Căn bản về truyền thông và báo chí

C N B N

v TRUY N THÔNG

&

BÁO CHÍ

oan Trang

T ng các blogger Vi t Nam,

v i t t c lòng yêu m n và trân tr ng

Xin chân thành c m n các t ch c Con ng Vi t Nam, Nh t Ký Yêu N c, VOICE, Villa Aurora (CHLB c) vì s h tr , ng h nhi t tình v tinh th n và v t ch t dành cho ng i vi t đ có đ c

cu n s tay này

M C L C

L i nói đ u: Vì sao b n nên làm báo? ……… … 9

Bài 1 T ng quan v truy n thông và báo chí ………… … 13

 Các đ nh ngh a  Ch c n ng c a báo chí  Phân lo i báo chí  Tâm lý khán/ thính/ đ c gi Bài 2 ánh giá thông tin: Tin hay và tin d ……… 25

Bài 3 5W + 1H: 6 câu h i kinh đi n c a báo chí ….….… 35

Bài 4 Quá trình th c hi n m t bài báo ……….….… 39

 Hình thành ý t ng  Thu th p thông tin, d li u, b ng ch ng  Lên c u trúc (dàn ý/ đ c ng)  Vi t và biên t p  Nh ng đi u c n chú ý khi vi t bài Bài 5 Cách đ t tít ……… 63

Bài 6 Cách vi t l i d n ……….… 77

Bài 7 Cách d n ngu n ……….… 85

Bài 8 Ph ng v n ……… 93

Bài 9 Ki m ch ng thông tin: âu là s th t? …… …… 101

Bài 10 o đ c báo chí ……… 107

L i nói đ u:

VÌ SAO B N NÊN LÀM BÁO?

- B n có mu n đi l i nhi u, g p g nhi u ng i, l ng nghe nh ng câu chuy n h k , tìm hi u v th gi i c a

h ? Nói cách khác, b n có mu n s ng nhi u cu c đ i trong m t đ i b n?

- B n có thích g p g nh ng ng i n i ti ng (chính tr gia, quan ch c, ngh s ) và/ho c nh ng ng i thú v ?

- B n có thích thu nh n thông tin, tìm hi u cái m i và chia s v i ng i khác?

- B n có mu n m t cu c s ng luôn thay đ i, không nhàm chán, luôn thúc ép b n ph i h c h i thêm và

N u v i ít nh t m t trong s các câu h i nêu trên, câu tr l i

c a b n là “Có”, thì ngh báo là ngh b n nên ch n

Luôn luôn m i m , thú v , b n r n, đ y s c ép và c r i ro –

đó là đ c đi m c a ngh báo Và, b n bi t không, trong m t

xã h i không có t do báo chí, không tôn tr ng nhân quy n và dân ch , nghèo đói và b t công đ y r y nh Vi t Nam, thì ngh báo l i càng quan tr ng h n và x ng đáng đ b n m o

hi m h n, b i vì ngh báo là ngh góp ph n đáng k làm thay

đ i xã h i Trong t t c các cu c cách m ng, các chính bi n trong th k 20-21 – t phong trào dân s đòi quy n cho ng i

da đen M nh ng n m 1960, đ n s ki n Liên Xô và ông

Âu s p đ , ch m d t Chi n tranh L nh, đ n cách m ng Mùa Xuân -r p 2011 – truy n thông đ u đóng t i m t n a vai trò,

b n có th không thông qua cái gì c ”

Tuy nhiên, ng c l i, n u v i m t trong các câu h i sau đây,

b n tr l i “Có”, thì ngh báo là ngh b n nên tránh xa

- B n có mu n ki m nhi u ti n?

- B n có mu n m t cu c s ng bình yên, n đ nh, ít va

ch m?

- B n có mu n m t công vi c c a công ch c, ki u “h t

gi làm vi c là không ph i ngh ng i gì n a”?

Sau khi đã xác đ nh đ c mình nên hay không nên làm báo,

n u quy t đ nh theo ngh này, b n nên đ c ti p các ph n ti p theo và đ c t i đâu, hãy th v n d ng t i đó

Cu n sách s d ng r t nhi u t li u và kinh nghi m làm báo

c a nh ng đ ng nghi p c a tôi, đ c bi t là TS Thang c

Th ng (TBT báo đi n t VnExpress), nhà báo Mai Phan L i (t c blogger Bút Lông), nhà báo Hoàng Ngh a Nhân (báo Pháp lu t TP HCM), nhà báo V Quí H o Nhiên (California,

M ), và nhi u ng i khác

Ngh báo là m t ngh v n ít lý thuy t và ch có th h c thông qua làm Cu n s tay này c ng đ c so n theo tinh th n đó, ngh a là r t ít lý thuy t, r t d hi u, nh ng đ th c hi n đ c thì là c m t v n đ : B n ph i th c s b t tay vào làm

Chúc các b n vui v !

