Bảo tồn và phát huy di tích lịch sử đền hùng

Được tiếp xúc với nhiều cáimới , lối sống mới, suy nghĩ mới …Tuy nhiên không vì thế mà tôi quên đi cộinguồn cũng như những gì quý báu mà cha ông ta để lại.Con người Việt namđược biết đến

MỤC LỤC

A/ MỞ BÀI

1/LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

2/MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

3/ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

4/GIẢ THUYẾT KHOA HỌC

5/PHẠM VI NGHIÊN CỨU

6/PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

B/ NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

1/NGUỒN GỐC ĐỀN HÙNG MẢNH ĐẤT

“ HỒN THIÊNG SÔNG NÚI ”.

2/NHỮNG THUẬN LỢI VÀ KHÓ KHĂN CỦA KHU DI TÍCH ĐỀNHÙNG

3/CÁC HOẠT ĐỘNG VĂN HÓA TẠI DI TÍCH LỊCH SỬ ĐỀN HÙNGKHI MÙA LỄ HỘI

4/ MỘT SỐ HÌNH ẢNH TẠI DI TÍCH ĐỀN HÙNG VÀ LỄ HỘI ĐỀNHÙNG

5/ BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY DI TÍCH LỊCH SỬ “ĐỀN HÙNG”

6/CẢM NHẬN CỦA SINH VIÊN KHOA “QUẢN LÝ VĂN HÓA” SAUKHI TÌM HIỂU VỀ DI TÍCH ĐỀN HÙNG

C /KẾT LUẬN

A/MỞ BÀI

“Dù ai đi ngược về xuôi, Nhớ ngày Giỗ Tổ mùng Mười tháng Ba”

Đó là lời nhắc nhở của cha ông ta về cội nguồn và đạo lý thủy chung củangười con đất Việt Đây cũng là điều phù hợp với tín ngưỡng thờ cúng tổ tiênlâu đời và bền vững của dân tộc Việt Nam Một dân tộc muốn khẳng định mìnhthì dân tộc đó phải có nguồn cội Từ xa xưa các vua Hùng đã có công dựngnứơc và sáng lập ra triều đại Hùng Vương Dưới sự trị vì của 18 đời vua Hùngdựng nước và giữ nước Đó là nền tảng cho con cháu Việt Nam sau này noitheo , phát huy công cuộc phát triển đất nước

Bác Hồ đã có lời căn dặn chúng ta : “Các vua Hùng đã có công dựng nươc,bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”

Một dân tộc đã chịu nhiều đau khổ mất mát sau những cuộc chiến tranh tànkhốc đẫm máu của bọn quân xâm lược chúng đã sát hại đồng bào ta khôngthương tiếc và dùng mọi thủ đoạn hèn hạ để cướp nước ta, chính vì thế màchúng ta phải đứng lên đấu tranh để giứ gìn và bảo vệ lãnh thổ của mình, cácvua Hùng đã đứng lên trị vì đất nước để bảo vệ con dân của mình và xây dựngmột nước Việt Nam hoàn toàn khác Một dân tộc anh hùng sẵn sàng đứng lênchiến đấu bất cứ lúc nào để giành được tự do hoà bình.Vì thế mà mỗi ngườidân chúng ta đều mang trong mình niềm tự hào dân tộc và công cuộc giữ nước

là một nghĩa vụ thiêng liêng của muôn đời để gìn giữ trọn vẹn cơ nghiệp của

Tổ tiên để lại

Đức vua Lê Thái Tổ sau khi đã giải phóng đất nước khỏi ách đô hộ 20 nămcủa phương Bắc, khẳng định nền tự chủ và văn hiến của Đại Việt ta và tuyên

ngôn về lòng tự tôn dân tộc bằng nguyên lý: Vật gốc từ Trời, người gốc từ Tổ,

ví như nước và cây phải có gốc nguồn Vì rằng gốc có vượng thì lá mới tốt, nguồn có sâu thì dòng mới dài, nếu không có nhân ân của đời trước bồi đắp

dày dặn, phúc trạch đời trước chung đúc lớn lao, thì làm sao lại có thể được như (ngày nay) vậy” (Lời tựa sách "Lam Sơn thực lục")

