giáo án chọn lọc bài “Thương vợ”

gợi cho HS nói đến hình ảnh bà Tú Hỏi: Tại sao hình ảnh bà Tú hiện lên trong bài thơ với bao vất vả trong cuộc sống gia đình mà lại nói tình thương của ông Tú đối với vợ?. trọng tâm * Nỗ

BÀI: Thương vợ

Trần Tế Xương

-I/ Mục tiêu bài học

Giúp học sinh:

- Cảm nhận được hình ảnh bà Tú: Vất vả, đảm đang, yêu thương, lặng lẽ

hi sinh vì chồng con

- Thấy được tình cảm yêu thương, quý trọng của Trần Tế Xương dành cho vợ Qua những lời tự trào, thấy được vẻ đẹp nhân cách và tâm sự của nhà thơ

- Thấy được những thành công về nghệ thuật: Từ ngữ dản dị, giàu sức biểu cảm, vận dụng ngôn ngữ, hình ảnh của văn học dân gian Sự kết hợp giữa giọng điệu trữ tình và tự trào

II/ Phương pháp:

- Đặt bài thơ trong đề tài viết về bà Tú của thơ Trần Tế Xương để thấy

được nét chung và nét riêng của bài thơ

- Hướng dẫn HS tìm hiểu bài thơ theo hình tượng nhân vật trữ tình: Hình

ảnh bà Tú ; Hình ảnh ông Tú qua nỗi lòng thương vợ

- Khai thác sắc thái biểu cảm, tác dụng của các biện pháp nghệ thuật tu từ

III/ Nội dung lên lớp:

- Ổn định tổ chức lớp

- Kiểm tra: Nêu những hiểu biết của em về hai nhà thơ Nguyễn Khuyến

và Trần Tế Xương?

- Bài mới: Giới thiệu bài mới

Hỏi: Ở phần tiểu dẫn SGK đã khái quát

cho ta biết những điều gì về tác giả:

Trần Tế Xương? Con người?

- Năm sinh – mất? Quê quán?

- Sự nghiệp? Con người?

Giáo viên: Gọi 2-3 em đọc diễn cảm

bài thơ và nhận xét? GV đọc lại cả bài

- Các chú thích lồng trong khi tìm hiểu

văn bản

Hỏi: Sau khi đọc xong, em thấy ở bài

thơ có mấy nhân vật trữ tình? (gợi cho

HS nói đến hình ảnh bà Tú)

Hỏi: Tại sao hình ảnh bà Tú hiện lên

trong bài thơ với bao vất vả trong cuộc

sống gia đình mà lại nói tình thương

của ông Tú đối với vợ?

Hỏi: Nỗi vất vả gian truân của bà Tú

được ông Tú mô tả ntn ngay từ câu mở

đầu?

 Gợi ý: Ông vận dụng thành ngữ nào

để nói thời gian làm việc?

 Từ “mom sông” gợi địa điểm làm

việc như thế nào?

A/ Tìm hiểu phần tiểu dẫn:

- Định hướng cho HS nắm những ý chính mà SGK

đã nêu:

 Giáo viên nhấn mạnh đến: Đề tài bà Tú trong sáng tác của Tú Xương

 Giá trị bài thơ Thương vợ: Bài thơ trở về với cội nguồn cảm hứng dân gian để nói lên cái tình thương vợ rất sâu sắc và còn là thái độ tự biết mình một cách rất hồn nhiên, chân thật dễ thương của Tú Xương

B/ Đọc – tìm hiểu văn bản:

I/ Đọc:

Yêu cầu đọc phù hợp với nội dung cảm xúc: Xót thương, cảm phục khi nói về nỗi vất vả, sự đảm

đang chu đáo của bà Tú Mỉa mai tự trào khi nói về mình - Vừa hóm hỉnh, vừa thương xót

III/ Đọc – tìm hiểu chi tiết:

1 Nội dung:

a Hình ảnh bà Tú qua nỗi lòng thương vợ của

ông Tú (trọng tâm)

