

- Khái niệm tiến hóa: Do đặc điểm chương trình nghiên cứu theo trật tự tiếnhóa nên rất thuận lợi cho việc hình thành và phát triển khái niệm tiến hóa thông quaviệc so sánh các ngành, lớp động vật về các đặc điểm cấu tạo, giải phẫu, sinh lí các

cơ quan và hệ cơ quan, về các đặc điểm hình thái thích nghi để thấy rõ xu hướngtiến hóa của động vật: động vật tiến hóa từ đơn bào đến đa bào, tổ chức cơ thể ngàycàng hoàn thiện, di chuyển từ môi trường nước lên cạn, quá trình trao đổi chất ngàycàng hoàn thiện

- Khái niệm thích nghi sinh thái: gắn với sự hình thành và phát triển các kháiniệm sinh thái học, hình thái học, giải phẫu học, sinh lí học, không thể tách rời độngvật với môi trường

2.3 Phương pháp dạy học Động vật học ở trường phổ thông

2.3.1 Đặc điểm dạy học Động vật học

- Kế thừa các khái niệm và kỹ năng đã hình thành trong Sinh học 6

- Cấu trúc của chương trình Sinh học 7 thuận lợi cho việc nghiên cứu sâu vềgiải phẫu, sinh lí cùng những đặc điểm sinh học của những động vật tiêu biểu, từ đórút ra đặc điểm chung của nhóm, đặc điểm tiến hóa

- Điều kiện vị trí địa lí của đất nước ta rất thuận lợi cho việc hình thành cáckhái niệm hình thái, sinh lí, thích nghi,

Nhưng việc giảng dạy cũng gặp nhiều khó khăn:

+ Động vật luôn hoạt động, có nhiều tập tính phức tạp và một số hoạt độngtheo mùa nên việc tổ chức quan sát hoạt động sống gặp nhiều trở ngại

+ Nhiều loài động vật đại diện cho một số ngành, lớp không có ở Việt Nam,nhiều loài do đặc điểm lối sống không thể đưa vào trong lớp học.

+ Đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi HS: hiếu động, thích tìm hiểu tự nhiên, nănglực tư duy, khả năng khái quát, mức độ tập trung đã được nâng cao so với HS lớp 6nhưng vẫn ở mức chưa sâu

2.3.2 Các phương pháp dạy học đặc thù: Giáo trình

2.3.3 Dạy học các kiến thức trong chương trình

Từ các ví dụ được phân tích dưới đây, SV xác định đặc điểm, yêu cầu, phương pháp dạy học, hình thức dạy học các kiến thức của chương trình.

2.3.3.1 Phương pháp dạy học kiến thức Hình thái học động vật

Ví dụ dạy học “Hình dạng ngoài của giun đất”- Bài 15

- Mục tiêu: HS mô tả được vị trí, đặc điểm các bộ phận ngoài của giun đất vànêu được sự thích nghi của hình dạng ngoài với đời sống trong đất của giun đốt

- PPDH: Thực hành quan sát mẫu vật (GV yêu cầu HS chuẩn bị mẫu vật giunđất, mang đến lớp)

- Cách tiến hành:

+ HS quan sát mẫu vật, GV gợi ý quan sát: Giun có hình dạng như thế nào? Cơthể có màu gì? Gồm những bộ phận nào? Những đặc điểm đó thích nghi với đờisống trong đất của giun như thế nào?

+ HS thực hiện theo nhóm, dựa trên quan sát mẫu và gợi ý của GV, nêu được:

Cơ thể giun dài, gồm nhiều đốt (hình giun), có màu hồng nhạt

Cơ thể gồm phần đầu và phần đuôi Phần đầu có miệng, thành cơ phát triển, ởxung quanh mỗi đốt đều có vòng tơ, đai sinh dục chiếm 3 đốt, lỗ sinh dục cái ở mặtbụng, lỗ sinh dục đực ở dưới lỗ sinh dục cái Phần đuôi có lỗ hậu môn

Đặc điểm cấu tạo ngoài thích nghi với lối sống trong đất: hình giun, các đốtphần đầu có thành cơ phát triển, chi bên tiêu giảm nhưng vẫn giữ các vòng tơ đểlàm chõ dựa khi chui rúc trong đất Cơ thể màu hồng nhạt vì chứa nhiều mao mạchdày đặc trên da, có tác dụng như lá phổi