Bài 1:

T NG QUAN V TRUY N THÔNG VÀ BÁO CHÍ

I Các đ nh ngh a

- Truy n thông: là ho t đ ng truy n t i thông tin thông qua trao đ i ý ki n, thông đi p, thông tin, th hi n b ng ngôn t , hình nh, tín hi u, âm thanh, c ch

- Truy n thông đ i chúng: là các hình th c truy n thông

- Ph ng ti n truy n thông đ i chúng truy n th ng: các

ph ng ti n truy n t i và trình bày thông tin có tr c khi xu t

hi n ph ng ti n m i là Internet G m: phát thanh, truy n hình, truy n hình cáp, phim nh, âm nh c, báo, t p chí, xu t

b n

- Truy n thông m i: các công c truy n thông trên n n t ng

Internet: website (g m c báo đi n t ), m ng xã h i, blog, kênh (channel), feeds, reader, v.v

- Báo chí: Là m t l nh v c kinh doanh, trong đó tin bài là hàng hóa

Có nhi u đ nh ngh a, nh ng đây là đ nh ngh a th c d ng nh t Khi làm báo, b n hãy luôn t duy nh m t nhà kinh doanh,

ph i làm th nào đ s n ph m báo chí c a b n h p d n ng i tiêu dùng (t c đ c gi , khán thính gi ) nh t

- Thông tin: Là (nh ng) đi u ch a đ c bi t Nó có th t n t i

d i d ng ch vi t, hình nh, video, tín hi u, ký hi u, đ h a, v.v

- Tin t c: Là thông tin đã đ c nhà báo x lý và đ c công b trên báo chí

- Nhà báo: Là ng i th c hi n các ch c n ng c a báo chí

V y ch c n ng c a báo chí là gì?

có th xây d ng đ c quan đi m c a h v các v n đ trong

l nh v c h quan tâm và/ho c v các v n đ nóng h i trong xã

- Nhà báo và/ho c t báo có th bình lu n đ i di n cho quy n

l i/ quan đi m c a m t nhóm ng i, m t t ch c, ho c hoàn

toàn đ c l p

- L U Ý: Bình lu n không ph i là nêu quan đi m cá nhân

Hãy gi i thích, phân tích và ch ng minh: Vì sao chuy n đó

x y ra? Có m i liên quan nào gi a các hi n t ng? K t qu /

h u qu s là gì? v.v

B n hãy nh : N u ch nêu quan đi m cá nhân v m t v

kh ng b , t ng giá x ng, hay chuy n báo chí Vi t Nam b

có r t nhi u)

3 Giám sát

- i di n cho quy n l i c a xã h i giám sát ho t đ ng c a các

c quan nhà n c, chính quy n

- Phát hi n, t cáo hi n t ng sai trái, tiêu c c trong xã h i

M t bài vi t ph i th c hi n đ c ít nh t m t trong ba ch c n ng trên m i

đ c coi là bài báo, theo cách hi u v báo chí truy n th ng

Trong m t bài vi t, nên r ch ròi ch c n ng thông tin và bình lu n Không bình lu n trong khi đ a tin

Báo chí th i hi n đ i còn có c ch c n ng gi i trí, nh ng đi u này còn gây tranh cãi vì r t d sa vào xu h ng r ti n và/ho c thi u v n hóa

Báo chí Vi t Nam còn có ch c n ng khai dân trí, nh ng đi u này r t d

b l n l n v i s đ nh h ng, tuyên truy n, nh i s dân chúng

khai dân trí?

