Theo chương trình chuẩn : Phân tích đoạn thơ sau trong bài Việt Bắc của Tố Hữu: Ta về, mình có nhớ ta Ve kêu rừng phách đổ vàng Nhớ cô em gái hái măng một mình.. MỞ BÀI: - Việt Bắc , kh
Trang 1SỞ GIÁO DỤC & ĐT BÌNH DƯƠNG
TRƯỜNG THPT AN MỸ
ĐỀ THI TỐT NGHIỆP THPT THAM KHẢO
( Năm học : 2010-2011)
Thời gian : 150 phút(không kể thời gian giao đề)
I PHẦN CHUNG CHO TẤT CẢ THÍ SINH (5,0 điểm)
Câu 1 (2,0 điểm)
Anh (chị) hãy trình bày hoàn cảnh ra đời và mục đích sáng tác bản
Tuyên ngôn Độc lập của Hồ Chí Minh.
Câu 2 (3,0 điểm)
Có ý kiến cho rằng: “Vào đại học là con đường tiến thân duy nhất của tuổi trẻ ngày nay” Vận dụng kiến thức xã hội và đời sống để viết bài
nghị luận xã hội ngắn (không quá 400 từ) Suy nghĩ của anh (chị) về vấn
đề trên?
II PHẦN RIÊNG – PHẦN TỰ CHỌN (5,0 điểm)
Câu 2a Theo chương trình chuẩn :
Phân tích đoạn thơ sau trong bài Việt Bắc của Tố Hữu:
Ta về, mình có nhớ ta
Ve kêu rừng phách đổ vàng Nhớ cô em gái hái măng một mình.
Rừng thu trăng rọi hòa bình Nhớ ai tiếng hát ân tình thủy chung
Ta về, ta nhớ những hoa cùng người.
Rừng xanh hoa chuối đỏ tươi Đèo cao nắng ánh dao gài thắt lưng.
Ngày xuân mơ nở trắng rừng Nhớ người đann nón chuốt từng sợi giang.
Câu 2b: Phân tích “hình tượng cây Xà Nu” trong truyện ngắn “Rừng Xà Nu” của Nguyễn Trung Thành.
Trang 2Đáp án và biểu điểm:
Câu 1 (2,0 điểm)
Hoàn cảnh ra đời (1,0 điểm)
- Ngày 19-8-1945, chính quyền ở Hà Nội về tay nhân dân Ngày 26-8-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh từ chiến khu cách mạng Việt Bắc
về tới Hà Nội Người soạn thảo bản Tuyên ngôn Độc lập tại căn nhà
số 48 phố Hàng Ngang Ngày 2-9-1945, tại quảng trường Ba Đình,
Hà Nội, trước hàng vạn đồng bào, Người thay mặt Chính phủ lâm thời
nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà đọc bản Tuyên ngôn Độc lập.