+ GV hoàn thiện kiến thức

1.3.3.2 Phương pháp dạy học kiến thức Giải phẫu học động vật

Ví dụ: Dạy học “Cấu tạo trong của thằn lằn”- Bài 39

- Mục tiêu: Trình bày được đặc điểm cấu tạo trong của thằn lằn bóng thíchnghi với đời sống hoàn toàn ở cạn; xác định được những đặc điểm tiến hóa của các

cơ quan: bộ xương, tuần hoàn, hô hấp, thần kinh ở thằn lằn so với ếch đồng

- PPDH: Trực quan (GV chuẩn bị tranh vẽ các hình 39.1 đến 39.4; Nếu có điềukiện chuẩn bị mẫu ngâm thằn lằn, mẫu ngâm hoặc mô hình bộ não ếch đồng và bộnão thằn lằn)

- Cách tiến hành: + GV mở bài bằng hình thức kiểm tra: Môi trường sống củathằn lằn có gì khác với lớp lưỡng cư? Nêu những đặc điểm cấu tạo ngoài của thằnlằn thích nghi với môi trường sống GV giới thiệu: Thằn lằn thích nghi hoàn toànvới đời sống ở cạn, không chỉ thể hiện ở đặc điểm cấu tạo ngoài mà còn cả ở nhữngđặc điểm cấu tạo trong

+ Hoạt động 1 Quan sát bộ xương thằn lằn

GV treo tranh hình 39.1, yêu cầu HS quan sát GV gợi ý quan sát: chú ý nhữngđặc điểm về sự phân hóa cột sống, số đốt sống cổ, đốt sống đuôi, đặc điểm củaxương sườn để tìm ra những đặc điểm khác biệt giữa bộ xương của thằn lằn và bộxương ếch, giải thích ý nghĩa của sự khác biệt đó

HS quan sát, trao đổi nhóm, đại diện nhóm trình bày

GV chỉnh lí và hoàn thiện kiến thức

+ Hoạt động 2 Tìm hiểu đặc điểm các cơ quan dinh dưỡng

GV treo tranh vẽ hình 39.2, HS quan sát tranh và tìm các cơ quan của các hệ

cơ quan Qua quan sát hình, HS xác đinh được: Hệ tiêu hóa có thực quản, dạ dày,ruột non, ruột già, lỗ huyệt, gan, mật, tụy; Hệ tuần hoàn có tim, ĐMC, TMC dưới;

Hệ hô hấp có khí quản, phổi; Hệ bài tiết có thận, bóng đái

Tiếp đó, GV yêu cầu HS tìm hiểu sự tiến hóa và thích nghi của các cơ quandinh dưỡng ở thằn lằn so với ếch đồng HS thảo luận nhóm, hoàn thành bảng

Hô hấp

Hoạt động 3 Tìm hiểu về hệ thần kinh và giác quan

GV hướng dẫn HS quan sát tranh vẽ (hình 39.4) hoặc mô hình não thằn lằn,

HS nêu được đặc điểm cấu tạo não bộ thằn lằn GV đặt câu hỏi: Các giác quan tai,mắt ở thằn lằn có đặc điểm gì thích nghi với đời sống hoạt động trên cạn?

Qua quan sát và gợi ý của GV, HS xác định được: Bộ não của thằn lằn tiến bộhơn so với cá, ếch Não trước và tiểu não phát triển hơn là một bước tiến đảm bảocho thằn lằn có đời sống hoạt động hơn, phức tạp hơn Tai tuy chưa có vành tainhưng màng nhĩ nằm sâu trong ống tai ngoài, mắt có mí mắt và có tuyến lệ, có mimắt thứ ba mỏng và linh hoạt đảm bảo cho mắt không khô, thích nghi với đời sốngtrên cạn

2.3.3.3 Phương pháp dạy học kiến thức Sinh lí học động vật

Ví dụ: Dạy học “Chức năng của vây cá”- Bài 31

- Mục tiêu: nêu được chức năng của từng loại vây cá thích nghi với đời sốngbơi lội trong nước

- PPDH: Thực hành (HS chuẩn bị mẫu vật cá chép bơi trong chậu)

GV tổ chức thảo luận, HS báo cáo kết quả.

