Phát huy giá trị và bảo quản các sưu tập cổ vật tư nhân tại Trung tâm UNESCO Nghiên cứu bảo tồn cổ vật Việt Nam

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI KHOA DI SẢN VĂN HÓA HOÀNG THỊ KHUYÊN PHÁT HUY GIÁ TRỊ VÀ BẢO QUẢN CÁC SƯU TẬP CỔ VẬT TƯ NHÂN TẠI TRUNG TÂM UNESCO NGHIÊN CỨU BẢO TỒN CỔ VẬT VIỆT NAM K

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI

KHOA DI SẢN VĂN HÓA

HOÀNG THỊ KHUYÊN

PHÁT HUY GIÁ TRỊ VÀ BẢO QUẢN CÁC SƯU TẬP

CỔ VẬT TƯ NHÂN TẠI TRUNG TÂM UNESCO NGHIÊN CỨU BẢO TỒN CỔ VẬT VIỆT NAM

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP NGÀNH BẢO TÀNG HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS NGUYỄN SỸ TOẢN

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình triển khai và thực hiện đề tài khóa luận: "Phát huy giá

trị và bảo quản các sưu tập cổ vật tư nhân tại Trung tâm UNESCO Nghiên cứu bảo tồn cổ vật Việt Nam" tôi đã nhận được sự hướng dẫn chu đáo, tận

tình, sự quan tâm, khích lệ của TS Nguyễn Sỹ Toản - Trưởng khoa Di sản văn hóa Qua đây tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới sự chỉ dạy, quan tâm của thầy

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến tất cả các thầy cô trong khoa

Di sản văn hóa - Trường Đại học Văn hóa Hà Nội đã cung cấp, trang bị kỹ năng và phương pháp giúp tôi có những kiến thức cơ bản về chuyên ngành để hoàn thành khóa luận này

Đặc biệt, trong quá trình khảo sát thực tế tại "Trung tâm UNESCO

Nghiên cứu bảo tồn cổ vật Việt Nam" tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ

dạy tận tình, chu đáo, tạo mọi điều kiện giúp đỡ của chú Đoàn Anh Tuấn - Giám đốc Trung tâm cùng tập thể Ban lãnh đạo, cán bộ, hội viên của Trung tâm Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các cô chú

Cuối cùng, tôi xin cảm ơn bố mẹ, gia đình, bạn bè và những người thân

đã luôn bên tôi, tin tưởng, động viên và khích lệ tôi vượt qua những khó khăn

để tôi hoàn thành khóa luận này

Hà Nội, ngày 20 tháng 5 năm 2014

Tác giả khóa luận

Hoàng Thị Khuyên

MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN

BẢNG CHỮ CÁI VIẾT TẮT

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: KHÁI QUÁT VỀ TRUNG TÂM UNESCO NGHIÊN CỨU BẢO TỒN CỔ VẬT VIỆT NAM VÀ CÁC SƯU TẬP CỔ VẬT TƯ NHÂN TẠI TRUNG TÂM 9

1.1 Khái quát về Trung tâm UNESCO Nghiên cứu bảo tồn cổ vật Việt Nam 9

1.1.1 Sự hình thành và phát triển 9

1.1.2 Cơ cấu tổ chức 10

1.1.3 Điều lệ và tôn chỉ hoạt động 12

1.1.4 Những thành tựu đạt được 16

1.2 Các sưu tập cổ vật tư nhân tại Trung tâm 19

1.2.1 Một số khái niệm liên quan 19

1.2.2 Nội dung các sưu tập 21

Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁT HUY GIÁ TRỊ VÀ BẢO QUẢN CÁC SƯU TẬP CỔ VẬT TƯ NHÂN TẠI TRUNG TÂM UNESCO NGHIÊN CỨU BẢO TỒN CỔ VẬT VIỆT NAM 36

