Văn Hóa Đạo Đức Kinh Doanh Toàn Cầu.doc

Văn Hóa Đạo Đức Kinh Doanh Toàn Cầu

Trang 1

cũng như quốc tế.Nhiều giả thuyết đã được đưa ra để thiết lập một hệ thống các

tiêu chuẩn đạo đức toàn cầu nói chung Khi áp dụng cho kinh doanh trong nước hay trong kinh doanh toàn cầu, các giá trị chung như : trung thực, liêm chính, công bằng, và vô tư … góp phần tạo nên một hệ thống đạo đức Khái niệm đạo đức

thương trường đã có nền móng tự hàng nghìn năm trước

Đạo đức kinh doanh điều chỉnh hành vi đạo đức của tất cả các thành viêntrong các tổ chức kinh doanh (hộ gia đình, công ty, xí nghiệp, tập đoàn) như : Bangiám đốc, các thành viên Hội đồng quản trị, công nhân viên chức Sự điều chỉnh nàychủ yếu thông qua công tác lãnh đạo, quản lý trong mỗi tổ chức đó Đạo đức kinhdoanh được gọi là đạo đức nghề nghiệp của họ

Đạo đức kinh doanh là khái niệm tưởng như rất xa xỉ nhưng thực tế lại rất đờithường Một doanh nghiệp có đạo đức kinh doanh là một doanh nghiệp không kiếmlời bằng sự lừa dối khách hàng, bằng sự hủy hoại môi trường, hay bằng sự bóc lộtngười lao động… Sự hủy hoại môi trường rất dễ bị phát hiện bởi người dân và các cơquan chức năng Sự bóc lột người lao động cũng dễ bị phanh phui và phản ứng bởicông đoàn và chính người lao động Tuy nhiên, hành vi lừa dối khách hàng lại thườngđược doanh nghiệp thực hiện một cách hết sức tinh vi và được che đậy thông quanhiều phương tiện hiện đại mà khách hàng rất khó nhận biết, hoặc dẫu có nhận biết

trong các hoạt động kinh doanh sản phẩm, dịch vụ phục vụ tiêu dùng đáng bị lên ánthì hành vi lừa dối trong kinh doanh giáo dục và đào tạo càng là điều không thể chấpnhận được Hiện có nhiều cơ sở chiêu sinh, mở lớp đào tạo về quản lý, trong đó cóchủ đề Văn hóa doanh nghiệp – một phần không tách rời của đạo đức kinh doanh Lẽđương nhiên, ai cũng nghĩ, một doanh nghiệp đã đi dạy cho người khác làm văn hóadoanh nghiệp thì không lý nào doanh nghiệp đó lại không xây dựng cho mình văn hóatrước Và khi đã có văn hóa doanh nghiệp rồi, vấn đề đạo đức kinh doanh hẳn sẽ đượcđặt lên hàng đầu Thế nhưng, thực tế không phải lúc nào cũng như nhiều người vẫntưởng

Bài tiểu luận này chúng tôi muốn đề cập đến vấn đề nóng hổi hiện nay là đạođức kinh doanh của các các DN Việt Nam , cũng như các công ty tập đoàn đa quốc

doanh ,đạo đức kinh doanh ,văn hóa kinh doanh ?

Trang 2

Nhóm 1 _Đề Tài _

_ Văn Hóa Đạo Đức Kinh Doanh Toàn Cầu

Phần I

CÁC KHÁI NIỆM , ĐẠO ĐỨC KINH DOANH VÀ

CƠ SỞ HÌNH THÀNH ĐẠO ĐỨC KINH DOANHKhái niệm đạo đức kinh doanh.

Đạo đức kinh doanh là một tập hợp các nguyên tắc, chuẩn mực có tác dụngđiều chỉnh, đánh giá, hướng dẫn và kiểm soát hành vi của các chủ thể kinh doanh.Đạo đức kinh doanh chính là phạm trù đạo đức được vận dụng vào trong hoạt độngkinh doanh

Đạo đức kinh doanh là một dạng đạo đức nghề nghiệp

Đạo đức kinh doanh có tính đặc thù của hoạt động kinh doanh - do kinh doanh là hoạtđộng gắn liền với các lợi ích kinh tế, do vậy khía cạnh thể hiện trong ứng xử về đạođức không hoàn toàn giống các hoạt động khác: Tính thực dụng, sự coi trọng hiệu quảkinh tế là những đức tính tốt của giới kinh doanh nhưng nếu áp dụng sang các lĩnhvực khác như giáo dục, y tế hoặc sang các quan hệ xã hội khác như vợ chồng, cha

mẹ con cái thì đó lại là những thói xấu bị xã hội phê phán Song cần lưu ý rằng đạođức kinh doanh vẫn luôn phải chịu sự chi phối bởi một hệ giá trị và chuẩn mực đạođức xã hội chung

I-Các nguyên tắc và chuẩn mực của đạo đức kinh doanh.

1.Tính trung thực.

Không dùng các thủ đoạn gian dối, xảo trá để kiếm lời Giữ lời hứa, giữ chữ tíntrong kinh doanh Nhất quán trong nói và làm Trung thực trong chấp hành luật phápcủa nhà nước, không làm ăn phi pháp như trốn thuế, lậu thuế, không sản xuất và buônbán những mặt hàng quốc cấm, thực hiện những dịch vụ có hại cho thuần phong mỹtục Trung thực trong giao tiếp với bạn hàng (giao dịch, đàm phán, ký kết) và ngườitiêu dùng: Không làm hàng giả, khuyến mại giả, quảng cáo sai sự thật, sử dụng tráiphép những nhãn hiệu nổi tiếng, vi phạm bản quyền, phá giá theo lối ăn cướp Trungthực ngay với bản thân, không hối lộ, tham ô, thụt két, "chiếm công vi tư"

2.Tôn trọng con người.

Đối với những người cộng sự và dưới quyền, tôn trọng phẩm giá, quyền lợi chínhđáng, tôn trọng hạnh phúc, tôn trọng tiềm năng phát triển của nhân viên, quan tâmđúng mức, tôn trọng quyền tự do và các quyền hạn hợp pháp khác

Đối với khách hàng,tôn trọng nhu cầu, sở thích và tâm lý khách hàng

Trang 3

Đối với đối thủ cạnh tranh, tôn trọng lợi ích của đối thủ Gắn lợi ích của doanhnghiệp với lợi ích của khách hàng và xã hội, coi trọng hiệu quả gắn với trách nhiệm

xã hội

Bí mật và trung thành với các trách nhiệm đặc biệt

Đối tượng điều chỉnh của đạo đức kinh doanh là chủ thể hoạt động kinh doanh.Theo nghĩa rộng, chủ thể hoạt động kinh doanh gồm tất cả những ai là chủ thể của cácquan hệ và hành vi kinh doanh: Tầng lớp doanh nhân làm nghề kinh doanh

Khách hàng của doanh nhân: Khi là người mua hàng thì hành động cuả họ đều xuấtphát từ lợi ích kinh tế của bản thân, đều có tâm lý muốn mua rẻ và được phục vụ chuđáo Tâm lý này không khác tâm lý thích "mua rẻ, bán đắt" của giới doanh nhân, dovậy cũng cần phải có sự định hướng của đạo đức kinh doanh Tránh tình trạng kháchhàng lợi dụng vị thế "Thượng đế" để xâm phạm danh dự, nhân phẩm của doanh nhân,làm xói mòn các chuẩn mực đạo đức Khẩu hiệu "Bán cái thị trường cần chứ khôngphải bán cái mình có" chưa hẳn đúng!!

3.Phạm vi áp dụng của đạo đức kinh doanh.

Đó là tất cả những thể chế xã hội, những tổ chức, những người liên quan, tác độngđến hoạt động kinh doanh: thể chế chính trị, chính phủ, công đoàn, nhà cung ứng,khách hàng, cổ đông, chủ doanh nghiệp, người làm công

Chức năng cơ bản của đạo đức là: đạo đức điều chỉnh hành vi của con người theocác chuẩn mực và quy tắc đạo đức đã được xã hội thừa nhận bằng sức mạnh của sựthôi thúc lương tâm cá nhân, của dư luận xã hội, của tập quán truyền thống và củagiáo dục

Từ "đạo đức" có gốc từ latinh Moralital (luân lý) - bản thân mình cư xử và gốc từ Hylạp Ethigos (đạo lý) - người khác muốn ta hành xử và ngược lại ta muốn họ ở TrungQuốc, "đạo" có nghĩa là đường đi, đường sống của con người, "đức" có nghĩa là đứctính, nhân đức, các nguyên tắc luân lý

Đạo đức là tập hợp các nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực xã hội nhằm điều chỉnh, đánhgiá hành vi của con người đối với bản thân và trong quan hệ với người khác, với xãhội

Từ giác độ khoa học, “đạo đức là một bộ môn khoa học nghiên cứu về bản chất tựnhiên của cái đúng -cái sai và phân biệt khi lựa chọn giữa cái đúng - cái sai, triết lý vềcái đúng - cái sai, quy tắc hay chuẩn mực chi phối hành vi của các thành viên cùng

một nghề nghiệp” (từ điển Điện tử American Heritage Dictionary).

Với tư cách là một hình thái ý thức xã hội, đạo đức có đặc điểm:

thể

người theo các chuẩn mực và quy tắc đạo đức đã được xã hội thừa nhận bằng

Trang 4

sức mạnh của sự thôi thúc lương tâm cá nhân, của dư luận xã hội, của tập quántruyền thống và của giáo dục

Đạo đức quy định thái độ, nghĩa vụ, trách nhiệm của mỗi người đối với bản thân cũngnhư đối với người khác và xã hội Vì thế đạo đức là khuôn mẫu, tiêu chuẩn để xâydựng lối sống, lý tưởng mỗi người

Những chuẩn mực và quy tắc đạo đức gồm: Độ lượng, khoan dung, chính trực khiêmtốn, dũng cảm, trung thực, tín, thiện, tàn bạo, tham lam, kiêu ngạo, hèn nhát, phản bội,bất tín, ác…

Đạo đức khác với pháp luật ở chỗ:

mà mang tính tự nguyện, các chuẩn mực đạo đức không được ghi thành vănbản pháp quy

Phạm vi điều chỉnh và ảnh hưởng của đạo đức rộng hơn pháp luật Pháp luật chỉ điềuchỉnh những hành vi liên quan đến chế độ xã hội, chế độ nhà nước; còn đạo đức baoquát mọi lĩnh vực của thế giới tinh thần Pháp luật chỉ làm rõ những mẫu số chungnhỏ nhất của các hành vi hợp lẽ phải, hành vi đạo lý đúng đắn tồn tại bên trên luật

4.Lắng nghe khách hàng.