2.3.3.4 Phương pháp dạy học kiến thức Phân loại học động vật

Thí dụ: Dạy học “đa dạng của bò sát”- Bài 40

- Mục tiêu: Phân biệt được ba bộ bò sát thường gặp (bộ Có vảy, bộ Rùa và bộ

Cá sấu) thông qua những đặc điểm cấu tạo ngoài

2.4 Tổ chức và sử dụng thí nghiệm Động vật học

Các thí nghiệm trong chương trình được sử dụng chủ yếu trong các bài thựchành Mặc dù số giờ quy định cho thực hành trong chương trình Động vật học íthơn số giờ nghiên cứu lí thuyết nhưng có vai trò quan trọng vì nó phản ánh phươngpháp nghiên cứu của bộ môn

Căn cứ vào nội dung và tính chất của các hoạt động thực hành, có thể chiathành loại bài thực hành quan sát và thực hành củng cố

* Loại bài thực hành quan sát là loại bài thực hành giúp học sinh phát hiện

kiến thức mới, được tiến hành đối với các nội dung mà học sinh chưa biết Loại bài

những nội dung kiến thức về đặc điểm hình thái, cấu tạo ngoài Thí dụ: Tìm hiểu vềđặc điểm cấu tạo ngoài của tôm đồng, đặc điểm hình thái và cấu tạo ngoài của cá,…Trong thực hành quan sát, GV đóng vai trò hướng dẫn từng bước các thao tácthực hành, hướng dẫn đến đâu học sinh làm theo đến đó và thực hiện theo từng nộidung riêng biệt, sau mỗi nội dung, hướng dẫn học sinh rút ra kết luận khoa học.Loại bài này có ưu điểm rèn luyện cho học sinh lối tư duy khoa học, đi từ thựcnghiệm khái quát rút ra kết luận khoa học

* Loại bài thực hành củng cố, minh hoạ là loại bài thực hành được thực hiện

khi học sinh đã có vốn kiến thức lí thuyết nhằm giúp học sinh củng cố và kiểmchứng những kiến thức đã học Loại bài này có tác dụng giúp học sinh khắc sâukiến thức, có lòng tin vào những điều đã học Nhưng hạn chế là ở chỗ không kíchthích được tính ham muốn tìm tòi của học sinh, do đó hạn chế việc phát huy tínhchủ động, sáng tạo trong tiếp thu tri thức của học sinh

* Cách tổ chức dạy học bài thực hành:

+ Bước 1 Chuẩn bị- là bước quyết định sự thành công của bài giảng

Chuẩn bị của học sinh: Mẫu vật, phương tiện thực hành, một số nội dung nhưquan sát hình thái, nghiên cứu một số hoạt động sinh lí

Chuẩn bị của giáo viên: - Giáo án xác định rõ mục tiêu, các nội dung cần tiếnhành trong giờ thực hành, cách hướng dẫn các thao tác thực hành khi thiết kế giáoán; Vật mẫu, dụng cụ thực hành đủ cho học sinh làm việc, dự kiến chia nhóm HS

+ Bước 2: Tiến hành giờ thực hành theo quy trình sau:

- Ổn định tổ chức lớp: Bố trí chỗ ngồi, phân phát dụng cụ và vật mẫu, kiểm tra

sự chuẩn bị của học sinh

- GV giới thiệu mục tiêu của bài thực hành, hướng dẫn các thao tác thực hành

- Học sinh tiến hành thực hành Đây là hoạt động chủ yếu của giờ thực hành,

có thể có 2 nội dung: Báo cáo kết quả quan sát thí nghiệm ở nhà và thực hành mổ,quan sát, vẽ hình, làm báo cáo tường trình Trong quá trình học sinh thực hành, giáoviên thường xuyên theo dõi sự làm việc của các nhóm

- Tổng kết, đánh giá thực hành, gồm các công việc:

~ Phân tích kết quả thí nghiệm, rút kinh nghiệm

~ Nhận xét công việc chuẩn bị và tiến hành thực hành của học sinh.