2.1 Giá trị các sưu tập 36

2.1.1 Giá trị lịch sử 36

2.1.2 Giá trị văn hóa 37

2.1.3 Giá trị khoa học, nghệ thuật 39

2.1.4 Giá trị kinh tế 41

2.2 Phát huy giá trị các sưu tập tại Trung tâm 42

2.2.5 Trong lĩnh vực truyền thông 59

2.3 Bảo quản các sưu tập tại Trung tâm 60

2.3.1 Cơ sở pháp lý để bảo quản sưu tập 60

2.3.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến sưu tập 67

2.3.3 Các biện pháp bảo quản tại Trung tâm 69

Chương 3: MỘT SỐ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT HUY GIÁ TRỊ VÀ BẢO QUẢN CÁC SƯU TẬP CỔ VẬT TƯ NHÂN TẠI TRUNG TÂM 76 3.1 Đề xuất giải pháp phát huy giá trị các sưu tập 76

3.1.1 Sưu tầm, bổ sung hiện vật cho sưu tập 76

3.1.2 Đa dạng hóa các hình thức trưng bày 77

3.1.3 In ấn, xuất bản, quảng bá sưu tập 79

3.2 Đề xuất biện pháp bảo quản các sưu tập 81

3.2.1 Bảo quản phòng ngừa và bảo quản trị liệu các sưu tập 81

3.2.2 Bảo quản định kỳ cho sưu tập 84

3.2.3 Xây dựng kho bảo quản 87

3.2.4 Lắp đặt hệ thống trang thiết bị hiện đại 87

KẾT LUẬN 89

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 91 PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Vì sao người ta thường nói rằng "Mục đích của UNESCO là cao đẹp"? Lời mở đầu của Công ước UNESCO nói rằng: "Chiến tranh nảy sinh trong đầu óc con người, vậy ngay trong đầu óc của con người phải xây dựng thành trì của hòa bình" và rằng: "Một nền hòa bình chỉ được xây dựng trên các hiệp định kinh tế và chính trị giữa các chính phủ không thể nào giành được sự ủng

hộ nhất trí lâu dài và chân thành của các dân tộc, vì vậy nền hòa bình phải được thiết lập trên cơ sở đoàn kết, trí tuệ và tinh thần của nhân loại"

Bởi vậy UNESCO xác định mục đích cơ bản của mình là: "Duy trì hòa bình và an ninh quốc tế bằng cách thắt chặt hợp tác giữa các quốc gia về giáo dục, khoa học và văn hóa để đảm bảo sự tôn trọng của tất cả các nước về công

lý, luật pháp, nhân quyền và tự do cơ bản cho tất cả mọi người không phân biệt chủng tộc, nam nữ, ngôn ngữ, tôn giáo của Hiến chương Liên Hợp Quốc

đã công nhận với tất cả các dân tộc"

Ngày mùng 3 tháng 8 năm 1993 Thủ tướng Chính phủ nước Cộng hòa

xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ký quyết định 397/TTG cho phép thành lập Hiệp hội câu lạc bộ UNESCO Việt Nam

Ngày 11 tháng 11 năm 2008 tại Đại hội bất thường và kỷ niệm 15 năm thành lập Hiệp hội câu lạc bộ UNESCO Việt Nam, được phép của ban tổ chức Chính phủ và Bộ Nội vụ Hiệp hội đã đổi tên thành Liên hiệp các Hội UNESCO Việt Nam và vinh dự nhận Huân chương lao động lần thứ 2 của Nhà nước

Được sự nhất trí của Chính phủ Việt Nam, sự nhất trí của Ban chấp

tại Việt Nam, phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân đã tới dự và phát biểu tại lễ khai mạc ghi nhận những đóng góp của UNESCO và phong trào UNESCO phi Chính phủ với sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước của Việt Nam

Trung tâm UNESCO Nghiên cứu bảo tồn cổ vật Việt Nam được thành lập ngày mùng 8 tháng 8 năm 2005 theo quyết định số 67QĐ/CT - HH thuộc Liên hiệp Hội UNESCO Việt Nam Với tôn chỉ và mục đích hoạt động trong lĩnh vực nghiên cứu, bảo tồn các vật thể có giá trị lịch sử, văn hóa của dân tộc

và phổ biến hiểu biết về ý nghĩa giá trị văn hóa vật thể, văn hóa cổ vật cho cộng đồng nhằm góp phần vào việc xã hội hóa văn hóa, nâng cao trình độ dân trí theo chủ trương của Đảng, Nhà nước và Luật Di sản văn hóa Trong những năm qua Trung tâm UNESCO Nghiên cứu bảo tồn cổ vật Việt Nam đã nỗ lực không ngừng trong việc truyền bá, giới thiệu đến bạn bè quốc tế và nhân dân

cả nước những thông điệp của quá khứ thông qua các sưu tập cổ vật tư nhân của mình Qua đó nhằm xây dựng một môi trường văn hóa lành mạnh, hạn chế nạn chảy máu cổ vật và giáo dục tình yêu di sản văn hóa đến thế hệ trẻ tương lai