Để biết rõ họ sẽ phản ứng như thế nào luôn là một công cụ hữu hiệu khi doanhnghiệp muốn sản phẩm hay kế hoạch xúc tiến kinh doanh trở nên hiệu quả hơn Việc lắng nghe khách hàng còn mang lại cho công ty lợi ích khác là giải quyết nhữngphàn nàn của khách hàng một cách sáng tạo cũng chính là một trong những cách pháthiện các ý tưởng mới về sản phẩm hay dịch vụ, cơ hội cải tiến

Bên cạnh đó, lắng nghe ý kiến của nhân viên là điều rất quan trọng nếu muốn lắngnghe khách hàng Hãy tổ chức các cuộc họp với nhân viên bàn về các khách hàngquan trọng của công ty và họ sẽ đóng góp nhiều ý kiến để có thêm nhiều cơ hội cảitiến

Trang 5

để tăng cường lợi thế cạnh tranh của mình Cạnh tranh hiện nay không chỉ là cạnhtranh về sản phẩm mà còn phải làm tốt công tác chăm sóc khách hàng

Chăm sóc khách hàng không chỉ là nhiệm vụ của nhân viên bán hàng mà bất kỳ cánhân nào trong doanh nghiệp cũng phải thực hiện nhiệm vụ nào đó cho một số ngườikhác trong doanh nghiệp của mình, tức là ai cũng có khách hàng và đó là khách hàngnội bộ của doanh nghiệp

Việc chăm sóc khách hàng phải bắt nguồn từ sự cam kết của lãnh đạo cấp cao nhất

và nhất quán trong mọi phòng ban Sau đây là sáu bí quyết giúp chăm sóc khách hàngtốt nhất:

6.Tạo sự an tâm của khách hàng đối với nhãn hiệu.

Vì người mua thường cảm thấy an tâm khi mua những nhãn hiệu mà mình đã từngbiết, từng nghe nói đến nhiều Một nhãn hiệu nghe lạ tai ít có cơ may được kháchhàng quan tâm đến

7.Sự trung thành của khách hàng đối với nhãn hiệu của doanh nghiệp.

Thông qua việc giữ chân khách hàng dễ dàng hơn, nhất là khi khách hàng đã thỏamãn với nhãn hiệu của doanh nghiệp Khách hàng thường vẫn có tâm lý ngại thay đổinhãn hiệu, thậm chí còn quảng cáo không công cho nhãn hiệu đã quen dùng Mức độtrung thành của khách hàng cao sẽ làm tăng ảnh hưởng đến kênh phân phối, vì ngườibán hàng thích bày bán những nhãn hiệu mà khách hàng muốn mua nhiều

8.Tin tưởng của khách hàng về chất lượng.

Thể hiện thông qua sự cảm nhận của người mua về chất lượng của một nhãn hiệu, vì chấtlượng của nhã hiệu không nhất thiết dựa vào sự hiểu biết rõ những qui cách, phẩm chất củanhãn hiệu mà chất lượng thấy được là những gì khách hàng cho rằng nó nói lên chất lượng.Tin tưởng của khách hàng về chất lượng sẽ tác động trực tiếp lên quyết định

mua hàng cũng như sự trung thành với nhãn hiệu Nó cũng thuận lợi và biện minh được chomột giá bán cao hơn mà người mua cũng dễ dàng chấp nhận Ngoài ra, nó còn là cơ sở chodoanh nghiệp mở rộng nhãn hiệu trong các lãnh vực khác có liên quan

9.Tạo cho khách hàng có sự liên kết giữa sản phẩm và nhãn hiệu.

Thông qua việc nối trí nhớ của khách hàng đến với nhãn hiệu một cách trực tiếp hay gián

Trang 6

liên tưởng đến nước mắm Phú Quốc Sự liên kết mạnh của nhãn hiệu có thể là cơ sở cho việc

mở rộng nhãn hiệu như trà chanh Lipton có được lợi thế cạnh tranh do sự liên kết của nhãnhiệu Lipton Nếu một nhãn hiệu được định vị một cách vững chắc dựa vào một thuộc tínhthen chốt của sản phẩm sẽ là một rào cản đối với các nhãn hiệu khác muốn cạnh tranh

II- Đạo đức cần cho thương hiệu

Không phải quá ngạc nhiên, tại hầu hết các thị trường phát triển, một vụ vi phạm

về các chuẩn đạo đức kinh doanh bị phạt rất nặng Tuy nhiên, "án phạt" nặng nhất chonhững trường hợp đó chính là việc người tiêu dùng tẩy chay dùng sản phẩm

thông báo rằng: các sản phẩm của Coca-cola và Pepsi chứa nhiều độc tố quá mức chophép, các nhà quản trị của hai thương hiệu này đã phản ứng quá mức Họ đâm đơn lênkiện cáo buộc của CSE Và kết quả các sản phẩm của họ bị phản đối ở thị trường này

Ắt hẳn, rất nhiều người hiểu, cáo buộc của CSE là thái quá Và xét về góc độ lýtính, phản ứng của nhà quản trị hai thương hiệu này là có cơ sở Nhưng, vấn đề làngười tiêu dùng, có chấp nhận sự phản ứng đó ở mức nào

Lấy ví dụ này để thấy rằng, rõ ràng, ở những thị trường phát triển, người tiêu dùngđược định danh đúng nghĩa là “thượng đế” Và bất kì những gì ảnh hưởng đến quyềnlợi của người tiêu dùng luôn luôn bị phản đối Do vậy cách làm ở đây là “thuyết phục"với thái độ mềm mỏng chứ không phải là "kiện tụng" Và người tiêu dùng được quyền

từ chối, vì tại thị trường của họ đã xác lập những giá trị thực tế, mà ở đó, yếu tố đạođức quyết định cho sức sống của thương hiệu.( điển hình là trà thảo mộc DR>Thanh

Ở Việt Nam, các tập đoàn lớn, cũng có thái độ ứng xử tương tự khi gặp sự cố Cònnhớ, khi cơn “bão melamine”, quét sang thị trường Việt Nam, vẫn có những tên tuổilớn gặp sự cố Đó là trường hợp của Mead Johnson bị nghi ngờ là có nhiễm melamine

ở một thị trường khác Lập tức, họ xác nhận lại mức độ chính xác của thông tin Vàkịp thời đưa thông tin đó đến người tiêu dùng với dạng “thuyết phục” Bởi vì, hơn aihết, họ ý thức được sự "nguy hiểm” nếu những điều tiếng này tiếp tục tồn tại Điềuquan trọng là, những giá trị chân thật, khả tín chính là điều cần thiết để bảo vệthương hiệu của mình Và một tên tuổi lớn như Mead Johnson, không thể "chối đâyđẩy" những thông tin như thế với khách hàng của

mình Bởi vì, họ hiểu rằng, ngay khi mình "vô can”, những câu chuyện đại loại nhưvậy sẽ là "thông tin xấu” làm hoen ố hình ảnh và làm hạn chế sức sống của thươnghiệu

Trang 7

Vấn đề là tại sao, phần lớn các doanh nghiệp của Việt Nam không ý thức hay ýthức không đầy đủ sự tác động của những sự cố này đến thương hiệu của mình? Điềunày có lẽ lý giải một phần: những chuẩn giá trị của đạo đức kinh doanh đã khôngđược tôn trọng, và hệ lụy của nó, ắt hẳn không thể hiện ngay nước mắt, mà từ từ vàlâu dài Và điều quan trọng nhất, khi người tiêu dùng, không còn sự tín nhiệm, niềmtin, tất cả những giá trị khác sẽ chẳng còn ý nghĩa nào nữa

Tất nhiên, thị trường có những quy luật của riêng nó Tuy nhiên, cách làm khônkhéo là tác động vào những quy luật đó để nó chuyển động theo chiều hướng tích cực,

có lợi cho doanh nghiệp

được những nhà quản trị doanh nghiệp xác lập trong từng hành động cụ thể và trải đềutrên tất cả những lĩnh vực mà doanh nghiệp đang hoạt động, kinh doanh

Và khi nào các doanh nghiệp Việt Nam ý thức đầy đủ những điều như vậy, cơ hội đểvươn lên vẫn còn rộng mở, ngược lại, tất cả những nỗ lực để xây dựng thươnghiệu,vẫn là điều gì đó xa vời và không thực tế

 Đưa đạo đức vào trong kinh doanh như thế nào ?

Hầu hết các doanh nghiệp đều công nhận đạo đức trong kinh doanh là một vấn đề

quan trọng nhưng nhiều doanh nghiệp lại tỏ ra lúng túng không biết phải làm thế nào

để đưa vấn đề này vào trong các hoạt động của mình Dựa trên kinh nghiệm từ nhiềucông ty trên thế giới và kết quả các nghiên cứu khoa học, dưới đây là một số gợi ý choviệc cần làm và yếu tố cần có để thực hiện đạo đức trong doanh nghiệp

Thực tế cho thấy nhiều hành vi phi đạo đức của các nhân viên là do ảnh hưởng xấu từcấp lãnh đạo Nếu lãnh đạo đồng tình tiếp tay cho các hành vi như khai man thuế, làmgian, làm ẩu, qua mặt đối tác… thì không thể đòi hỏi sự trung thực của nhân viên

“Thượng bất chính hạ tắc loạn” ! Ngược lại, sự quyết tâm tôn trọng các giá trị đạođức, cho dù trong nhiều trường hợp phải chịu thua thiệt, và sự gương mẫu trong việcthực hiện những giá trị này của lãnh đạo sẽ tạo niềm tin và động lực cho mọi ngườicùng nhau làm ăn chân chính

Phạm trù đạo đức thường rất rộng và trừu tượng, nhiều khi còn mang tính chủ quan

Do đó, để cụ thể hóa việc thực hiện các vấn đề đạo đức, mỗi doanh nghiệp nên xâydựng và áp dụng một bộ những quy tắc đạo đức thống nhất Bộ quy tắc này được xem

là một cẩm nang hướng dẫn cho nhân viên và là cơ sở để giải quyết các vấn đề liên

Trang 8

bốn phần chính:

1 Sự ủng hộ và yêu cầu thực hiện đạo đức của lãnh đạo doanh nghiệp

2 Cam kết và trách nhiệm của doanh nghiệp với nhân viên

3 Các giá trị đạo đức và trách nhiệm mà nhân viên phải thực hiện đối với đồngnghiệp, lãnh đạo, khách hàng, chính quyền và cộng đồng

4 Các phương thức thông tin và cách giải quyết các vướng mắc liên quan đến đạođức

Như vậy, trong bộ quy tắc đạo đức thì trách nhiệm của doanh nghiệp và lãnh đạođược nêu ra trước, sau đó mới đề cập đến trách nhiệm của nhân viên Trong thực tế,

được trình bày đẹp, sinh động, ngắn gọn và dễ hiểu để phát cho mọi nhân viên Doanhnghiệp không nên sao chép rập khuôn các quy tắc đạo đức chung chung hoặc thuêcông ty tư vấn viết thay, mà nên tổ chức cho tất cả nhân viên cùng đóng góp xây dựngcác quy tắc, tự đề ra trách nhiệm và hướng giải quyết khi xảy ra các vấn đề liên quanđến đạo đức Các quy tắc cũng cần được cập nhật, điều chỉnh định kỳ cho phù hợp vớitình hình thực tế và nguyện vọng của nhân viên Khi được đóng góp ý kiến thì cácnhân viên sẽ coi bộ quy tắc này là của chính mình nên sẽ tự giác thực hiện nó Khi đóđạo đức trong kinh doanh không phải là

những nội quy cứng nhắc trên giấy mà sẽ trở thành một nét văn hóa sống động trongcông ty

