Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh nắm đợc: - Những đặc trng khái quát của thể loại nghị luận trong sự so sánh, đối chiếu với các thể loại khác - Biết cách đọc- hiểu một văn bản nghị luận
Trang 1Giáo án dự thi giáo viên giỏi cấp trờng
Giáo viên thực hiện: Nguyễn Văn Hùng
Bài dạy: Một số thể loại văn học: Kịch, nghị luận (Tiết 2)
Lớp dạy: 11C1- tiết 1, chiều thứ 7 ( 23-04-2011)
A Mục tiêu cần đạt:
Giúp học sinh nắm đợc:
- Những đặc trng khái quát của thể loại nghị luận ( trong sự so sánh, đối chiếu với các thể loại khác)
- Biết cách đọc- hiểu một văn bản nghị luận
- Rèn luyện kĩ năng viết một văn bản nghị luận
B Phơng pháp thực hiện
- Nêu vấn đề, phát vấn, gợi mở
C Phơng tiện thực hiện
- SGK, Giáo án, tài liệu tham khảo, bảng phụ, mỏy chiếu
C Tiến trình lên lớp
1 Kiểm tra bài cũ
Câu hỏi: Hãy nêu một số tác phẩm hoặc đoạn trích nghị luận mà các anh/ chị đã
đựợc học trong chơng trình ngữ văn 11, tập 2 Từ các văn bản Về luân lí xã hội ở nớc
ta của Phan Châu Trinh và Một thời đại trong thi ca của Hoài Thanh anh/ Chị hãy làm
rõ các vấn đề sau:
- Viết về vấn đề gì?
- Viết để làm gì ?
- Viết nh thế nào?
* Sau khi học sinh trả lời, giỏo viờn nhận xột, bổ sung và trỡnh chiếu trả lời chi tiết để học sinh theo dừi cụ thể
2 Dẫn nhập
Trong chơng trình THPT, các em đã đợc làm quen với nhiều thể loại văn học: thơ, truyện, tiểu thuyết, kịch Mỗi thể loại văn học có những đặc trng riêng Do vậy yêu cầu đối với việc đọc các thể loại văn học cũng hoàn toàn khác nhau Trong tiết học hôm nay, Thầy sẽ hớng dẫn các em tìm hiểu đặc trng cũng nh cách đọc một thể loại văn học tơng đối đặc biệt Đó là thể loại nghị luận
3 Hớng dẫn học sinh tìm hiểu bài mới
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Kiến thức cần đạt
Hoạt động 1: Hớng
dẫn học sinh tìm hiểu
khái niệm, đặc trng
của thể loại nghị
luận.
Từ những văn bản ta
đã đợc tìm hiểu, anh/
chị hãy nêu khái niệm
thế nào là văn bản
nghị luận? ( trỡnh
chiếu phần hỏi bài cũ
và gợi mở)
Nêu đặc trng của văn
bản nghị luận Cho ví
dụ ( So sánh với một
số thể loại khác)
Giỏo viờn chiếu slai 2
và gợi mở cho học
sinh
Học sinh dựa vào kiến thức về các văn bản đã học và phần trỡnh chiếu kết quả hỏi bài cũ
để trả lời
Học sinh dựa vào kiến thức về các văn bản đã họ và phần hỏi bài cũ cùng với slai gợi ý của giáo viên để trả lời
I Kịch
1 Khái lợc về kịch
2 Yêu cầu về đọc kịch bản văn học
II Nghị luận
1 Khái lợc về văn nghị luận
b Khái niệm:
Nghị luận là thể loại văn học đặc biệt dùng lí lẽ, phán đoán, chứng cứ để bàn luận về một vấn đề nào đó thuộc đời sống xã hội hoặc văn học
c Đặc trng
- Nghị luận là thể hiện quan điểm, sự
đánh giá và cả sự tranh luận của ngời viết về một vấn đề cụ thể nào đó
- Sức mạnh của văn nghị luận là ở sự sâu sắc của t tởng, tình cảm Lập luận phải chặt chẽ, lí lẽ , dẫn chứng giàu sức thuyết phục
Ví dụ: Cái CNXH ở bên Âu Châu đã rất thịnh hành nh thế, đã phóng đại ra
Trang 2Nghị luận đợc chia
thành mấy thể?
Hoạt động 2: Hướng
dẫn học sinh tỡm hiểu
yờu cầu đọc một văn
bản nghị luận
- đưa ra tỡnh huống:
Cú bạn cho rằng quan
điểm mà Phan Chõu
Trinh đưa ra trong bài
viết là khụng thật sõu
sắc Bạn ấy lớ giải
hiện nay bạn thấy
người Việt Nam cú
đoàn thẻ và sống vỡ
đoàn thể
- chiếu slai về cỏc ý
kiến nổi bật trong bài
viết mấy vấn đề luõn
lớ xó hội ở nước ta Từ
đú đặt cõu hỏi: Bước
thứ hai trong quỏ
trỡnh đọc- hiểu vbnl?