Sưu tập cổ vật tư nhân tại Trung tâm UNESCO Nghiên cứu bảo tồn cổ vật Việt Nam phong phú, đa dạng về loại hình và chất liệu nhưng nếu không

có phương pháp bảo quản và phát huy giá trị hợp lý và kịp thời thì cũng sẽ bị mai một dần theo thời gian Chính vì vậy, sưu tập cần phải được tiếp tục nghiên cứu, tìm hiểu và có phương pháp bảo quản, phát huy giá trị một cách tích cực nhất

Là sinh viên năm thứ 4 khoa Di sản văn hóa – Trường Đại học Văn hóa

Hà Nội có điều kiện thực tập, tiếp xúc với các sưu tập cổ vật tư nhân tại Trung tâm, tuy kiến thức còn nhiều hạn chế song với lòng đam mê, sự nhiệt huyết và mong muốn tìm hiểu về những di sản của cha ông để lại tôi đã quyết định

chọn đề tài: "Phát huy giá trị và bảo quản các sưu tập cổ vật tư nhân tại

Trung tâm UNESCO Nghiên cứu bảo tồn cổ vật Việt Nam" làm đề tài khóa

luận tốt nghiệp

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu thực trạng phát huy giá trị và bảo quản các sưu tập cổ vật

tư nhân tại Trung tâm UNESCO Nghiên cứu bảo tồn cổ vật Việt Nam

3 Đối tượng nghiên cứu

Các sưu tập cổ vật tư nhân tại Trung tâm UNESCO Nghiên cứu bảo tồn

cổ vật Việt Nam

4 Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu các sưu tập cổ vật tư nhân có tại Trung tâm (trong đó chủ yếu

là các sưu tập tại trụ sở chính 27/433 Kim Ngưu - Hai Bà Trưng - Hà Nội)

5 Phương pháp nghiên cứu

Khóa luận sử dụng phương pháp nghiên cứu truyền thống như: điền dã, phân loại, thống kê, khảo tả, chụp ảnh, phỏng vấn,

Khóa luận sử dụng phương pháp nghiên cứu liên nghành như: bảo tàng học, mỹ thuật học, dân tộc học

Ngoài ra còn sử dụng các phương pháp: duy vật lịch sử, duy vật biện chứng

để xem xét, đánh giá sưu tập trong mối tương quan với các tư liệu liên quan

6 Bố cục khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục nội dung chính của khóa luận được trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Khái quát về Trung tâm UNESCO Nghiên cứu bảo tồn cổ vật Việt Nam và các sưu tập cổ vật tư nhân tại Trung tâm