Xây dựng một bộ quy tắc chỉ là bước đầu đưa đạo đức trở thành nét văn hóa sốngđộng trong công ty Bộ quy tắc dù đầy đủ và rõ ràng đến đâu cũng không thể bao quáthết tình hình thực tế Vì thế, việc hiểu và thực hiện đạo đức trong doanh nghiệp cũngcần được xem như huấn luyện các kỹ năng bán hàng, giao tiếp… Trong hoạt độnghàng ngày của doanh nghiệp sẽ phát sinh rất nhiều tình huống mới làm nhân viên lúngtúng không biết phải xử lý thế nào cho đúng về mặt đạo đức, như nhắm mắt cho qua

để đạt chỉ tiêu hay nên dừng lại để kiểm tra khi phát

hiện sản phẩm bị lỗi, hoặc có nên đuổi việc nhân viên khi vi phạm một lỗi nào đó?Trải qua những tình huống như vậy, doanh nghiệp cần tổ chức các chương trình huấnluyện về đạo đức kinh doanh để giúp nhân viên biết cách xử lý vấn đề cho đúng Cóthể đó là các khóa học tập trung hay ngoài giờ hoặc các buổi hội thảo, nói chuyệnchuyên đề, hay thi đố vui xử lý tình huống, diễn kịch tuyên truyền, thi viết báo tườnghay vẽ tranh cổ động… Nhiều công ty cũng có sáng kiến xây dựng các tình huống

Trang 9

mẫu hoặc phát triển các quy tắc đạo đức chung thành những đoạn phim ngắn chiếucho nhân viên xem

Nhiều công ty như Motorola hay Sundstrand đã thành lập một hội đồng gồm cácnhân viên thường trực và chuyên trách về đạo đức Khi có thắc mắc gì về vấn đề nàythì nhân viên của công ty sẽ liên lạc với hội đồng này Tương tự, các công ty PacificBell và Marathon Oil cũng đã thành lập các “đường dây nóng”giải quyết các vấn đề

về đạo đức kinh doanh Tập đoàn Texas Instruments thì xây dựng kênh thông tin qua

hệ thống thư điện tử, nhân viên ở khắp thế giới để có thể liên lạc trực tiếp với nhữngngười chuyên trách vấn đề ở tổng công ty tại Mỹ Tuy nhiên, cũng cần tránh việc ỷ lại

và dồn hết trách nhiệm vào những người chuyên trách

Trang 10

Thương hiệu trong nền kinh tế thị trường :

Theo cơ chế cạnh tranh của thị trường tự do, trong bất cứ ngành hàng nào, từ hàngtiêu dùng nhanh, hàng điện máy, ngành quần áo thời trang hay các ngành dịch vụ,…các thương hiệu luôn xuất hiện, cạnh tranh và tồn tại trong những phân khúc giá khácnhau

Lấy ví dụ tại thị trường Việt Nam Trong ngành dầu gội, giá bán của Sunsilk đắt gầngấp 3 lần giá bán của dầu gội đầu Mỹ Hảo Trong ngành điện máy, giá bán của tiviSony đắt gấp đội so với giá của nhãn hiệu nội địa Darling Trong ngành dịch vụ quảngcáo hay trong dịch vụ về luật, giá dịch vụ của các hãng nước ngoài đắt hơn từ 3 đến

10 lần so với giá của các công ty của Việt Nam

cTuy có mức chênh lệch giá rất lớn giữa các thương hiệu ở phân khúc thấp sovới phân khúc cao cấp, nhưng càng ngày, chất lượng sản phẩm (hay dịch vụ) giữa cácphân khúc càng bớt khác biệt Ngày nay, nếu bỏ nhãn hiệu đi và cho người kháchhàng dùng thử, nhiều loại sản phẩm và dịch vụ có giá rất chênh nhau những lại hầunhư không tạo ra sự khác biệt

Trên thực tế các tập đoàn đa quốc gia đã chuyển khâu sản xuất của nhiều loại sảnphẩm và các ngành dịch vụ sang các nước đang phát triển, nơi mà giá nhân công rẻhơn tại thị trường tiêu thụ nhiều lần

Chuyện gì đã xảy ra khi mức chênh lệch giá không thể hiện ở các ích lợi củasản phẩm hay của dịch vụ? Và tại sao người ta phải bỏ thêm những khoản tiền lớn đểđược sử dụng thương hiệu mà họ yêu thích?

II-Vấn đề về lợi nhuận và đạo đức kinh doanh.

Hiện nay bất cứ nhà kinh doanh nào cũng đều muốn nâng giá của sản phẩm,hay của dịch vụ lên càng cao càng tốt Khi một sản phẩm có giá cao, rõ ràng khả năng

Trang 11

mang lại lợi nhuận sẽ tăng lên đáng kể, mà công sức và thời gian và chi phí kinhdoanh sẽ giám xuống Còn gì bằng khi mà một chai bia Heineken có giá bán gần gấp

3 lần chai bia Sài Gòn (trên thực tế mức lợi nhuận sẽ chênh nhau đến cả chục lần) Tạisao một đôi giày thể thao Nike được sản xuất tại Việt Nam có giá xuất xưởng chưa tới

15 Đô-la Mỹ lại có giá bán gần 200 Đô-la Mỹ?

Tất cả những người làm kinh doanh, những chuyên gia marketing và các giámđốc nhãn hiệu đều có chung một khát khao là làm sao có thể nâng được giá bán củasản phẩm lên thật cao ở mức tối đa mà người tiêu dùng có thể chấp nhận Một vấn đề lớn được đặt ra rằng liệu đã đến lúc phải làm rõ chuyện “bóc lộttrắng trợn” của những người chủ thương hiệu đối với người tiêu dùng? Theo nhưnhững gì đang xảy ra, liệu các chủ thương hiệu có quá nhẫn tâm và tham lam khi nângmức giá lên cao quá mức như vậy?

Trong tác phẩm “No Logo”, Naomi Klein đã nêu ra thực tế là người tiêu dùng

ở các nước phương tây đã thấy rõ tình trạng này từ những thập niên chín mươi của thế

kỷ XX Đã có hàng loạt những cuộc biểu tình phản đối và tẩy chay các nhãn hiệu toàncầu Theo như những gì mà mọi người thấy được thì có lẽ người tiêu dùng đang bị cáctập đoàn sở hữu những thương hiệu lớn bóc lột “tới tận xương”

Nếu mọi chuyện đúng như vậy thì tất cả những người làm nghề xây dựngthương hiệu đều là những kẻ tham lam, vô đạo đức và lừa bịp khách hàng chăng?

Là một người đã nhiều năm làm nghề truyền thông tiếp thị với mục đích xây dựng nênnhững thương hiệu có giá trị cao (tức làm cho người tiêu dùng phải “hài lòng” bỏ tiền

ra mua và sử dụng thương hiệu được quảng bá), tác giả bài viết này đã thật sự “sốc”khi đọc được những tài liệu trong cuốn sách của tiến sĩ Naomi Klein

Là chuyên gia quản lý thương hiệu, hoặc là một chủ doanh nghiệp, liệu có gìsai khi chúng ta muốn tạo nên những thương hiệu “đắt hơn những nhãn hiệu khácnhiều lần” mà vẫn hấp dẫn người tiêu dùng? Liệu có gì trái với đạo đức kinh doanhtrong việc tìm cách bắt người tiêu dùng phải trả thêm tiền chỉ bởi sản phẩm được gắnthêm một cái tên “khác biệt”?

 Sự thật phía sau những cảm nhận đắt giá.

Số liệu thực tế cho thấy, sự trung thành của người tiêu dùng (hay nói cách khác

là sự lệ thuộc của họ) vào các thương hiệu đắt tiền luôn bền vững và ngày càng tăng.Trong một nghiên cứu về người uống bia tại thị trường Việt Nam, khi trả lời cho câuhỏi: “nếu được thoải mái lựa chọn thì bạn sẽ chọn loại bia nào?”, hơn 70% ngườiđược hỏi đã trả lời Heineken

Quả thật là các thương hiệu mạnh luôn có giá cao hơn hẳn những đối thủ cạnhtranh cùng ngành hàng Tuy vậy, nếu bạn tìm hiểu kỹ lưỡng thì sẽ thấy rằng, các sảnphẩm “cao cấp” đắt tiền luôn được ưa chuộng, và ngày càng được ưa chuộng hơn.Trong một đợt phỏng vấn bỏ túi với khoảng 60 phụ nữ được hỏi ý kiến, tất cả mọingười đều chọn Sunsilk làm dầu gội thay vì chọn một nhãn dầu nội địa khác có chấtlượng tốt và giá rẻ hơn

Trang 12

Trong cuốn “The Cult of The Luxury Brand” (tạm dịch Mốt Xài Hàng HiệuSang Trọng) nêu ra một số dẫn chứng về xu hướng thích xài hàng hiệu của người tiêudùng Đặc biệt tại Châu Á, người dân ngày càng thích chọn mua những loại hàng hóa

có nhãn hiệu rất đắt tiền (có đến 94% phụ nữ ở Tokyo sử dụng sản phẩm của LouisVuitton – một nhãn hiệu hàng hóa thuộc loại đắt nhất thế giới) Hẳn việc ưa chuộngcác sản phẩm giá cao sẽ cho cảm nhận là sản phẩm tốt hơn, dẫn đến việc sẽ hài lònghơn khi sử dụng

Dựa trên những phân tích về giá trị của sản phẩm và giá trị của thương hiệu, chúng ta

dễ thấy được là một sản phẩm mang thương hiệu sẽ tạo ra 2 loại giá trị khác biệt rất rõràng: giá trị lý tính và giá trị cảm tính

Giá trị lý tính: Đây chính là những lợi ích mà một loại hàng hóa, hay một loại dịch vụ

mang lại cho người tiêu dùng Cà phê đơn thuần là một loại thức uống gây nghiện vàgiúp người uống tỉnh táo hơn, sảng khoái hơn Uốn tóc là một dịch vụ giúp cho các bàcác cô có mái tóc kiểu cách và đẹp hơn Nếu một sản phẩm không có thương hiệu, nóđược gọi là hàng hóa

Giá trị cảm tính: Là một loại giá trị do các thương hiệu mang lại Khi một loại hàng

hóa với những đặc điểm cụ thể tạo nên sự khác biệt, người bán hàng sẽ được gắn thêmtên gọi cho hàng hóa đó để người tiêu dùng dễ phân biệt, dễ nhận biết Chính cái tên

mà người bán hàng gắn cho loại sản phẩm có những đặc điểm khác biệt là lý do đểcho chúng ta phải trả thêm tiền để mua sản phẩm đó Nói một cách khác, sản phẩm đó

có kèm theo thương hiệu Thương hiệu cà phê Highland có giá trên dưới 20 ngàn một

ly, trong khi ly cà phê của dì Ba bán ở góc đường (cũng ngon không kém) thì giá chỉ

có 4 ngàn đồng

Dịch vụ cũng vậy, uốn một cái đầu tại tiệm uốn tóc bình dân Hồng ở trongxóm giá chỉ 100 ngàn đồng, nhưng cũng uốn một kiểu tóc tương tự ở tiệm Khôi sangtrọng thì giá suýt soát 1 triệu đồng Tuy nhiên, sự khác biệt về giá cả không chỉ bởicái tên thương hiệu Trên thực tế, sự chênh lệch về giá ở đây thể hiện mức độ cảmnhận, hay nói cách khác là lượng cảm xúc tốt mà người khách hàng có được từ sảnphẩm hay dịch vụ có cái tên đặc thù đó

 Hãy xem xét sự khác biệt.

