ĐỜI SỐNG SINH SẢN

GnRH kích thích tuyến yên bài tiết FSH và LH, bắt đầu kích thích tuyến sinh dục hoạt động sản xuất các hormon sinh dục...  Kích thích hoàng thể bài tiết estrogen và progestero

mô ̣t

ĐỜI SỐNG SINH SẢN

I) DẬY THÌ VÀ MÃN DỤC

A) Dậy thì

 Dâ ̣y thì là hiê ̣n tượng mở đầu của đời sống sinh sản , hormon sinh du ̣c bắt đầu được bài tiết dẫn đến các hoạt động của cơ quan sinh dục

 Các biến đổi cơ thể trong thời kỳ dậy thì bao gồm:

 Phát triển nhanh cơ thể về chiều cao và trọng lượng

 Phát triển cơ quan sinh dục và bắt đầu hoạt động, có khả năng mang thai

 Xuất hiện các đặc tính sinh dục thứ phát về cách mọc tóc, mọc lông, giọng nói, hình thể, tâm lý tạo sự khác biệt lớn giữa nam và nữ

 Tuổi dậy thì :

 nữ khoảng 13-14 tuổi, ở nam khoảng 15-16 tuổi

 Tuổi dâ ̣y thì đang có khuynh hướng ngày càng sớm đă ̣c biê ̣t là ở các xã hô ̣i phát triển

 Tuổi được đánh dấu bằng lần có kinh đầu tiên ở nữ và lần xuất tinh đầu tiên ở nam

 ở nam : của tinh hoàn >4cm3, dài >2cm

 Cho đến thời điểm này chưa rõ cơ chế dậy thì Giả thuyết về cơ chế dậy thì là do sự “chín” (trưở ng thành ) của hệ viền (hệ Limbic) dẫn đến vùng hạ đồi bắt đầu bài tiết GnRH theo dạng xung động GnRH kích thích tuyến yên bài tiết FSH và LH, bắt đầu kích thích tuyến sinh dục hoạt động sản xuất các hormon sinh dục

B) Mãn dục

 Mãn dục là một trong những hiện tượng mở đầu của sự lão hóa do giảm nồng độ hormon sinh dục và sự ngừng hoa ̣t đô ̣ng của các cơ quan sinh dục

 Ở nam

 hiện tượng mãn du ̣c xảy ra sau tuổi 40-50

 giảm tình dục

 béo bụng

 giảm khối lượng cơ và sức cơ

 giảm mật độ xương,

 rối loạn về tim ma ̣ch (xơ vữa đô ̣ng ma ̣ch)

 (ngủ ngáy), giảm tập trung,

 thiếu máu,

 thay đổi ở da, tóc

 Ở nữ:

 hoạt động sinh sản sẽ chấm dứt vào thời kỳ mãn kinh

 nồng độ các hormon sinh dục nữ giảm xuống rất thấp

 Tuổi mãn kinh khoảng 45-55 tuổiTuổi mãn kinh đang có khuynh hướng ngày càng muộn đi đặc biê ̣t là ở các xã hô ̣i phát triển

hai

 Cơ chế của mãn kinh: số lượng noãn bào giảm đáng kể, buồng trứng trở nên kém nhạy cảm đối

với những kích thích từ trục hạ đồi - tuyến yên - buồng trứng

 Biểu hiện:

 rối loa ̣n về kinh nguyê ̣t,

 tăng cân, béo bụng,

 cơn bốc hỏa, tiết mồ hôi đêm, lo âu, căng thẳng, cáu gắt

 Mãn kinh thật sự

+ được chẩn đoán sau 12 tháng liên tiếp vô kinh x

+ uất hiện các nguy cơ bê ̣nh lý xơ vữa đô ̣ng ma ̣ch,

+ loãng xương,

+ nhiễm trù ng sinh du ̣c và tiết niê ̣u,

+ đái tháo đường typ 2

II) MANG THAI VÀ NUÔI CON BẰNG SỮA MẸ

A) Mang thai

1) S ự thụ thai: Thụ thai là kết quả của 3 quá trình:

(a) Thụ tinh

 là sự kết hợp giữa tinh trùng và trứng

 Vị trí thụ tinh thường ở 1/3 ngoài vòi trứng

 Khả năng thụ tinh của tinh trùng cao nhất vào khoảng 12-24 giờ, nhưng có thể kéo dài đến 72 giờ sau xuất tinh

