SKKN: DẠY TỐT PHÂN MÔN KỂ CHUYỆN LỚP 3

GIẢI PHÁP ĐỂ DẠY TỐT MÔN KỂ CHUYỆN LỚP 3I/ LÍ DO CHỌN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM: Bước vào thế kỉ XXI, đất nước ta đang định hướng xây dựng một nền giáo dục tiên tiến ngang tầm với trình độ

GIẢI PHÁP ĐỂ DẠY TỐT MÔN KỂ CHUYỆN LỚP 3

I/ LÍ DO CHỌN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:

Bước vào thế kỉ XXI, đất nước ta đang định hướng xây dựng một nền giáo dục tiên tiến ngang tầm với trình độ phát triển của khu vực và thế giới Giáo dục là quốc sách hàng đầu, là động lực thúc đẩy là điều kiện cơ bản đảm bảo thực hiện những mục tiêu kinh tế, xã hội xây dựng và bảo vệ đất nước Chính vì vậy giáo dục đóng vai trò rất quan trọng “Trẻ em hôm nay, thế giới ngày mai” Do đó hiệu quả giáo dục của tương lai đất nước chính là ngày nay Người giáo viên tiểu học đóng vai trò quan trọng, quyết định chất lượng và hiệu quả giáo dục cần phải thấy rằng những gì cần thiết hôm nay mà không tạo ra được cho trẻ khi còn học ở bậc tiểu học thì sau này rất khó mà thực hiện được ở những bậc học sau Và đặc biệt là lớp 3 là lớp cuối của một giai đoạn phát triển tâm sinh lí lứa tuổi nên không thể dạy qua loa, phó mặc cho học sinh Cho nên trong các môn học ở tiểu học cùng với môn Tiếng Việt, Toán thì phân môn kể chuyện chiếm một vị trí rất quan trọng:

Bồi dưỡng tâm hồn và đem lại niềm vui cho tuổi thơ Mỗi câu chuyện lí thú đều đem đến cho trẻ thơ một niềm vui tinh thần Trẻ em luôn khát khao được hiểu biết, được tưởng tượng trong một thế giới thần tiên Thông qua nội dung truyện các em sẽ rung động trước những điều tốt, những điều thiện Nếu chúng ta gạt bỏ kho tàng truyện cổ của ông cha ta và của nhân loại ra khỏi cuộc sống tinh thần của trẻ thơ sẽ làm cho trẻ thơ bị thiệt thòi rất nhiều, các em có thể khô khan về tình cảm, nghèo nàn về trí tuệ và tâm hồn

Môn kể chuyện còn trau dồi các tri thức về cuộc sống cho các em và bồi dưỡng vốn văn học ban đầu cho học sinh Mỗi câu chuyện đều góp phần làm giàu thêm trí thức về cuộc sống cho các em: cuộc sống kia của ông cha ta và cuộc sống hiện nay Mặt khác mỗi năm học sinh được nghe và tập kể lại hơn 30 truyện Cuối bậc tiểu học các em có một vốn văn học đáng kể

Môn kể chuyện nó còn làm phát triển ngôn ngữ và tư duy cho học sinh Học sinh được trao dồi nói và hình thành cách diễn đạt của mình Mỗi câu chuyện lại có tình tiết móc nối nhau, tư duy hình tượng và tư duy lôgic của các em cũng được phát triển

Xuất phát từ những vấn đề đã nêu và qua thực tế lớp 3C, tôi rất băn khoăn trăn trở bởi chất lượng của lớp là chung của trường, của ngành Mà chất lượng của lớp thì chưa được nâng cao Nhưng với thực tế cho thấy nhiều giáo viên không nhận thấy vai trò của môn kể chuyện đối với học sinh Do đó nhiều lúc giáo viên chưa nghiên cứu kĩ câu chuyện trước khi lên lớp nên đã lạm dụng tiết kể chuyện thành một tiết đọc chuyện Một số giáo viên kể nhưng không nắm được cốt truyện nên phần lớn học sinh không kể lại được, một số học sinh hiểu truyện nhưng không diễn đạt được nội dung câu chuyện làm cho người nghe chán nản, bởi câu truyện với lời kể khô khan, trần trụi, cứng nhắc

Qua một thời gian giảng dạy bản thân tôi đã nhận thức được điều đó Tôi xin đưa ra một vài kinh nghiệm về giải pháp dạy tốt môn kể truyện này

