Những vấn đề cơ bản về tiền tệ và tài chính

Bài giảng nhập môn tài chính tiền tệ 1.2 chương 1 Những vấn đề cơ bản về tiền tệ và tài chính

Bộ mụn Tài Chớnh Doanh Nghiệp

Chương I

NH NG V N Đ C B N V NH NG V N Đ C B N V Ữ Ữ Ấ Ấ Ề Ơ Ả Ề Ơ Ả Ề Ề

TT và TÀI CHÍNH

Bộ môn Tài Chính Doanh Nghiệp

N I DUNG CH N I DUNG CH Ộ Ộ ƯƠ ƯƠ NG H C NG H C Ọ Ọ

2.1 Quá trình ra đ i và phát tri n c a tài chính ờ ể ủ

2.1 Quá trình ra đ i và phát tri n c a tài chính ờ ể ủ

2.2 B n ch t c a tài chính ả ấ ủ

2.2 B n ch t c a tài chính ả ấ ủ

2.3 Ch c năng c a tài chính ứ ủ

2.3 Ch c năng c a tài chính ứ ủ

2.4 H th ng tài chính ệ ố

2.4 H th ng tài chính ệ ố

Bộ mụn Tài Chớnh Doanh Nghiệp 3

2.1 Quỏ trỡnh ra đ i và phỏt tri n c a tài chớnh ờ ể ủ

2.1.1 Tiền đề khỏch quan dẫn đến sự ra đời và phỏt triển của tài chớnh

a Sự ra đời, tồn tại và phát triển của nền sản xuất hàng hóa tiền tệ

b Sự ra đời, tồn tại và phát triển của Nhà nước

Bộ môn Tài Chính Doanh Nghiệp

2.1.2 Đặc trưng cơ bản của tài chính qua các thời kỳ

 Giai đoạn trước chủ nghĩa tư bản

- Các quan hệ TC phần lớn được thực hiện dưới hình thái hiện vật trực tiếp

- Phần lớn các quan hệ TC nhằm huy đồng nguồn lực TC cho Nhà nước không mang tính thống nhất trong toàn bộ nên kinh tế quốc dân và phụ thuộc vào chủ quan của người đứng đầu Nhà nước

- Các quan hệ tài chính giữa những người sản xuất trong xã hội cũng chưa phát triển

- Tài chính trong giai đoạn này là công cụ đàn áp, bóc lột người lao động

 Giai đoạn từ chủ nghĩa tư bản đến nay

- Các quan hệ tài chính giữa nhà nước với các chủ thể khác trong xã hội được thực hiện dưới hình thái giá trị.

- Quá trình phân phối và sử dụng các nguồn lực của nhà nước được dựa trên những nguyên tắc, luật lệ nhất định và đảm bảo tính thống nhất trong toàn bộ nền kinh tế quốc dân.

- Các quan hệ tài chính giữa các chủ thể trong quá trình sản xuất của xã hội ngày càng phát triển mạnh mẽ cả về chiều rộng lẫn chiều sâu.

- Tài chính là công cụ để nhà nước quản lý, điều tiết vĩ mô nền kinh tế.

Bộ môn Tài Chính Doanh Nghiệp

Tài chính là hệ thống các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình phân phối tổng sản phẩm quốc dân và của cải xã hội dưới hình thái giá trị thông qua việc hình thành và sử dụng các quỹ tiền tệ nhằm đáp ứng các lợi ích của các chủ thể trong xã hội.

Bộ môn Tài Chính Doanh Nghiệp 6

2.2 Bản chất của tài chính

2.2.1 N i dung và đ c tr ng c a các quan h tài chính ộ ặ ư ủ ệ

2.2.1 N i dung và đ c tr ng c a các quan h tài chính ộ ặ ư ủ ệ

- Các quan hệ tài chính giữa Nhà nước với các chủ thể khác trong nền kinh tế -xã

hội

- C¸c quan hÖ tµi chÝnh gi÷a c¸c chñ thÓ víi nhau

- C¸c quan hÖ tµi chÝnh trong néi bé mét chñ thÓ

- Các quan hệ TC quốc tế

- Khi các quan hệ tài chính nảy sinh bao giờ cũng kéo theo sự dịch chuyển một

lượng giá trị nhất định.

- Tiền tệ xuất hiện trong các mối quan hệ tài chính với tư cách là phương tiện

thực hiện các mối quan hệ đó.

- Thông qua các mối quan hệ tài chính, các quỹ tiền tệ thường xuyên vận động

tức là quá trình tạo lập (chức năng phương tiện tích lũy giá trị) và sử dụng (chức năng phương tiện thanh toán) bởi các chủ thể khác nhau trong xã hội.

Bộ môn Tài Chính Doanh Nghiệp

2.2.2 Bản chất của tài chính

* Nhận xét

 Biểu hiện bề ngoài của các quan hệ tài chính là sự vận động độc lập tương đối của các quỹ tiền tệ trong quá trình tạo lập và sử dụng chúng Thực chất đây là quá trình phân phối các nguồn tài chính, quá trình tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ nhằm đạt được mục đích nhất định

 Đằng sau sự vận động của quỹ tiền tệ thể hiện các mối quan hệ về lợi ích kinh tế (các quan hệ kinh tế) giữa các chủ thể thể hiện sự phân chia của cải xã hội giữa các chủ thể liên quan dưới hình thái giá trị

Bộ môn Tài Chính Doanh Nghiệp

Kết luận về bản chất của TC

 Tài chính là hệ thống các quan hệ phân phối dưới hình thái gía trị.