Trước hết, tất cả mọi người đều phải công nhận rằng hàng hiệu thứ thật luônluôn có những đặc điểm khác biệt vượt trội với chất lượng “không thể chê vào đâuđược” Kế đến là nó tạo ra các giá trị cảm tính như sự tự hào, sự hãnh diện và rất tựtin cho người xài hàng hiệu Làm sao mà lại có thể không tự hào khi bạn mặc mộtchiếc áo sơ mi “hàng độc” có giá đến 6 triệu đồng, đeo một cái thắt lưng có giá 18triệu đồng và đi một đôi giày da nai “chính hiệu” có giá gần 30 triệu đồng,…Một thương hiệu đắt tiền luôn tạo ra sự khao khát của người tiêu dùng và làm cho họthỏa mãn hơn rất nhiều so với một nhãn hiệu bình dân

Như vậy sự thỏa mãn chính là điều khác biệt cơ bản Một thương hiệu bình dân

sẽ đáp ứng cho những nhu cầu cơ bản của khách hàng bằng các giá trị lý tính, nhưngmột thương hiệu cao cấp sẽ tạo ra thêm những giá trị cảm tính và các giá trị cảm tínhnày là loại mà không dễ gì mà người tiêu dùng có được (như sự hãnh diện, sự thỏa

Trang 13

mãn, sự tự tin,…) Các giá trị cảm tính này thực tế là các cảm xúc tốt ở mức độ cao và

sẽ xuất hiện mỗi khi nhãn hiệu được sử dụng

Bạn nên biết rằng giá trị của một vật chính là lượng cảm xúc tốt mà vật đómang lại cho người sử dụng Đây cũng là điểm khác biệt lớn hoặc rất lớn về giá bángiữa nhãn hiệu thường và nhãn hiệu cao cấp Để tạo ra một thương hiệu “đắt tiền” làmột công việc cực kỳ khó khăn, bởi nếu người tiêu dùng không “cảm thấy” và khôngtin rằng thương hiệu có giá trị đúng như giá bán thì chắc chắn họ sẽ không thể nào cóđược cái cảm giác sử dụng “hàng hiệu” và không đời nào họ bỏ tiền ra để mua

Theo những phân tích trên đây, việc tạo ra một nhãn hiệu cao cấp sẽ đòi hỏi rấtnhiều tiền bạc cũng như nhiều thời gian Để duy trì sự “cao cấp” đó thì còn là việckhó khăn hơn nữa Thật may mắn là cuối cùng, những người làm nghề xây dựng nêncác thương hiệu đắt tiền đã có thể tự hào rằng mình đang làm những việc rất có đạođức chứ không phải là việc phi đạo đức như nhiều người lầm tưởng Bằng việc tạo ra những thương hiệu cao cấp và cực kỳ sang trọng, người làmthương hiệu đã mang lại cho người tiêu dùng những cảm giác thỏa mãn, những phútgiây hạnh phúc không dễ có được trong cuộc sống Hàng hiệu là một công cụ làm chosản phẩm, hay dịch vụ trở nên đầy cảm hứng, tạo ra sự thỏa mãn và hài lòng cho hàngngàn hoặc hàng triệu người trong cái thế giới đầy stress và buồntẻnày

tính và giá trị cảm tính Tuy nhiên đó cũng chưa phải là tất cả

Sự hy sinh nằm sau thương hiệu cao cấp

Một chiếc túi Longchamp bán với giá 500$ trong khi giá thành SX chỉ khoảngbằng 1/10, giày Nike giá bán 200$ trong khi giá thành 15$, Giày da nai chính hiệu giá30mil VND khoảng 1 năm tiền lương của lao động phổ thông Người tiêu dùng bị bóclột, họ phải trả nhiều tiền cho những giá trị vô hình, mà giá trị vật chất của chúngkhông hơn các SF no-name khác Điều đó nghe thật bất công.Nhưng thử đứng ở góc độ của các thương hiệu cao cấp xem để có được giá bán nhưvậy họ đã phải hy sinh những gì?

 Năng khiếu trời cho.

- LANVIN một hãng thời trang cao cấp mà thân chủ của nó, bà Lanvin đã cốnghiến cả cuộc đời với niềm đam mê thời trang và lòng yêu thương cô con gái vô bờbến, và đương nhiên là cả năng khiếu nữa

- Kenzo, đó là tài năng là quyết tâm của một sinh viên Nhật lập nghiệp tạiPháp

- Jean Paul Gautier, sự sáng tạo tuyệt vời với những tác phẩm thời trang độcđáo có một không hai

Trên tất cả đó là năng khiếu nghệ thuật của những người làm nên các SF đó một thứ

mà ta không thể đong đếm như vật chất được, vậy làm sao có thể tính nó bằng tiềnvải, phụ liệu và giá gia công được?

Trang 14

Cùng nhiều tên tuổi khác như Coco-Channel, Christian Dior, YSL, đó là những tàinăng nghệ thuật mà tạo hóa ban cho thế giới của chúng ta, và đương nhiên là tính cảông bố cô Mercedes, một tài năng kỹ thuật nữa, những người đã tạo ra những sảnphẩm thật sự cao cấp

 Lịch sử.

Bên cạnh tài năng, đó là quá trình phát triển lịch sử, hàng chục năm khôngngừng nỗ lực không ngừng phấn đấu, và trong quá trình cạnh tranh đó nhiều thươnghiệu đã hy sinh không đủ sức lực tồn tại và nhường chỗ cho các thương hiệu nhưLevi's, adidas, Nike, Lịch sử là giá trị chứa trong sản phẩm, mà nhiều hãng đã phảighi vào SF "since…."

 Cơ hội tồn tại.

Không phải năng khiếu, không phải lịch sử, họ phải hy sinh cái gì? Đó là cơhội tồn tại Nếu một thưong hiệu định vị cao cấp ngay khi mới ra đời gặp thất bại thìsao? nếu HighLand cũng rơi vào trường hợp như Laser thì sao? Giá trị về mặt cơ hội

có thể lớn như tổn thất của Laser, Liệu bạn có đủ can đảm để định vị cao cấp cho sảnphẩm của mình hay không? xét trên góc độ này thì 20K/ly cà phê cũng đáng đấy chứ!

 Ngoài ra, còn nhiều sự hy sinh khác nữa.

Hàng tồn kho giám giá: một chiếc áo old navy giá 30$ nhưng sau một thời giantồn kho nó sẽ được bán với giá 1$, thấp hơn giá thành Đó là sự hy sinh về mặt tiền tệ

Hy sinh về số lượng để có limited editions, để có chiếc áo sơ mi 600$, biết đâu

họ đã phải hy sinh việc bán 100 chiếc áo 6$

Đó còn là sự đầu tư vào cửa hàng, vào con người, vào quy trình và nhiều yếu

tố khác nữa, nhằm làm nên một sản phẩm cao cấp

Bởi những sự hy sinh có thể có nên không phải ai cũng dám cho ra đời nhữngthương hiệu cao cấp

Còn những người sử dụng chúng là ai? Ca sĩ, diễn viên, doanh nhân, CEO, nhàđầu tư chứng khoán, kẻ thừa kế … những người có những khoản thu nhập khácngười Những khoản thu nhập nhờ tài năng, nhờ bóc lột sức lao động, nhờ may mắn

… Như vậy bán các thương hiệu cao cấp cho họ cũng không thể gọi là bóc lột được,

có chăng chỉ gọi đó là một sự phân phối lại thu nhập mà thôi Chủ thương hiệu cao cấp thu tiền về mua xe xịn, chủ hãng xe gửi tiền ngân hàng, chủngân hàng mua bất động sản, chủ bất động sản lại mua 1 chai coca Đó là một chuỗicủa những sự phân phối lại, có ai bóc lột ai đâu C'est la vie! Cuốn "No-logo" -NaoMi Klein mà mình chưa đọc đã thấy tức rồi, chắc chắn nókhông chỉ làm cho tác giả Nguyễn Nam Trung sốc mà có thể còn gây ra làn sóng phảnứng của những người làm thương hiệu và sở hữu thương hiệu

Có thể nói, chưa khi nào, người ta thấy được những sự kiện vi phạm vệ sinh an toànthực phẩm lại gia tăng trong thời gian vừa rồi

Trong khi dư luận chưa kịp lắng xuống vụ “nguyên liệu quá hạn sử dụng” của Tậpđoàn rượu nước giải khát Việt Nam, Tân Hiệp Phát, thì lại nổi lên vụ hàng trăm tấn

Trang 15

thực phẩm vi phạm nhãn mác và hạn sử dụng của Vinafood, một tập đoàn kinh doanhthực phẩm hàng đầu Việt Nam

Lùi xa hơn một chút, ta thấy được vụ khủng hoảng melamine ở sữa Và rồi lại đếnviệc thiếu hàm lượng đạm như đã ghi ở bao bì của một loạt nhãn hàng sữa bị pháthiện Tất cả những điều đó đặt ra vấn đề: Tại sao hiện tượng này lại diễn ra ngày càngnhiều Và đứng ở góc độ kinh doanh, hiện tượng đó nói lên điều gì?

III-Lợi nhuận là trên hết

Từ mà cơ quan truyền thông dung gần đây để nói về hiện tượng Vinafood, là “tẩután” Tức là, sau khi bị cơ quan hữu quan phát hiện mức độ vi phạm, chính Vinafood

đã “tuồn” toàn bộ lượng hàng này trở lại thị trường

Có lẽ, do mức thiệt hại lớn, nếu số lượng hàng này bị tiêu hủy, nên Vinafood đã quyếtđịnh như trên Một quyết định thiên về phần "lợi" hơn là “tín” và “đức” Đạo đức, có

lẽ, không được những người làm kinh doanh ở Vinafood xem như một phẩm chất, yếu

tố cần thiết để thực hiện trong quá trình kinh doanh

Nếu xét từ góc độ người tiêu dùng, liệu họ còn đủ dũng cảm để sử dụng những giòheo, sườn cốt lếch hay xúc xích của Vinafood? Và lượng hàng đã được tuồn ra, vớinhững người thiếu thông tin vẫn sử dụng, hậu quả để lại sẽ là gì?