II/CƠ SỞ PHƯƠNG PHÁP LUẬN:

Đối tượng nghiên cứu trên một lớp cụ thể là lớp 3C Đối với học sinh lớp 3 tư duy các em còn cụ thể, chưa phân định được tầm quan trọng của tiết kể chuyện Trong khi đó truyện đọc ở lớp 3 gồm có truyện thuộc nhiều thể loại khác nhau: truyện cổ tích, truyện thần thoại, truyện truyền thuyết, truyện người thực việc thực, truyện khoa học, truyện dân gian Nhưng hầu hết truyện lớp 3 đều nhằm giáo dục cho học sinh những

tư tưởng, tình cảm lành mạnh, cao đẹp phù hợp với lứa tuổi của các em Đó là tình yêu quê hương, đất nước, tình yêu lao động và người lao động Tình thương yêu cứu giúp người hoạn nạn Tình thương yêu gia đình, tình anh em, tình bè bạn hồn nhiên chung thuỷ, lòng tôn kính đối với các danh nhân trong nước và nước ngoài Hầu hết truyện đều bồi dưỡng cho các em đức tính thật thà, dũng cảm, thói quen lễ độ Giáo dục học sinh tinh thần cảnh giác, bảo vệ Tổ quốc, giáo dục học sinh tính khiêm tốn, trung thực, gan dạ, gặp khó khăn, nguy hiểm phải bình tỉnh, tìm biện phá tháo gỡ, vượt qua Giáo dục tinh thần ham học, hay làm, có ý thức góp phần xây dựng quê hương, đất nước Có truyện lại cung cấp cho trẻ những tri thức sơ giải về sực biến hoá kỳ diệu của sự vật trong thiên nhiên Với nghệ thuật mang phong cách đa dạng có mặt của nhiều thể loại khác nhau cũng làm tăng thêm sức hấp dẫn của truyện Lời kể trong truyện nhìn chung giản dị, trong sáng, gây xúc động sâu xa tâm hồn các em Với nội dung

phong phú đa dạng như vậy và tâm hồn thơ trẻ của các em rất muốn được nghe và được kể lại câu truyện đó

III/THỰC TRẠNG DAY HỌC KỂ CHUYỆN:

Qua một thời gian giảng dạy và đặc biệt khi được trực tiếp nhận lớp 3C Tiết kể chuyện hầu như không có em nào kể lại được câu chuyện mà các em thường sa vào đọc truyện thì đúng hơn Được trao đổi với một số giáo viên và được dự giờ 1 tiết kể chuyện Hiệu quả cuối cùng của tiết kể chuyện đó không thành công bởi vì giáo viên chưa sử dụng đúng phương pháp kể và nghệ thuật kể của giáo viên Giáo viên chưa thâm nhập truyện ở mức độ cảm xúc của người kể: ngôn ngữ, dáng điệu , cử chỉ, nét mặt, điệu bộ chưa phù hợp với nội dung câu chuyện Như vậy có nghĩa là vai trò của người giáo viên kể chuyện chưa gần với vai trò người diễn viên trên sân khấu, nó không được cường điệu hoá, lời kể không rõ ràng, chưa giàu hình ảnh, khô khan, chưa thể hiện được tính cách nhân vật, nét mặt, điều bộ chưa thay đổi Vì vậy kết quả cuối cùng của tiết kể chuyện không em nào kể lại được chỉ có trả lời câu hỏi theo gợi ý của SGK

Được tiếp xúc và trao đổi với 35 học sinh, nhưng hầu hết các em không biết kể chuyện: 33/35 em chiếm 94,3% còn lại 2 em biết kể sơ sơ chiếm5,7%

Biết được vấn đề này tôi hỏi các em có thích nghe kể chuyện không? 100% các

em đều thích nghe Vậy sao các em không tập kể? Không biết kể như thế nào? Rõ ràng các em rất thích nghe kể chuyện nhưng vì các em chưa biết cách kể nên các em đâm ra gò bó khi ngồi nghe tiết kể chuyện

