Bài Giảng Khối U Ung Thư

Kể rõ và phân tích các đặc điểm đại thể của U 4.. Là khối mô tân tạoTế bào tăng sản bất thường Tồn tại lâu dài Ít phụ thuộc vào cơ thể Lành tính Ác tính... Ung Thư là khối mô tân tạoTế b

U

MỤC TIÊU

1 Nêu rõ và phân tích định nghĩa của U.

2 Kể rõ và phân tích 3 cơ sở khoa học dùng để phân loại và xác định danh pháp các khối u Cho thí dụ.

3 Kể rõ và phân tích các đặc điểm đại thể của U

4 Kể rõ và phân tích các đặc điểm vi thể

của U

5 Kể rõ và phân tích định nghĩa của u giả.

Các khối u có một lịch sử tồn tại cổ xưa như lịch sử phát triển của con người.

Người cổ đại mô tả các khối u

- trên các cuộn giấy cói papirút Ebers

(1500 năm trước CN), papirút Edwin Smith (1600 năm trước CN)

- Bộ kinh Vệ đà (Aán độ) (năm 1500 trước

CN) trình bày nhiều khối u, xác nhận phải cắt bỏ u mới khỏi bệnh

Người cổ đại mô tả các khối u

 Tài liệu cổ đại của Trung Quốc (vào

khoảng 3000 - 2000 năm trước CN) cũng bàn đến các khối u

Tại Aán độ, vào khoảng năm 2000 trước

CN, đã biết dùng thuốc mỡ arsenic đề

điều trị những u ác

 Hippocrate (470 - 380 trước CN), khuyên nên đốt

u bằng sắt nung đỏ

 Đã biết phân biệt “u hiền lành” và “u nguy hiểm” có thể làm chết người bệnh

U vú dạng loét ở tượng người Hy Lạp Cổ

U không chỉ có ở người

U là gì?

Là khối mô tân tạo

Tế bào tăng sản bất thường

Tồn tại lâu dài

Ít phụ thuộc vào cơ thể Lành tính Ác tính

Loại tế bào

Tạo phôi, tạo mô

Diễn tiến

-U sợi tuyến vú -U mỡ

-U nghịch mầm -U dây sống

-Lành tính -Giáp biên -Ác tính

2 DANH PHÁP VÀ PHÂN LOẠI U

U LÀNH

- Hình thái rõ rệt

- Bề mặt nhẵn

- Dễ sờ nắn

Vỏ bao rõ ràng

- Thuần nhất

- Đơn dạng

- Tiến triển chậm

- Ít gây chết người

Cấu trúc mô đơn dạng

Nhân, bào tương ít biến đổi

Thí dụ:

u mỡ, nêvi sắc tố, u cơ trơn tử cung

Ung Thư là khối mô tân tạo

Tế bào tăng sản bất thường

Phát triển rất nhanh

Tái phát Hủy hoại lan rộng Di căn

Chết người

Thí dụ:

Ung thư phổi, ung thư gan, ung thư dạ dày

U giáp biên ác

Tế bào tăng sản

bất thường tiến triển chậm

Di căn không hằng định và rất muộn

Thí dụ: u đại bào xương (có thể giáp biên ác

hoặc ác rất rõ rệt),

 u sợi bó

OSTEO (tieàn toá: moâ xöông) + OMA

Cách đặt tên u theo danh pháp

- tế bào gai

- tế bào đáy

- tế bào gan -

Ngo i l ại lệ ệ

LYMPHÔM - U LYMPHÔ ÁC

MELANÔM - U HẮC TỐ ÁC

CARCINOSARCÔM ?