* Nỗi vất vả của bà Tú:

- Định hướng: Bởi có lòng thương cảm sâu sắc và thấu hiểu nỗi vất vả cực nhọc của vợ mà ông Tú mới mô tả được chân thực và cảm động như vậy về nỗi khổ của bà Tú

- Định hướng:

 Thành ngữ: “quanh năm suốt tháng”- được vận

dụng để chỉ thời gian làm việc liên tục của bà Tú

- ngày này qua ngày khác, năm này qua năm khác không được nghỉ

 Từ “mom sông”- gợi sự chênh vênh không vững chắc và rất nguy hiểm- nơi làm việc của bà Tú

- Ngay câu thơ đầu đã gợi công viẹc buôn bán nơi

Hỏi: Hai câu thực Tú Xương đã vận

dụng ca dao ntn? Để nói lên điều gì?

Khắc hoạ cài gì về chân dung vợ mình?

- Gợi cho HS đọc những câu ca dao nói

về hình ảnh con cò: “Con cò gánh

gạo…nỉ non”…

- Gợi ý cho HS thấy sự vận dụng sáng

tạo cảu Tú Xương đã nói lên rất thực,

rất sinh động về nỗi vất vả cực nhọc

cảu bà Tú

Hỏi: Câu: “eo sèo mặt nước buổi đò

đông” gợi nỗi vất vả gì của bà Tú khác

với câu thực thứ nhất?

- Gợi: Xem chú thích SGK; “eo sèo”

những âm thanh gì? Tấm lòng của ông

Tú ntn?

Chú ý; Nghệ thuật đối ở hai câu thực?

Hỏi: Cả hai câu thực gợi cho em cảm

nhận gì về ông Tú?

Hỏi: Ngoài sự thấu hiểu cảm thương

với nỗi khổ của vợ, ông Tú còn hoá

thân vào bà Tú để nói những đức tính,

phẩm chất gì của bà Tú?

- Gợi ý: Để HS thảo luận, trả lời:

- Giáo viên khái quát: Trong xã hội

trọng nam khinh nữ, Tú Xương biết ơn,

nói lên được những phẩm chất cao quý

của vợ- người phụ nữ Đó chính là biểu

hiện thái độ kính trong, thương yêu

người phụ nữ Đây là cái mới, cái hiện

đại của Tú Xương

Hỏi: Tác giả tách 5 đứa con thành 1vế,

ông chồng thành 1vế và nối với nhau

bằng từ với: Có ý nghĩa gì? Tác dụng

bến sông ngày này qua ngày khác, liên tục không

được nghỉ ngày nào- một công việc cực nhọc

- Định hướng:

Tú Xương đã mượn hình ảnh con cò trong ca dao,

đảo “lặn lội” lên đầu câu; thay từ “con” bằng “thân”

để diễn tả cái vất vả gian nan của bà Tú trong công việc buôn bán kiếm ăn hàng ngày nơi đầu sông bãi bến Hình ảnh ẩn dụ rất phù hợp, gây ấn tượng mạnh Khi quãng vắng là lúc sớm tinh mơ, lúc đêm hôm khuya khoắt thân gái dặm trường vất vả, hiểm nguy mà ông Tú không có mặt, không làm gì để giúp đỡ bà Tú

- Định hướng: Câu thực thứ 2 nỗi vất vả của bà Tú

được miêu tả sống động hơn: Bởi nó không chỉ tái hiện cái âm thanh, cái không khí ồn ào, tranh giành, mua tranh bán cướp, cãi cọ nơi mom sông, dưới thuyền, trên bến - cảnh tượng mà vợ ông hàng ngày phải trải qua- mà như ông muốn chia xẻ với bà những cố gắng bươn chải kiếm đồng tiền bát gạo để

“nuôi đủ năm con với một chồng”.