IV/ PHƯƠNG PHÁP ĐỂ DẠY TỐT TIẾT KỂ CHUYỆN

1 Chuẩn bị của giáo viên:

Cũng như người diễn viên phải nhập vai thì diễn xuất mới hay Phần chuẩn bị quan trọng nhất của người giáo viên là phải nắm vững tình tiết và cốt truyện, biết truyện kể thành truyện của mình để không lệ thuộc về sách, có như vậy lời kể mới tự nhiên truyền cảm Đồng thời giáo viên phải nắm vững những thể loại đặc điểm, nội dung và nghệ thuật của truyện để giọng kể phù hợp Trên cơ sở đó giáo viên có thể chủ động kể mẫuvà hướng dẫn học sinh kể Giáo viên nên sưu tầm những tranh ảnh, hiện vật liên quan đến truyện kể để minh hoạ Trong khi kể chuyện, nếu có điều kiện có thể sử

dụng phim, đèn chiếu Khi kể giáo viên cần tạo cho lớp học không khí tự nhiên thoải mái Giáo viên nên đứng giữa lớp gần bàn đầu của lớp Có tiết kể chuyện có thể kể ở ngoài trời, cho học sinh ngồi theo hình cánh cung, người kể có thể đúng hoặc ngồi ở giữa, quay mặt vào học sinh

2 Khâu kể chuyện của giáo viên

Hiệu quả của một tiết kể chuyện chủ yếu là do phương pháp kể, nghệ thuật kể của giáo viên quyết đinh Nghệ thuật kể chuyện là sự tổng hợp của nhiều yếu tố Trước hết là sự thâm nhập vào câu chuyện và mức độ cảm xúc của người kể, nếu người kể thực sự cảm xúc thì khi kể những đoạn cảm động của chuyện thì người nghe có thể phát khóc

Ví dụ : Trong câu chuyện: “Sự tích cây vú sữa” có đoạn: Sau bao ngày lặn lội, chú bé mới tìm được về nhà Đúng là nhà chú đây rồi! Cảnh vật còn y nguyên, nhưng mẹ chú không còn nữa “Mẹ ơi! mẹ đâu rồi? Hãy về với con ”

Sau đó là ngôn ngữ, dáng điệu ( nét mặt, ánh mắt, cử chỉ, điệu bộ, ) Giọng kể thích hợp với nội dung từng đoạn, từng truyện Khi vui, khi buồn, khi trang nghiêm, khi hài hước, giọng kể lúc nhanh lúc chậm, khi lên giọng, khi hạ giọng Như vậy vai trò người kể chuyện rất gần gủi với vai trò người diễn viên trên sân khấu nhưng phải có ranh giới, không nên có cường điệu

Về lời kể phải rõ ràng, trong sáng, giàu hình ảnh, tuỳ từng phần mà lời kể kéo dài hay chậm lại Về lời đối thoại cũng phải thể hiện đúng tính cách nhân vật

Ví dụ: Trong câu chuyện: “ Con thỏ mưu trí” có đoạn nên thể hiện đúng tính cách từng con vật:

Nghe Thỏ nói xong, bác Voi thong thả đáp:

- Ừ, mưu của cháu được đấy, nhưng thằng cọp xám cũng không vừa đâu Cần nhất là cháu phải bình tĩnh và làm thế này Thế này thì thế nào cháu cũng thành công

Hoặc có đoạn: Thấy Thỏ đến chậm, Cọp quát:

- Ranh con, ta đợi mày đã lâu, sao bây giờ mày mới dẫn xác tới?

Về nét mặt điệu bộ cũng phải thay đổi cho thích hớp với từng đoạn, từng câu chuyện

Ví dụ: Trong chuyện “ Sư tử và kiến càng”

Ở đoạn một: Sư tử kết bạn với các loài vật khoẻ Kể đoạn này giáo viên cần biểu lộ sự giễu cợt trước cách chọn bạn vì mục đích vụ lợi của Sư Tử

Khi kể xong đoạn nào giáo viên nên ghi tiêu đề lên bảng để học sinh nắm vững nội dung đoạn đó

Tiêu đề còn giúp ích cho học sinh làm điểm tựa khi kể lại

3 Khâu học sinh kể:

Môn tiếng việt có nhiệm vụ rèn luyện cho học sinh 4 kỹ năng: Nghe, đọc , nói, viết Trong tiết kể chuyện rèn luyện cho học sinh kể lại một đoạn hoặc cả câu chuyện cũng rèn kỹ năng nói (Kỹ năng nói gồm nhớ ý và diễn đạt ý thành lời) nên học sinh chú ý nghe và nhớ ý trong từng đoạn là tiên đề kể lại tốt

