Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Xuất phát từ thực tiễn cách mạng Việt Nam; từ sự tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại và những thành quả

B Nội dung chính

I Sự ra đời của Nhà nớc pháp quyền XHCN ở Việt Nam

ồ Chớ Minh - người khai sinh nước Việt nam dõn chủ cộng hoà, trực tiếp đứng đầu Nhà nước đú trong 24 năm, đó lănh đạo nhõn dõn ta nhằm thực hiện sứ mệnh lịch sử: giải phúng dõn tộc, thống nhất Tổ quốc

và đưa đất nước đi lờn con đường ấm no hạnh phỳc, sỏnh vai với cỏc nước tiờn tiến trờn thế giới.

H

Xuất phỏt từ thực tiễn cỏch mạng Việt Nam; từ sự tiếp thu tinh hoa văn hoỏ nhõn loại và những thành quả về Nhà nước phỏp quyền của nhiều quốc gia tiờn tiến; vận dụng sỏng tạo những kinh nghiệm và lí luận đú vào việc xõy dựng Nhà nước phỏp quyền của dõn, do dõn và vì dõn ở Việt Nam Cú thể núi quỏ trình đi tìm đường cứu nước của Người cũng là quá trình tìm kiếm một nhà nước mới phự hợp với đất nước Việt Nam, với dõn tộc Việt Nam, bởi lẽ trong

mọi cuộc cỏch mạng, vấn đề chớnh quyền nhà nước luụn luụn là vấn đề cơ

bản.

Sau khi tìm được con đường cứu nước, Người đó tổ chức, lănh đạo nhõn dõn ta giành lấy tự do độc lập cho Tổ quốc Ngay từ trước Cỏch mạng thỏng Tỏm

1945, sau khi Nhật đảo chớnh Phỏp, Hồ Chớ Minh đó chủ trương “thành lập chớnh quyền cỏch mạng” ở cỏc căn cứ địa, cỏc khu giải phúng lỳc bấy giờ Đến đầu thỏng Tỏm 1945, mặc dự tình hình lỳc đú hết sức khú khăn, Người đó kiờn quyết triệu tập Đại hội quốc dõn ở Tõn Trào, cử ra Uỷ ban dõn tộc giải phúng Việt Nam - một tổ chức tiền chớnh phủ ra đời đảm bảo tớnh hợp phỏp của chớnh quyền mới Thỏng 8 năm 1945, Hà Nội và cỏc địa phương trong toàn quốc khởi nghĩa giành chớnh quyền từ tay phỏt xớt Nhật Trước khi quõn Đồng minh

đổ bộ vào Việt Nam, Hồ Chớ Minh đó đọc bản Tuyờn ngụn độc lập ngày

2/9/1945, tại quảng trường Ba Đình để tuyờn bố với toàn thế giới và quốc dõn đồng bào sự “khai sinh” của nước Việt Nam mới - nước Việt Nam dõn chủ cộng hoà Chớnh phủ lõm thời đă ra mắt trước quốc dõn Việt Nam và thế giới

Tuyờn ngụn độc lập là văn kiện chớnh trị đặc biệt, khẳng định rằng: Dõn tộc

Việt Nam bằng sức mạnh kỳ diệu của mình đă giành được độc lập tự do và kiờn quyết bảo vệ quyền tự do và độc lập ấy Nước Việt Nam dõn chủ cộng

hoà ra đời là hợp hiến, hợp phỏp Chớnh phủ lõm thời là hợp phỏp, hợp cụng lí.

Trong phiờn họp đầu tiờn của Chớnh phủ, Hồ Chớ Minh đề ra 6 nhiệm vụ cấp bỏch, trong đú nhiệm vụ thứ 3 là: “Phải cú một hiến phỏp dõn chủ” và đề nghị sớm tổ chức tổng tuyển cử với chế độ phổ thụng đầu phiếu Đú là việc tiếp tục

xõy dựng một Nhà nước phỏp quyền, một Nhà nước dõn chủ, hợp phỏp, một

Nhà nước thực sự đại diện cho nhõn dõn, do toàn dõn bầu cử ra và quản lí xă hội bằng phỏp luật Cuộc Tổng tuyển cử đầu tiờn trong cả nước được thực hiện ngày 6 thỏng 1 năm 1946 và đă bầu ra Quốc hội đầu tiờn của nước Việt nam dõn chủ cộng hoà

II T tëng cña Hå ChÝ Minh vÒ Nhµ níc Ph¸p quyÒn (§Æc

®iÓm cña Nhµ níc ph¸p quyÒn XHCN ë ViÖt Nam)

Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm tới việc xây dựng Hiến pháp và pháp luật, khẳng định pháp luật của nước ta là ý chí chung của nhân dân, của dân tộc Việt Nam Người yêu cầu các cơ quan nhà nước, cán bộ viên chức nhà nước từ Trung ương đến địa phương phải gương mẫu chấp hành pháp luật và Đảng cầm quyền cũng phải hoạt động trong khuôn khổ của Hiến pháp và pháp luật Người rất coi trọng việc đưa Hiến pháp và pháp luật vào thực hiện có hiệu quả trong cuộc sống