~ Thu báo cáo tường trình

~ Thu dọn dụng cụ, mẫu vật và vệ sinh phòng học

Thí dụ: Dạy bài "Thực hành: Mổ cá"- Bài 32

CÁC VẤN ĐỀ THẢO LUẬN

1 Trình bày vị trí, nhiệm vụ của chương trình Động vật học ở trường THCS

2 Phân tích cấu trúc nội dung và các thành phần kiến thức cơ bản của chươngtrình Động vật học ở trường THCS

3 Nêu đặc điểm dạy học và các phương pháp dạy học đặc thù của bộ mônĐộng vật học ở trường THCS

4. Phân tích đặc điểm của các phương pháp dạy học các loại kiến thức Hình

thái học, Giải phẫu học, Sinh lí học trong chương trình Động vật học ở trườngTHCS Mỗi loại kiến thức nêu ví dụ minh hoạ

5 Phân tích cấu trúc nội dung, xác định kiến thức cơ bản và xác định mục tiêudạy học của một bài khoá Động vật học

Chương 3 DẠY HỌC CƠ THỂ NGƯỜI VÀ VỆ SINH Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNGMỤC TIÊU:

- Giải thích được vị trí, nhiệm vụ, mục tiêu của chương trình Cơ thể

người-Vệ sinh ở trường phổ thông

- Trình bày được cấu trúc, nội dung, các thành phần kiến thức cơ bản củachương trình

- Vận dụng được các phương pháp dạy học thích hợp vào dạy học các thànhphần kiến thức trong chương trình

NỘI DUNG (5 tiết LT + 2 tiết TH):

3.1 Vị trí, nhiệm vụ dạy học Cơ thể người và vệ sinh ở trường phổ thông

3.1.1 Vị trí dạy học Cơ thể người- Vệ sinh ở trường phổ thông

Được bố trí dạy học trong chương trình Sinh học 8, sau khi HS đã được tìmhiểu Thực vật học, Động vật học trong chương trình Sinh học 6, 7, trước khi HS tìmhiểu về những kiến thức sinh học đại cương.

Chương trình giúp hoàn thiện kiến thức chuyên khoa về các đối tượng sinh vậttheo trật tự tiến hóa và phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí HS: có khả năng tư duytrừu tượng cao hơn; HS đang ở độ tuổi dậy thì nên có nhu cầu tìm hiểu về bản thân.khi tìm hiểu về cấu tạo, chức năng của các cơ quan, hệ cơ quan sẽ có cơ sở vậndụng vào việc giữ gìn sức khỏe, rèn luyện thân thể để học tập, lao động có hiệu quả

3.1.2 Nhiệm vụ dạy học Cơ thể người- Vệ sinh ở trường phổ thông

- Cấu tạo và hoạt động sinh lí của các cơ quan, hệ cơ quan trong cơ thể người

- Các kiến thức về vệ sinh và những biện pháp rèn luyện thân thể, bảo vệ vàtăng cường sức khỏe, phòng chống bệnh tật

- Một số kiến thức măng tính chất đại cương: tế bào, mô, trao đổi chất, sinhtrưởng, cảm ứng,

- Các kiến thức hỗ trợ mang tính chất liên môn, kiến thức về lịch sử khoa học

và các phương pháp nghiên cứu đặc trưng của bộ môn

Chương trình cung cấp một cách có hệ thống, toàn diện các tri thức về cơ thểngười, quan tâm tới tính địa phương, tính vùng miền

Các kiến thức đó là cơ sở khoa học của các biện pháp vệ sinh, phòng bệnh,cách xử lí các tình huống gặp phải trong cuộc sống và có liên quan đến đời sống vàsức khỏe của con người, trong đó có sức khỏe sinh sản Thông qua học tập các kiếnthức cơ bản, được rèn luyện các kĩ năng cơ bản, HS có những kĩ năng vận dụng trithức vào đời sống để củng cố thêm tri thức, tạo lập một số thói quen, tập quán tốttrong nếp sống, sinh hoạt, trong giữ gìn vệ sinh, bảo vệ, chống ô nhiễm môi trường

3.1.2.2 Nhiệm vụ phát triển

Tiếp tục rèn luyện và phát triển một số kĩ năng:

- Kĩ năng Sinh học: Quan sát, đặt và tiến hành một số thí nghiệm đơn giản, mô

tả, nhận biết đặc điểm cấu tạo của các cơ quan, hệ cơ quan trong cơ thể người

- Kĩ năng tư duy: Rèn các thao tác tư duy, tổ chức hoạt động học tập cho HSlĩnh hội tri thức một cách tích cực, chủ động, độc lập để phát triển tư duy khoa học,rèn trí thông minh, óc sáng tạo, suy nghĩ linh hoạt

- Kĩ năng học tập: Tự học, biết vận dụng kiến thức để giải thích các hiện tượngthực tế, biết sử dụng sách giáo khoa, tài liệu tham khảo, làm việc cá nhân, theonhóm, biết đặt vấn đề và giải quyết các vấn đề,