Lí do lí luận: Là một con người của thế hệ trẻ Được tiếp xúc với nhiều cáimới , lối sống mới, suy nghĩ mới …Tuy nhiên không vì thế mà tôi quên đi cộinguồn cũng như những gì quý báu mà cha ông ta để lại.Con người Việt namđược biết đến là dòng dõi của con rồng cháu tiên và điều này luôn làm tôi cũngnhư bao người dân đất Việt khác tự hào.Vì vậy tôi luôn rất tôn trọng , tưởngnhớ những gì mà mình đã được thừa hưởng.Hằng năm lễ hội Đền Hùng được

tổ chức rất hoành tráng trên quê hương mình.Là con dân Phú Thọ tôi thấy rất tựhào về điều này.Không chỉ ngưỡng mộ mà tôi còn muốn tìm hiểu thêm về ditich lịch sử Đền Hùng độc đáo này để có thể thấy rõ thêm những nét đặc trưngcủa mà khu di tích đem lại cho cộng đồng người Việt.Nguồn gốc ,sức ảnhhưởng của khu di tích tới người dân ra sao và tại sao nó lại thu hút được nhiềungười đến vậy… ?.Và từ đó tìm ra hướng bảo tồn và phát huy khu di tích lịch

sử đền Hùng

Lí do thực tiễn : Tìm hiểu về di tích “Đền Hùng ngoài việc để biết rõ hơncuội nguồn dân tộc mà còn được hiểu biết về ngày hội thiêng liêng của cả dântộc qua đó có thể phục vụ tốt nhất cho việc học tập của mình.Ngoài những bàigiảng trên lớp về những chính sách phát triển văn hóa của nhiều vùng miền ,

tôi cũng muốn đóng góp thêm những hiểu biết của mình về di tích lịch sử củaquê hương mình để cho việc học tập và tìm hiểu thêm hiệu quả.

2/Mục đích nghiên cứu :

Như đã nói ở trên , mục đích nghiên cứu chính của tôi là “bảo tồn và pháthuy khu di tích lịch sử Đền Hùng” tìm ra nhứng hướng đi những chính sáchthiết thực nhất cho công cuộc tổ chưc các đơn thăm quan và thu hút khách dulichjnhats là vào mùa lễ hội của khu di tich nhằm “bảo tồn và phát huy” di tíchlịch sử mang ý nghía thiêng liêng này Đây là nơi hội tụ đầy đủ những nét đặctrưng rõ nét nhất về văn hoá thời vua Hùng cả vật thể lẫn phi vật thể.Nó khôngchỉ cho ta thấy được sự phong phú trong văn hóa của người Việt Nam thời vuaHùng mà còn cho ta thấy được sự phát triển của thời kì đầu tiên lập nước vàdựng nước này

3/Khách thể nghiên cứu :

Tôi sẽ tìm hiểu về di tích lịch sử đền Hùng trên chính quê hương của mình ,

ở đây hàng nawmcos lễ hội đền Hùng, lễ hội diễn ra từ mùng 1 đến mùng 10tháng 3 âm lịch nên việc tiếp xúc và ghi chép với tôi là khá dễ dàng Môitrường để tôi nghiên cứu đó chính là việc tiếp xúc trực tiếp với khu di tích ĐềnHùng cũng như đi tìm hiểu về những phong phú của nó qua lời kể của nhữngthế hệ trước đã sinh sống trên mảnh đất linh thiêng này

4/Đối tượng nghiên cứu:

Vì là nghiên cứu di tích lịch sử Đền Hùng nên đối tượng nghiên cứu trựctiếp của tôi ở đây đó là nghiên cứu tìm hiểu về Đền Hùng , sự ra đời của đềnhùng , những nét đặc trưng của đền hùng , các đời vua hùng và từ đó tìm hiểu

về sự ra đời của lễ hội đền hùng và đó tìm phương án và hướng đi để bảo tồn

và phát huy khu di tich lịch sử Đền Hùng

5/Giả thuyết khoa học:

Như Bác Hồ đã nói “Các Vua hùng đã có công dựng nước, Bác cháu taphải cùng nhau giữ lấy nước” Nếu như không có sự trị vì và dựng nước và giữnước từ thủa sơ khai của các vua Hùng thì chúng ta , những người dân đất Việtcũng không có ngày hôm nay Đây là một điều tất yếu.Và vì thế việc xây dựng

và tu tạo Đền Hùng cũng là sự minh chứng cho lòng biết ơn của người dân ViệtNam đối với các vua Hùng Những người đầu tiên sáng lập ra nước Việt Namnhư ngày hôm nay

6/Phạm vi nghiên cứu :

Phạm vi nghiên cứu của tôi tập chung chủ yếu vào những điều tôi biết về

“di tích lịch sử Đền Hùng khi ở trên đất Phú Thọ” này để tìm ra những thuậnlợi khó khăn của khu di tích ,dựa vào đó để đưa ra các phương án “bảo tồn vàphát huy” “.Ngoài ra tôi còn nghiên cứu dựa trên sách báo nói về đền Hùng và

lễ hội đền Hùng.Những tài liệu mà tôi có thể tham khảo liên quan đến di tíchĐền Hùng sẽ được tôi chọn lọc và đưa vào bài tiểu luận của mình

7/Phương pháp nghiên cứu:

Tổng hợp những thông tin có trên sách báo , internet , các nghiên cứu củacác nhà khoa học về đền Hùng và lễ hội đền Hùng.Qua đó đọc và chọn lọcnhững thông tin chính xác để đưa vào bài tiểu luận

B/ NỘI DUNG

1/Nguồn gốc Đền Hùng mảnh đất “Hồn thiêng sông núi :”

Đền thờ vua Hùng, còn được gọi là Đền Hùng vương hay Đền Hùng,trước đây còn có tên Đền Quốc tổ Hùng Vương

“Con người có tổ có tông, như cây có cội như sông có nguồn." Câu ca

ấy sống mãi cùng năm tháng đi suốt chiều dài lịch sử kể từ buổi các vuaHùng dựng nước, lập nên nhà nước Văn Lang - Nhà nước đầu tiên của dântộc Việt Nam

Với những công trình nghiên cứu khoa học, lịch sử và khai quật, các dichỉ khảo cổ xung quanh khu vực núi Hùng (xã Hy Cương, TP Việt Trì,tỉnh Phú Thọ) đã minh chứng: hàng ngàn năm trước, dải đất từ Việt Trì đếnĐền Hùng và một số địa danh phụ cận là đất phát tích của người Việt Nam.Nơi đây đã ra đời một kinh đô đầu tiên, nhà nước đầu tiên trong lịch sửViệt Nam, và Đền Hùng là nơi thờ tự 18 đời vua Hùng theo tín ngưỡng thờcúng Tổ tiên của người Việt

Trong các truyền thuyết của người Việt, có rất nhiều truyền thuyết liênquan đến thời đại của các Vua Hùng được truyền lại trong dân gian đếnngày nay Chuyện Hùng Vương kén rể và thiên tình sử mối tình tay ba SơnTinh - Thủy Tinh với nàng Mỵ Nương công chúa; chuyện công chúa TiênDung với Chử Đồng Tử; sự tích bánh chưng, bánh dày gắn với tích Hùngvương chọn người truyền ngôi báu; tích rước chúa gái về nhà chồng haynhững tên làng quê cổ: Minh Nông nơi có ngày hội xuống đồng diễn lạitích Hùng Vương dạy dân cấy lúa; Thậm Thình tiếng chày giã gạo, dấu tíchcủa đền đài cung phủ, các tên gọi lầu Thượng, lầu Hạ, An Thái, PhượngLâu, Cẩm Đội gắn với các sự tích Hùng Vương

Qua những công trình nghiên cứu khoa học đó và quá trình khai quậtkhảo cổ đã tìm thấy hàng ngàn di chỉ dấu tích của một nền văn minh xungquanh Đền Hùng, nhiều hiện vật được trưng bày tại Nhà bảo tàng HùngVương đủ để khẳng định Đền Hùng - Phú Thọ là đất phát tích - cội nguồncủa dân tộc Việt Nam.