Hiến pháp đầu tiên (1946) của nước Việt Nam dân chủ cộng hoà đă thể hiện tư tưởng này của Hồ Chí Minh Người yêu cầu Nhà nước ta phải là nhà nước có

bộ máy hành chính mạnh, có hiệu lực, điều hành bằng pháp luật; mọi quyền dân chủ phải được thể chế trong hiến pháp, trong các bộ luật và đßi hỏi công dân phải tuân theo.Hồ Chí Minh đòi hỏi tính nghiêm túc không trừ một ai trong thi hành pháp luật, nhất là cán bộ ngành tư pháp càng phải nêu cao tinh thần “Phụng công, thủ pháp, chí công vô tư” Người nói: “Về việc Chính phủ liêm khiết, th× Chính phủ hiện thời đã cố gắng liêm khiết lắm Nhưng trong Chính phủ, từ Hồ Chí Minh cho đến những người làm việc ở các uỷ ban làng hiện đông lắm và phức tạp lắm Dù sao Chính phủ cũng đă hết sức làm gương

Và nếu làm gương không xong th× sẽ dùng pháp luật mà trị những kẻ ăn hối

lộ-đã trị, đương trị và sẽ trị cho kỳ hết.”

Đặc biệt, trong tư tưởng trị nước của Hồ Chí Minh có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa “pháp trị” và “đức trị” Người nói: “Không xử phạt là không đúng, song chút gì cũng trừng phạt là không đúng” “Nhà nước phải vừa giáo dục vừa sử dụng pháp luật để cải tạo họ, giúp đỡ họ trở nên lương thiện”

Xây dựng và củng cố nhà nước pháp quyền, yêu cầu mọi người sống và làm

việc tuân thủ pháp luật là nội dung chủ đạo của tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước Người nói: “ Pháp lụât của ta là pháp luật thật sự dân chủ, v× nó

bảo vệ quyền tự do, dân chủ rộng răi cho nhân dân lao động Nhân dân ta hiện nay có tự do, tự do trong kỷ luật Mỗi người có tự do của m×nh, nhưng phải tôn trọng tự do của người khác Người nào sử dụng quyền tự do của m×nh quá mức

mà phạm đến tự do của người khác là phạm pháp”

Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền đă được phát triển trong quá tr×nh hoạt động cách mạng của Người Người đã dành không ít tâm trí, nghị lực để xây dựng một Nhà nước kiểu mới - Nhà nước pháp quyền của dân, do dân và v× d©n

Hồ Chí Minh nói: “Nhà nước của ta là Nhà nước của dân”, “Bao nhiêu quyền hạn đều là của dân”, "Vận mệnh quốc gia trong tay nhân dân."

Nội dung đầu tiên, cơ bản nhất về Nhà nước của dân trong tư tưởng Hồ Chí Minh, là thực hiện quyền dân chủ của nhân dân Dân bầu ra chính quyền Nhà

nước ở Trung ương và chớnh quyền cỏc cấp “Tất cả quyền bớnh trong nước là của toàn thể nhõn dõn Việt Nam Việc nước là việc chung, mỗi một người con Rồng chỏu Tiờn, bất kỳ già trẻ, gỏi trai, giàu nghốo, nòi giống, tụn giỏo đều phải gỏnh vỏc một phần” và bản thõn Người đó hoạt động khụng mệt mỏi nhằm thức tỉnh toàn dõn tộc phỏt huy cao nhất sức mạnh của trớ tuệ, tài năng và nghị lực vào sự nghiệp xõy dựng và bảo vệ chủ quyền, sự thống nhất của dõn tộc Việt Nam

Quyền bớnh của nhõn dõn cũng được thể hiện rừ trong việc nhõn dõn cú quyền kiểm tra, kiểm soỏt và băi miễn đại biểu Người nhắc nhở: “Chớnh phủ ta là Chớnh phủ của nhõn dõn, chỉ cú một mục đớch là ra sức phụng sự lợi ớch của nhõn dõn Chớnh phủ rất mong đồng bào giỳp đỡ, đụn đốc kiểm soỏt và phê bình để làm tròn nhiệm vụ của mình là người đầy tớ trung thành, tận tuỵ của nhõn dõn”

Để nhõn dõn cú thể kiểm tra, kiểm soỏt , Người yờu cầu cơ quan nhà nước phải

cú cỏch tổ chức thuận tiện cho nhõn dõn thực hiện quyền của mình, trỏnh “cửa quyền”, hỏch dịch, chống “lạm quyền”, “đứng trờn dõn”, “đố đầu cưỡi cổ,ức hiếp dõn”, thực hiện quyền khiếu tố của nhõn dõn, đảm bảo quyền tự do dõn chủ của nhõn dõn Người thường nhắc nhở: Nạn lăng phớ, tham ụ, là do bệnh quan liờu, mệnh lệnh trong cụng tỏc của cỏc cấp lănh đạo ở cỏc cơ quan nhà nước gõy ra Vì vậy, cần cú cơ quan thanh tra nhà nước, chẳng những chống lăng phớ tham ụ mà còn chống bệnh quan liờu, mệnh lệnh để giỳp đỡ cỏc cơ quan nhà nước cải tiến cụng tỏc, giữ gìn kỷ luật, thực hành dõn chủ, gúp phần củng cố bộ mỏy nhà nước “Đồng bào cú oan ức, cú thắc mắc mới khiếu nại

Ta giải quyết tốt cỏc khiếu nại, đồng bào thấy Đảng và Chớnh phủ quan tõm lo lắng đến họ, do đú mối quan hệ giữa quần chỳng nhõn dõn với Đảng và Chớnh phủ được củng cố tốt hơn.”