- Lúc này cũng là thời điểm bọn đế quốc, thực dân nấp sau quân Đồng minh vào tước khí giới quân đội Nhật, đang âm mưu chiếm lại nước
ta Thực dân Pháp tuyên bố Đông Dương là thuộc địa của Pháp bị Nhật xâm chiếm, nay Nhật đầu hàng nên Đông Dương phải thuộc quyền của Pháp
Mục đích sáng tác (1,0 điểm)
- Chính thức tuyên bố trước quốc dân, trước thế giới sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, khẳng định quyền độc lập, tự do của dân tộc Việt Nam
- Tố cáo tội ác của thực dân Pháp đối với nhân dân ta suốt 80 năm qua và tuyên bố chấm dứt chế độ thực dân, xoá bỏ mọi đặc quyền của Pháp trên đất nước Việt Nam
- Khẳng định ý chí của cả dân tộc Việt Nam kiên quyết bảo vệ nền độc lập, tự do của Tổ quốc
Gợi ý
a) Yêu cầu về kỹ năng
Biết cách làm bài văn nghị luận xã hội; kết cấu chặt chẽ, diễn đạt lưu loát; không mắc lỗi chính tả; lỗi dùng từ và ngữ pháp
b) Yêu cầu về kiến thức
Thí sinh có thể đưa ra những ý kiến riêng và trình bày theo nhiều cách khác nhau nhưng cần chân thành thiết thực, hợp lý, chặt chẽ và thuyết phục Cần nêu bật được các ý chính sau:
- Vào đại học, con đường tiến thân quan trọng và đẹp đẽ, rất đáng mơ ước: Nền kinh tế ngày nay là nền kinh tế tri thức, phát triển trên nền tảng của những tri thức hiện đại về tất cả mọi phương diện; tuổi trẻ là thời kỳ
Trang 3tốt nhất cho việc tiếp thu kiến thức mới, nhất là những kiến thức khoa học hiện đại…
- Tuy nhiên, không phải bất kỳ ai sau khi học xong THPT, cũng phải vào đại học (Do nhiều nguyên nhân chủ quan, khách quan )
- Còn nhiêù con đường tiến thân khác (mỗi thanh niên tuỳ vào hoàn cảnh
cụ thể, chọn cho mình con đường phù hợp để lập nghiệp )
/ Câu 3a (5điểm):
B DÀN BÀI:
I MỞ BÀI:
- Việt Bắc , khúc ca trữ tình nồng nàn, đắm say về những lẽ sống lớn,
ân tình lớn của con người cách mạng
- Nỗi nhớ hướng về cảnh và người ở quê hương Việt Bắc là một
nội dung nổi bật của bài thơ, được thể hiện hết sức xuất sắc trong đoạn thơ trên
II THÂN BÀI:
- Hai dòng đầu của đoạn thơ vừa giới thiệu chủ đề của đoạn, vừa có tính chất như một sự đưa đẩy để nối các phần của bài thơ lại với nhau Người ra đi đã nói rõ:
Ta về, ta nhớ những hoa cùng người.
Trong nỗi nhớ của người đi, cảnh vật lẫn con người Việt Bắc hòa quyện với nhau thành một thể thống nhất
- Trong tám dòng thơ tiếp theo, tác giả tạo dựng một bộ tranh tứ bình
về Việt Bắc theo chủ đề Xuân – Hạ – Thu – Đông Ngòi bút tạo hình của nhà thơ đã đạt tới trình độ cổ điển Bút pháp miêu tả nhất quán: câu lục để nói cảnh, còn câu bát dành để “vẽ” người
- Bức thứ nhất của bộ tranh tả cảnh mùa đông Màu hoa chuối đỏ tươi
đã làm trẻ lại màu xanh trầm tịch của rừng già Sự đối chọi hai màu xanh –
đỏ ở đây rất đắt
Hình ảnh con người được nói tới sau đó chính là điểm sáng di động của bức tranh Tác giả thật khéo gài con dao ở thắt lưng người đi trên đèo cao khiến hình ảnh đó trở nên nổi bật
- Bức tranh thứ hai tả cảnh mùa xuân bằng gam màu trắng Xuân về,rừng hoa mơ bừng nở Màu trắng tinh khiết của nó làm choáng ngợp lòng
người Âm điệu hai chữ “trắng rừng” diễn tả rất đạt sức xuân nơi núi rừng
và cảm giác ngây ngất trong lòng người ngắm cảnh
Người đan nón có dáng vẻ khoan thai rất hòa hợp với bối cảnh Từ
“chuốt” vừa mang tính chất của động từ vừa mang tính chất của tình tứ.
