giao thông đường sắt

ĐỊA LÍ CÁC NGÀNH GIAO THÔNG VẬN TẢI NGÀNH VẬN TẢI ĐƯỜNG SẮT 1 Khái niệm : Đường sắt hay còn gọi là vận tải đường sắt là loại hình vận chuyển hành khách và hàng hóa bằng loại phương tiện

BÀI TRÌNH Địa lí kinh tế xã hội đại cương II

Họ và tên:Nguyễn Thị Luyến Lớp : k50 ĐHSP Địa lí

Trường đại học tây bắc

Khoa sử - địa

ĐỊA LÍ CÁC NGÀNH GIAO THÔNG VẬN TẢI

NGÀNH VẬN TẢI ĐƯỜNG SẮT

1) Khái niệm :

Đường sắt hay còn gọi là vận tải

đường sắt là loại hình vận chuyển hành khách và hàng hóa bằng loại phương tiện có bánh được

thiết kế chạy trên loại đường đặc biệt gọi là đường ray

2 : Vai trò

- Giao thông vận tải nói chung và ngành đường sắt nói riêng là ngành sản xuất độc đáo không làm ra sản phẩm mới nhưng sản phẩm chính là sự vận chuyển người và hàng hóa (đặc biệt là hàng hóa nặng) từ nơi này sang nơi khác tạo ra mối liên hệ giữa các vùng miền ,các khu vực và các châu lục

+ Vận tải đường sắt chuyên chở hàng hóa từ nước này sang nước khác, vùng này sang vùng khác tạo ra mối quan hệ kinh tế giữa các nước các khu vực và cả

Ví dụ tuyến đường sắt xuyên Á :

Ulan Uđo - Ulan – Bato – Bắc Kinh – Hà Nội

- Tham gia vào việc cung ứng vật tư,kĩ thuật,nguyên

liệu,cho các cơ sở sản xuất vận chuyển hàng hóa đến nơi tiêu thụ tạo ra mối liên hệ sản xuất liên tục, sản xuất diễn ra liên tục và bình thường

- Phục vụ nhu cầu đi lại của nhân dân, giúp cho các

hoạt động sinh hoạt được thuận tiện

- Vận tải đường sắt góp phần thúc đẩy hoạt động kinh

tế ,văn hóa xã hội giữa các vùng miền ,củng cố tính thống nhất của nền kinh tế

3: Đặc điểm của vận tải đường sắt

a) Ưu điểm:

- Ngành vận tải đường sắt có ưu điểm quan trọng là vận chuyển hàng hóa nặng trên tuyến đường xa với vận tốc nhanh ,ổn định và giá rẻ

+ Một toa tàu có thể mang 125 tấn hàng mà mỗi một đầu máy có thể mang vài chục toa tàu chạy liên tục vài ngày đêm

+ Hay trong điều kiện bình thường một đoàn tàu cần

ít hơn nhiên liệu so với vận chuyển đường bộ từ

+ Việc vận chuyển của ngành đường sắt diễn ra

nhanh ,ổn định và an toàn hơn.Vận tốc của tàu có thể đạt 220 – 350 km/h

+ Vận tải đường sắt sử dụng diện tích và không gian hiệu quả trong cùng một khoảng không gian với hai làn đường sắt có thể vận chuyển nhiều hàng hóa và hành khách hơn so với một làn đường bốn làn xe ô tô chạy

- Vận tải đường sắt không gây ách tắc giao thông

Việc xây dựng hầm đường sắt xuất hiện đầu tiên ở

châu Âu với đường hầm Mông Xênit xuyên qua dãy Anpơ nối Pháp với Italia

Hầm đường sắt Gottard với kinh phí 10 tỉ USD dài 58

km xây dựng trong vòng 14 năm nối Zurich ( Thụy Sĩ ) với Milan(Italia)

- Vận tải đường sắt gây ô nhiễm môi trường

4) Thực trạng phát triển

Ngành đường sắt ra đời từ sự kết hợp đường ray với máy hơi nước đã mở ra kỉ nguyên mới trong lịch sử giao thông vận tải thế giới

Đến năm 1915 mạng lưới đường sắt đã được hình thành sau đó vài thập kỉ chiều dài đường sắt chỉ tăng lên chừng 1/5 Từ thập kỉ 70 của thế kỉ XX ngành đường sắt bị ngành ô tô cạnh tranh khốc liệt mạng lưới đường sắt trên thế giới ít thay đổi riêng Mĩ và châu Âu nhiều tuyến đường sắt bị dỡ bỏ nhất Năm

1967 tổng chiều dài đường sắt đang khai thác lầ 1,3 triệu km đến năm 1984 chỉ còn 1,2 triệu km và đến năm 2000 chỉ còn 1 triệu km.Tuy nhiên nó vẫn có sức cạnh tranh với các ngành khác việc nâng cấp đường ray,đầu máy …

Đường ray đầu tiên trên thế giới làm bằng gỗ

,bằng gang ,rồi bằng sắt và bằng thép ra đời

Đầu máy đầu tiên chạy bằng hơi nước sau đó

chạy bằng dầu điêzen đến giữa thế kỉ XIX được

điện khí hóa Đặc biệt đường tàu chạy trên đệm từ được vận hành vào mục đích thương mại đầu tiên

ở thành phố Thượng Hải ( Trung Quốc được đưa vào sử dụng tháng 1 năm 2003 theo công nghệ của Đức

Khổ đường ray cũng được nâng cấp : Từ khổ hẹp với chiều rộng 600 – 900 m , đến khổ chuẩn 1435 chiếm ¾ thế giới và khổ rộng từ 1400 – 1600 m ra đời

