HƯỚNG DẪN HỌC SINH LỚP 4 TÌM HIỂU HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT KINH TẾ CỦA MỘT SỐ VÙNG, THÀNH PHỐ CỦA NƯỚC TA.. Việc dạy học theo hướng tích cực hoá hoạt động của học sinh thực chất là tập hợp cá
Trang 1HƯỚNG DẪN HỌC SINH LỚP 4 TÌM HIỂU HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT KINH TẾ
CỦA MỘT SỐ VÙNG, THÀNH PHỐ CỦA NƯỚC TA
I ĐẶT VẤN ĐỀ :
Vấn đề đổi mới phương pháp dạy học là cần thiết đối với nền giáo dục Việt Nam hiện nay Phương pháp dạy học cũ, người thầy làm trung tâm thì học sinh ít chủ động, sáng tạo trong học tập Với phương pháp dạy học mới, lấy học sinh làm trung tâm, thì học sinh là người tích cực tự giác, chủ động, sáng tạo tìm ra kiến thức Hoạt động này
nó xuất phát từ cơ sở: hoạt động là con đường hình thành nhân cách, trí tuệ con người
Việc dạy học theo hướng tích cực hoá hoạt động của học sinh thực chất là tập hợp các hoạt động nhằm làm chuyển vị trí người học từ thụ động sang chủ động, từ đối tượng tiếp nhận tri thức sang tìm kiếm, chiếm lĩnh tri thức trong đó giáo viên là người hướng dẫn, dẫn dắt các hoạt động của học sinh, làm cho các em tự giác học tập chiếm lĩnh tri thức bằng các hoạt động của mình
Ở nước ta, nền giáo dục đã nghiên cứu và áp dụng phương pháp này vào dạy học
ở các cấp Song với nội dung sách giáo khoa cũ thì việc áp dụng phương pháp dạy học mới rất hạn chế
Nay, việc thay sách giáo khoa mới tạo điều kiện cho giáo viên đổi mới phương pháp dạy học, theo định hướng lấy học sinh làm trung tâm, tổ chức các hoạt động tìm tòi, phát hiện kiến thức mới của học sinh Tuy nhiên, đối với phân môn Địa lý và Lịch sử lớp 4, việc áp dụng đối vối phương pháp dạy học nhiều khi không phải là dễ Bởi
vì, địa lý là phân môn tương đối mới mẻ đối với học sinh lớp 4, kiến thức môn học rộng, nó đề cập đến các đối tượng của các nhóm ngành khoa học địa lý như địa lý tự
Trang 2nhiên, địa lý dân cư, địa lý kinh tế với phạm vi nghiên cứu tương đối rộng (một vùng, cả nước) Mặt khác, trong tình hình phát triển kinh tế của nước ta và thế giới hiện nay, hoạt động sản xuất, kinh tế của người dân của một vùng thay đổi tương đối nhanh Vì vậy, sách giáo khoa dẫn sẽ có những số liệu không còn phù hợp hoặc thiếu các thông tin mới chưa được bổ sung vào
Việc các em học sinh lớp 4 nắm vững được các kiến thức địa lý không phải là việc đơn giản vì các kiến thức đó nhiều khi rất trừu tượng, xa vời, các em không có điều kiện tiếp cận thực tế Nên đôi lúc có thể bị áp đặt, ghi nhớ máy móc kiến thức môn học