Nhận thức rõ vai trò to lớn của quần chỳng nhõn dõn trong sự nghiệp giải phúng dõn tộc, xõy dựng và bảo vệ Tổ quốc, Hồ Chớ Minh chủ trương xõy

dựng nhà nước do dõn Điều đú cú nghĩa là dõn khụng chỉ lập ra Nhà nước

mà còn phải tham gia vào cụng việc quản lí nhà nước, Người núi: “Nước ta là

nước dõn chủ, địa vị cao nhất là dõn, vì dõn là chủ " “Chớnh quyền từ xă

đến Chớnh phủ Trung ương do dõn tổ chức nờn Núi túm lại, quyền hành và lực lượng đều ở nơi dõn.”

Nhà nước do dõn tức là dõn phải tham gia vào cụng việc của nhà nước Quốc

hội nước ta tuy vị trớ cao nhất song khụng phải là cơ quan tập trung tất cả quyền lực Khi xuất hiện những cụng việc liờn quan đến vận mệnh của quốc gia, thì sẽ được đưa ra nhõn dõn giải quyết, nếu ba phần tư tổng số đại biểu của quốc hội đồng ý (điều 22 Hiến phỏp 1946)

Hội đồng nhõn dõn được xem như là một cơ quan tự quản của dõn, do dõn địa phương bầu ra và chịu trỏch nhiệm trước nhõn dõn địa phương

Nhà nước do dân tức là mọi công việc xây dựng đất nước là trách nhiệm của quần chúng nhân dân Do đó, phải phát huy vai trò của mặt trận, các đoàn thể trong công tác quản lÝ Nhà nước và xă hội Do vậy, Nhà nước muốn điều hành, quản lÝ xă hội có hiệu lực, hiệu quả, nhất định phải dựa vào dân, dựa vào sáng kiến và trí tuệ của dân “Đem tài dân, sức dân, của dân làm lợi cho dân Chính phủ chỉ giúp kế hoạch cæ động.”

Nhà nước v× d©n là Nhà nước phục vụ lợi ích của nhân dân, đảm bảo quyền

dân chủ rộng răi và có hiệu quả trong đời sống xă hội Nhà nước v× d©n cßn là nhà nước sống trong lßng dân, tạo sự công bằng cho dân, đặt lợi ích của Nhà nước gắn chặt với lợi ích của quần chúng nhân dân Như vậy, Nhà nước ta do dân xây dựng, phải là Nhà nước hoạt động vì lợi ích của con người Con người

ở đây trước hết là nhân dân lao động nói chung, bao gồm công nhân, nông dân, trí thức và các giai tầng xă hội khác trong cộng đồng dân tộc Việt Nam Các giai cấp, tầng lớp ấy là lực lượng của toàn dân tộc, là những người chung lưng đấu cật cho sự nghiệp chấn hưng dân tộc, gắn vận mệnh của mình với vận mệnh dân tộc

III C«ng cuéc x©y dùng Nhµ níc ph¸p quyÒn XHCN ë

n-íc ta trong giai ®o¹n hiÖn nay

1 Néi dung x©y dùng

Hiện nay chúng ta đang từng bước xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam

xă hội chủ nghĩa (XHCN) của dân, do dân và v× dân Chỉ khi có một Nhà nước như vậy mới có thể phát huy được quyền dân chủ của nhân dân, đảm bảo quyền sống, quyền được làm việc, được lao động, được học hành, được đảm bảo an ninh trật tự, an toàn xă hội Nó ảnh hưởng tới sự lành mạnh của nền dân chủ, tới cuộc sống và số phận của từng người dân, tới chiều hướng phát triÓn của xă hội

Xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN của dân, do dân và v× dân trên mọi lĩnh vực của đời sống xă hội Trong Nhà nước đó, dân chủ đi đôi với kỷ cương trật tự, được thể chế hoá thành pháp luật, trong khuôn khổ của pháp luật Nhà nước pháp quyền XHCN của dân, do dân và v× dân biÓu hiện trực tiếp sức mạnh của hệ thống chính trị dưới sự lănh đạo của Đảng Cộng sản Đó là một nhà nước đại diện cho quyền lực chân chính của nhân dân; một tổ chức nhà nước dựa trên nền dân chủ, v× dân chủ và do đó bằng pháp luật và v× công lÝ