III Phân lo i báo chí

1 Theo hình th c th hi n c a thông tin, có:

- Báo vi t/ báo in (printed media);

- Báo hình, t c truy n hình (television, broadcasting media);

- Báo ti ng/ báo nói, t c phát thanh (radio, broadcasting media);

- Báo đi n t / báo m ng (online media);

- Truy n thông đa ph ng ti n (multimedia media)

Trong s tay này, t “bài báo” đ c dùng đ ch s n ph m báo chí nói chung, c a c truy n hình, phát thanh l n báo vi t, báo

m ng

2 Theo t n su t, có:

- Nh t báo/ báo ngày (daily);

- Tu n báo/ báo tu n (weekly);

- Bán nguy t san (biweekly);

- Nguy t san/ báo tháng (monthly);

- Tam cá nguy t san/ báo quý (quarterly);

- v.v

3 Theo ch c n ng :

* 5 nguyên t c c n b n c a ngh báo

1 Chính xác;

2 Công b ng;

3 Giám sát chính quy n và các c quan quy n l c;

4 Phân bi t r ch ròi đ a tin và bình lu n, đ a tin và qu ng cáo;

5 Không đ t vi c t i đa hóa l i nhu n làm m c tiêu cao nh t

- Báo truy n th ng (traditional media): Là lo i báo chí h ng

t i tuân th c 5 nguyên t c trên: đ a tin chính xác, công

b ng, giám sát chính quy n, coi tr ng s th t nên h ng t i khách quan và vô v l i, không ch y theo l i nhu n

Ví d : BBC Vi t ng luôn c g ng t ra công b ng, b ng cách

ph n ánh ý ki n c a các bên m c đ t ng đ ng nhau Trong tranh ch p bi n đ o gi a Vi t Nam và Trung Qu c, BBC th hi n r ng h không đ ng v bên nào

- Báo c súy (advocacy media, còn có th d ch là “báo chí v n

đ ng”): Là lo i báo xem giám sát xã h i là u tiên hàng đ u

Nó luôn có ch ki n, ví d c súy cho m t quan đi m, m t

đ ng l i Nó không quan tâm đ n l i nhu n, mà h ng đ n

v n đ ng chính sách và/ho c đ nh h ng d lu n Có th v n tuân th nguyên t c “chính xác”, nh ng không nh t thi t

“công b ng”

Ví d : Nhân Dân, Quân i Nhân Dân, Công An Nhân Dân

c súy cho đ ng l i c a ng và Nhà n c Vi t Nam, cho ý

th c h c ng s n Dân Làm Báo c súy cho t t ng t do, dân ch , ch ng đ c tài, ch ng c ng

- Báo lá c i (tabloid): Là lo i báo nh m vào vi c t i đa hóa l i nhu n, không chú tr ng ch c n ng giám sát Có th v n tuân

th nguyên t c ''chính xác'' và ''công b ng''

Ví d : Ngôi Sao, 2Sao, Tin T c Online

- Báo chí gi i trí (entertainment media): Là lo i báo nh m vào

vi c t i đa hóa l i nhu n và giúp ''ng i tiêu dùng'' th giãn,

gi i trí Không coi tr ng ''chính xác'', ''công b ng'', ''giám sát chính quy n''

Ví d : Kênh 14, Haivl

2 Khán/ thính/ đ c gi mu n gì?

- Bài vi t d đ c, l i bình d nghe Tóm l i, n i dung ph i d

hi u, đ đ c đ n đâu hi u đ n đ y, xem/ nghe đ n đâu hi u

đ n đ y i u này đ c bi t đúng trong truy n hình và phát thanh, b i vì khi thông tin đã trôi qua thì khán/ thính gi không nghe l i đ c

- Tin t c có giá tr (xem bài 2, “ ánh giá thông tin: Tin hay và tin d )

- Thông tin quan tr ng đ c đ a lên tr c, v n đ quan tr ng

đ c gi i quy t s m

- Bài vi t ng n g n: V i ng i đ c Vi t Nam, các bài trên báo

in, n u là bài “đinh”, c ng ch nên t i đa 3000 t ; bài trên

m ng t i đa 2000 t

- c bi t nh ng gì m i l , thú v , nh ng gì nh ng ng i khác đã tr i qua (cu c s ng c a nh ng ng i khác chúng ta)

lúc này

n u có thì b n s x lý nh th nào?

3 Khán/ thính/ đ c gi ghét đi u gì?

- Bài báo/ nhà báo/ tòa báo đ a tin sai s th t

- Bài báo nhi u l i, đ c bi t là l i chính t và các l i liên quan

đ n chuyên môn c a khán/ thính/ đ c gi

Hãy nh : Khán/ thính/ đ c gi luôn có xu h ng th i ph ng các l i c a b n, n u h phát hi n đ c Trong m t tác ph m báo chí, b n có th nói lên 9 đi u đúng, nh ng m c 1 đi u sai

mà đi u sai y l i thu c chuyên môn c a m t khán/ thính/ đ c

ch trích b n ngay

- Nh ng gì đi ng c l i quan ni m, đ nh ki n, ni m tin s n có

- V n phong khó hi u và/ho c dài dòng

- Câu c t, câu què, sai ng pháp

- B áp đ t cách đánh giá ch quan c a nhà báo, tòa báo

- B nhà báo, tòa báo l i d ng đ “câu viu”, bán hàng tr ng

tr n

- B nh i s l li u, b r n d y đ o đ c, d y đ i

và/ho c cây vi t (nhà báo/ blogger) nào? T i sao?

nào? T i sao?