3 MỘT SỐ U THƯỜNG GẶP

U nhú (papilloma) Carcinom tế bào gai

U tuyến (adenoma) Carcinom tuyến

(adenocarcinoma)

Nguyên bào nuôi

LÀNH ÁC

Nhau nước (Mole) Carcinom đệm nuôi

Choriocarcinoma)

3.2 U TRUNG MÔ

Mô bình thường

Mô liên kết

U lành U ác (Sarcom)

Mô sợi U sợi (fibroma) Sarcom sợi

(fibrosarcoma) Mô mỡ U mỡ (lipoma) Sarcom mỡ

(liposarcoma) Mô cơ trơn U cơ trơn

(leiomyoma)

Sarcom cơ trơn (leiomyosarcoma) Mô cơ vân U cơ vân

3.3 U THẦN KINH NGOẠI BÌ PHÔI

Mô bình

thường

U lành U ác (Sarcom)

Mô thần kinh

(ganglioneuroma)

U nguyên bào hạch giao cảm (sympathoblastoma) Bao Schwann U bao Schwann

(schwannoma)

U bao Schwann ác (malignant schwannoma) Mô sắc tố Nêvi sắc tố

(pigmented nevus)

Mêâlanôm ác (u hắc tố ác) (malignant melanoma)

Loại u xuất nguồn từ mô thần kinh đệm (glia)

có xuất độ cao hơn các loại u xuất nguồn từ nơron

3.4 U PHÔI

Mô bình

thường

U lành U ác (Sarcom)

Lá phôi U nghịch phôi lành

(u quái)

Unghịch phôi ác (u quái ác) Nguyên mô

(blastema)

U nguyên mô (hiếm) (blastocytoma)

U nguyên mô thận (U

Wilms) (nephroblastoma) Nguyên bào

(blastocyte)

  U nguyên mô gan

(hepatoblastoma)

3.5 U CÓ CẤU TRÚC PHỨC TẠP

3.5.1 Hamartoma (hamart- + -oma)

Nốt dạng u lành tính

- Tăng sản mô, tế bào trưởng thành

Vị trí bình thường

Thí dụ : nêvi sắc tố da

Neâvi saéc toá da

3.5.2 Choristoma

[Gr choristos separated + - oma]:

Khối mô bình thường

của một cơ quan, một phần cơ thể

Vị trí bất thường

Thí dụ : u lách ở bìu, cục u vỏ thượng thận của tinh hoàn,

 u bọc phế quản ở trung thất

4 ĐẶC ĐIỂM ĐẠI THỂ

4 ĐẶC ĐIỂM ĐẠI THỂ

Dạng pôlýp Dạng phẳng

Dạng nhú

Dạng vòng Dạng sùi

Dạng loét

4.1 Hình dạng

bầu dục

trịn

nhiều thùy

U có đường kính 2 cm hoặc kích thước 5 x 3 x 3 cm

u to bằng trái chanh, hột vịt

4.2 Kích thước

4.2 Kích thước

Rất to Rất nhỏ

4.3 Vỏ bao

U có vỏ bao, không dính mô kế cận

U không vỏ

bao, dính mô

kế cận

Một màu

màu

4.5 Mật độ

 u c ng (u x u c ng (u x ứng (u xương) ứng (u xương) ương) ương) ng) ng)

4.6 Dạng u : đặc – nang (bọc)

đặc

nang

4.7 Chất chứa trong u có dạng nang

dịch loãng, trong suốt

(u nang dịch trong của buồng trứng)

4.7 Chất chứa trong u có dạng nang

Chất nhầy

(u nang dịch nhầy của buồng trứng)

4.7 Chất chứa trong u có dạng nang

mô hoại tử, lông, tóc

(u nang dạng bì )