- Bức tranh thứ ba nói về mùa hè Gam màu vàng được sử dụng đắt địa Đó là “màu” của tiếng ve quyện hòa với màu vàng của rừng phách thay
Trang 4lỏ Do cỏch diễn đạt tài tỡnh của rừng phỏch, ta cú cảm tưởng tiếng ve đó gọi dậy sắc vàng của rừng phỏch và ngược lại sắc vàng này như đó thị giỏc húa tiếng ve
Hỡnh ảnh “cụ gỏi hỏi măng một mỡnh” xuất hiện đó cõn bằng lại nột tả
đầy kớch thớch ở trờn Nú cú khả năng khơi dậy trong ta những xỳc cảm ngọt ngào
- Bức tranh thứ tư vẽ cảnh mựa thu với ỏnh trăng dịu mỏt, ờm đềm
Trờn nền bối cảnh ấy, “tiếng hỏt õn tỡnh thủy chung” ai đú cất lờn nghe thật
ấm lũng Đõy là tiếng hỏt của ngày qua hay tiếng hỏt của thời điểm hiện tại đang ngõn nga trong lũng người sắp phải gió từ Việt Bắc?
III KẾT BÀI:
Đoạn thơ cú vẻ đẹp lộng lẫy đó được viết bằng một ngũi bỳt điờu
luyện Đọc nú, ấn tượng sõu sắc cũn lại là nghĩa tỡnh đối với “quờ hương
cỏch mạng dựng nờn cộng hũa”.
A HƯỚNG DẪN TèM HIỂU ĐỀ:
Đõy là trong những đoạn thơ hay nhất của bài thơ Việt Bắc.Trong quỏ
trỡnh phõn tớch cần làm nổi rừ nỗi nhớ da diết của nhà thơ về thiờn nhiờn thơ mộng nơi nỳi rừng Việt Bắc và con người ở nơi giàu tỡnh nặng nghĩa ấy Qua đú, thấy được Tố Hữu là một hồn thơ tài hoa, một cõy bỳt yờu thương da diết, gắn bú sõu nặng với nhõn dõn, với quờ hương đất nước.
2/Câu 3b ( 5 điểm)
a Yêu cầu về kĩ năng:
Biết cách làm bài văn nghị luận về một tác phẩm văn xuôi, có kết cấu chặt chẽ, diễn đạt lu loát, không mắc lỗi chính tả , lỗi dùng từ và ngữ pháp
b Yêu cầu về kiến thức:
Yêu cầu trình bày đợc các ý sau:
- Hình tợng cây xà nu:
+ Xuất hiện trong t thế sự sống đối mặt với cái chết, sự sinh tồn đang đứng trớc mối đe dọa diệt vong
+ ý nghĩa tả thực: Cây họ thông, có vẻ đẹp man dại, gắn bó với ngời làng Xô Man
+ ý nghĩa tợng trng: Sự đau thơng mất mát do tội ác kẻ thù, phẩm chất anh hùng bất khuất của ngời Tây Nguyên, sức sống bất diệt luôn hớng vế ánh sáng cách mạng
Trang 5a-Yờu cầu về kỹ năng: Học sinh biết cỏch làm bài văn nghị luận về một tỏc phẩm,
một đoạn trớch văn xuụi Kết cấu chặt chẽ, diễn đạt trụi chảy mạch lạc, khụng mắc lỗi chớnh tả, lỗi dựng từ, viết cõu.
b-Yờu cầu về kiến thức: Trờn cơ sở hiểu biết về tỏc giả, tỏc phẩm, học sinh cú thể
trỡnh bày theo nhiều cỏch khỏc nhau nhưng phải đảm bảo cỏc ý cơ bản sau:
Hình tợng cây xà nu
* Vị trí xuất hiện: nhan đề, đầu và cuối tác phẩm, xuất hiện trong sự đối
chiếu so sánh với các nhân vật ở trong truyện
* Nghĩa thực: Đây là một loài cây có thật ở vùng đất Tây Nguyên.