2 Những thuận lợi và khó khăn của khu di tích Đền Hùng.

2.1.Thuận lợi của khu di tích

Di tích lịch sử Đền Hùng Là một vùng đất lịch sử, đất phát tích của dântộc Việt Nam, Phú Thọ chứa đựng các dấu tích văn hóa vật thể và phi vậtthể Đó là vùng đất của các di khảo cổ học tiêu biểu của thời kỳ các vuaHùng dựng nước như Phùng Nguyên, Đồng Đậu, Gò Mun, Làng Cả… màtrong lòng nó chứa đựng rất nhiều vật vô giá để minh chứng sự ra đời vàphát triển của đất nước ta trong buổi bình minh lịch sử - thời đại HùngVương dựng nước Văn Lang

Trong vùng dấu tích văn hóa vật thể và phi vật thể ấy, Di tích lịch sử

Đền Hùng đã trở thành biểu tượng tâm linh của người Việt Nam Đền

Hùng là nơi thờ các Vua Hùng, Quốc Mẫu Au Cơ, Ngọc Hoa Công Chúa,Tiên Dung Công Chúa, Thánh Gióng, Thần Lúa và các vị thần siêu nhiênkhác

Trên núi Hùng (còn gọi là Nghĩa Lĩnh), có mộ vua Hùng, tương truyền

là mộ vua Hùng Vương thứ 6 (Hùng Hồn Vương, húy là Long Tiên Lang).Đền Hùng chỉ là một trong số các di tích thờ cúng vua Hùng, tướng lĩnhthời Hùng Vương, song lại là di tích quan trọng nhất, tiêu biểu nhất, đặctrưng nhất về tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên người Việt Nam Nó không chỉphản ảnh truyền thống văn hóa Việt Nam mà còn phản ảnh lòng thủy

chung, hiếu nghĩa của người Việt qua các thế hệ với những người có côngdựng nước và giữ nước.

Thời đại các vua Hùng dựng nước, khu vực di tích lịch sử Đền Hùng làvùng trung tâm của quốc gia Văn Lang Bằng các cứ liệu về lịch sử , khảo

cổ học, địa lý, nhân chủng học… đã chứng minh và khẳng định thời đạivua Hùng là có thật trong lịch sử Việt Nam Núi Hùng thuộc xã Hy Cương,huyện Phong Châu, tỉnh Vĩnh Phúc, cách Hà Nội 80 km đường chim bay.Xem địa thế trùng trùng long hổ Tả Đảo Sơn mà hữu Tản Viên

Lô, Đà hai nước hai bên, Giữa sông Thao thủy, đồng trên Nhị hà (Ca dao)Thực vậy, đây là vùng đất "sơn châu, thủy tụ", vừa hùng vĩ, vừađẹp tựa tranh Núi Hùng cao 175m, xung quanh là một vùng bao la, nhữngquả đồi trọc ở phía ngã ba Việt Trì nhấp nhô như những chú rùa khổng lồphơi giáp trên mặt nước Bên phải là đồi Khang phụ trông giống như con

hổ đang nằm phủ phục, nghếch mặt về Đền Hùng Phía trái là vị tướngquân giương nỏ bảo vệ ngôi đền, đó là đồi An Thái Dưới chân núi là làngThậm thình Tương truyền, chính tại làng Thậm Thình này, hoàng tử LangLiêu đã cùng dân làng thức đêm quết bánh giầy dâng lên vua "Thậmthình", "thậm thình"… tiếng quết bánh trở thành địa danh ghi dấu tíchhuyền thoại lịch sử

Từ trên đỉnh cao nhất của núi Nghĩa Lĩnh, phóng tầm mắt sẽ còn thấyđược đúng 100 đỉnh núi đồi nhấp nhô như 100 con voi phục, chầu Tổ HùngVương Riêng ngọn Nghĩa Lĩnh có hình đầu rồng, hướng mặt về phươngNam, thân hình uốn lượn giữa hai dãy Tam Đảo và Ba Vì (Tản Viên) Sông