5 ĐẶC ĐIỂM VI THỂ

5.1 Tăng sản tế bào

nổi bật nhất không bao giờ THIẾU

u thật ø u giả

để phân biệt

u lành mạch máu

u hạt viêm

Phình giáp

U tuyến tuyến giáp

5.2 Biệt hóa tế bào và mô

Mức độ biệt hóa

Bình thường

5.2 Biệt hóa tế bào và mô

U tuyến ống của đại

tràng: tăng số lượng tuyến,

các tuyến có cấu trúc gần

giống bình thường

Biệt hóa hoàn toàn

5.2 Biệt hóa tế bào và mô

u nhú lành

5.2 Biệt hóa tế bào và mô

carcinôm tuyến biệt hóa cao

5.2 Biệt hóa tế bào và mô

carcinôm tế bào gai sừng hóa: biệt hóa cao

5.2 Biệt hóa tế bào và mô

carcinôm tuyến biệt hóa kém

dạng tế bào nhẫn

5.2 Biệt hóa tế bào và mô

carcinôm biệt hóa kém loại tế bào nhỏ của phổi

5.3 Chuyển

sản

Mô liên kết Mô nhầy, sụn, xương

5.3 Chuyển sản

 Hình cs nhầy, sụn của U HH TNB

 Cs gai của CTC

 CS gai của phế quản

U tuyến đa dạng: tuyến chuyển sản gai, sừng hóa

5.3 Chuyển sản

Chuyển sản gai của tuyến cổ trong cổ tử cung

5.4 Nghịch sản

không bình thường

của lớp thượng bì, có thể thấy nghịch sản sừng (nghịch sừng)

Bình thường Nghịch sản

Nghịch sản (CIN 1) Nghịch sản (CIN 3)

5.5 Những biến đổi ở nhân và bào tương

- Nhân tế bào :

nhân tăng sắc )

- Bào tương: chứa chất bình

thường hoặc bất thường.

5.5.1 Những biến đổi ở nhân

Nhân tăng sắc

Phân bào

Nhân quái

5.5.2 Những biến đổi ở bào tương

Tế bào nhẫn:

Bào tương

chứa nhiều

chất nhầy

5.6 Cấu trúc mô u

Mô đệmMô chủ

mô liên kết, mạch máu, thần kinh,

những tế bào tăng sản để tạo

nên u

nâng đỡ, nuôi dưỡng

mô chủ

Mô chủ

Mô đệm

6 U GIẢ

6.1 U viêm

sẹo lồi

u hạt viêm

mô chun

sợi bào

viêm

6.1 U viêm

U hạt viêm

Sẹo lồi (gồm sợi bào và mô chun )

6.2 U chuyển hóa

rối loạn chuyển hóa

phản ứng tăng sản mô bào

nhiều mô sợi

đại thực bào

vi

mạch

Phình giáp

U bọc

dạng thượng bì

6.4 U nghịch dưỡng

rối loạn dinh dưỡng

thay đổi nội tiết

phì đại tuyến

thay đổi

sợi bọc vú

bệnh nữ nhũ

ở giới nam

6.4 U nghịch dưỡng

Bệnh nữ nhũ

Thay đổi Sợi bọc

6.4 U

nghịch

dưỡng

Bệnh u bọc sợi vú

Giãn ống sữa

6.5 U bẩm sinh, gia đình

đa políp ống tiêu hóa

rối loạn gen

tạo nhiều cục mô trong cơ thể

6.5 U bẩm sinh, gia đình

Bệnh đa políp gia

đình ở đại tràng

U LÀNH

 1 Mô tả và phân tích các đặc điểm đại Mô Mô tả và phân tích các đặc điểm đại tả Mô tả và phân tích các đặc điểm đại và Mô tả và phân tích các đặc điểm đại phân Mô tả và phân tích các đặc điểm đại tích Mô tả và phân tích các đặc điểm đại các Mô tả và phân tích các đặc điểm đại đặc Mô tả và phân tích các đặc điểm đại điểm Mô tả và phân tích các đặc điểm đại đại Mô tả và phân tích các đặc điểm đại

thể Mô tả và phân tích các đặc điểm đại của Mô tả và phân tích các đặc điểm đại U Mô tả và phân tích các đặc điểm đại lành.