Bài 2:

ÁNH GIÁ THÔNG TIN:

TIN HAY VÀ TIN D

* T i sao báo chí đ a tin này mà không đ a tin kia? T i sao báo chí ch theo đu i, “làm đ m” v vi c này mà b l v vi c kia?

B i vì tin t c ph i phù h p v i s ch đ i, s k v ng c a đ c

gi / khán/thính gi Có 12 tiêu chí đ đánh giá xem m t thông tin có phù h p v i s ch đ i, k v ng đó, t c là có giá tr tin

t c (newsworthy) hay không 2 Làm truy n thông, b n ph i

hi u rõ nh ng y u t làm nên giá tr c a tin t c

1 K p th i, đúng lúc (timeliness)

Tin t c là cái m i (news is what’s new) B o lo n V ng Áng

n ra vào bu i chi u - ngh a là ch c ch n ph i đ a tin v nó

2

S tiêu chí đánh giá giá tr c a tin t c có th dao đ ng t 7, 8 đ n 12 tiêu chí Tài li u này xác đ nh 12 tiêu chí, theo cu n Television Production (1993) c a TS Ron Whittaker (M )

trong b n tin t i N u đ đ n ngày hôm sau, tr phi có nh ng

di n bi n m i, l n h n, c ng cu c b o lo n đó s không còn

đ quan tr ng đ đ c đ c p n a

Tin t c c ng ph i đúng lúc: L k ni m 300 n m Sài Gòn hay

1000 n m Th ng Long-Hà N i là d p thích h p đ gi i truy n thông đ a tin, vi t bài, làm phim, nghiên c u v.v v Sài Gòn

và Hà N i nhi u h n b t k lúc nào khác C ng nh ng đ tài

đó, đ ng trên báo vào m t ngày bình th ng thì ch c ch n không ai đ c

2 i u ch a đ c bi t (the unknown)

Chuy n x y ra t trong quá kh , trong l ch s , v n có th tr thành tin t c n u câu chuy n có ch a thông tin ch a đ c bi t, bao g m c thông tin có tính phát hi n, v ch tr n Ví d : Phát

c ng có ngo i l

4 L , khác th ng (exceptional quality)

M t trong nh ng ngo i l , đó là n n nhân ch t nh th nào

N u 75 ng i Manzanillo ch t vì tai n n xe buýt, tin đó s không có giá tr b ng vi c h ch t vì ong đ t Tính ch t khác

th ng có ngh a là “đ hi m”, “đ l ” c a s ki n M t ng i

tr thành ch huy dàn nh c, s ki n đó không ph i là tin t c

tr phi ng i đó b mù

5 Liên quan đ n nhân v t n i ti ng (prominence)

Tin v 15 ng i ch t vì tai n n xe buýt Manzanillo v n có

th b tòa so n c a b n v t vào s t rác tr phi có m t nhân v t

n i ti ng ng i trên xe buýt đó - có th là m t ngôi sao đi n nh

ho c m t chính tr gia l ng danh N u m t quan ch c n i ti ng

c i v , đó là tin t c, còn n u là anh John Smith, hàng xóm

c a b n, c i v , thì không

6 Có mâu thu n, xung đ t (conflict)

T lâu nay, xung đ t v i t t c nh ng hình th c khác nhau c a

nó v n thu hút s chú ý c a khán/ thính/ đ c gi Xung đ t có

th là v t ch t ho c tinh th n, tình c m Nó có th là m t cu c

b o lo n ch ng l i c nh sát, ho c là xung đ t ý th c h gi a hai ng c viên t ng th ng Bên c nh xung đ t gi a ng i v i

ng i, còn có xung đ t và chi n đ u gi a con ng i v i thú

d , thiên nhiên, môi tr ng, th m chí v i v tr

7 S ng i tham gia ho c b nh h ng (the number of people involved or affected)

Càng có nhi u ng i tham gia ho c b tham gia vào m t s

ki n, cho dù đó là bi u tình hay tai n n, tin càng có giá tr

C ng nh v y, càng có nhi u ng i b nh h ng b i m t s

ki n, dù đó là d ch b nh hay lu t thu m i, tin càng h p d n

ó là lý do t i sao tin v bi n đ ng giá x ng, giá vàng, giá b t

đ ng s n luôn là tin có giá tr

8 c con ng i quan tâm (of human interest)