Lô nước xanh biêng biếc, sông Thao nước đỏ như son, như hai dải lục viềnquanh xóm làng Đàng xa, sông Đà hùng dũng tung bọt đỏ ngầu phù sa,ngang tàng khí phách nhập vào dòng Bạch hạc mềm mại như tiên nữ tạonên một cảnh quan tuyệt đẹp đầy hứng thú

Văn hóa Đền Hùng gồm 3 cụm kiến thức, nằm cách nhau theo chiều caocủa núi Cổng vào đền nằm ở chân núi phía Tây Hai bên cột vòm cổng cóhai câu đối, tạm dịch :

Mở lối đắp nền,Bốn mặt non sông qui một mối,

Lên cao nhìn rộng,Nghìn trùng đồi núi tựa nghìn con.

Từ cổng leo lên 225 bậc thềm thì đến Đền Hạ, được xây vào khoảng thế

kỷ thứ 17-18 theo hình chữ nhị Chính tại đây, tương truyền là nơi Mẹ Au

Cơ đã đặt bọc trứng khẩn cầu cho nở thành trăm con Ngoài Đền Hạ là gácchuông và chùa Thiên Quang, xây dựng vào thời Lê (cuối thế kỷ 15)

Đền Trung cách đền Hạ 168 bậc thềm, là ngôi đền được xây dựng trướcnhất trong cụm kiến trúc Đền Hùng, vào khoảng thế kỷ 15 Qua thời gian,đều bị hư hại nhiều, được trùng tu vào thế kỷ thứ 18 như hiện trạng ngàynay Đền Trung xây hình chữ nhất, tương truyền là nơi Vua Hùng bàn việcnước với các Lạc hầu, Lạc tướng và cũng là nơi mà Lang Liêu dâng bánhgiầy, bánh chưng lên vua Hùng thứ sáu

Từ đền Trung lên tiếp 102 bậc thềm, gần đến đỉnh núi là đền Thượng,xây từ thế kỷ thứ 15, được trùng tu vào đầu thế kỷ 20 Tại nơi này, ngàyxưa các vua Hùng cùng các bô lão làm lễ tế trời hàng năm, cầu nguyện thầnLúa, và là nơi mà Hùng Vương thứ 6 đã lập đền thờ Thánh Gióng sau khiđáng tan giặc An Gần đền là mộ Tổ Hùng Vương thứ sáu, trước chỉ là một

mô đất, đến năm 1874 thì được xây dựng như ngày nay

Sau núi, hướng Đông Nam là giếng Ngọc, nơi các con gái vua Hùng soigương, chải tóc Hiện khu di tích Đền Hùng có thêm nhiều công trình.Trong đó có Bảo tàng Hùng Vương giúp khách tham quan hiểu biết đượcđời sống các mặt của cư dân Lạc Việt

Hàng năm, đến ngày 10 tháng 3 âm lịch, con cháu giòng giống LạcHồng lại hướng về đỉnh Nghĩa Lĩnh, nơi có đền Hùng để giỗ Tổ Ít ngườibiết hơn, trước đó hơn một tháng, ngày mồng 7 tháng giêng, lễ giỗ Mẹ Au

Cơ cũng được tổ chức trang trọng ở xã Hiền Lương - Hạ Hòa - Phú Thọ,nơi có đền thờ Đức Tổ Mẫu Au Cơ (cách đền Hùng Vương 50 cây số) màdân trong vùng gọi tắt là Đức Mẹ

Đền Thờ Mẫu Âu Cơ nằm giữa cánh đồng Hiền Lương, cạnh con sôngThao bốn mùa tươi mát Theo thần tích được ghi trong Ngọc phả của đềnthì Mẹ Âu Cơ đẹp lắm Mẹ về Trời ngày 25 tháng 12 năm Nhâm Thân.Trải mấy ngàn năm, đền thờ Mẹ luôn khói hương nghi ngút suốt đêmngày Đền nằm dưới gốc một cây đa có tuổi chí ít cũng vài trăm năm, cũng

có thể cây đó cùng tuổi với ngôi đền Trong đền, tượng Đức Thánh Mẫu

Âu Cơ hiền từ phúc hậu, dang tay như muốn ôm lấy các con vào lòng.Dưới chân Thánh Mẫu là điện thờ Sơn Thần Thổ Địa và các quan tướng đãtừng theo hầu và thờ phượng Mẹ