Vậy, làm thế nào để thực sự đổi mới được phương pháp dạy học theo định hướng lấy học sinh làm trung tâm trong môn địa lý? Làm thế nào để học sinh nắm được các kiến thức về địa lý kinh tế, về hoạt động sản xuất có hiệu quả, dễ nhớ, nhớ lâu hơn? Chính vì những lí do trên mà tôi đã suy nghĩ và chọn đề tài "Hướng dẫn học sinh lớp 4 tìm hiểu hoạt động sản xuất kinh tế của một số vùng, thành phố của nước ta"
II/ THỰC TRẠNG DẠY HỌC MÔN ĐỊA LÝ LỚP 4
Thuận lợi:
- Đựơc sự quan tâm của Tổ khối và Ban giám hiệu nhà trường
- Cơ sở vật chất giảng dạy đầy đủ
- Giáo viên quan tâm đến từng học sinh, nhắc nhở, sửa sai kịp thời cho các em
- Được sự quan tâm của gia đình các em có đầy đủ đồ dùng học tập
- Có tính tự giác trong học tập học bài và làm bài đầy đủ trứơc khi đến lớp Khó khăn:
Trang 3- Sức học của các em chưa đồng đều việc tìm hiểu các tài liệu về môn học còn có nhiều hạn chế
Qua dự giờ thăm lớp một số tiết dạy địa lý, thời gian đầu tôi nhận thấy:
+ Một số giáo viên còn lúng túng trong việc dạy học trên cơ sở tổ chức và hướng dẫn các hoạt động học tập tích cực, sáng tạo của học sinh Phương pháp chủ yếu vẫn là hỏi đáp, quan sát Bản đồ, lược đồ, tranh ảnh chưa được khai thác triệt để, giáo viên nói nhiều
+ Hình thức dạy học chủ yếu vẫn là cả lớp Các hình thức học theo nhóm, làm việc cá nhân nhiều khi chỉ là hình thức
+ Việc đầu tư làm phần bài tập cho học sinh hay tranh ảnh lớn để học sinh làm việc cả lớp còn ít Giáo viên chưa chú ý luyện nói cho học sinh Nhiều học sinh chưa nhận thức được việc học của mình, còn xem nhẹ môn địa lý Biểu hiện: Học sinh thiếu mạnh dạn, trả lời chưa lưu loát, diễn đạt chưa trôi chảy, ít xác lập được mối quan hệ giữa các yếu tố địa lý với nhau, chưa phát huy được hết những hiểu biết của các em Học sinh chủ yếu nhìn vào sách giáo khoa để trả lời câu hỏi đưa ra mà không hiểu rõ vấn đề nên không thoát ly được sách giáo khoa Do đó, khi kiểm tra học sinh không nhớ bài, kết quả thấp Sau khi học xong về vùng Hoàng Liên Sơn, Trung Du, tôi kiểm tra kiến thức học sinh và thu được kết quả như sau:
Xếp loại
Lớp Tổng số
học sinh
Số lượng
Tỷ lệ
%
Số lượng
Tỷ lệ
%
Số lượng
Tỷ lệ
%
Số lượng Tỷ lệ %
Trang 4Qua kết quả trên cho thấy chất lượng học sinh không cao, hứng thú học tập của các em suy giảm làm ảnh hưởng đến các môn học khác
Trước tình hình đó, tôi băn khoăn làm thế nào để nâng cao hiệu quả dạy học phân môn địa lý Tôi đã cố gắng suy nghĩ để áp dụng tốt nhất phương pháp dạy học, tích cực hoá hoạt động của học sinh vào phân môn địa lý, nhất là phần hoạt động sản xuất, kinh tế của các vùng, các thành phố nước ta
III GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1/ Việc chuẩn bị học tập:
- Chuẩn bị đồ dùng sẵn có do phòng giáo dục cấp như bản đồ, lược đồ, tranh ảnh, bảng số liệu cho bài học trong tuần