Nh ng chuy n đ c m i ng i quan tâm/ a thích c ng đ u là tin, và đ c g i là nh ng tin m m (soft news), ví d thi hoa

h u tr em, m t ng i làm ra cái xe l n cho chú chó què… Trong nh ng tin t c c ng (hard news), luôn có nh ng khía

c nh, nh ng câu chuy n đ c m i ng i quan tâm: M t em bé

b l c, sau hai ngày đ c đoàn t v i b m ; m t đ a tr b

m t con chó em yêu; nh ng gia đình tr v v i c n nhà đ y bùn đ t c a h sau tr n l t…

9 Chuy n th ng tâm (pathos)

Không th ph nh n là con ng i thích nghe nh ng chuy n không may c a ng i khác Nghe ho c nhìn nh ng chuy n đó

t o nên trong h c m giác th ng ti c, bu n, thông c m…

Vi t Nam, dân báo chí g i nh ng tin đó là “mua n c m t” Ví

d nh chuy n v m t em bé m côi c cha l n m sau m t tai

n n giao thông Trong v tranh ch p đ t đai V n Giang,

nh ng chi ti t nh sau s r t có giá tr đ i v i báo chí vì nó thu hút ng i đ c:

“Tr c m t, đã có nh ng gia đình ph i đi mò cua b t c, nh t nh nh cho đ

ti n mua g o Trong t ng lai, s ra sao n u hàng ngàn ng i trong đ tu i lao đ ng ph i ch i su t ngày?”

(Vì sao ng i dân quy t li t bám gi đ t, Pháp lu t TP.HCM, 7/5/2012)

Nh ng câu chuy n th ng tâm đó không ch xoay quanh con

ng i mà có th c đ ng v t: M t con chó ngày ngày ng i c a

đ i ch đi làm v , không bi t r ng ch c a nó đã b tai n n

ch t…

10 c quy n c a tòa so n (exclusiveness)

Tin đ c quy n c a m t t báo luôn có giá tr thu hút ng i

đ c, đ c bi t là khi do chính phóng viên c a báo th c hi n

ó là lý do t i sao có nh ng câu nh : “Only on CNN” (ch có trên CNN), “ c quy n c a M t Th Gi i: Nhà báo Mai K : 'Tôi đã may m n khi có m t t i Ukraine trong nh ng ngày qua'”

Các báo không bao gi b l c h i nh n m nh s đ c quy n

v m t tin t c nào đó (và b n c ng nên làm nh v y):

“Tr v t Ukraine sau khi ch ng ki n s ki n nh ng ng i bi u tình

Maidan xu ng đ ng bi u tình kêu g i l t đ chính quy n c a t ng th ng Victor Yanukovich Mai K , phóng viên Vi t Nam duy nh t, g n hai tu n,

s ng, n, ngh , tác nghi p đi m nóng nh t c a s ki n, đã chia s v i M t

Th Gi i nh ng tr i nghi m và nh ng b c hình ch p t i tâm đi m c a cu c

bi u tình”

11 Gây s c (shock value)

V n vì rò r gas m t nhà máy không gây s c b ng khi nó

là do b n kh ng b gây ra Tin v m t đ a bé 6 tu i b n ch t

Báo chí Vi t Nam có nh ng tin t n d ng tri t đ y u t tình

d c, gi i tính, b o l c: “B t b ng ô môi đâm ch t b n nh u” (Công an TP HCM, 18/9/2014), “Gi t b n tình đ ng tính c p tài s n” (Ti n Phong, 19/1/2014), “T hình k gi t b n tình

đ ng tính” (Dân Trí, 28/8/2013) Nh ng b n hãy C N

TH N: Nhà báo ph i nhân v n, không đ c k th gi i tính Xem bài 10, “ o đ c báo chí”