Cách sự kiện vừa rồi hơn 1 tháng, một “tên tuổi lớn” khác, Tân Hiệp Phát, đã chối đâyđẩy, khi hàng trăm tấn nguyên liệu bị phát hiện đang tồn trong kho của mình Tuynhiên, sau khi nhận được kết quả giám định của cơ quan phụ trách về an toàn vệ sinhthực phẩm là họ "vô can” thì lập tức, một "chiến dịch” dội bom người tiêu dùng quatruyền thông, đã được các nhà quản trị của Tân Hiệp Phát thực hiện rầm rộ

Tất nhiên, với một tập đoàn có khá nhiều kinh nghiệm về marketing và thương hiệu,việc làm của Tân Hiệp Phát, nhận được nhiều ý kiến bình luận khác nhau Tất nhiên,việc họ khôi phục lại niềm tin, ít nhất là của kênh phân phối, như Coop Mart, BigC đã là một "nỗ lực" mà không phải doanh nghiệp nào cũng đủ khả năng và nguồnlực, làm được Tuy nhiên, sự kiện đã qua vẫn để lại những "gờn gợn”, mà kết quảthống kê sau đó của báo Sài Gòn Tiếp Thị cho thấy: số lượng người dùng các nhãnhiệu của Tân Hiệp Phát đã giảm hẳn

Và những thông tin sau đó càng làm mức độ hoài nghi của người tiêu dùng tăng lên,khi Tân Hiệp Phát xin được chuyển mục đích sử dụng của lô hàng này sang làm thức

ăn gia súc Câu hỏi tại sao lại được đặt ra, vấn đề nằm ở chỗ: Tránh thiệt hại

IV ĐẠO ĐỨC KINH DOANH TẠI VIỆT NAM

THỰC TẠI VÀ GIẢI PHÁP

( TS NGUYỄN HOÀNG ÁNH -ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG HÀ NỘI )

1.Thực trạng đạo đức kinh doanh ở Việt Nam

Trang 16

Đạo đức kinh doanh là một vấn đề mới ở Việt Nam Các vấn đề như đạo đức kinhdoanh, văn hóa kinh doanh, văn hóa doanh nghiệp… mới chỉ nổi lên kể từ khi ViệtNam thực hiện chính sách Đổi mới và tham gia vào quá trình quốc tế hóa và tòan cầuhóa vào năm 1991 Trước đó, trong thời kinh tế kế hoạch tập trung, những vấn đề nàychưa bao giờ được nhắc tới Trong thời kỳ bao cấp, mọi hoạt động kinh doanh đều doNhà nước chỉ đạo, vì thế những hành vi có đạo đức được coi là những hành vi tuânthủ lệnh cấp trên Do khan hiếm hầu hết hàng hóa tiêu dùng, để mua được đã là rấtkhó, nên không ai có thể phàn nàn về chất lượng hàng hóa Vì cầu vượt quá cung, chấtlượng phục vụ trong mạng lưới cung cấp vô cùng thấp nhưng ít người dám thanphiền Vào thời gian đó, các ngành công nghiệp của Việt Nam chưa phát triển, có rất

ít nhà sản xuất và hầu hết đều thuộc sở hữu nhà nước, nên không cần quan tâm đếnvấn đề thương hiệu hay sở hữu trí tuệ Hầu hết lao động đều làm việc cho nhà nước,nơi mà kỷ luật và chế độ lương thưởng đều thống nhất và đơn giản Tìm được việclàm trong cơ quan Nhà nước là rất khó khăn nên không có chuyện đình công hay mâuthuẫn lao động Mọi hoạt động trong xã hội đều phải tuân thủ quy định của Nhà nướcnên những phạm trù trên là không cần thiết

Tuy nhiên, kể từ khi Việt Nam tham gia quốc tế hóa, có nhiều phạm trù mới đượcxuất hiện như: quyền sở hữu trí tuệ, an toàn thực phẩm, đình công, thị trường chứngkhoán… và vì thế khái niệm đạo đức kinh doanh trở nên phổ biến hơn trong xã hội.Qua kết quả phân tích các số liệu điều và những tài liệu thu thập qua sách báo, chúng

ta có thể rút ra được những kết luận sau về thực trạng đạo đức kinh doanh ở ViệtNam

1.1 Nhận thức của người Việt Nam về đạo đức kinh doanh

Cho đến nay, có rất ít sách chuyên môn về đạo đức kinh doanh được xuất bản ởViệt Nam, và hầu hết là được dịch từ sách của Mỹ Cuốn sách đầu tiên về đề tài nàyđược xuất bản ở Việt Nam có lẽ là cuốn: “WHAT'S ETHICAL IN BUSINESS?” byVerne E.Henderson, của Nhà xuất bản McGraw - Hill Ryerson Cuốn sách này được

dịch giả Hồ Kim Chung dịch là “Đạo đức kinh doanh là gì?” và được Nhà Xuất bản

Văn hóa phát hành tháng 11 năm 1996 Tuy nhiên, nội dung cuốn sách khá mơ hồ,không đầy đủ, nên đã không gây được nhiều sự chú ý trong giới nghiên cứu ở ViệtNam Thời gian gần đây, do áp lực của tiến trình toàn cầu hóa, đã có khá nhiều bàibáo trên các báo và tạp chí như: Chúng ta (Tạp chí lưu hành nội bộ của công ty FPT,

Trang 17

doanh nghiệp (tờ thời báo cho giới doanh nhân Việt Nam do Phòng Thương mại và

và tạp chí khác như: Saigon Times, Thời báo kinh tế Sài Gòn, báo Lao động, etc.Nhưng các bài báo này thường chỉ dừng ở việc nhận định về những sự kiện gần đây ởViệt Nam có liên quan đến đạo đức kinh doanh hoặc cung cấp về một số vụ việc trêncác sach báo nước ngoài, chứ không tiến hành khảo sát hay đưa ra một khái niệm cụthể nào về đạo đức kinh doanh Hầu hết các trường Đại học, Cao đẳng dạy về kinhdoanh ở Việt Nam đều chưa có môn học này, hoặc nếu có cũng chỉ dừng ở hình thứcmôn tự chọn Trong nội dung của các môn học có

liên quan như kinh doanh quốc tế hay quản trị kinh doanh cũng chưa đề cập đến kháiniệm này, hoặc nếu có thì nội dung cũng quá sơ sài Ví dụ, trong giáo trình môn Vănhóa kinh doanh tại một trường Đại học Kinh tế ở Việt Nam có giành một chương choĐạo đức kinh doanh nhưng lại coi đạo đức kinh doanh là việc tuân thủ pháp luậptrong kinh doanh! Quan niệm như vậy là quá hạn hẹp, chưa đánh giá hết tầm quantrọng của khái niệm này Do áp lực của tiến trình toàn cầu hóa, các phương tiệnthông tin đại chúng ở Việt Nam đề cập khá nhiều đến vấn đề này nhưng lại không đưa

ra được một khái niệm chuẩn mực nào Chính vì vậy,mặc dù thường được nghe vềđạo đức kinh doanh nhưng cách hiểu của người dân, của các

doanh nghiệp về vấn đề này còn khá mơ hồ Thực trạng đó đã được thể hiện khá rõqua kết quả của cuộc điều tra 40/60 số người được hỏi xuyên nghe nhắc đếnnhững vấn đề lien quan đến đạo đức kinh doanh, 20/60 đôi khi nghe nhắc đếnvấn đề này Lưu ý là cuộc điều tra này được tiến hành ở Hà Nội, thủ đô và là thànhphố lớn thứ hai của Việt Nam, nên con số này chưa phải là cao Nhưng khi đượchỏi về quan niệm, thế nào là đạo đức kinh doanh, 55/60 số người được hỏi cho

“Đạo đức kinh doanh là tuân thủ đúng pháp luật”, chỉ có 5/60 người được hỏi cho

“Đạo đức kinh doanh là bảo vệ quyền lợi cho khách hàng” và không ai cho đạo

đức kinh doanh phải bao gồm cả hai khái niệm trên! Chính sự hiểu biết mơ hồ này

về đao đức kinh doanh đã dẫn đến những thiếu hụt trong thực thi của doanh nghiệp

1.2.Trách nhiệm của doanh nghiệp với xã hội (corporate social responsibility CSR)

Để tìm hiểu vấn đề này, chúng tôi tập trung vào 2 khía cạnh, trách nhiệm củadoanh nghiệp với chất lượng hàng hóa và vấn đề bảo vệ môi trường Câu hỏi thứ nhất

về vấn đề này được đặt ra là: “Doanh nghiệp sẽ làm gì nhận được thông tin là có một

số hàng hóa của mình bị kẻ xấu tráo đổi với những hàng kém chất lượng, mà bằng hình thức bên ngoài không có khả năng phân biệt được, có thể gây tác hại cho người tiêu dùng?” Câu hỏi này dựa trên một tình huống có thật là năm 1981, một người

bệnh tâm thần đã cho thuốc độc vào một số lọ thuốc giảm đau nhãn hiệu Tylenol doJohnson & Johnson (J&J) sản xuất và bày bán ở các quầy hàng bán thuốc trong nhữngsiêu thị ở thành phố Chicago Sự kiện trên đã làm bảy người thiệt mạng và cảnh sátkhông bắt được thủ phạm Mặc dù vụ việc đáng

Trang 18

tiếc này chỉ xảy ra ở Chicago và bộ phận an ninh cho rằng người thủ phạm chỉ chothuốc độc vào một số lọ Tylenol đã bày bán ở những siêu thị này, ban lãnh đạo J&J đãcương quyết tiến hành thu hồi để kiểm định toàn bộ 31 triệu lọ thuốc Tylenol đã phânphối không chỉ ở Mỹ mà ở toàn thế giới, vì theo J&J, không có gì bảo đảm là thủphạm chỉ bỏ thuốc độc vào các lọ Tylenol lúc đã bày bán, mà không bỏ vào trong lúcsản xuất hoặc trước khi được phân phối Toàn bộ chi phí để thực hiện quyết định trên

là 100 triệu USD Tuy nhiên, sự thể hiện trách nhiệm xã hội cao của công ty Johnson

& Johnson cộng thêm chiến dịch PR đúng

đắn đã giúp Tylenol giành lại vị trí trên thương trường chỉ trong vòng 6 tháng Nhưng

trong cuộc diều tra của chúng tôi, chỉ có 42 người , chiếm 42%, chọn phương án “Thu hồi ngay toàn bộ lô hàng đó, chấp nhận thua thiệt về kinh tế”, 50 người, chiếm 50% chọn phương án là “Thông báo tại nơi bán, và để người tiêu dùng tự quyết định”, thậm chí có 8 người, chiếm 8%, chọn phương án ”Không làm gì cả, vì không phải lỗi tại công ty của mình”!

Câu hỏi thứ hai là: ”Cho biết quan điểm của bạn, khi một công ty XK sang thị trường EU nước tương có tỷ lệ chất 3 - MPCD nằm trong phạm vi cho phép của Luật Việt Nam,nhưng lại vượt gấp nhiều lần tỷ lệ cho phép của EU?” cũng dựa trên một sự kiện có thật là năm 2002, nước tương của Chinsu, một công ty khá có tiếng ở Việt Nam, đã bị Cơ quan kiểm nghiệm chất lượng thực phẩm của Bỉ phát hiện có chứa chất

3 MCPD một chất độc hóa học có thể gây bệnh ung thư ở động vật và con người

-ở mức 86 mg/ kg, trong khi đó, tiêu chuẩn của EU chỉ cho phép -ở mức 0.05 mg/ kg, tức là gấp gần 200 lần Nhưng công ty Chinsu tuyên bố không chịu trách nhiệm vì họ

không XK nước tương sang Bỉ Sản phẩm đó

có thể được một công ty nào khác tái xuất sang hoặc là hàng nhái Hơn nữa, tuy hàmlượng 3 - MCPD trong nước tương của họ cao hơn mức quy định của EU nhưng lạinằm trong phạm vi cho phép của Việt Nam! Sự kiện này lần đầu tiên đã cảnh báo các

cơ quan chức năng và người tiêu dùng Việt Nam về tác hại của chất 3 - MCPD trongnước tương, một sản phẩm vốn được coi làa an toàn vì sản xuất từ đậu tương, là sảnphẩm tự nhiên Đây chính là yếu tố châm ngòi cho scandal năm 2007 về việc 90%doanh nghiệp sản xuất nước tương ở Việt Nam bị cơ quan chức năng tuyên bố viphạm VSATTP, do hàm lượng chất 3 - MCPD

vượt quá mức cho phép, gây điêu đứng cho ngành công nghiệp này Kể từ đó, toàn thể

các doanh nghiệp sản xuất nước tương đều được yêu cầu phải dán nhãn: “Không có 3

- MCPD”lên sản phẩm của mình.