Để làm được những điều đó cần phải giải quyết tốt một số nội dung chủ yếu sau đây:

1 Đảm bảo mọi lợi ích và quyền hành đều thuộc về nhân dân

Để đảm bảo mọi lợi ích và quyền hành đều thuộc về nhân dân, nhất thiết phải giải quyết những vấn đề kinh tế - xã hội, phát triển sự nghiệp giáo dục, văn hoá, y tế… tất cả các yếu tố đó phải tiến hành đồng thời, nhưng phải ưu tiên

cho những vấn đề kinh tế, chăm lo tốt hơn đến cuộc sống hạnh phỳc và mọi nhu cầu phong phỳ, đa dạng của con người Tất cả những điều đú phải dựa trờn

cơ sở của sự phỏt triển kinh tế, nhất là khi đất nước còn nghốo như hiện nay Bởi vậy, nếu thoỏt ly sự tăng trưởng kinh tế, đặt ra những yờu cầu quỏ cao đối với cỏc lĩnh vực văn hoỏ – xó hội là khụng thực tế Nhưng cũng sẽ là sai lầm, nếu chỉ coi trọng phỏt triển kinh tế, lợi ớch về văn hoỏ – xă hội của nhõn dõn Thực tiễn những năm qua cho thấy nếu khụng chỳ trọng xõy dựng và phỏt triển giỏo dục, văn hoỏ, y tế, phỳc lợi cụng cộng, để cho những mặt này yếu kộm và xuống cấp thì chẳng những ảnh hưởng xấu tới việc chăm lo bồi dưỡng, phỏt huy nhõn tố con người, mà còn kìm hãm nguồn lực thúc đẩy kinh tế phỏt triển Nhõn dõn là người sỏng tạo ra lịch sử cho nờn nhõn dõn là nguồn gốc của quyền lực Trong xă hội XHCN, quyền lực Nhà nước được bắt nguồn từ nhõn dõn, của nhõn dõn, do nhõn dõn và vì nhõn dõn.Vì vậy, trong cụng cuộc đổi mới Nhà nước hiện nay, phải ra sức phỏt triển và hoàn thiện chế độ đại diện, làm cho nú thực sự thể hiện bản chất nhõn dõn của Nhà nước ta Một Nhà nước như vậy mới đảm bảo quyền con người sống trong hoà bình, độc lập, tự do; được quyền làm chủ đất nước, làm chủ xă hội và làm chủ bản thõn ḿnh; được quyền cú cuộc sống ấm no, bình đẳng và hạnh phỳc Tụn trọng quyền của mỗi con người (quyền bình đẳng của cụng dõn trước phỏp luật, bình đẳng dõn tộc, bình đẳng nam nữ, tự do tớn ngưỡng và khụng tớn ngưỡng cũng như cỏc quyền

tự do, dõn chủ khỏc) phải gắn với nghĩa vụ và trỏch nhiệm của mỗi người trước đất nước và xă hội

Muốn đảm bảo mọi lợi ớch và quyền hành đều thuộc về nhõn dõn, phải kiờn quyết đấu tranh chống lại những hiện tượng vi phạm phỏp luật mà nổi bật là tham nhũng và buụn lậu, xõm phạm cỏc quyền tự do, dõn chủ của cụng dõn; làm hàng giả, trốn – gian lận thuế… gõy tổn thất lớn cho Nhà nước và nhõn dõn Đú chớnh là tõm tư, nguyện vọng và cũng là đòi hỏi của nhõn dõn đối với Nhà nước, thụng qua Nhà nước

Việc của đất nước là việc của nhõn dõn Vì vậy, cần phải tập hợp rộng răi mọi lực lượng quần chỳng nhõn dõn, phỏt huy đầy đủ khả năng và trớ tuệ của toàn dõn để cựng lo việc nước Hơn nữa, mọi quyền hành chỉ thuộc về nhõn dõn khi

cú một cơ chế thớch hợp để nhõn dõn cú thể trực tiếp giỏm sỏt cỏc hoạt động của Quốc hội và đại biểu Quốc hội, của Hội đồng nhõn dõn và đại biểu Hội đồng nhõn dõn cỏc cấp, cũng như giỏm sỏt mọi hoạt động của cỏc cơ quan Nhà nước và viờn chức Nhà nước Phải cú cơ chế thớch hợp để cử tri cú thể bày tỏ

sự tớn nhiệm hay bất tớn nhiệm của mình đối với đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhõn dõn mà mình bầu ra, tạo điều kiện để cỏc đại biểu gắn bú hơn với cử tri, đề cao ý thức trỏch nhiệm của người đại diện nhõn dõn, phải luụn xứng đỏng với sự tớn nhiệm của dõn Chủ tịch Hồ Chớ Minh đó khẳng định:

“Nước ta là nước dõn chủ, bao nhiờu lợi ớch đều vì dõn, bao nhiờu quyền hạn đều của dõn… Chớnh quyền từ xó đến Chớnh phủ Trung ương do dõn cử ra.”