 Mô tả và phân tích các đặc điểm đại 2 Mô tả và phân tích các đặc điểm đại Mô Mô tả và phân tích các đặc điểm đại tả Mô tả và phân tích các đặc điểm đại và Mô tả và phân tích các đặc điểm đại phân Mô tả và phân tích các đặc điểm đại tích Mô tả và phân tích các đặc điểm đại các Mô tả và phân tích các đặc điểm đại đặc Mô tả và phân tích các đặc điểm đại điểm Mô tả và phân tích các đặc điểm đại vi Mô tả và phân tích các đặc điểm đại thể Mô tả và phân tích các đặc điểm đại

của Mô tả và phân tích các đặc điểm đại U Mô tả và phân tích các đặc điểm đại lành

 Mô tả và phân tích các đặc điểm đại 3 Mô tả và phân tích các đặc điểm đại Kể Mô tả và phân tích các đặc điểm đại rõ Mô tả và phân tích các đặc điểm đại và Mô tả và phân tích các đặc điểm đại phân Mô tả và phân tích các đặc điểm đại tích Mô tả và phân tích các đặc điểm đại tác Mô tả và phân tích các đặc điểm đại động Mô tả và phân tích các đặc điểm đại của Mô tả và phân tích các đặc điểm đại u Mô tả và phân tích các đặc điểm đại lành Mô tả và phân tích các đặc điểm đại

đối Mô tả và phân tích các đặc điểm đại với Mô tả và phân tích các đặc điểm đại cơ Mô tả và phân tích các đặc điểm đại thể

Mục tiêu

1 ĐẠI CƯƠNG

 hình thành do tế bào và mô tăng sản quá mức bình thường,

 tiến triển chậm

 ít khi làm chết người

 khá phổ biến:

 nêvi sắc tố = nốt ruồi,

 U mạch máu = nốt ruồi son

 u mỡ v.v

ĐẶC ĐIỂM ĐẠI THỂ

Mặt cắt phồng bề mặt nhẵn,

láng

Mặt cắt phồng, bề mặt nhẵn, láng

Hình thái rõ rệt, giới hạn rõ

so với mô lành, dễ sờ nắn

Nhô cao trên bề mặt da

U có cuống nhỏ dính niêm mạc

2.2 Kích thước Thường nhỏ Nhưng đôi khi rất to

U đa dạng tuyến nước bọt:

u lành kích thước rất lớn Bướu sợi tuyến của vú

(kích thước nhỏ) vài cm

U đại bào xương kích thước khoảng 5 cm

Đôi khi rất to

2.3 Vỏ bao thường có vỏ bao sợi xơ

bộ khối u

2.4 Màu sắc

U lành cơ trơn tử cung màu hồng đỏ

4.5 Thời gian phát triển

 U lành thường phát triển chậm,

 ít khi làm chết người (trừ trường hợp ở vị trí đặc biệt: não, tim )

 U nhầy nhĩ trái là u lành, nhưng vì vị trí ở gần lỗ van 2 lá nên làm hẹp lỗ van này

U tế bào thần kinh đệm độ ác thấp, tuy nhiên u

ở các vị trí không thể phẫu thuật được

U tế bào thần kinh đệm ở thân não

U tế bào thần kinh

đệm bán cầu đại

não gây chèn ép não

thất

U tiểu não chèn ép tiểu não và thân não ….

U tế bào Schwann lành tính của dây thần kinh VII, gây chèn ép thân não

3 THÍ DỤ VỀ U LÀNH

Tăng sản lớp thượng mô manpighi, tạo nên nhiều mào thượng bì xen kẽ với các nhú bì (dưới dạng trục liên kết - mạch máu).

(b) U tuyến: (của tuyến nước bọt, tụy,

vào lòng ống tuyến.

U nhú trong ống dẫn của ống tuyến vú

U tuyến tụy nội tiết

(c) U bì sợi

Tăng sản mô liên kết ở trong bì, tạo nên một cục u rắn dưới da

4 ĐẶC ĐIỂM VI THỂ.