Có lẽ do vụ việc này đã quá nổi tiếng nên quan điểm của người được hỏi trong

cuộcđiều tra này đã rõ ràng hơn 33% số người được hỏi cho đó là “Vi phạm luật pháp”, 25% cho là “Vi phạm đạo đức kinh doanh” và 42% cho là vi phạm cả hai!

Không ai coi doanh nghiệp là không vi phạm Nhưng kết quả này vẫn cho thấy sự mơ

hồ trong phân định giữa luật pháp và đạo đức kinh doanh, vì ở đây đúng ra là doanhnghiệp đã vi phạm cả hai, do khi XK hàng hóa vào nước nào phải tuân thủ quy địnhcủa nước đó

Trang 19

Câu hỏi về trách nhiệm của doanh nghiệp với môi trường cũng dựa trên thực tế là

có nhiều doanh nghiệp nước ngoài đầu tư vào Việt nam đã lợi dụng những yếu kémtrong quy định về bảo vệ môi trường của Việt Nam để sử dụng những công nghệ sảnxuất gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến sức khỏe của người lao động và dân cư,nhằm tiết kiệm chi phí Các ví dụ cho vấn đề này rất phổ biến ở Việt Nam như: cácnhà máy dệt không có thiết bị làm sạch không khí, gây bệnh phổi cho công nhân và cưdân xung quanh, nhà máy da giầy sử dụng xả nước thải gây ô nhiễm nguồn nước, cáccông ty xây dựng không che chắn công trình gây ô nhiễm cho khu vực, không có thiết

bị bảo hộ cho người lao động dẫn đến tỷ lệ tai

nạn lao động cao….Trong trường hợp này, doanh nghiệp tuy không vi phạm luật phápnhưng rõ ràng đã cố tình vi phạm đạo đức kinh doanh, vì họ hoàn toàn ý thức đượctác hại của hành vi này Nhưng quan điểm của người được hỏi ở đây lại khá bao dung

và ôn hòa! Trả lời cho câu hỏi: “Cho biết quan điểm của bạn về việc một công ty nướcngoài đến lập nhà máy ở Việt Nam để lợi dụng sự lỏng lẻo trong những quy định về

môi trường của Việt Nam?“, chỉ có 75% cho là “Không thể chấp nhận được, họ đã vi phạm đạo đức kinh doanh”, còn 25% lạicho là “Bình thường thôi, kinh doanh cần biết tận dụng cơ hội” Kết quả này cho thấy thực tế

là vấn đề môi trường còn ít được quan tâm ở Việt Nam và người Việt Nam còn quá lệthuộc vào luật pháp khi đánh giá về đạo đức kinh doanh của doanh nghiệp

1.3 Vấn đề sở hữu trí tuệ (Intellectual property) ở Việt Nam

Đây là vấn đề nóng, không chỉ ở Việt Nam mà còn ở hầu hết các nước đangpháttriển khác Tình trạng vi phạm SHTT tràn lan ở Việt Nam có nhiều nguyên nhân.Trước hết,cho đến đầu thế kỷ XX Việt Nam là nước nông nghiệp lạc hậu, nhữngthành tựu về các sản phẩm cần bảo hộ như kiểu dáng công nghiệp, phát minh,… hầunhư chưa có, nên không có các quy định về bảo hộ SHTT Hơn nữa, là nước có nềnvăn hóa trọng tập thể, người Việt Nam không có truyền thống bảo hộ sở hữu cá nhân.Trong thời phong kiến và cả thời kỳ trước hội nhập ở Việt Nam, các nhà nghiên cứu,văn nghệ sĩ, đều sống bằng lương chứ luật pháp không quy định chế độ bản quyền tácgiả, thù lao cho tác giả rất ít ỏi vì quan niệm là phải phục vụ tập thể Vấn đề này chỉđược thật sự đặt ra sau năm 1991, khi Việt Nam thamgia vào tiến trình hội nhập vànhất là sau năm 1997, khi Việt Nam ký Hiệp định TRIPS Nhưng với thời gian quángắn ngủi, chỉ hơn 10 năm so với lịch sử bảo hộ hàng trăm năm của các nước Âu -

Mỹ, ý thức về bảo hộ quyền SHTT của người dân Việt Nam còn rất sơ sài Một lý donữa cho việc vi phạm SHTT tràn lan ở Việt Nam là nguyên nhân kinh tế Khi thunhập của người dân còn quá thấp, trong khi giá cả các sản phẩm có bản quyền lại quácao và rất phổ biến thì khó có thể hy vọng SHTT sẽ được tôn trọng Một ví dụ về vấn

đề này là về việc xuất bản cuốn sách về cậu bé phù thủy Harry Potter của J.K.Rowling, một tác phẩm văn học thiếu nhi rất được ưa chuộng ở Việt Nam Tháng 8năm 2007, cùng với thiếu

Trang 20

nhi trên toàn thế giới, trẻ em Việt Nam rất hồi hộp chờ mong tập 7 và cũng là tập cuốicùng trong Bộ sách này: Harry Potter and the Deathly Hallows, nhưng lúc đó chỉ cóbản tiếng Anh Cùng với phong trào học tiếng Anh, việc đọc sách bằng nguyên bảnngày càng phổ biến hơn Hơn nữa, nếu muốn đọc bản dịch các em sẽ phải chờ chừng

6 tháng nữa Nhưng các bậc cha mẹ ở Việt Nam lại bị đặt trước một tình thế nan giảinếu họ muốn bảo vệ bản quyền Giá bìa của quyển sách này là 38 USD, trong khi thunhập bình quân đầu người của Việt Nam năm 2007 chỉ ở mức trên 600 USD và giá

Một cách vi phạm SHTT khá phổ biên ở Việt Nam là việc công ty cố tình đặttên cho nhãn hiệu hàng hóa của mình tương tự một nhãn hiệu nổi tiếng đã có trước đểtrốn tránh luật rpháp và gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng Ví dụ cho tình trạng nàyquá nhiều, như Hongda và Honda, La Vierge và La Vie, … Kết quả điều tra về vấn đềnày đã khẳng định cho nhận định trên về SHTT ở Việt Nam Để trả lời cho câu hỏi:

“Cho biết quan điểm của bạn về việc một công ty cố tình đặt tên nhãn hiệu hàng hóa của mình gần giống với một nhãn hiệu hàng hóa nổi tiếng ?", chỉ có 16 người cho là

“Vi phạm luật pháp“, 37 người cho là: ”Vi phạm đạo

đức kinh doanh“, và 47 người cho là: “Không vi phạm gì cả vì không hoàn toàn giống“ Đáng chú ý là trong số 47 người không cho là vi phạm, có 8 người sinh viên,

là nhóm người ít nhiều có được học về vấn đề này, chứng tỏ SHTT còn là vấn đề nangiải ở Việt Nam trong thời gian tới

1.4 Quan hệ giữa chủ doanh nghiệp và người lao động

Thời gian qua, đình công đang là một vấn đề nóng ở Việt Nam Theo thống kê, từnăm 1995 đến nay tại Việt Nam đã xảy ra hơn 1.000 cuộc đình công lớn nhỏ Chỉ tínhriêng trong quý 1/2007 đã xảy ra 103 cuộc đình công tại 14/64 tỉnh, thành phố với hơn62.700 lượt công nhân lao động tham gia Nhiều nhất là tại Đồng Nai với 35 cuộc,tiếp đến là Bình Dương 22 cuộc, Tp.HCM 26 cuộc trong đó 98/103 cuộc đình công

là do lý do kinh tế Các nguyên nhân chính dẫn đến đình công bao gồm:

- Người lao động không hài lòng với điều kiện làm việc, môi trường ô nhiễm,công cụ lao động không được thẩm tra, an toàn lao động kém, không có kiểm tra sứckhỏe định kỳ cho nhân công và tình trạng tai nạn nghề nghiệp khá phổ biến

- Để thu hút đầu tư nước ngoài, Luật Đầu tư Việt Nam đưa ra mức lương tốithiểu rất thấp (chỉ có 35USD/tháng trong Luật ĐTNN 1997) nên mặc dù không làmtrái luật pháp nhưng mức lương các doanh nghiệp trả cho lao động vẫn rất thấp so vớimặt bằng giá cả Vì thế, người lao động không hài lòng và không trung thành vớidoanh nghiệp

- Xuất thân từ nông dân, hầu hết người lao động thiếu kiến thức về Luật Laođộng và thiếu kỹ năng làm việc trong môi trường công nghiệp nên nanwg suất laođộng thấp và có những phản ứng trái pháp luật khi có xung đột

Trang 21

Điều đáng ngạc nhiên là tình trạng này xảy ra không chỉ ở các doanh nghiệp tưnhân trong nước, được coi là ít vốn và không am hiểu luật pháp, mà còn rất phổ biến

ở nhiều doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, đặc biệt là Đài Loan và Hàn Quốc.Theo Viện Công nhân và Công đoàn thuộc Liên đoàn Lao động Việt Nam, trong 10năm qua đã có 878 cuộc đình công xảy ra tại các doanh nghiệp FDI, chiếm 70,7%tổng số cuộc đình công ở Việt Nam

Một ví dụ điển hình cho vấn đề này là sáng ngày 25 tháng 7 năm 2007, ở khuchế xuất Linh Trung I (quận Thủ Đức, thành phố Hồ Chí Minh), một cuộc biểu tìnhcủa 1300 công nhân đã diễn ra tại công ty Danu Vina (công ty 100% vốn Hàn Quốc)

vì chính sách lương bổng bất hợp lý của công ty này Từ tháng 7 năm 2007, công tytăng lương thêm 50.000 đồng (khoảng 3 USD) cho công nhân làm từ 1 đến 5 năm và

70000 đồng (gần 4 USD) cho công nhân làm từ 5 đến 7 năm Tuy nhiên, việc tănglương chỉ áp dụng cho những công nhân ký hợp đồng từ tháng 7 trở về trước của cácnăm, còn những người ký hợp đồng từ tháng 8 trở đi thì không giải quyết Ngoài ra,công ty trả tiền chuyên cần ở mức 25.000 đồng/tháng là quá thấp, bữa ăn giữa catrị giá 4.000 đồng không bảo đảm chất lượng; công ty không có nhà để xe, không cóchỗ để giày dép dẫn đến xe hư, mất dép; phòng vệ sinh thiếu nước ảnh hưởng đếnsức khỏe và sự an toàn của người lao động

Kết quả của một cuộc điều tra của Viện Công nhân và Công đoàn năm 2007,được tiến hành ở các địa phương tập trung nhiều công ty vốn đầu tư nước ngoài như

Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa - VũngTàu, Vĩnh Phúc, Bắc Ninh và Hải Dương, cho thấy công nhân tại 45% các công tyFDI than phiền về lương thấp, tại 16% công ty, công nhân phải làm thêm giờ quánhiều (có doanh nghiệp làm thêm đến 500 - 600 giờ/năm) Hầu hết các công nhân ởcác công ty có vốn đầu tư nước ngoài nhận mức lương chỉ khoảng từ 800.000 VND(50USD) đến 1.000.000 VND (62 USD) một tháng Như vậy, chỉ có 30% công nhân ởcông ty FDI có thể trang trải được chi phí cuộc sống Để nâng cao thu nhập hàngtháng cho chi tiêu hàng ngày, 42,5% công nhân phải làm

nhiều xí nghiệp may mặc, tỷ lệ nữ công nhân làm việc thêm giờ lên tới 55%, nhiềungười làm 16h một ngày đến khi ngất xỉu, nhưng cũng chỉ được nghỉ hôm đó, hôm

thứ được!