(1) Muốn đảm bảo mọi lợi ớch và quyền hành đều thuộc về nhõn dõn, phải

chiến thắng được nghèo nàn và lạc hậu, phát triển kinh tế, văn hoá, cải thiện đời sống nhân dân, xây dựng và từng bước hoàn thiện nền dân chủ làm cho dân giàu, nước mạnh và bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lănh thæ quốc gia

2 Giải quyết mối quan hệ công dân – Nhà nước là mối quan hệ chính trị

cơ bản để xây dựng Nhà nước pháp quyền của dân, do dân và v× dân

Cơ sở để giải quyết mối quan hệ công dân – Nhà nước trong Nhà nước pháp quyền XHCN là vấn đề quyền và nghĩa vụ của tất cả mọi người được pháp luật ghi nhận và bảo vệ Trong đó Nhà nước pháp quyền có nghĩa vụ tôn trọng giá trị cao nhất là con người; Nhà nước đề ra pháp luật, đồng thời phải tuân thủ pháp luật và bảo đảm cho công dân được chống lại chính sự tuỳ tiện của Nhà nước Điều đó có nghĩa là “Nhà nước phải tạo ra cho công dân sự bảo đảm rằng người ta không bị đòi hỏi cái ngoài hoặc trên những điều kiện quy định trong Hiến pháp và pháp luật” (2) Mặt khác, con người là mục tiêu và giá trị cao nhất Do đó, Nhà nước phải đảm bảo cho công dân sự an toàn pháp lÝ, được hưởng các quyền và tự do cơ bản đó vi phạm, kể cả từ phía các cơ quan Nhà nước và những người có chức vụ Chính v× vậy, một mặt Nhà nước đề ra pháp luật; mặt khác, chính Nhà nước, các cơ quan Nhà nước, những người có chức vụ đều có nghĩa vụ bắt buộc phải tuân thủ triệt để pháp luật, không có một tổ chức Nhà nước hoặc công chức nào được đặt mình đứng ngoài pháp luật, đứng trên pháp luật Mọi người và mọi tæ chức hợp pháp đều b×nh đẳng trước pháp luật Cùng với nguyên tắc này, Nhà nước ta tiến tới thực hiện nguyên tắc không cấm, tất nhiên phải trong khuôn khæ của nền đạo đức XHCN

và tôn trọng lợi ích của xă hội và của người khác Nguyên tắc này bảo đảm một mặt chống lại biểu hiện lộng quyền, lạm quyền và mặt khác chống những hành vi tự do, vô chính phủ

Giải quyết mối quan hệ công dân – Nhà nước là xây dựng chế độ trách nhiệm qua lại giữa Nhà nước và công dân (cá nhân), tức là giữa một bên là người đại diện quyền lực Nhà nước và một bên vừa là chủ thể, vừa là khách thể của quyền lực Nhà nước Ở đây, Nhà nước xác định cho m×nh, cho các cơ quan Nhà nước và những người có chức vụ trách nhiệm pháp lÝ râ ràng về các hành

vi của họ Công dân được đảm bảo quyền và khả năng bắt buộc cơ quan Nhà nước và những người có chức vụ phải chấp hành pháp luật, thực thi trách nhiệm của m×nh đối với họ

Muốn giải quyết mối quan hệ giữa công dân và Nhà nước th× Nhà nước phải đặt mục tiêu của m×nh là phục vụ lợi ích chính đáng của dân Hơn nữa, việc của đất nước là việc của dân, cho nên muốn làm việc của dân, cho nên muốn làm việc của đất nước th× phải tập hợp rộng răi, phát huy khả đầy đủ năng và trí tuệ của toàn dân đÓ cùng lo việc nước Đồng thời phải xây dựng một cơ chế

đÓ nhân dân kiểm soát có hiệu quả đối với các cơ quan Nhà nước và nhân viên Nhà nước Liên quan tới vấn đề này, phải từng bước hoàn thiện chế độ dân chủ

đại diện, nhưng cần hết sức coi trọng việc phát huy quyền dân chủ trực tiếp của nhân dân, tạo thành thói quen tốt trong sinh hoạt xă hội

Nhà nước pháp quyền XHCN là Nhà nước của dân, do dân bầu ra Do đó, một khi Nhà nước không cßn v× dân, nghĩa là nó không đáp ứng được lợi ích và nguyện vọng của nhân dân có quyền bày tỏ sự bất tín nhiệm đối với nói Đó là

cơ sở để Bác Hồ nói rằng: “Nếu Chính phủ làm hại dân th× dân có quyền đuổi

Chính phủ” (3)

Trong các chế độ cũ, Nhà nước là bộ máy của giai cấp bóc lột dùng để thống trị và áp bức nhân dân; cho nên viên chức, quan lại tự xưng là cha mẹ dân, đè đầu cưỡi cæ dân Trong chế độ dân chủ XHCN, người chủ Nhà nước là nhân dân; người cán bộ Nhà nước là do dân lựa chọn, được nhân dân ủy quyền là