NH N XÉT

1

- C hai y u t cu i cùng – gây s c và kích d c – đ u đ c báo lá c i khai thác tri t đ M t bài vi t lá c i, m t t báo lá

c i, là bài vi t và t báo khai thác các chuy n b o l c, gây s c, kích d c, đ i t ng i n i ti ng, mua n c m t (còn g i là

s c, sex, s n), s d ng tít gi t gân và các y u t làm n i b t tính ch t c a bài báo, ví d nh, đ h a, phông ch th t to và

in đ m, v.v

Ví d : t tít “H Ng c Hà có b u v i C ng đô-la?”, dòng tít in th t to và đ m, kèm nh H Ng c Hà có v thêm m t khoanh tròn b ng và m i tên đ ch vào đó

ng i ch t xác phi tang, v.v luôn luôn thu hút ng i đ c, và báo chí d ng nh ch toàn tin x u B i vì, nh ng tin bài đó đánh vào c m tính c a con ng i, thu hút s chú ý c a con

ng i

CHÚ Ý đ ng câu khách m t cách r ti n: Không l m d ng

vi c đ a tin x u, tin ác, đánh vào b n n ng con ng i Khi

nh ng th này v t quá ng ng c n thi t, khán/ thính/ đ c gi

- Ngoài 12 tiêu chí trên, có th còn nhi u tiêu chí khác n a Ví

d trong m t xã h i bi quan và nhi u th t b i nh Vi t Nam thì tin nói v nhân t tích c c c ng là tin có giá tr (ng i ta c ng

ch đ i), ch ng h n đ i tuy n Vi t Nam th ng Thái Lan, đo t HCV bóng đá Sea Games

4

- Tin t c có giá tr t c là ph i: Chính xác, m i, có ý ngh a (có ích cho ng i đ c), cô đ ng (ng n g n và d đ c)

đ c trên báo ngày hôm nay

nh ng giá tr nào c a tin t c?

c i Cho bi t vì sao?

Bài 3:

5W + 1H:

6 CÂU H I KINH I N C A BÁO CHÍ

Ngu n nh: FB Quân B o

Có sáu (6) c m câu h i quan tr ng mà nhà báo ph i t h i mình tr c khi b t tay vào th c hi n m t đ tài, chúng đ c

Trong bài, các thông tin không nh t thi t ph i s p x p đúng

tr t t này Nh ng 4W đ u là b t bu c: B t k tin bài nào c ng

ph i tr l i đ c 4 câu h i: Ai? Cái gì? Bao gi ? đâu?

1 C m câu h i Who (Ai)

 Ai cung c p thông tin?

 Ai đ c l i khi bài này đ c đ ng?

 Ai s b nh h ng b i bài báo này?

2 C m câu h i What (Cái gì/ Làm gì)

 S ki n gì đã x y ra?

 Làm gì v i thông tin thu đ c?

 Cái gì quan tr ng nh t trong thông tin?

 S ki n gì s x y ra ti p theo? (c n ph i l ng tr c đ

còn s n đón)

 K t qu /h u qu gì s x y ra?

3 C m câu h i When (Bao gi , khi nào)

 Bao gi s ki n x y ra? (M y gi , theo gi đ a ph ng

và theo gi Hà N i?)

 Bao gi ph i n p bài?

 Bao gi bài báo s đ c đ ng (bao gi s báo này ra,

b n tin này đ c phát sóng)? B n ph i tr l i câu h i này đ đi u ch nh th i gian trong bài cho phù h p

4 C m câu h i Where ( đâu)

 S ki n x y ra đâu? (N u c n, nên có thêm b n đ ,

nh BBC hay làm)

 Tin t đâu ra?

 Bài báo s đ c đ ng báo nào, m c nào?

5 C m câu h i Why (T i sao)

 T i sao s ki n x y ra? (N u b n tr l i đ c thì t t,

nh ng n u không bi t thì không nên c ph ng đoán)

 T i sao nên vi t bài này?

 T i sao nh n đ c thông tin này?

 T i sao ngu n tin l i mu n công b tin này?

 T i sao ngu n tin l i mu n gi u tên/ n danh?

6 C m câu h i How (Nh th nào)

 S ki n x y ra nh th nào?

 Trình bày bài này nh th nào? B n c n bi t đ ch n

gi ng v n cho phù h p: ây là m t câu chuy n bi

th m hay m t cái tin vui v ?

 Ti p theo bài này, s trình bày ra sao?

 Chi phí, phí t n khi s ki n x y ra? (how much)

 S ki n kéo dài bao lâu? (how long)

 S ki n x y ra có th ng xuyên không? (how often)

 C n bao nhiêu th i gian đ vi t bài? (how much)

 Có bao nhiêu ng i quan tâm đ n tin này? (how many)

ó là lý do t i sao ng i làm báo ph i có óc quan sát, có kh