- Chiếu slai về nghệ
thuật ll ở luận điểm 1
của vb VLLXHONT
=> Bước thứ 3 trong
quỏ trỡnh đọc- hiểu là
gỡ ?
- Chiếu slai về những
cõu văn với những từ
ngữ chớnh xỏc và giàu
cảm xỳc trong cỏc bài
viết nghị luận tiờu
Dựa vào các văn bản đã học để trả
lời
Học sinh suy ngẫm và trả lời, cú thể thảo luận theo nhúm nhỏ
- Học sinh dựa vào quỏ trỡnh đọc- hiểu cỏc văn bản
và slai gợi ý để trả lời
- Học sinh dựa vào quỏ trỡnh đọc- hiểu cỏc văn bản
và slai gợi ý để trả lời
nh thế, thế mà ngời bên ta thì điềm nhiên nh kẻ ngủ quên không biết gì
- Văn nghị luận không chỉ tác động đến
lí trí mà còn tác động đến tình cảm Vì thế ngôn ngữ phải đặc biệt chính xác và giàu cảm xúc
Ví dụ: Có kẻ mang đai đội mũ ngất ng-ởng ngồi trên, có kẻ áo rộng, khăn đên, lúc nhúc lạy dới
d Phân loại
Có 2 thể: -Văn chính luận (bàn luận về chớnh trị, phỏp luật, đạo đức ) : Hịch tướng sĩ, Bỡnh ngụ đại cỏo, chiếu cầu hiền, Bỡnh luận thời sự, xó luận
- Phê bình văn học : Một thời đại trong thi ca, mấy ý nghĩ về thơ
2 Cỏch đọc văn bản nghị luận
- ý kiến của bạn học sinh là hoàn toàn khụng chớnh xỏc Sai lầm của bạn là khụng đặt bài viết vào hoàn cảnh sỏng tỏc, xem xột mục đớch sỏng tỏc Vỡ thế, khi đọc hiểu văn bản nghị luận trước hết cần phải nắm được những nộà cơ bản về tỏc giả, hoàn cảnh sỏng tỏc, xuất xứ, vị trớ Từ đú xỏc định, tỏc phẩm ra đời là
do nhu cầu nào ?
- Nắm bắt được cỏc ý kiến, quan điểm,
tư tưởng của người viết và mạch vận động của chỳng trong bài viết Cú nghĩa
là cần nắm được hệ thống luận điểm và mối quan hệ giữa cỏc luận điểm trong bài viết
- Phõn tớch nghệ thuật ll của tỏc giả : sự phối hơp cỏc thao tỏc ll, dụng sư lớ lẽ, dẫn chứng
Trang 3=> Bước tiếp theo của
quá trình đọc –hiểu
văn bản nghị luận ?
- Chiếu slai tổng kết
giá trị nội dung, giá
trị nghệ thuật của các
văn bản:
VLLXHONT,
MTDDTTC
=> Bước cuối cùng
của quá trình đọc-
hiểu vănn bản nghị
luận ?
- Quá trình đọc- hiểu
văn bản nghị luận trải
qua mấy bước ? Đó là
những bước nào?
- Phân tích nghệ thuật
lập luận trong bài viết
“ Ba cống hiến vĩ đại
của Các Mác”
- Học sinh dựa vào quá trình đọc- hiểu các văn bản
và slai gợi ý để trả lời
- Học sinh dựa vào quá trình đọc- hiểu các văn bản
và slai gợi ý để trả lời
Khái quát hóa dựa trên quá trình đã tìm hiểu
Bám vào văn bản
và kết quả đã đọc – hiểu để phân tích nghệ thuật lập luận
- Làm bật nổi dòng chảy cảm xúc qua giọng điệu, qua từ ngữ
- Khái quát giá trị nội dung tư tưởng cũng như giá trị nghệ thuật của văn bản nghị luận
* Kết luận : Quá trình đọc- hiểu một tác phẩm nghị luận trải qua 5 bước cơ bản : Tìm hiểu những yếu tố ngoài văn bản, hệ thống luận điểm, nghệ thuật lập luận, dòng chảy cảm xúc, khái quát giá trị.
* Luyện tập
- Bài viết tập trung vào ba luận điểm lớn
và cũng chính là ba đóng góp vĩ đại của Các Mác Để làm rõ những luận điểm, tác giả đã sử dụng các thao tac ll : Phân tích, bình luận nhưng thao tác cơ bản nhất là so sánh tăng tiến
- Giống như Đác-uyn ( luận điểm 1- cống hiến thứ nhất)
- Không chỉ có thế ( luận điểm 2- cống hiến thứ 2)
- Không dừng lại ở đó ( luận điểm 3- cống hiến thứ 3)
D Củng cố- dặn dò
- Các em cần nắm được : Đặc trưng của văn nghị luận và các bước đọc – hiểu văn nghị luận
- Đọc và nghiên cứu những tác phẩm nghị luận mang hơi thở thời đại
- Không ngừng rèn luyện kĩ năng viết một bài văn nghị luận giàu sức thuyết phục
- Tìm hiểu bài thực hành : phối hợp các thao tác lập luân