“công bộc”; làm cán bộ là “làm đầy tớ cho nhân dân, chứ không phải là làm quan Cách mạng”(4) Trong các cơ quan Nhà nước, cán bộ vừa là lănh đạo, vừa là người hướng dẫn của nhân dân Do đó, “nếu không có nhân dân th× Chính phủ không đủ lực lượng Nếu không có Chính phủ, th× nhân dân không

có ai dẫn đường”(5) Chính v× vậy, trong Di chúc của m×nh, Chủ tịch Hồ Chí Minh đă nhắc nhở cán bộ, Đảng viên phải làm thế nào để xứng đáng vừa là người lănh đạo, vừa là người đầy tớ của nhân dân Là người đầy tớ, cán bộ phải trung thành, tận tụy, cần kiệm liêm chính, chí công vô tư, lo trước thiên

hạ, vui sau thiên hạ… Là người lănh đạo th× phải có trí tuệ hơn người, minh mẫn, sáng suốt, nh×n xa trông rộng, gần gũi và trọng dụng những người hiền tài, đức độ Bởi vậy, người thay mặt và người đại diện cho dân phải là người

có đức, có tài, phải vừa “hiền” lại vừa “minh”

3 Xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam XHCN của dân, do dân và v× dân phải dựa trên truyền thống, đặc điểm dân tộc, nhất là truyền thống chính trị của đất nước

Ngay từ khi Nhà nước Văn Lang được hình thành và qua hầu hết các triều đại phong kiến trước đây, trong không ít trường hợp chính quyền Nhà nước đã đóng vai trò tổ chức toàn thể dân tộc chống giặc ngoại xâm Khi đó, Nhà nước đại diện cho quyền lợi cơ bản sống cßn của cả dân tộc là độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lănh thổ quốc gia Trong quan hệ với phong kiến Trung Hoa trước đây, Nhà nước Đại Việt về h×nh thøc th× mềm dẻo, khôn khéo, nhưng mục tiêu bảo vệ độc lập tự chủ của quốc gia th× hết sức kiên định

Trong hơn 10 thế kỷ Bắc thuộc tæ chức bộ máy Nhà nước và chế độ quan chức của các triều đại nước ta tuy chịu ảnh hưởng của Nho giáo và Phật giáo, nhưng chúng vẫn được cải biên cho phù hợp với đặc điÓm chính trị - xã hội Việt Nam

và chịu ảnh hưởng của văn hoá bản địa từng tồn tại trước nó và cùng với nó Suốt cả 10 thế kỷ ấy, ông cha ta đã đấu tranh chống Bắc thuộc, chống đồng hoá, giành độc lập dân tộc và giữ g×n bản sắc văn hoá dân tộc; đồng thời cũng biết tiếp thu có chọn lọc những thành tựu chính trị - văn hoá của phong kiến

phương Bắc để xây dựng Nhà nước độc lập tự chủ theo hình thức Nhà nước Trung ương tập quyền Sự tiếp thu đó là một tất yếu lịch sử

Trong suốt thời kỳ bị thực dân Pháp thống trị, dân tộc Việt Nam đã kiên cường đấu tranh nhằm giành độc lập dân tộc Các phong trào yêu nước vào những năm cuối của thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX (như phong trào Cần Vương do các

sỹ phu phong kiến yêu nước lănh đạo nhằm tái dựng một Nhà nước quân chủ

an ninh; phong trào Đông Du của Phan Bội Châu nhằm xây dựng một chính thể như nước Nhật tư sản – quân chủ nghị viện; phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục của Phan Chu Trinh nhằm thiết lập một quốc gia độc lập theo mô hình của Pháp - Cộng hoà đại nghị tư sản; phong trào của Việt Nam Quốc Dân Đảng theo gương của Cách mạng Tân Hợi Trung Quốc…) đều nhằm giải phóng dân tộc và thiết lập Nhà nước theo mô h×nh dân chủ tư sản Mục tiêu của những phong trào đấu tranh trên đều không c ̣n phù hợp với hoàn cảnh lịch

sử đất nước nên bị thất bại

Thắng lợi vẻ vang của Cách mạng tháng Tám năm 1945 do Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh lănh đạo đã đưa lịch sử dân tộc Việt Nam nói chung và lịch sử Nhà nước ta nói riêng bước sang một trang sử mới Dưới

sự lănh đạo của Đảng, Nhà nước ta đã có những đóng góp to lớn trong quá trình Cách mạng, xứng đáng là công cụ đắc lực của nhân dân trong công cuộc đấu tranh giành và bảo vệ độc lập dân tộc, trong tæ chức và xây dựng cuộc sống mới, xă hội mới phù hợp với những truyền thống lịch sử và bản sắc dân tộc Việt Nam

Ngày nay, trong nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường với định hướng đi lên chủ nghĩa xă hội; việc mở cửa đối với bên ngoài sau khi b×nh thường hoá quan hệ với Mỹ; những yêu cầu dân chủ hoá đời sống xă hội đang đòi hỏi bộ máy Nhà nước phải được đổi mới theo hướng xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việc xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam không phải là quay lưng lại với quá khứ vẻ vang, xây dựng lại từ đầu một

bộ máy Nhà nước theo một đường hướng khác, mà là kế thừa và nâng lên tầm cao mới những giá trị truyền thống của Nhà nước để xây dựng và từng bước hoàn thiện Nhà nước pháp quyền Việt Nam XHCN