Xưa kia, trong khuôn viên Đền có giếng Loan, giếng Phượng để Mẹ tắmgiặt, soi gương Xéo trước mặt đền là hai ngọn núi Muối và núi Nả nay vẫncòn dấu tích của Mẹ, trên núi Nả hiện còn một cái giếng cổ, nước rất trong,

là nơi Mẹ dừng chân nghỉ, soi gương, tắm mát mỗi khi đi làm về ngang.Tương truyền, địa phận Hiền Lương, nơi dãy Hoàng Liên Sơn hùng vĩnhấp nhô uốn lượn, được phân bố rải rác như những ngón tay của chàngSơn Tinh trườn lên ôm lấy một vùng đồng bằng mầu mỡ có con sông Thaolen vào rót dòng nước mát đến các xóm làng cho cây cối xanh tươi, lúa trĩubông vàng, ngày xưa là rừng, cảnh đẹp, sơn thủy hữu tình, sau khi chia tayvới vua cha Lạc Long Quân, để lại một người con cả nối ngôi Cha, lấy hiệu

là Hùng Vương, Mẹ Âu Cơ đem 49 người con lên rừng và dừng chân ởHiền Lương, lưu lại một người con rồi dẫn 48 người tiếp tục cuộc hành

trình đến những nơi khác gây dựng giống nòi và quê hương Sau khi xếpđặt xong xuôi cho đàn con, Mẹ Âu Cơ qua lại Hiền Lương quy tập nhândân trong vùng đến sinh cơ lập nghiệp Mẹ dạy cho thần dân của mình cáchtrồng lúa để ăn, cách dệt vải để mặc Những tên thôn cổ của xã Hiền Lương

đã mang đậm dấu tích giống nòi và mở mang của Mẹ : Hiền Lương, ViệtHồng, Tiêu Phạm, Nang Xa ("Nang" xưa có nghĩa là dân, còn "xa" là dụng

cụ để quay tơ kéo sợi)

Ngày Hội Mẹ, khác với các lễ hội ở các nơi, chủ tế luôn là các bô lãođáng kính nhất làng, 12 cô con gái đẹp, ngoan hiền nhất được chọn đứng rachủ tế Từ 8 đến 10 cô gái khác đảm nhiệm điều hành đám rước Mẹ về đềnchính Tất cả đều xúng xính trong trang phục quần lãnh tía, áo hồng điều.Đặc biệt, đồ tế Thánh Mẫu đơn giản, chỉ có hoa quả và các loại bánh làm từgạo, nếp, đậu, mè…(trong khi, lễ hội Vua Hùng, lễ vật ngoài bánh giầy,bánh chưng không thể thiếu, còn có cổ tam sinh gồm heo, dê, bò để nguyêncon, cạo lông Heo để sống, bọc mỡ chài toàn thân Dê, bò thui vàng Mâm

cổ còn có xôi màu trắng, tím, đỏ…)

Thời kỳ Hùng Vương - Văn Lang là một bước ngoặt trọng yếu của lịch

sử nước ta, đã dựng nên nền tảng dân tộc, văn hóa và truyền thống ViệtNam

Khu di tích lịch sử - văn hóa Đền Hùng có các lăng tẩm, đền chùa ở 3khu vực (Trung, Thượng, Hạ), do nhân dân của 3 làng cổ là làng Cả, làng

Vi và làng Triệu Phú (làng Trẹo) xây dựng

Đền Trung còn gọi là "Hùng Vương Tổ miếu" được làm đầu tiên Đây

là nơi các vua Hùng cùng Lạc hầu, Lạc tướng bàn việc nước, là nơi LangLiêu dâng bánh chưng, bánh dày và được lên ngôi kế vị