Trong vòng ba năm kể từ 2007 trờ về trước, hơn 20% công nhân ở các công

ty FDI không được tăng lương, mặc dù theo luật pháp, cứ ba năm công nhân phảiđược tăng lương một lần Kể cả khi được tăng, mức tăng cũng ít hơn quy định Rấtnhiều xí nghiệp cũng không thực hiện những điều ghi trong hợp đồng với công nhân

và các hợp đồng lao động tập thể, như mức tăng lương, giờ làm việc và các trợ cấp xãhội, bao gồm nghỉ phép định kỳ, đau ốm, tình trạng mang thai và đền bù cho tai nạnlao động Cho đến nay, chỉ 50% công ty FDI ký hợp đồng lao động tập thể để đảmbảo lợi ích cho người lao động, điều dẫn đến bất

đồng giữa người lao động và chủ

Trang 22

Để giải quyết tình trạng này, Viện đã tổ chức một cuộc thanh tra gắt gao vàđưa ra những hình phạt cứng rắn cho những công ty vi phạm luật lao động, bao gồm

cả thiếu cung cấp bảo hiểm y tế và bảo hiểm thân thể Viện cũng đề nghị Nhà nướcsửa đổi Luật Lao động và các luật có liên quan để xây dựng khung pháp lý cho đình

vấn đề cần được sớm giải quyết để bảo vệ quyền lợi cho người lao động và nâng caotính hấp dẫn cho môi trường đầu tư ở Việt Nam, nhằm thu thút các nhà đầu tư nướcngoài

Có lẽ do vấn đề quan hệ chủ - thợ đã được đề cập nhiều trên các phương tiệnthông tin đại chúng, nên trong cuộc điều tra của chúng tôi, kết quả trả lời khá khảquan Luật pháp Việt Nam quy định chủ doanh nghiệp không có quyền từ chối nhậnlao động nữ với lý do đang nuôi con nhỏ, lao động nữ có con nhỏ dưới 3 tuổi đượcquyền đi làm muộn 1h và không bị buộc phải làm thêm giờ Nhưng trên thực tế, quyđịnh này chỉ được tuân thủ tại các cơ quan nhà nước và ít được để ý tại các doanh

nghiệp tư nhân hay FDI Khi được yêu cầu phát biểu quan điểm về việc “Một doanh nghiệp từ chối tiếp nhận lao động nữ đang nuôi con nhỏ hoặc buộc làm thêm giờ khi lao động nữ đang nuôi con dưới 3 tuổi”, 25% số người được hỏi cho là vi phạm luật pháp, 66,67% cho là vi phạm đạo đức kinh doanh và chỉ có 5 người (chiếm 8.33%) cho là không vi phạm, vì mọi người lao động có nghĩa vụ làm việc như nhau Như

vậy, chúng ta có thể cho là mặc dù còn những hạn chế về nhận thức nhưng đại đa sốngười tham gia điều tra đã có ý thức tương đối rõ ràng về vấn đề này!

1.5 Nghĩa vụ và trách nhiệm về măt đạo đức của doanh nghiệp với các nhà đầu tư

(The moral rights and duties between a company and its shareholders)

Đây là vấn đề còn rất mới mẻ ở Việt Nam do thị trường chứng khoán ViệtNam còn rất non trẻ (chưa đầy 10 tuổi) nên những quy định về tính trung thực trongbáo cáo tài chính, công khai thông tin với các nhà đầu tư của doanh nghiệp,… vẫn cònchưa chặt chẽ Vì vậy, thời gian qua đã xuất hiện hiện tượng các doanh nghiệp đưa ranhững thông tin chưa chính xác để trục lợi, gây lao đao cho nhiều nhà đầu tư

Vụ việc nghiêm trọng đầu tiên là việc Joint stock Bien Hoa ConfectioneryCompany (Bibica) gian dối trong việc khai báo kết quả kinh doanh năm 2002 và 6tháng đầu năm 2003 Bibica là một trong 21 công ty đăng ký lên sàn đầu tiên ở ViệtNam và là công ty niêm yết đầu tiên trong ngành bánh kẹo Vì vậy, các nhà đầu tưtrông đợi rất nhiều vào lợi nhuận của công ty sau khi niêm yết Để nâng cao năng lựccạnh tranh trên thị trường, thời gian này công ty đã đồng loạt triển khai các dự án đầu

tư mới nhằm mở rộng sản xuất – kinh doanh, đầu tư phát triển các sản phẩm mới(bánh trung thu, Layer Cake, chocolate), xây dựng Nhà máy Bánh kẹo Biên Hòa 2…nên số nợ ngân hàng gia tăng Thêm vào đó, giá nguyên liệu đầu vào tăng nhanh, tìnhhình nhân sự trong bộ phận Tài chinh - Kế toán có nhiều biến động đã làm gia tăngthêm các khó khăn cho công ty Trước tình hình đó, công ty cần thu hút thêm các nhà

Trang 23

đầu tư để gia tăng vốn nên đã đưa ra một báo cáo tài chính không chính xác Khi vụviệc vỡ lở, các cổ đông được biết năm 2002, Công ty đã lỗ 10,086 tỷ đồng (tươngđương 7.500.000 USD), gần gấp đôi con số lỗ 5,4 tỷ đồng mà công ty từng công bố.Hậu quả là giá cổ phiếu Bibica sụt thê thảm, gây thiệt hại lớn cho các cổ đông Cùngthời điểm đó, Bibica phải đối mặt với hình phạt vì vi phạm luật quản lý chứng khoáncủa Ủy ban chứng khoán nhà nước (SCCI) và rơi vào tình trạng gần như phá sản.Nhưng do lợi nhuận trên thị trường chứng khoán quá lớn, nên những vụ việc tương tựvẫn tiếp diễn Thiên Việt là một công ty chứng khóan mới thành lập đầu năm 2007,nhưng đã được các nhà đầu tư hết sức quan tâm vì Nguyễn Trung Hà, Chủ tịch củaThiên Việt là Phó TGĐ của một công ty hàng đầu Việt Nam và trong giấy tờ đăng kýkinh doanh,

Phạm Kinh Luân, một chuyên gia nổi tiếng trong lĩnh vực tài chính, được nêu tên với

tư cách là Tổng Giám đốc của Thiên Việt Vì vậy mặc dù chưa niêm yết nhưng cổphiếu của Thiên Việt đã được các nhà đầu tư săn lùng Đặc biệt, từ khi Ban Giám đốcThiên Việt đưa ra thông tin là họ đã ký hợp đồng liên doanh với Goldman Sachs, mộttập đòan tài chính hàng đầu của Mỹ, thậm chí Thiên Việt còn đưa ra bản thỏa thuậnhợp tác với chữ ký của Chủ tịch Goldman Sachs và Thiên Việt với các phương tiệnthông tin đại chúng, thế nên giá cổ phiếu của Thiên Việt tăng rất nhanh, gấp nhiều lần

so với giá niêm yết Tuy nhiên, chỉ vài ngày sau các phương tiện thông tin đại chúng

đã cung cấp thông tin rằng Goldman Sachs từ chối hợp tác với Thiên Việt:

“Edward Naylor, Giám đốc bộ phận truyền thông của Goldman Sachs ở châu

Á, trong email gửi cơ quan thông tấn Việt Nam, đã nhấn mạnh rằng Goldman Sachs không liên kết với công ty chứng khóan Thiên Việt.”

“Gần đây chúng tôi đã có một cuộc gặp mặt không chính thức mang tính chất thăm dò như chúng tôi đã thực hiện với các công ty chứng khoán khác,” bức thư viết.

“Cho đến nay, đại diện của Thiên Việt và Goldman Sachs mới chỉ gặp mặt trong các buổi gặp “thăm dò” như Goldman Sachs với các công ty chứng khoán khác ở Việt Nam”.

Khi được hỏi về bản thỏa thuận hợp tác với chữ ký của cả hai bên mà Thiên Việt đã đưa ra cho các phương tiện thông tin đại chúng, ông Naylor nói rằng Goldman Sachs đôi khi ký những thỏa thuận tương tự với những công ty chứng khoán tư nhân khi tập đoàn đang tìm kiếm các cơ hội kinh doanh ở Việt Nam, để Goldman Sachs có thể thâm nhập được vào thị trường Việt Nam Thỏa thuận đó không thể được coi là bằng chứng về một sự liên kết của 2 công ty”.

Thêm vào đó, ông Phạm Kinh Luân cũng cho biết ông chưa hề ký HĐ làmviệc cho Thiên Việt Vì vậy, Thiên Việt đã bị phạt nặng bởi Trung tâm giao dịchchứng khóan thành phố Hồ Chí Minh (HSTC) và Ủy ban chứng khoán nhà nước vìđưa ra thông tin không rõ ràng và không ngay thẳng Người thiệt hại nhiều nhất ở đâychính là các nhà đầu tư, những người đã bị thu hút bởi những thông tin sai lệch màBan Giám đốc công ty Thiên Việt đưa ra

Trang 24

Nhưng những vụ việc như vậy vẫn có nguy cơ xảy ra bất cứ lúc nào vì luậtpháp cũng như ý thức của các nhà kinh doanh Việt Nam về vấn đề này còn chưa đầy

đủ Trong kinh doanh việc gặp khó khăn hay rủi ro là khá thường xuyên Khi gặp tìnhhuống này, những công ty uy tín trên thế giới thường chọn cách thông báo rộng rãicho các cổ đông để kêu gọi sự hợp tác của họ nhằm giúp công ty vượt qua khó khăn.Mặc dù tiềm ẩn nhiểu rủi ro nhưng cách này giúp công ty giữ được lòng tin của cácnhà đầu tư, và thoát khỏi nguy cơ bị bỏ rơi khi thông tin bại lộ Nhưng trong cuộc

điều tra của chúng tôi, để trả lời câu hỏi : “Khi một dây chuyền sản xuất trong công ty

bị hỏng, dẫn đến sản lượng sản xuất bị suy giảm, nhưng nếu thông tin này bị lộ ra ngoài, cổ phiếu của công ty sẽ bị mất giá nghiêm

trọng, thì công ty nên làm gì?”, chỉ có 42% số người được hỏi chọn cách thông báo rộng rãi cho các nhà đầu tư, 50% chọn cách “Kìm giữ thông tin một thời gian để tìm cách sửa chữa dây chuyền sản xuất” và 8% chọn cách “Không thông báo gi cả cho đến khi bắt buộc!” Mặc dù kết quả này là khá khả quan,vì đến 92% số người được hỏi

không có ý định che giấu thông tin, ít ra là trong một thời gian nhưng đây cũng là mộtthiếu sót trong nhận thức của doanh nghiệp Việt Nam