 Khả năng thụ tinh của trứng không quá 24 giờ sau phóng noãn

 sự giải phóng các enzym thủy phân protein ở đầu tinh trùng mà đă ̣c biê ̣t là hyaluronidase =>có thể cho ̣c thủng màng trong suốt của noãn

(b)Trứng đã thụ tinh phân chia và di chuyển vào buồng tử cung:

 sau khi thụ tinh, trứng mất khoảng 3-4 ngày để di chuyển vào buồng tử cung làm tổ

 trứng thu ̣ tinh được nuôi dưỡng bằng di ̣ch vòi trứng

 thực hiê ̣n nhiều giai đoa ̣n của quá trình phân chia

(c) Phôi làm tổ trong buồng tư ̉ cung:

 Phôi ở la ̣i trong buồng tử cung khoảng 1-3 ngày rồi mới đậu vào niêm mạc tử cung để phát triển thành thai

 Hiê ̣n tượng làm tổ bắt đầu bằng sự phát triển các tế bào lá nuôi trên bề mă ̣t túi phôi

 các tế bào này ăn sâu vào nội mạc tử cung và cùng với các tế bào n ội mạc tử cung tăng sinh nhanh để ta ̣o thành nhau thai và các màng thai

 Trong 2 tuần đầu, phôi phát triển nhờ chất dinh dưỡng lấy từ di ̣ch của nô ̣i ma ̣c tử cung , sau đó hê ̣ thống ma ̣ch máu bào thai phát triển sẽ cung cấp chất dinh dưỡng cho thai

ba

2) Đáp ứng của cơ thể người mẹ khi mang thai

 Tăng bài tiết hầu hết các hormon, ngoại trừ FSH và LH

 Phát triển cơ quan sinh dục

 Tăng lưu lượng tim

 Tăng thể tích máu

 Tăng thông khí hô hấp

 Tăng trọng lượng cơ thể

 Tăng nhu cầu tiêu thụ các chất dinh dưỡng

3) Chức năng của nhau thai

(a) Trao đổi chất giữa mẹ và thai:

 cung cấp chất dinh dưỡng cho thai và đào thải các sản phẩm chuyển hóa của thai

(b)Chức năng miễn dịch:

 Các nguyên bào lá nuôi có tác dụng tạo một hàng rào miễn dịch giữa mẹ và thai

(c) Chức năng nội tiết: bài tiết hormon

(human chorionic

gonadotropin):

glycoprotein, cấU trúc hóa học giống

LH

 tế bào lá nuôi

 hCG xuất hiện trong máu từ ngày thứ 8-9 thai kỳ

 nồng độ tăng nhanh và đạt mức tối đa sau 10-12 tuần

 giảm xuống ở tuần 16-20 và duy trì đến lúc sinh

 hCG xuất hiện trong nước tiểu từ ngày thứ 14 của thai kỳ

 có tác dụng giống LH,

 ngăn cản sự thoái hóa của hoàng thể

 Kích thích hoàng thể bài tiết estrogen và progesterone

 Đối với bào thai nam, HCG còn có tác dụng kích thích tế bào Leydig của tinh hoàn bài tiết testosteron

 Ứng dụng: chẩn đoán thai sớm, theo dõi điều trị thai trứng và bệnh tế bào nuôi

progesteron

steroid  hoàng thể, nhau

thai Từ tháng thứ

4 chỉ có nhau thai

 phát triển tử cung,

 ức chế co bóp,

 tuyến nội mạc tử cung tăng bài tiết niêm dịch và glycogen

 Phát triển hệ thống cơ xương, đường sinh dục ngoài, giãn khớp mu

 Phát triển tuyến vú chuẩn bị cho tác dụng của prolactin

 Tăng sinh các tế bào mô của thai

bốn

thai

 làm giãn dây chằng khớp mu và khớp cùng chậu, mềm

 giãn cổ tử cung tạo thuận lợi cho chuyển dạ

(human chorionic

somatomamotropi

n):

protein  nhau thai bài tiết

từ tuần thứ 5 của thai kỳ, nồng độ

tăng dần

 phát triển tuyến vú và có tác dụng tăng trưởng giống GH

4) Chuyển dạ

 Chuyển da ̣ có:

 những cơn co tử cung làm cho cổ tử cung xoá mở dần

 kết quả là thai và nhau được sổ ra ngoài

 Nguyên nhân gây cơn cơ tử cung: Vai trò của hormon:

 Tương quan giữa estrogen và progesteron:

+ progesteron ứ c chế co bóp tử cung trong khi estrogen làm tăng co bóp tử cung

+ từ tháng thứ 7, lượng estrogen tiếp tu ̣c được bài tiết tăng trong khi lượ ng progesteron la ̣i giữ nguyên thâ ̣m chí có thể giảm

 Tác dụng của oxytocin:

+ làm co bóp tử cung,

+ estrogen tăng cao càng làm tăng tính nhâ ̣y cảm của cơ tử cung với oxytocin

5) Hậu sản

 Hâ ̣u sản là khoảng thời gian 6 tuần sau sinh

 Đây là thời gian cơ thể người mẹ, nhất là cơ quan sinh dục sẽ dần dần trở về trạng thái bình thường như trước khi có thai,

 trừ tuyến vú vẫn tiếp tục phát triển để bài tiết sữa

B) Nuôi con bằng sữa mẹ

1) Sự phát triển của tuyến vú và bài tiết sữa:

 Sự phát triển của tuyến vú khi có thai:

 Estrogen làm phát triển hệ thống ống dẫn sữa

 Progesteron làm phát triển thùy và nang tuyến sữa

 hCS cũng làm phát triển tuyến vú

 Bài tiết sữa:

 Prolactin do thùy trước tuyến yên tiết ra có tác dụng tiết sữa vào trong lòng nang sữa

 Oxytocin do thùy sau tuyến yên tiết ra có tác dụng đẩy sữa vào ống tuyến sữa

năm

2) Các yếu tố ảnh hưởng đến bài tiết sữa:

 Động tác mút núm vú của trẻ

 Các yếu tố tâm lý, cảm xúc, vuốt ve, âu yếm, tiếng khóc của trẻ kích thích tạo sữa Căng thẳng

kéo dài sẽ ức chế bài xuất sữa

 thuốc cũng ảnh hưởng đến sự tạo sữa

 Rượu, thuốc lá cũng làm giảm bài xuất sữa

III) CƠ SỞ SINH LÝ CỦA CÁC BIỆN PHÁP TRÁNH THAI

A) Cơ sở sinh lý

 Muốn tránh thai phải can thiệp vào một trong ba quá trình: thụ tinh, trứng thụ tinh phân chia và

di chuyển vào buồng tử cung, trứng làm tổ và phát triển trong buồng tử cung

 can thiệp vào sự thụ tinh và làm tổ

B) Các biện pháp tránh thai tạm thời

 Thuốc tránh thai: có rất nhiều loại

 Viên thuốc kết hợp gồm estrogen và progesteron: ức chế tuyến yên bài tiết FSH và LH, do đó

ngăn cản phóng noãn

 Viên progesteron liều thấp: làm giảm tiết dịch cổ tử cung, ngăn cản tinh trùng di chuyển vào tử

cung

 Viên thuốc ngày hôm sau chủ yếu là estrogen: gây phù nề mô đệm, ức chế các tuyến tử cung bài

tiết dịch do đó ngăn cản quá trình làm tổ

 Dụng cụ tử cung (vòng tránh thai): tạo phản ứng viêm đối với vật lạ, gây ra những thay đổi ở

nội mạc tử cung do đó ngăn cản trứng đã thụ tinh làm tổ

 Tránh giao hợp vào ngày có khả năng thụ thai nhiều nhất (phương pháp Kyusaku Ogino và Hermann Knaus): cần tránh giao hợp từ ngày thứ 9-17 của chu kỳ kinh nguyệt đối với người có chu

kỳ đều 28 ngày

 Màng ngăn âm đạo, mũ tử cung, thuốc diệt tinh trùng: ngăn tinh trùng di chuyển qua cổ tử

cung

 Xuất tinh ngoài âm đạo, bao cao su: ngăn tinh trùng vào đường sinh dục nữ

C) Các biện pháp tránh thai vĩnh viễn (triệt sản)

 - Nữ: thắt vòi trừng ngăn cản sự thụ tinh

 - Nam: thắt ống dẫn tinh ngăn cản phóng xuất tinh trùng mặc dù vẫn có thể phóng tinh được