3.1.2.3 Nhiệm vụ giáo dục

* Bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng: Quan điểm duy vật biện chứngđược thể hiện ngay trong nội dung môn học:

- Mọi hiện tượng sống, mọi quá trình sinh lí diễn ra trong cơ thể người đều có

cơ sở vật chất (não, hệ thần kinh, biểu hiện dưới hình thức phản xạ) và đều nhậnthức được (tính quy luật, vận dụng vào thực tiễn)

- Các kiến thức trong chương trình thể hiện được các mối quan hệ: giữa cấutrúc và chức năng của các mô, cơ quan; giữa các cơ quan trong một hệ; giữa các hệ

cơ quan trong cơ thể; giữa cơ thể với môi trường; giữa các mặt đối lập của một quátrình thống nhất (đồng hóa và dị hóa; hưng phấn và ức chế); giữa lượng và chất

* Giáo dục tình cảm và đạo đức, thái độ, hành vi trong ứng xử với thiên nhiên,con người, với lao động Thông qua dạy học bộ môn, góp phần xây dựng nhân cáchcon người lao động mới, xây dựng những phẩm chất về tinh thần, ý chí cho HStrong hiện tại và ý chí vượt khó để hoàn thành những nhiệm vụ trong tương lai

* Giáo dục môi trường, giáo dục dân số, đặc biệt giáo dục sức khỏe sinh sản

3.2 Cấu trúc, nội dung, các thành phần kiến thức cơ bản của chương trình 3.2.1 Cấu trúc chương trình

Chương trình được trình bày gồm 1 bài mở đầu và 11 chương: - Bài mở đầu xác định rõ mục đích, ý nghĩa của môn học; - Chương 1 Khái quát về cơ thể người

quan, từ đó đề ra các biện pháp vệ sinh tương ứng: + Chương 2 Vận động; + Chương 3.Tuần hoàn; + Chương 4 Hô hấp; + Chương 5 Tiêu hoá; + Chương 6 Trao đổi chất và năng lượng; + Chương 7 Bài tiết; + Chương 8 Da; + Chương 9 Thần kinh và giác quan; + Chương 10 Nội tiết; + Chương 11 Sinh sản

Cấu trúc trên được xây dựng dựa trên nguyên tắc tổng hợp sơ bộ, khái quátđến phân tích và tổng hợp ở mức cao hơn và thể hiện tính logic của cấu trúc nộidung: Mọi hoạt động sống được thể hiện ra ngoài bằng sự vận động- vận động là cơquan dễ quan sát, nhận biết hơn các cơ quan khác Vận động có liên quan đến nănglượng được giải phóng do sự ôxi hóa các chất dinh dưỡng được máu (tuần hoàn)mang tới từ các cơ quan tiêu hóa, hô hấp, đồng thời các sản phẩm phân hủy đượcmáu đưa đến các cơ quan bài tiết Sự phối hợp hoạt động của các hệ cơ quan nhằmthực hiện quá trình sống cơ bản- trao đổi chất và năng lượng Toàn bộ hoạt độngcủa các hệ cơ quan trong cơ thể chịu sự điều khiển, điều hòa, phối hợp của hệ thầnkinh, các hoocmon do tuyến nội tiết tiết ra Trước yêu cầu của giáo dục dân số,chương trình chú ý đến sự sinh sản và phát triển của cơ thể người

3.2.2 Nội dung chương trình: SV nghiên cứu SG và trình bày nội dung.

3.2.3 Các thành phần kiến thức cơ bản của chương trình

Chương trình bao gồm một hệ thống các khái niệm

Các khái niệm chuyên khoa gồm:

- Khái niệm hình thái- giải phẫu: phản ánh các đặc điểm hình thái, cấu tạo của

tế bào, của các mô, cơ quan, hệ cơ quan

- Khái niệm sinh lí- sinh thái: phản ánh những hoạt động đặc trưng của các cơquan, hệ cơ quan, cơ thể; những thay đổi của các hoạt động dưới tác động của cácyếu tố môi trường

Các khái niệm sinh lí bao gồm các hiện tượng sinh lí (mặt biểu hiện bên ngoàicủa các hoạt động sinh lí, khâu đầu và khâu cuối của các hoạt động đó) và quá trìnhsinh lí (cơ chế bên trong của các hiện tượng sinh lí, sự tương tác của các cấu trúctham gia vào quá trình)