- Giáo viên và học sinh sưu tầm trước các loại lược đồ, bản đồ, biểu, bảng, tranh ảnh, bài báo, tư liệu về hoạt động sản xuất, du lịch, kinh doanh của từng vùng, từng thành phố; làm phiếu bài tập cá nhân, nhóm
- Đồ dùng dạy học phù hợp nội dung, rõ, đẹp, đủ dùng
- Giáo viên phân loại đồ dùng, nghiên cứu đồ dùng, tư liệu để hiểu rõ về số liệu hay kiến thức mà đồ dùng sẽ cung cấp cho bài học
- Hình thành cách chia nhóm học tập cho học sinh
- Chuẩn bị giáo án với hệ thống câu hỏi, bài tập rõ ràng, logic phù hợp mục tiêu bài dạy
2/ Hoạt động dạy học trên lớp:
- Giáo viên đặt vấn đề cần giải quyết trong bài
Trang 5Học sinh khai thác các kiến thức sách giáo khoa, bản đồ, lược đồ, bảng số liệu kết hợp kiến thức của mình, phân tích tổng hợp các đối tượng địa lý, xác lập mối quan hệ giữa các yếu tố địa lý với nhau, thảo luận đưa ra ý kiến chung
Giáo viên giúp đỡ học sinh yếu hơn, động viên học sinh kịp thời Tuỳ nhóm học sinh, tuỳ lúc mà có thể đưa thêm yêu cầu nếu nhóm học sinh đó hoàn thành trước, để các em mở rộng thêm kiến thức liên quan Hoạt động như vậy mang tính cá thể nhưng cũng rất hợp tác
Cụ thể các bước cơ bản dạy các bài như sau:
BÀI : THÀNH PHỐ ĐÀ LẠT
Khi dạy phần thiên nhiên Đà Lạt, giáo viên khắc sâu: Đà Lạt có thiên nhiên nổi tiếng với nhiều cảnh đẹp, thác nước, rừng thông
Khi dạy phần hoạt động sản xuất, kinh tế (mục 2,3) tôi làm như sau:
2) Đà Lạt - thành phố du lịch nghỉ mát
Giáo viên giới thiệu:
Năm 1893, trong một chuyến thám hiểm, khám phá cao nguyên Lang-Bi-ang một bác sĩ - nhà khoa học- nhà thám hiểm người Pháp gốc Thuỵ Sĩ đã tìm thấy vùng cao nguyên và ông đã đề nghị toàn quyền Pháp thành lập trung tâm nghỉ mát tại Đà Lạt Hơn 100 năm nay, Đà Lạt là thành phố du lịch, nghỉ mát nổi tiếng của nước ta
- Cho học sinh đọc sách giáo khoa, kết hợp hiểu biết của mình làm bài tập sau theo nhóm bàn:
+ Tại sao Đà lạt được chọn làm nơi du lịch, nghỉ mát?
+ Đà Lạt có công trình nào phục vụ du lịch, nghỉ mát?
+ Đến Đà Lạt du khách có các hoạt động du lịch nào?
- Học sinh làm và nêu, học sinh khác bổ sung
Trang 6Ví dụ: + Điều kiện thuận lợi để Đà Lạt được chọn làm nơi du lịch, nghỉ mát là không khí trong lành, mát mẻ, thiên nhiên tươi đẹp với nhiều rừng thông, thác nước, hồ
+ Để phục vụ du lịch, nhiều công trình đã được xây dựng như khách sạn, sân gôn, biệt thự với nhiều kiểu kiến trúc khác nhau
+ Các hoạt động du lịch ở Đà Lạt: Nghỉ mát, tham quan các cảnh đẹp hay các kiểu kiến trúc, du thuyền trên Hồ Xuân Hương, ngồi xe ngựa kiểu cổ dạo quanh thành phố, chơi thể thao, cưỡi ngựa, mua sắm, thăm các vườn hoa
- Giáo viên bổ sung:
Đà Lạt có hơn 2500 biệt thự khác nhau, mỗi biệt thự có dáng vẻ riêng nhưng có hai loại chính: biệt thự cũ có ống khói trên nóc theo kiểu châu Âu; biệt thự mới không có ống khói, thiên về lối kiến trúc cách tân, xây dựng vào khoảng sau 1950 Đà Lạt có sân gôn 18 lỗ với tiêu chuẩn quốc tế hoạt động từ 1994
- Yêu cầu học sinh quan sát hình 3- lược đồ trung tâm Đà Lạt và một số tranh ảnh về Đà Lạt (sách giáo khoa và sưu tầm)
+ Kể tên một số địa điểm du lịch ở Đà Lạt
+ Kể tên một số khách sạn ở Đà Lạt
- Học sinh quan sát, làm việc thao nhóm bàn sau đó lên nêu và chỉ ở lược đồ lớn
- Nhận xét gì về số lượng các địa điểm du lịch và các khách sạn ở Đà Lạt
- Học sinh nêu - Giáo viên bổ sung:
Đà Lạt có hàng chục điểm du lịch hấp dẫn, có trên 150 khách sạn, nhà nghỉ, trong đó có nhiều khách sạn cao cấp 5 sao
Trang 7- Giáo viên tiểu kết: Thiên nhiên đẹp, không khí mát mẻ, trong lành, nhiều công trình phục vụ du lịch hoà nhập với thiên nhiên đã làm cho Đà Lạt trở thành thành phố
du lịch nghỉ mát nổi tiếng
3) Hoa quả, rau xanh ở Đà Lạt
- Yêu cầu học sinh đọc sách giáo khoa, quan sát hình 4 SGK để hiểu biết và thảo luận để trả lời các câu hỏi:
+ Em có nhận xét gì về việc trồng rau, hoa, quả ở Đà Lạt?
(trồng quanh năm, diện tích lớn, Đà Lạt là thiên đường các loài hoa)
+ Kể tên một số rau, hoa, quả của Đà Lạt?
(Bắp cải, súp lơ màu, cà chua, ớt ngọt, dâu tây, đào, táo, hoa lan, hoa cẩm tú cầu, hoa hồng, hoa đỗ quyên )
+ Rau, quả của Đà Lạt chủ yếu là rau quả xứ nào? Vì sao?
(Là rau quả xứ lạnh vì Đà Lạt có khí hậu mát mẻ quanh năm, thích hợp trồng rau, quả xứ lạnh.)
+ Rau, hoa,quả Đà Lạt có giá trị kinh tế như thế nào?
(Rau cung cấp cho miền Trung Nam Bộ và nhiều nơi khác Hoa tiêu thụ chủ yếu
ở các thành phố lớn và xuất khẩu Vườn hoa lớn còn thu hút khách đến tham quan, du lịch nhà vườn)
- Gọi học sinh các nhóm nêu, giáo viên bổ sung:
Ở Đà Lạt gồm có 500 loài lan, có viện Nghiên cứu về hoa lan; năm 2000 Đà Lạt có 83 ha đất trồng hoa hồng; 53ha trồng hoa cúc và 30 ha
- Giáo viên: Đà Lạt là nơi nổi tiếng với nhiều hoa quả và rau xanh
BÀI 15: THỦ ĐÔ HÀ NỘI
Trang 8Khi dạy hoạt động kinh tế tôi dạy kết hợp với các ý khác trong mục 3:
Hà Nội - Trung tâm chính trị, văn hoá, khoa học và kinh tế lớn của cả nước Tôi đưa một số tranh, ảnh về Hà Nội mà giáo viên sưu tầm giới thiệu cho học sinh
- Yêu cầu học sinh các nhóm dựa vào tranh ảnh giáo viên và các em trong nhóm sưu tầm hình 5 đến hình 9 SGK làm bài tập sau:
Bài tập 1a Các cơ quan lãnh đạo cao nhất của nước ta làm việc tập trung ở đâu? Kể tên các nơi mà các cơ quan lãnh đạo của nước ta làm việc?
b Kể tên các viện nghiên cứu, bảo tàng, thư viện, trường đại học ở Hà Nội Em có nhận xét gì về văn hoá, khoa học ở Hà Nội?