4 Xây dựng quyền lực Nhà nước của các công dân trên nền tảng một hệ thống pháp luật ngày càng hoàn thiện

Tư tưởng về xây dựng quyền lực Nhà nước trong quan hệ xă hội của các công dân thực chất là giải quyết mối quan hệ giữa quyền lực với pháp luật Trong đó pháp luật là cơ sở để duy trì quyền lực Nhà nước, bản thân Nhà nước vừa là công cụ tổ chức của giai cấp, lại vừa là h×nh thức thực hiện quyền lực công khai V× vậy, Nhà nước chỉ có thể biểu hiện ý chí phæ biến và quyền lực công khai của m×nh đối với xă hội, với mọi công dân thông qua pháp luật Xây dựng quyền lực Nhà nước trong quan hệ xă hội của các công dân là xây dựng một hệ thống pháp luật trên nền dân chủ thực sự, xuất phát từ nhân dân và v× nhân dân Pháp luật phải định hướng mọi công dân và tæ chức xă hội vươn tới cái chân,

thiện, mỹ, vươn tới tự do đớch thực của con người Để đạt được mục đớch đú, phỏp luật phải khỏch quan, cụng bằng, bỡnh đẳng và dõn chủ, lấy quyền con người, giải phúng con người làm trung tõm để xõy dựng quyền lực Nhà nước Quyền lực Nhà nước phải thuộc về nhõn dõn, phải thể hiện ý chớ của nhõn dõn,

là sự phản ỏnh khỏch quan cỏc nhu cầu xă hội, thỳc đẩy tiến bộ xă hội Mặt khỏc, khi đặt ra cỏc thiết chế của mình trong khuụn khổ phỏp luật, hoặc thiết lập cơ chế để kiểm tra tớnh hợp phỏp, hợp hiến của cỏc đạo luật, cỏc cơ quan quyền lực Nhà nước cũng phải làm sao cho hệ thống phỏp luật được xõy dựng trờn sự tự do và cỏc quyền cụng dõn được bảo đảm Phỏp luật XHCN thể hiện

ý chớ chung của xă hội, được bảo đảm bằng sức mạnh cộng đồng Nhà nước tụn trọng phỏp luật như một giỏ trị xă hội chung; đồng thời quyền lực Nhà nước là cơ sở, là tiền đề quan trọng nhất để bảo đảm cho phỏp luật cú được bản chất phỏp lí của nú Hệ thống phỏp luật của Nhà nước luụn là chỗ dựa cho việc

tổ chức và hoạt động của quyền lực làm giỏ đỡ cho việc xỏc định cỏc mục tiờu của quyền lực Nhà nước là vì con người, vì xă hội của cỏc cụng dõn Vì vậy, mọi thiết chế quyền lực Nhà nước phải thực sự bảo đảm tớnh cụng bằng, bình

đẳng và dõn chủ của xă hội cụng dõn Bảo đảm trờn nguyờn tắc mọi người đều bình đẳng trước phỏp luật

Xõy dựng quyền lực Nhà nước trong quan hệ với xă hội của cỏc cụng dõn là để bảo đảm cho mỗi cụng dõn được hưởng những quyền tự do vốn cú của họ và khụng thể bị tước bỏ Nhưng sự tự do của mỗi cụng dõn phải dẫn tới sự thống nhất của cả trật tự xă hội Sự thống nhất đú chống lại mọi sự chiếm đoạt quyền lực Nhà nước bởi cỏc cỏ nhõn chuyờn quyền đứng bờn trờn và bờn ngoài dõn, hoặc là loại bỏ sự vụ trỏch nhiệm và bất lực của những người cầm quyền Chớnh vì vậy, mỗi người dõn là một giỏ trị tuyệt đối của quyền lực Nhà nước

chứ “khụng thể là cụng cụ của bất kỳ ai, dự là cú mưu đồ tốt đẹp nhất” (6).

Thực chất quyền lực Nhà nước là quyền lực của mọi cụng dõn liờn hiệp lại tạo thành Nhà nước, chớnh cụng dõn giao cho người đại diện của mình thừa hành quyền lực đú Cơ quan Nhà nước tự nú khụng cú quyền mà chỉ thừa hành quyền lực do cụng dõn uỷ nhiệm Vì vậy, cụng dõn mới thật sự là chủ thể của quyền lực Nhà nước Xõy dựng quyền lực Nhà nước trong mối quan hệ với xă hội của cỏc cụng dõn là giải quyết mõu thuẫn giữa quyền lực Nhà nước tập trung với quyền lực và tự do của cụng dõn Xă hội phải cú quyền lực Nhà nước tập trung, nhưng khụng phải mọi nhu cầu của người lao động Nhà nước đều lo