* Nghĩa biểu tợng:
- Cây xà nu gắn bó với cuộc sống con ngời Tây Nguyên:
+ Cây xà nu có mặt trong đời sống hằng ngày của ngời dân làng Xôman + Cây xà nu tham dự vào những sự kiện trọng đại của dân làng Xôman
+ Cây xà nu gắn với cuộc sống của ngời dân làng Xôman đến mức nó đã thấm sâu vào nếp suy nghĩ và cảm xúc của họ, cụ Mết nói về cây xà nu với tất cả tình cảm yêu thơng, gần gũi xen lẫn tự hào “không có gì mạnh bằng cây xà nu đất ta” Cây xà nu đã trở thành một phần máu thịt trong đời sống vật chất và tinh thần của mảnh đất này
- Cây xà nu tợng trng cho số phận và phẩm chất của con ngời Tây Nguyên trong chiến tranh cách mạng.
+ Thơng tích mà rừng xà nu phải gánh chịu do đại bác của kẻ thù t-ợng trng cho những mất mát, đau thơng vô bờ mà dân làng Xôman nói riêng (anh Xút, bà Nhan, mẹ con Mai ) và đồng bào Tây Nguyên nói chung đã… phải trải qua trong cuộc chiến đấu
+ Đặc tính ham ánh sáng của cây xà nu tợng trng cho niềm khát khao
tự do, lòng tin vào lý tởng cách mạng của ngời dân Tây Nguyên, của đồng bào miền Nam trong cuộc kháng chiến
+ Khả năng sinh sôi mãnh liệt của cây xà nu gợi nghĩ đến sự tiếp nối của nhiều thế hệ ngời dân Tây Nguyên (cụ Mết, Tnú, Mai, Dít, Heng) đoàn kết bên nhau trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mĩ
+ Sự tồn tại kỳ diệu của rừng xà nu qua những hành động hủy diệt của
kẻ thù tợng trng cho sức sống bất diệt, sự bất khuất, kiên cờng và sự vơn lên mạnh mẽ của con ngời Tây Nguyên trong cuộc chiến mất còn với kẻ thù
- Nghệ thuật miêu tả:
+ Kết hợp miêu tả cụ thể lẫn khái quát, khi dựng lên hình ảnh cả rừng xà nu, khi đặc tả cận cảnh một số cây
+ Phối hợp cảm nhận nhiều giác quan trong việc miêu tả những cây xà nu với vóc dáng tràn đầy sức lực, tràn trề mùi nhựa thơm, ngời xanh giữa ánh nắng + Hình tợng cây xà nu vừa hiện thực lại vừa mang đậm ý nghĩa biểu tợng Miêu tả cây xà nu trong sự so sánh đối chiếu thờng xuyên với con ngời Các hình thức ẩn dụ, nhân hóa, tợng trng đều đợc vận dụng nhằm thể hiện sống
động, hùng vĩ, khoáng đạt của thiên nhiên đồng thời gợi ra nhiều suy tởng sâu xa về con ngời, về đời sống
Trang 6+ Hình ảnh cây xà nu xuất hiện ở đầu tác phẩm rồi kết thúc tác phẩm lại hiện ra cánh rừng xà nu bạt ngàn Đây là một kết cấu vòng tròn Kết cấu ấy cho phép ta nghĩ : cây xà nu không chỉ là tợng trng cho một làng Xô Man nhỏ bé hay cho một vùng núi rừng Tây Nguyên Có thể đó còn là biểu tợng của cả miền Nam, của cả dân tộc Việt Nam trong những tháng năm chống đế quốc Mĩ
CHO ĐIểM:
- Điểm 5: Đáp ứng tốt các yêu cầu trên đây, kĩ năng phân tích tốt, không mắc lỗi chính tả, ngữ pháp
- Điểm 4: Đáp ứng yêu cầu ở mức khá, phân tích đủ ý nhng văn viết còn thiếu cảm xúc, cha trôi chảy, có thể mắc 3 – 4 lỗi chính tả, ngữ pháp
- Điểm 2- 3: Không nắm vững tác phẩm, không phân tích đợc tác phẩm theo yêu cầu đề bài, bài quá sơ sài, mắc nhiều lỗi chính tả, ngữ pháp
- Điểm 0: Để giấy trắng hoặc chỉ viết vài dòng không rõ ý. Sai lạc cả về nội dung và phương phỏp.