Chương 2: Thực trạng phát huy giá trị và bảo quản các sưu tập cổ vật tư

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

* Văn kiện Đảng

1 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ

IX, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội 2000

* Sách chuyên khảo

2 Hoàng Xuân Chinh (2005), Các nền văn hóa cổ, Nhà xuất bản Lao Động

3 Hoàng Xuân Chinh (chủ biên) (1981), Thành tựu khảo cổ học Việt

Nam, Viện thông tin Khoa học xã hội xuất bản, Hà Nội

4 Diệp Đình Hoa (1974), “Công dụng của trống đồng cổ”, Tạp chí

khảo cổ học (số 14), tr.12-13

5 Nguyễn Văn Hảo (1974), “Phải chăng tất cả trống đồng đều được

tạo ra trong thời kì văn hóa Đông Sơn”, tạp chí Khảo cổ học (số 13),tr.7

6 Nguyễn Văn Huyên (2006), Văn hóa mục tiêu và động lực của sự

phát triển xã hội, NXB Chính trị Quốc gia

7 Nguyễn Thị Huệ (2008), Cơ sở Bảo tàng học, NXB Đại học Quốc

gia Hà Nội, Hà Nội

8 Nguyễn Thị Huệ (2005), Lịch sử sự nghiệp bảo tồn bảo tàng Việt

Nam từ năm 1945 đến nay, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội

9 Nguyễn Thị Huệ (2011), Giáo trình sưu tập hiện vật bảo tàng Đại

học Văn hóa Hà Nội, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội

10 Cao Văn Liên (2006), Phác thảo lịch sử Việt Nam (từ tiền sử đến

năm 1945), NXB Lý luận chính trị, Hà Nội

11 Nguyễn Thị Minh Lý (2012), Bảo quản hiện vật bảo tàng, NXB Từ điểm Bách khoa

12 Nguyễn Thị Minh Lý (chủ biên) (2004), Đại cương về cổ vật Việt Nam, NXB Đại học Văn hóa Hà Nội, Hà Nội

13 Luật Di sản văn hóa và văn bản hướng dẫn thi hành (2001), NXB

Chính trị quốc gia Hà Nội

14 Luật Di sản văn hóa 2001 sưả đổi bổ sung năm 2009 (2012), NXB

Khoa học xã hội, Hà Nội

15 Trần Mạnh Phú (1973), Nghệ thuật tạo hình Đông Sơn, bản chất,

diễn biến và ảnh hưởng, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội

16 Hà Văn Phùng (1996), Tìm hiểu mối quan hệ giữa Gò Mun và Đông

Sơn, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội

17 Chử Văn Tần (1977), Bước đầu tìm hiểu các giai đoạn phát triển

văn hóa Việt cổ vùng Sông Mã, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội

18 Hà Văn Tấn (1969), “Từ đồ gốm Phùng Nguyên đến trống đồng”,

tạp chí Khảo cổ học, (số 13), tr.19

19 Lê Bá Thảo (1997), Thiên nhiên Việt Nam, NXB Khoa học xã

hội,Hà Nội

20 Vũ Ngọc Thư (1974), “Suy nghĩ về cách đúc trống đồng”,tạp chí

Khảo cổ học (số 14),tr.10

21 Lê Nhâm Tuyết (1974), “Một số phong tục thời Hùng Vương qua

những hình ảnh trên trống đồng”, tạp chí Khảo cổ học (số 14),tr.27

22 Tìm hiểu quy định pháp luật về Di sản văn hóa (2006), NXB Lao

động, Hà Nội

23 Trịnh Cao Tưởng (1974), “Về những hình người cầm vũ khí trên

25 Trần Quốc Vượng (1989), Việt Nam - cái nhìn địa văn hóa, NXB

Văn hóa dân tộc và Tạp chí Văn hóa nghệ thuật, Hà Nội

* Khóa luận và luận văn

26 Vũ Thị Thu Hà (2006), Tìm hiểu công tác bảo quản hiện vật trong trưng bày thường xuyên ở Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, Khóa luận tốt nghiệp ngành Bảo tồn – bảo tàng, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội

27 Nguyễn Thị Tần (2007), Xây dựng sưu tập bom mìn trong cuộc

chiến tranh chống Mỹ xâm lược tại Bảo tàng Công binh, Khóa luận tốt nghiệp

ngành Bảo tồn - bảo tàng, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội

28 Trần Cảnh Toàn (2012), Tìm hiểu sưu tập cổ vật đồng Đông Sơn

của nhà sưu tập Đoàn Anh Tuấn số nhà 27/433 Kim Ngưu - Hai Bà Trưng -

Hà Nội, Khóa luận tốt nghiệp ngành Bảo tồn - bảo tàng, Trường Đại học Văn

hóa Hà Nội

* Tài liệu trên Internet

29.http://www.baomoi.com/Trien-lam-Ve-mien-di-san/137/8220073.epi 30.http://vietbao.vn/Van-hoa/Co-vat-tu-nhan-va-cuoc-trung-bay-lon-nh at-Viet-Nam/20370645/181/

31.http://vietnamnet.vn/vn/van-hoa/150415/tang-co-vat-quy-cho-bao-ta ng-quan-nam.html

32.http://www.vietnamplus.vn/trao-tang-hien-vat-lich-su-quy-cho-bao-t ang-binh-dinh/227042.vnp