- Vừa kể vừa tả song không giấu nổi sự khâm phục, biết ơn vợ của ông Tú: Tình thương vợ được thể hiện

rõ qua sự thấu hiểu nỗi vất vả của vợ

* Đức tính, phẩm chất cao đẹp của bà Tú:

- Định hướng: Bà Tú đảm đang, tháo vát , chu đáo với chồng, con Cho dù ông không làm được gì giúp

bà, song bà vẫn tôn trọng ông, bà nuôi con, nuôi

ông, nhưng bà nuôi ông khác với nuụi con: “Nuôi đủ

năm con với một chồng” Tác giả không gộp chồng

với con làm một mà tách thành hai vế, nối với nhau bằng từ “với” từ đó vừa khắc hoạ nhấn mạnhvào nỗi vất vả của bà Tú trong gánh nặng cơm áo của gia

đình Cao hơn khắc hoạ đậm nét sự tần tảo đảm

đang của bà Tú ; nuôi đủ cả năm đứa con, chồng không cần giúp – mà còn nuôi đầy đủ chồng – vậy mà bà vẫn yêu, vẫn quí và tôn trọng chồng (Đọc câu nhận xét của Xuân Diệu về câu thơ này để khắc hoạ rõ hơn phẩm chất của bà Tú)

Hỏi: Phẩm chất của bà Tú được Tú

Xương mô tả, klhẳng định ở hai câu

luận ntn?

- Yêu cầu HS: xem lại các chú thích về

“duyên”, “nợ” ở cuối SGK?

- Giáo viên khái quát thêm: từ quan

niệm trong đạo phật về tình nghĩa,

"duyên", "nợ", ở đây Tú Xương vận

dụng nó để nói về cái vất vả, gian nan

trong công việc của bà Tú và cái niềm

vui, hạnh phúc trong cuộc sống gia

đình bà được hưởng như thế nào Đó là

phẩm chất cao quý của bà Tú

- Gợi ý cho HS; hiểu sự sáng tạo của Tú

Xương qua cách dùng các thành ngữ?

Hỏi: Sự sáng tạo trong khi vận dụng

các thành ngữ và các số đếm của hai

câu luận là gì? ý nghĩa?

Giáo viên khái quát chuyển qua hình

ảnh ông Tú: Qua việc mô tả sự vất vả

của bà Tú, ca ngợi phẩm chất của bà

Tú, ta hiểu được ông Tú là người ntn

qua bài thơ?

Hỏi: Nêu những cảm nhận của em về

hình ảnh ông Tú, ông Tú là người như

thế nào qua bài thơ?

 Con người?

 Phẩm chất?

 Thái độ với mình?

Hỏi: những từ ngữ, hình ảnh nào diễn

tả nhân cách, phẩm chất cao đẹp của

ông Tú?

- Đặt trong hoàn cảnh xã hội “trọng

nam khinh nữ’, “xuất giá tòng phu”- Tú

Xương hạ mình xuống ngang hàng con,

biết ơn, tri ân vợ, từ đó đánh giá về

- Định hướng: Hai câu luận “Một duyên… công” mô

tả và khẳng định phẩm chất đảm đang và giàu đức hi sinh vì chồng con của bà Tú:

 Tú Xương một lần nữa cảm phục, kính trọng phẩm chất, đức tính quên mình vì chồng con của

bà Tú

 Vất vả và cực nhọc là vậy mà bà không một lời kêu ca, cáu gắt, vẫn vui vẻ, lặng lẽ chấp nhận (tất cả vì miếng cơm manh áo của chồng, con

“nuôi đủ năm con với một chồng”.