Đối với học sinh, việc tập kể lại từng đoạn phgải được coi trọng vì hợp với trình độ và để rèn luyện cho nhiều học sinh được kể, được sâm nhập vai, đóng vai một hoặc nhiều nhân vật khác nhau Trong một tiết kể chuyện phải khuyến khích được một hoặc hai học sinh giỏi hoặc khá ( Có năng khiếu kể chuyện) Kể lại toàn truyện

Khi tổng kết bài, giáo viên có thể hỏi vài câu theo gợi ý trong sách để học sinh hiểu nội dung truyện

Ví dụ: Trong truyện: “ Sư tử và kiến càng” giáo viên có thể gợi ý:

? Sư tử muốn kết bạn với những loại vật nào?

? Sư tử từ chối kết bạn với kiến càng ra sao?

? Vì sao kiến càng lại sẵn lòng giúp đỡ và kết bạn với Sư tử?

? Em học tập được những gì trong câu hỏi này?

Cũng có thể tiết kể chuyện cho học sinh tập đóng hoạt cảnh theo cốt truyện

Ví dụ: Trong truyện: “ Nước mắt cá sấu” giáo viên hướng dẫn học sinh sắm vai kể lại từng đoạn của câu chuyện

+ Đoạn một: Bác nông dân tốt bụng bị cá sấu lừa dối và phản bội

+ Đoạn hai: Bác nông dân được Thỏ rừng bày kế đã nhận ra kẻ thù và trừng trị nó đích đáng

Sau một lần học sinh kể hoặc đóng vai hoạt cảnh giáo viên nên cho các học sinh khác nhận xét động viện bạn Giáo viên ghi điển tuyên dương kịp thời để động viên gây hứng thú trong học tập

* Chú ý: Những câu hỏi đặt ra không phải để các em lần lượt trả lời mà chỉ là điển tựa giúp cho các em kể lại truyện bằng chính ngôn ngữ, giọng kể của các em thành câu thành đoạn

4 Khâu tổng kết truyện:

Bất cứ một câu chuyện nào cũng có phần tổng kết truyện nhằm chốt lại ý nghĩa bài học cốt truyện

Giáo viên cần phải thây đổi hình thức tổng kết sao cho nhẹ nhàng nhưng gây được ánh tượng sâu sắc Học sinh thực sự rung động, tự giác tiếp nhận những bài học cho bản thân chứ không phải là ép buộc nghe những bài học luận lý khô khan ( ví dụ sau mỗi tiết kể chuyện học sinh nêu lên một số nhận xét cảm tưởng về các nhân vật hoặc ý nghĩa các câu chuyện từ đó rút ra bài học quý giá cho bản thân cũng như các bạn học sinh khác)

Cuối tiết kể chuyên giáo viên cần nhận xét, biểu dương những học sinh kể tốt

V/ KẾT LUẬN:

Trong công cuộc đổi mới đất nước hiện nay, công tác giáo dục góp phần quan trọng cho sự phát triển của nước nhà, nâng cao trình độ khoa học kỹ thuật ngang tầm với các nước tiên tiến trên thế giới Vì thế việc đào tạo bồi dưỡng, hướng dẫn học sinh cá môn học trong nhà trường cũng như môn học kể chuyện sẽ giúp cho người học phát huy được khả năng tư duy, sáng tạo, độc lập suy nghĩ, rèn luyện trí nhớ, ngôn ngữ, tác phong trong quá trình học Làm cho lớp học sôi nổi, học sinh hứng thú học tập, hiệu quả giờ học đạt được klết quả cao Đa số học sinh hiểu và kể được chuyện ( Cụ thể: 30/35 chiếm 85,7%) Học sinh biết cách sử dụng vào thực tế cuộc thế, rèn luyện con người càng ngày hoàn thiện hơn Giáo viên biết kết hớp nhiều phương pháp dạy học làm cho học sinh phát triển toàn diện Làm cơ sở vững chắc cho các lớp học tiếp theo, góp phần nâng cao hiệu quả đào tạo giáo dục toàn diện nhân cách con người

Đó là những bước đầu bản thân tôi nhận thấy Nhưng với sự quyết tâm phấn đấu nổ lực tiến lên tôi cố gắng sẽ làm tốt và thực hiên tốt phương pháp mà tôi đề ra

Xin cảm ơn!

Hướng hiệp, ngày 20 tháng 5 năm 2006

Người thực hiện