2 Một số giải pháp nhằm hoàn thiện đạo đức kinh doanh ở Việt Nam

2.1 Đánh giá về thực trạng đạo đức kinh doanh ở Việt Nam

Do điều kiện thời gian và thông tin nên chắc chắn bài viết này chưa thể trình bàyđược hết các khía cạnh về đạo đức kinh doanh ở Việt Nam Tuy nhiên, qua những ví

dụ thực tế và kết quả điều tra nêu trên, bước đầu chúng ta cũng có thể đưa ra một sốnhận xét sau về thực trạng đạo đức kinh doanh ở Việt Nam:

Hiểu biết của nhà kinh doanh cũng như người dân Việt Nam nói chung về đạođức kinh doanh còn rất hạn chế, hầu hết đều gắn khái niệm đạo đức kinh doanh vớituân thủ pháp luật trong kinh doanh Cách hiểu này đã thu hẹp đáng kể phạm vi ápdụng đạo đứckinh doanh, hơn nữa tại một quốc gia mà hệ thống phát luật chưa đầy đủ

và chặt chẽ như Việt Nam thì cách hiểu này càng làm ý thức về đạo đức kinh doanhkhó phát huy tác dụng

Ý thức của người dân về những phạm trù như: Trách nhiệm của doanh nghiệp với xã hội, Quan hệ giữa chủ doanh nghiệp và người lao động, Nghĩa vụ và trách nhiệm về măt đạo đức của doanh nghiệp với các nhà đầu tư còn khá mơ hồ, lệ thuộc vào luật pháp chứ chưa ý thức được trách nhiệm của nhà kinh doanh với khách hàng

và xã hội Một tỷ lệ cao những người được hỏi tỏ ra bị động, chỉ chịu thực thi trách nhiệm khi bị bắt buộc chứ chưa chủ động hành động vì lợi ích xã hội.

Điểm yếu kém nhất trong nhận thức của người Việt Nam thể hiện qua cuộcđiều tra này chính là ý thức về môi trường và về vấn đề sở hữu trí tuệ Điều này cũngtrùng hợp với những kết quả điều tra của LHQ và những nguồn thông tin khác Về lâudài đây là vấn đề cần được lưu ý giải quyết để đảm bảo sự phát triển bền vững choViệt Nam

Trang 25

Tuy nhiên, cuộc điều tra cũng cho thấy một số tín hiệu đáng mừng về tươnglai của đạo đức kinh doanh ở Việt Nam Trước hết, 100% số người được hỏi đã từngđược nghe về đạo đức kinh doanh Mặc dù khái niệm đạo đức được truyền đạt còn mơ

hồ nhưng chỉ riêng việc người dân có quan tâm nhều hơn tới vấn đề này cũng đã làmột tín hiệu đáng mừng Một khía cạnh đáng mừng nữa là kết quả trả lời của khốisinh viên, dù phần lớn là sinh viên năm thứ nhất, tức là chưa được đào tạo nhiều vềkiến thức chuyên môn, nhưng đã chính xác hơn nhiều so vơi khối doanh nghiệp Hầuhết sinh viên thường xuyên nghe nói về đạo đức kinh doanh (17/20 người được hỏi),cao hơn hẳn so với tỷ lệ chung (85% so với 67%) Tỷ lệ

sinh viên cho đạo đức kinh doanh là “bảo vệ quyền lợi cho người tiêu dùng” cũng cao

hơn nhiều so với tỷ lệ chung (35% so với 8%) Trong tình huống 3, để trả lời câu hỏi

về phản ứng của doanh nghiệp với việc hàng của công ty bị kẻ xấu đánh tráo, không

sinh viên nào đồng ý với phương án “Không thông báo gì cả vì không phải là lỗi của doanh nghiệp”, so với 8% tỷ lệ chung Trong tình huống 6, khi trả lời câu hỏi về việc

một công ty nước ngoài đến lập nhà máy ở Việt Nam để trốn tránh sự lỏng lẻo trongnhững quy định về môi trường của Việt Nam, không sinh viên nào đồng ý với phương

án “Doanh nghiệp được phép tận dụng cơ hội” so với 25% tỷ lệ chung Nhưng trong tình huống số 7 về sự kiện “một dây chuyền sản xuất trong công ty bị hỏng, dẫn đến sản lượng sản xuất bị sút giảm nghiêm trọng, nhưng nếu thông tin này bị lộ ra ngoài,

cổ phiếu của công ty sẽ bị sút giảm nghiêm trọng“, mặc dù có tới 65% sinh viên cho

là doanh nghiệp cần “Thông báo rộng rãi cho các cổ đông để kêu gọi sự hợp tác của

họ nhằm giúp công ty vượt qua khó khăn” so với 42% tỷ lệ chung, nhưng lại có tới 3 sinh viên (chiếm 15% so với so với tỷ lệ chung là 8%) cho là nên “Không thông báo

gi cả cho đến khi bắt buộc” Kết quả này có thể bắt nguồn từ việc thị trường chứng

khoán còn quá mới mẻ ở Việt Nam, các em lại là sinh viên những năm đầu nên nhữnghiểu biết về trách nhiệm của doanh nghiệp với thị trường này chưa nhiều Tương tự

như vậy, trong câu số 8 về quan điểm trước việc “Một doanh nghiệp từ chối tiếp nhận lao

động nữ đang nuôi con nhỏ hoặc buộc làm thêm giờ khi lao động nữ đang nuôi con dưới 3 tuổi”, cũng có tới 40% sinh viên cho đó là vi phạm luật pháp so với 24% tỷ lệ chung, nhưng vẫn còn 15% so với 8% tỷ lệ chung cho là “Không vi phạm vì mọi người lao động phải có nghĩa vụ làm việc như nhau!” Đây có lẽ là kết quả của việc thiếu hiểu biết về luật lao động và thói quen áp dụng máy móc những nguyên tắc về bình đẳng giới, vốn được tuyên truyền rất phổ biến ở Việt Nam Mặc dù kết quả điều tra về hai khía cạnh này chưa cao, nhưng nhìn chung, nhận thức của khối sinh viên về đạo đức kinh doanh rõ ràng cao hơn và thể hiện một tinh thần trách nhiệm tốt hơn so

với kết quả điều tra chung

Với số mẫu điều tra còn ít ỏi nhưng những kết quả khảo sát ban đầu của khốisinh viên, những nhà kinh doanh tương lai, cũng có thể coi là tín hiệu khả quan vềnâng cao nhận thức của giới doanh nhân Việt Nam trong thời gian tới

2.2 Một số đề xuất nhằm phát triển và hoàn thiện đạo đức kinh doanh ở Việt Nam

Trang 26

Qua những ví dụ thực tế và số liệu thu thập được về trạng đạo đức kinh doanh ởViệt nam, chúng ta có thể thấy mặc dù có một số tín hiệu khả quan, nhưng hiểu biết

về đạo đức kinh doanh của cả giới trí thức và giới doanh nghiệp ở Việt Nam đều cónhững thiếu sót nghiêm trọng Những thiếu sót này không những đã gây tác hại chongười tiêu dùng, cho các nhà kinh doanh, cho xã hội mà còn ảnh hưởng nghiêm trọngđến hình ảnh của doanh nghiệp, làm doanh nghiệp kinh doanh thua lỗ và lâu dài sẽảnh hưởng đến hình ảnh quốc gia trên thị trường quốc tế Để giải quyết vấn đề này,tác giả xin mạn dạn đưa ra một số đề xuất sau:

Trước hết, cần nghiên cứu để bổ sung, hoàn thiện khung luật pháp Việt nam nhằm tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho đạo đức kinh doanh

Đây là biện pháp tiên quyết, vì luật pháp chính là khung dễ thấy nhất cho đạođức kinh doanh Cần hoàn thiện các Bộ Luật có liên quan như Luật Đầu tư, Luật Laođộng, Luật Doanh nghiệp, Luật Bảo vệ Người tiêu dùng, Luật Môi trường… Mộtnguyên nhân quan trọng cho tình trạng yếu kém của đạo đức kinh doanh ở Việt Namhiện nay xuất phát từ sự thiếu hoàn thiện trong pháp luật Việt nam Nếu luật pháp quyđịnh chặt chẽ hơn, hợp lý hơn sẽ tránh được tình trạng doanh nghiệp nệ vào sự sơ hởcủa luật pháp mà trốn tránh nghĩa vụ đạo đức của mình Một ví dụ điển hình cho vấn

đề này là Luật bảo vệ người tiêu dùng Vừa

qua, tại Hội thảo “Thực trạng thực thi pháp luật bảo vệ người tiêu dùng và định hướng xây dựng Luật Bảo vệ quyền người tiêu dùng” do Cục Quản lý cạnh tranh (Bộ Công thương) vừa tổ chức tại Hà Nội, ông Hank Baker (đại diện Dự án Star Việt Nam) khẳng định, người tiêu dùng Việt Nam chưa được đảm bảo quyền lợi khi sử dụng các hàng hóa, dịch vụ Đa số vẫn trông chờ vào “lòng tốt” của người bán hàng khi mua các sản phẩm trên thị trường.Theo ông Baker : “Khi gặp một sản phẩm không ưng ý, chúng ta vẫn hy vọng mình sẽ may mắn lấy lại được tiền Trong khi đó, trên thị trường lại có quá nhiều người bán hàng không có tâm với hàng hóa mình bán

ra Hậu quả cuối cùng là người tiêu dùng phải chịu thiệt thòi”.

Một trong những nguyên nhân của tình trạng trên là pháp luật về bảo vệquyền lợi của người tiêu dùng tại Việt Nam chưa được thực thi một cách hiệu quả.Theo bà Vũ Thị Bạch Nga, Trưởng Ban Bảo vệ người tiêu dùng (Cục Quản lý cạnhtranh), hiện chỉ có hai văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến vấn đề này là Pháplệnh Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (năm 1999) và Nghị định 55/2008/NĐ - CPngày 24/4/2008 quy định chi tiết thi hành pháp lệnh này Tuy nhiên, bà Nga cho biết,các quy định của pháp lệnh lại chưa phát huy được hiệu lực trên thực tế Quyền vàtrách nhiệm của người tiêu dùng đang được quy định rất

chung chung Các quy định mới chỉ được “gọi tên” mà chưa đi sâu phân tích bản chất

cụ thế của các quyền và trách nhiệm đó Ví dụ, điều 8 của Pháp lệnh có ghi : « người tiêu dùng được bảo đảm an toàn về tính mạng, sức khỏe và môi trường khi sử dụng hàng hóa, dịch vụ » nhưng lại không quy định quyền này được thể hiện như thế nào

trên thực tế? Người tiêu dùng phải làm gì để được đảm bảo an toàn? Ngoài ra, còn tồntại những bất cập trong quy định về quyền và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh

Tiêu đề	Văn Hóa Đạo Đức Kinh Doanh Toàn Cầu
Tác giả	Nhóm 1
Trường học	Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
Chuyên ngành	Đạo Đức Kinh Doanh
Thể loại	tiểu luận

Định dạng
Số trang	53
Dung lượng	378 KB