- Định hướng: Từ “nắng mưa” chỉ sự vất vả, “năm”,

mười” số lượng phiếm chỉ, nói số nhiều, được tách ra

tạo nên một thành ngữ chéo “năm nắng mười mưa”,

kết hợp với nghệ thuật đối ở hai câu luận nhấn mạnh thêm sự vất vả của bà Tú và phẩm chất chịu thương chịu khó, hy sinh vì chồng con của bà Tú

b Hình ảnh ông Tú qua nỗi lòng thương vợ:

- Định hướng: Yêu thương, quý trọng vợ

 ở bài “Thương vợ”, Tú Xương không xuất hiện

trực tiếp – vẫn hiện rõ trong từng câu thơ: Đằng sau cái khôi hài, trào phúng là cả một tấm lòng thương sâu sắc, tri ân vợ

 Câu thơ “nuôi đủ năm con với một chồng” diễn tả

sự cảm thông thấu hiểu sâu sắc nỗi vất vả và phẩm chất đức tính cao đẹp của bà Tú trong tâm hồn ông Tú - ông tự hạ mình xuống ngang hàng như con- thái độ biết ơn, tôn trọng vợ

- Ông Tú là người có nhân cách cao đẹp:

- Định hướng:

 Ông Tú không dựa vào duyên số để trút bỏ trách nhiệm mà ông nghĩ tới trách nhiệm của người chồng đối với vợ con, không giúp được gì cho vợ trong cuộc sống gia đình, ông suy tư, dằn vặt, tự trách mình và tự cười mình: đã hờ hững, bạc bẽo với vợ con- thực chất ông không phải là người

nhân cách của Tú Xương?

Hỏi: ý nghĩa xã hội của lời chửi trong

câu thơ kết?

Hỏi: Theo em bài thơ Thương vợ có

những thành công gì về nghệ thuật?

Hỏi: Để HS trả lời? Giáo viên đánh giá

mức độ hiểu bài của HS từ đó củng cố

bài học

Củng cố, dặn dò:

- Hình ảnh bà Tú qua nỗi lòng của

ông Tú

- Hình ảnh ông Tú qua nỗi lòng

thương vợ

- Cái đặc sắc về nội dung và nghệ

như vậy- mà do thói đời

 Ông tự rủa mình, tự phê mình: “Có chồng hờ

hững cũng như không”.

Tú Xương chửi cái thói đời bạc bẽo vì cái thói đời

ấy mà ông không làm gì được để giúp vợ nên bà Tú mới khổ

 Trong xã hội trọng nam khinh nữ - mà Tú

Xương dám tự nhận mình là “quan ăn lương vợ”,

người ăn bám vợ Đây là nhân cách cao quý

 Lời chửi trong hai câu kết là lời của Tú Xương tự rủa mát mình nhưng mang ý nghiã xã hội sâu sắc: Ông chửi thói đời bạc bẽo vì thói đời bạc bẽo là nguyên nhân chính làm cho bà Tú phải khổ

 Tú Xương thẳng thắn phê phán thói đời bạc bẽo, thể hiện sâu sắc tấm lòng thương yêu tri ân vợ nói riêng – tình thương, sự cảm thông với người phụ nữ nói chung- cái mới của Tú Xương trong cái nhìn về người phụ nữ trong xã hội xưa

2 Nhận xét vài nét về nghệ thuật:

- Sử dụng từ ngữ giản dị, giàu sức biểu cảm, vận dụng sáng tạo hình ảnh, ngôn ngữ văn học dân gian (hình ảnh thân cò lặn lội, sử dụng các thành ngữ, sử

dụng các số đếm, sử dụng các từ "duyên", "nợ" sử

dụng ngôn ngữ đời sống (cách nói khẩu ngữ, tiếng chửi)

- Từ hình tượng bà Tú trong bài thơ liên tưởng tới nét đẹp truyền thống của người phụ nữ Việt Nam

Đây cũng là những sáng tạo của Tú Xương

IV/ Kiểm tra đánh giá:

1 Cảm nhận của em về hình ảnh bà Tú qua bài thơ Vì sao có thể nói: Tình thương vợ sâu nặng của Tú Xương thể hiện qua sự thấu hiểu nỗi vất vả gian truân và những đức tính cao

đẹp của bà Tú?

2 Anh chị ảm nhận ntn về con người Tú Xương qua bài thơ Thương vợ?

thuật của bài thơ.

 Học thuộc bài thơ, nhớ nội dung

và nghệ thuật

 Chuẩn bị bài: Khóc Dương Khuê

của Nguyễn Khuyến