 Cấu trúc mô

 thường đơn dạng,

 thuần nhất,

 tế bào tăng sản, nhưng giống bình thường

 Nhân và bào tương: ít biến đổi

U tuyến của gan

U có giới hạn rõ các tế

bào gan tăng sản vẫn

xếp thành bè, dây gần

giống mô bình thường

U tuyến nang tuyến giáp

U tăng sản các túi tuyến

giáp giống túi tuyến bình

thường U có vỏ bao rõ,

không có xâm nhập

mạch máu, vỏ bao

5 ĐẶC ĐIỂM CHỨC NĂNG

hoạt động chức năng giống như bình thường

U nhú gai sừng hoá rõ rệt, tạo nên những mảng sần ở da

5 ĐẶC ĐIỂM CHỨC NĂNG

tế bào u tuyến nội tiết  chế tiết

hormon và tác động đến cơ thể

u tuyến cận giáp tăng chế tiết  gây những rối loạn chuyển hóa canxi, phosphor bệnh xương sợi bọc

U tuyến tuyến cận giáp

U nâu ở xương do cường PTH

Viêm xương hóa bọc

do cường PTH

5 ĐẶC ĐIỂM CHỨC NĂNG

(b) u sắc bào của thượng thận tủy  gây những cơn tăng huyết áp đột cấp

5 ĐẶC ĐIỂM CHỨC NĂNG

(c) u tiểu đảo tụy (tế bào bêta),

 tăng chế tiết insulin,

 gây giảm đường huyết hoặc những hội chứng tiêu hóa phức tạp, những rối loạn điện giải

6 TIẾN TRIỂN

bệnh lưu ý

tạng kế cận

U lành cơ

trơn tử cung quá to 

chèn ép lòng tử cung gây chết thai nhi

6 TIEÁN TRIEÅN

6.1 Phát triển chậm ít làm chết người bệnh lưu ý: U màng não lành tính  chèn lấn mô vỏ đại não hoặc  rách vỡ gây chảy máu màng não

:

 6.2 Thoái triển 6 TIẾN TRIỂN

U Mạch máu thoái triển sau 2 năm

U Mạch máu bẩm sinh

6 TIẾN TRIỂN

đọng hemosiderin, sắc tố v.v )

6.3 hoặc chảy máu lớn

trong ổ bụng (trường hợp

u máu gan vỡ rách).

6 TIẾN TRIỂN

6.4 Gây phản ứng viêm ở vùng

cận (u đa dạng tuyến nước bọt)

6 TIEÁN TRIEÅN

U nhuù trong oáng daãn cuûa oáng tuyeán vuù

Chảy dịch núm vú

6 TIẾN TRIỂN

khi được cắt bỏ phẫu thuật

Ngoại lệ:

khoảng 5% tái hiện sau mỗ

(b) u bó sợi cũng có thể tái hiện sau điều trị.

6 TIẾN TRIỂN

6.7 THƯỜNG TIẾN TRIỂN CHẬM VÀ HIẾM HÓA ÁC

U bọc dịch trong lành có thể tiến triển ác tính

U bọc dịch trong lành

U bọc dịch trong lành

Carcinom tuyến dịch trong

Carcinom tuyến dịch trong

U thư tuyến đại tràng phát triển trên một u tuyến nhánh

6 TIẾN TRIỂN

THƯ PHÁT TRIỂN

kèm ung thư nội mạc tử cung,

6 TIẾN TRIỂN

Nêvi sắc tố có những dấu hiệu nghi ngờ hóa ác như:

7.ĐẶC ĐIỂM KHÁC BIỆT CỦA U LÀNH VÀ U ÁC

Tiến triển tại chỗ

nhập

phá hủy mô kế cận

tiến triển chung

Lành Ác