c Kể tên các trung tâm thương mại, giao dịch, kinh tế trong và ngoài nước đặt ở Hà Nội
+ Kể một số nhà máy và sản phẩm công nghiệp ở Hà Nội
+ Em có nhận xét gì về mặt kinh tế ở Hà Nội
d Kể các danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử ở Hà Nội
- Cho các nhóm nêu ý kiến kết hợp minh hoạ bằng hình ảnh
Ví dụ: c Các trung tâm thương mại, giao dịch trong và ngoài nước đặt tại Hà Nội: Chợ Đồng Xuân, Trung tâm triển lãm Giảng Võ, Bưu điện trung ương, hệ thống ngân hàng trung ương, Trung tâm giao dịch chứng khoán Hà Nội
+ Một số nhà máy như nhà máy cao su Sao Vàng, nhà máy bánh kẹo Hải Hà, Hải Châu, nhà máy dệt kim Đông Xuân, nhà máy công cụ số 1, nhà máy sản xuất và lắp ráp ô tô
Trang 9+ Nhận xét: Hà Nội là trung tâm công nghiệp với nhiều sản phẩm phục vụ nhu cầu trong nước và xuất khẩu và là nơi giao dịch kinh tế lớn trong và ngoài nước Hà Nội là trung tâm kinh tế lớn của cả nước
- Giáo viên nhận xét, bổ sung thêm các danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử ở Hà Nội không chỉ làm cho Hà Nội đẹp hơn, thể hiện về mặt lịch sử văn hoá mà còn là điểm hấp dẫn du khách đến Hà Nội tham quan ngắm cảnh, mang lại lợi nhuận về kinh tế
- Giáo viên kết luận: Hà Nội là trung tâm chính trị, văn hoá, khoa học và kinh tế lớn của cả nước
Năm 2000 thế giới biết đến Hà Nội với mỹ danh: Thành phố vì hoà bình
BÀI 21: THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
- Khi dạy phần 1, giáo viên khắc sâu
đây là thành phố lớn, hiện đại nhất nước ta
- Sau đó đang hoạt động kinh tế kết hợp trong mục 2
2 Trung tâm kinh tế, văn hoá, khoa học
- Yêu cầu học sinh quan sát hình 2 đến hình 5SGK, nêu những hiểu biết của mình qua các hình ảnh đó
- Học sinh quan sát, nêu nội dung các hình
- Giáo viên cung cấp thêm một số hình ảnh khác về Thành phố Hồ Chí Minh như: Hình ảnh các khu công nghiệp xuất khẩu ở cảng Sài Gòn, một số tem nhãn mác, quảng cáo về hàng công nghiệp ở Thành phố Hồ Chí Minh
- Yêu cầu học sinh các nhóm: đọc sách giáo khoa, quan sát tranh ảnh, thảo luận làm bài tập: (một nhóm làm phiếu lớn)
a Em hãy kể tên:
Trang 10- Các ngành công nghiệp và các sản phẩm công nghiệp ở Thành phố Hồ Chí Minh
b Em hãy kể tên:
- Các trường Đại học, viện nghiên cứu ở Thành phố Hồ Chí Minh
- Các nơi vui chơi giải trí, các trung tâm văn hoá, bảo tàng ở Thành phố Hồ Chí Minh
* Em nhận xét gì về văn hoá, khoa học ở Thành phố Hồ Chí Minh
- Học sinh làm việc rồi nêu ý kiến, nhóm khác bổ sung
- Giáo viên bổ sung đầy đủ hơn vào phiếu lớn ở bảng
Ví dụ ở phần a:
Ở Thành phố Hồ Chí Minh:
a Các ngành công nghiệp: Điện, luyện kim, cơ khí, điện tử, hoá chất, sản xuất vật liệu xây dựng, dệt may, da giầy, sản xuất đồ gia dụng
- Các sản phẩm công nghiệp: Điện, sắt thép, ô tô, xe máy, ti vi, máy tính, đồ điện tử, vật liệu xây dựng, quần áo, vải, dầy dép, đồ nhựa, đồ dùng gia đình
- Các siêu thị, chợ lớn: Chợ Bến Thành, Bến Nghé, chợ Tân Bình, chợ Bà Chiểu, chợ Thị Nghè, siêu thị Metro, Makro,
- Trung tâm giao dịch chứng khoán: Cảng Sài Gòn, sân bay quốc tếTân Sơn Nhất
- Sau khi bổ sung, giáo viên hỏi thêm:
+ Sản phẩm công nghiệp ở Thành phố Hồ Chí Minh được tiêu thụ như thế nào?