Mức độ tiện nghi ngày càng cao,các loại toa tàu chuyên dụng ngày càng đa dạng, các thiết bị trên tàu ngày càng nhẹ hơn,sử dụng nhiên liệu tiết kiệm hơn Những tiến bộ trong ngành đường sắt là rất quan

trọng để ngành này cạnh tranh với các ngành khác

Nhất là sự ra đời của các tàu siêu tốc giúp cho ngành nay có thể cạnh tranh với ngành hàng không nội địa trong nước

4 ) Phân bố :

Hiện nay trên thế giới còn khoảng một triệu km đường sắt và có sự khác

Bảng 1: Chiều dài đường sắt

thế giới năm 2000

đường sắt (km) % toàn thế giới

Mười nước có tổng chiều dài đường sắt

dài nhất thế giới năm 2004

 Về mật độ đường sắt :

-Sự phát triển của ngành vận tải đường sắt đặc biệt gắn liền với sự phát triển của công nghiệp từ cuối thế

kỉ 19 cho đến giữa thế kỉ 20 Chính vì thế, có những tác giả đã đánh giá mối quan hệ giữa mức độ phát triển công nghiệp của một lãnh thổ với mật độ đường sắt ở lãnh thổ đó Chẳng hạn,Pie Giooc (Pierre George 1970) thì mật độ đường sắt trên 10km/100km2 tương ứng với sự có mặt của các tổng hợp thể công nghiệp phát triển trên cơ sở công nghiệp nặng: kiểu Bỉ -17;kiểu Anh,Đức -12

+ Mật độ từ 5 đến 10 km/100km2 tương ứng với các tổng hợp thể nối các vùng công ngiệphay các trung tâm công nghiệp với các vùng nông nghiệp trong khuôn khổ của các nền kinh tế công nghiệp có thị trường quốc gia và có nền thương mại quốc tế quan trọng kiểu Pháp hay kiểu Italia, tướng ứng là 7.75 và 5.6 Mật độ đường < 5 đặc trưng cho kiểu kinh tế vùng kém phát triển, nơi mà đường sắt chủ yếu do nước ngoài xây dựng, trong khuôn khổ của hệ thống bóc lột thuộc địa hay nửa thuộc địa

+Tuy nhiên, như Pie Giooc nhận xét, với các nước lớn, có những lãnh thổ được phát triển kinh tế không đồng đều thì chỉ tiêu trung bình này không có ý

nghĩa.Chẳng hạn, Hoa Kì có mật độ đường sắt 4.2 km/100km2 thấp hơn mật độ đường sắt của Nhật

Bản,thậm chí cả Ailen

+Do tháo dỡ một số tuyến đường sắt ,nhất là ở

châu Âu và Bắc Mĩ nên mật độ đường sắt ở nhiều nước có thay đổi.Chẳng hạn, mật độ tính bằng

km/100km2 (năm 2000)

 Sự phân bố các kiểu đường sắt :

Có thể phân ra 3 kiểu phân bố đường sắt :

- Những đường sắt ngắn,xâm nhập từ ven biển vào nội địa, làm nhiệm vụ chuyên chở tài nguyên, nguyên liệu từ nơi khai thác ra các cảng Thường thấy ở thuộc địa cũ ở châu Phi và Nam Mĩ

- Những đường sắt xuyên lục địa Châu lucj nào cũng

có các tuyến đường sắt như vậy.Hiện nay, đó là các chục đường sắt quốc tế quan trọng,từ đó tỏa ra các nhánh đường theo các hướng khác nhau

+ Ở châu Âu có các tuyến :

Amxtecđam-Brucxen-Pari-Mađrit-Cađizơ(Tây Ban

Nha)

+ Ở châu Á có các tuyến :

Đường xuyên Xibia,Sêliabinxcơ-Vlađivôxtôk

+ Ở Châu Mĩ có các tuyến nối 2 bờ Đại Tây Dương và Thái Bình Dương :

Niu Yooc – Sicagô –Xiti- Xan Franxixcô

+ Ở châu Phi có các tuyến :

- Những đường sắt tỏa ra từ thủ đô tới các trung tâm công nghiệp các vùng nông nghiệp lớn,các hải cảng tạo thành mạng lưới dày đặc.Ví dụ như mạng lưới

đường sắt phần Châu Âu của nước Nga

 Khổ đườn ray :Trên 90% chiều dài đường sắt của

các châu Âu ,Bắc Phi và Liên Xô cũ có khổ rộng và khổ chuẩn Ngược lại ,ở các nước đang phát triển chủ yếu là đường ray khổ trung bình cvaf khổ hẹp Một số

ít nước không có đường ray ở một số nước kém phát triển ở châu Phi

Kết luận:

- Các nước phát triển có mật độ đường sắt trên thế giới, khổ đường ray rộng phân bố khắp nơi.ừ

- Các nước đang phát triển mật độ thưa, đường ngắn khổ đường ray hẹp,thường phân nối từ nơi

- Có 27 hầm đường sắt với tổng chiều dài là 8,33 km trong đó dài nhất là hầm Đèo Cả dài 1183 m.

- Việc phát triển ngành đường sắt ngày càng có chiều hướng đi lên nhờ sự cải tiến phương thức quản lí, đóng mới và sửa chữa toa xe,duy tu bảo dưỡng đường nên hiệu quả và chất lượng đực nâng lên Khối lượng luân chuyển người và hàng hóa năm 2004 tăng lần lượt là 2,3 và 3,2 lần ,khối lượng vận chuyển là hàng khách tăng 1,2 lần và hàng hóa 3,8 lần so với năm 1990

Các tuyến đường thuộc đường sắt xuyên Á được triển khai, nâng cấp để đạt chuẩn quốc

TÀU THỐNG NHẤT