được Bởi vỡ “khụng gian quyền lực Nhà nước là cú giới hạn, còn đối với cỏ

nhõn tự do thì khụng gian là vụ tận” (7) Do đú xõy dựng quyền lực Nhà nước

là phải tạo ra một hệ thống chớnh trị để làm cho hai mặt trờn trở thành điều kiện và nguyờn nhân của nhau Trong hai mặt đú, mặt cụng dõn là nền tảng, là ngọn nguồn, là mục đớch của mọi quyền lực Nhà nước Chớnh vì vậy, Nhà nước phỏp quyền XHCN là Nhà nước của dõn, do dõn và vì dõn

5.Nhà nước phỏp quyền XHCN phải được tổ chức và vận hành theo nguyờn tắc tập trung dõn chủ dưới sự lănh đạo của Đảng Cộng Sản

Tập trung dõn chủ là nguyờn tắc căn bản, là một yờu cầu tự nhiờn và tất yếu của việc xõy dựng Nhà nước phỏp quyền và nền dõn chủ XHCN với tư cỏch là một chế độ chớnh trị Vì nếu khụng cú dõn chủ thụng qua bàn bạc, thảo luận, tranh luận để chọn một giải phỏp hợp lí nhất thì khụng thể tạo được sự thống nhất thật sự Nhưng khụng cú tập trung để chuyển sự thống nhất từ quan niệm, nhận thức sang hành động, thỡ khụng bao giờ dõn chủ trở thành một giỏ trị hiện thực, một kết quả thực tế được “vật chất hoỏ” mà con người cú thể kiểm nghiệm, cảm nhận được một cỏch trực tiếp như cơm ăn, nước uống hàng ngày

Tập trung dõn chủ trong Nhà nước phỏp quyền XHCN là sự cần thiết hợp lí để cho dõn chủ trỏnh được những thúi xấu tệ hại của thứ dõn chủ bất chấp phỏp luật, kỷ cương, vượt quỏ hành động phỏp lí để rơi vào tự do, hỗn loạn, phỏ phỏch, vụ chớnh phủ Nú bảo đảm cho cỏc cơ quan quyền lực khụng thể trở nờn nhu nhược, bất lực mà cú thực quyền Nú kết hợp tớnh tụn trọng dõn chủ, tụn trọng cỏc quyết định của tập trung với tinh thần trỏch nhiệm của cỏc tổ chức và cỏc cỏ nhõn cú quyền lực

Điểm quan trọng của nguyờn tắc tập trung dõn chủ trong quản lí Nhà nước theo tinh thần của Nhà nước phỏp quyền là đề cao tinh thần tụn trọng phỏp luật, hoạt động hợp hiến, hợp phỏp, thực hiện sự bỡnh đẳng của mọi tổ chức và cỏ nhõn trước phỏp luật, xỏc lập rành mạch quy chế, chức trỏch, bổn phận cụng

chức trước Nhà nước và xă hội Đú là cơ sở để khẳng định rằng: “sự kết hợp

đỳng đắn tập trung và dõn chủ là yếu tố quyết định sức mạnh và hiệu lực của

bộ mỏy Nhà nước ta”.

- Tăng cường sự lónh đạo của Đảng đối với Nhà nước phỏp quyền XHCN là nhằm đảm bảo cho Nhà nước mang bản chất của giai cấp cụng nhõn, thực sự là Nhà nước của dõn, do dõn, vì dõn Hoạt động của Đảng thể hiện bản chất cỏch mạng và khoa học của chủ nghĩa Mỏc – Lờnin và tư tưởng Hồ Chớ Minh Sự lănh đạo của Đảng tạo điều kiện phối hợp và phỏt huy sức mạnh tổng hợp của

hệ thống chớnh trị, giỳp Nhà nước hoàn thành thuận lợi mọi nhiệm vụ của ḿnh Đảng lănh đạo Nhà nước được thể hiện bằng những phương thức khỏc nhau

Một là, Đảng lónh đạo Nhà nước để nú thể chế hoỏ đỳng đắn lập trường, cỏc

quan điểm chớnh trị cơ bản của mỡnh Hai là, Đảng định hướng hoạt động của

Nhà nước vào việc tổ chức thực hiện cú hiệu quả những nghị quyết đă được

thể chế hoỏ đú Ba là, Đảng lónh đạo cụng tỏc cỏn bộ ngay trong lĩnh vực Nhà

nước…

Để tăng cường sự lónh đạo của Đảng đối với Nhà nước, phải đổi mới và chỉnh đốn Đảng, nõng cao năng lực lónh đạo và sức chiến đấu của Đảng Vai trũ lănh đạo của Đảng đối với Nhà nước khụng phải nhờ vào uy quyền, mệnh lệnh, mà

ở trình độ năng lực vạch ra đường hướng chớnh trị đỳng đắn và thụng qua cụng tỏc tuyờn truyền, thuyết phục, làm cho mọi tổ chức và toàn xă hội tự giỏc chấp nhận, ở tớnh gương mẫu và vai trò tiờn phong chiến đấu của tổ chức Đảng, của đội ngũ cỏn bộ, Đảng viờn; ở sự gắn bú, tớn nhiệm của quần chỳng đối với