Trang 11+ Từ các khu vui chơi giải trí thể hiện về mặt văn hoá Ngoài ra còn đem lại lợi nhuận gì? (thu hút khách du lịch)
- Sau đó giáo viên kết luận: Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm chủ công nghiệp lớn nhất của cả nước, với sản phẩm đa dạng, tiêu thụ trong nước và xuất khẩu Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế, văn hoá, khoa học lớn của nước ta
- Giáo viên ghi mục 2 lên bảng
BÀI : NGƯỜI DÂN VÀ HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT Ở ĐỒNG BẰNG DUYÊN HẢI
MIỀN TRUNG
- Ở bài 24, Giáo viên khắc sâu về vị trí và đặc điểm đồng bằng Duyên hải miền Trung: Phía đông dáp biển, kéo dài từ đồng bằng Bắc bộ, đầm, phá Có khí hậu khô nóng vào mùa hạ, mưa nhiều vào những tháng cuối năm, phía bắc có mùa đông lạnh
- Khi dạy phần hoạt động sản xuất, kinh tế (mục 2,3,4.) Tôi làm như sau: Hoạt động sản xuất của người dân
- Yêu cầu học sinh quan sát các hình 2 đến 8 SGK, nêu nội dung từng hình (chú giải)
- Giáo viên giải thích thêm hình 3 - đầm nuôi tôm công nghiệp và hình 7 - cánh đồng muối - cách làm muối
Vậy các hình đó thể hiện hoạt động sản xuất nào, thuộc ngành sản xuất nào?
Em hãy điền tên các hoạt động sản xuất tương ứng với các hình vào bảng sau:
Trồng trọt Chăn nuôi Nuôi, đánh bắt
thuỷ sản
Ngành khác
Trang 12(Trồng mía, trồng
lúa)
(Chăn nuôi gia súc lớn (trâu, bò))
(Nuôi tôm công nghiệp, đánh bắt thuỷ, hải sản)
(Làm muối)
- Học sinh làm việc cá nhân sau đó nêu kết quả, một học sinh làm phiếu lớn
- Vậy người dân duyên hải miền Trung có những hoạt động sản xuất nào? (trồng trọt , chăn nuôi, nuôi và đánh bắt thuỷ sản và các ngành khác
Giáo viên bổ sung: Các hoạt động sản xuất đó thuộc nông nghiệp, ngư nghiệp
- Ngoài các hoạt động sản xuất đó, em còn biết ở duyên hải miền Trung còn có các hoạt động sản xuất nào nữa?
- Học sinh nêu, giáo viên bổ sung: Người dân duyên hải miền Trung còn có nghề chế biến thuỷ hải sản (Cửa Hội, Phan Thiết), làm nghề thủ công như làm gốm (Ninh Thuận, Bình Thuận); Tạc tượng bằng đá (Đà Nẵng); Trồng lạc, trồng cây ăn quả (Ninh Thuận, Bình Thuận trồng nho, thanh long)
- Ở Nghệ An có ngành nghề gì?
- Các sản phẩm của người dân miền Trung được tiêu thụ như thế nào? (phục vụ đời sống, phục vụ sản xuất công nghiệp, xuất khẩu)
- Cho học sinh đọc sách giáo khoa, thảo luận câu hỏi: Vì sao người dân ở miền Trung lại có các hoạt động sản xuất như trên?
- Học sinh thảo luận - hỏi đáp cho nhau nghe trong nhóm bàn
- Sau đó giáo viên kiểm tra hoạt động của các em bằng cách một học sinh ở nhóm này hỏi một học sinh ở nhóm khác trả lời