 Các quan hệ TC phát sinh trong quá trình hình thành và sử dụng các quỹ tiền tệ nhưng tài chính không phải là tiền hay quỹ tiền tệ

 Tài chính là các quan hệ phân phối chịu sự tác động trực tiếp của Nhà nước và Pháp luật nhưng tài chính không phải là hệ thống các luật lệ về tài chính.

Bộ mụn Tài Chớnh Doanh Nghiệp 9

2.3 Chức năng của tài chớnh

a Khái niệm

Chức năng phân phối của tài chính là chức năng mà nhờ đó quá trình phân phối của cải xã hội được thực hiện thông qua quá

trình tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ trong nền kinh tế quốc dân nhằm thoả mãn nhu cầu của nhà nước và của mọi chủ thể trong xã hội

b Đối tượng phân phối

c Chủ thể phân phối

Bộ môn Tài Chính Doanh Nghiệp

2.3.1 Chøc n¨ng ph©n phèi

d KÕt qu¶ cña ph©n phèi tµi chÝnh

nhằm những mục đích đã định

e. §Æc ®iÓm cña ph©n phèi tµi chÝnh

 Phân ph i tài chính là s phân ph i ch di n ra dPhân ph i tài chính là s phân ph i ch di n ra dốố ựự ốố ỉ ễỉ ễ ướưới hình th c i hình th c ứứ giá tr nh ng không kèm theo s thay đ i hình thái giá tr ị ư ự ổ ị

giá tr nh ng không kèm theo s thay đ i hình thái giá tr ị ư ự ổ ị

 Phân ph i tài chính luôn g n li n v i s hình thành và s Phân ph i tài chính luôn g n li n v i s hình thành và s ốố ắắ ềề ớ ựớ ự ửử

d ng các quĩ ti n t ụ ề ệ

d ng các quĩ ti n t ụ ề ệ

 Các quan h phân ph i TC không ph i bao gi cũng nh t Các quan h phân ph i TC không ph i bao gi cũng nh t ệệ ốố ảả ờờ ấấ thi t kèm theo s d ch chuy n giá tr t ch th này sang ch ế ự ị ể ị ừ ủ ể ủ

thi t kèm theo s d ch chuy n giá tr t ch th này sang ch ế ự ị ể ị ừ ủ ể ủ

th khác.ể

th khác.ể

 Phân ph i TC bao g m 2 quá trình phân ph i l n đ u và phân Phân ph i TC bao g m 2 quá trình phân ph i l n đ u và phân ốố ồồ ố ầố ầ ầầ

ph i l i trong đó phân ph i l i bao trùm và th hi n rõ nét ố ạ ố ạ ể ệ

ph i l i trong đó phân ph i l i bao trùm và th hi n rõ nét ố ạ ố ạ ể ệ

nh t b n ch t c a TC.ấ ả ấ ủ

nh t b n ch t c a TC.ấ ả ấ ủ

Bộ môn Tài Chính Doanh Nghiệp

2.3.1 Chøc n¨ng ph©n phèi

f Qu¸ tr×nh ph©n phèi cña tµi chÝnh

- Khái niệm: Là quá trình phân phối chỉ diễn ra trong khu vực sản xuất, tạo ra các quỹ tiền tệ cơ bản đối với những chủ thể có liện quan đến quá trình sản xuất.

- Ph ạ ạm vi m vi

- K ế ế t qu c a PP l n đ u: bù đ p các chi phí tiêu hao, hình thành các qu DN (ti n t qu c a PP l n đ u: bù đ p các chi phí tiêu hao, hình thành các qu DN (ti n ả ủ ả ủ ầ ầ ầ ầ ắ ắ ỹ ỹ ề ề

l ươ ng, t b o hi m ), tr cho các ch th s h u v n và tài nguyên ự ả ể ả ủ ể ở ữ ố

l ươ ng, t b o hi m ), tr cho các ch th s h u v n và tài nguyên ự ả ể ả ủ ể ở ữ ố

- Khái ni m: là quá trình ti p t c phân ph i các qu ti n t đã hình thành trong phân ái ni m: là quá trình ti p t c phân ph i các qu ti n t đã hình thành trong phân ệ ệ ế ụ ế ụ ố ố ỹ ề ệ ỹ ề ệ

ph i l n đ u ra toàn xã h i ố ầ ầ ộ

ph i l n đ u ra toàn xã h i ố ầ ầ ộ

- Ph ạ ạm vi m vi

- K t qu PP l i K t qu PP l i ế ế ả ả ạ ạ

- Tác d ng c a PP l i (3 tác d ng) ác d ng c a PP l i (3 tác d ng) ụ ụ ủ ủ ạ ạ ụ ụ

g Ý nghĩa nghiên cứu chức năng

NC để đảm bảo các nguồn lực TC đc đưa vào nhg mục đích sử dụng khác nhau

Bộ môn Tài Chính Doanh Nghiệp

a Khái niệm

bằng đồng tiền được thực hiện đối với quá trình phân phối của tài chính nhằm đảm bảo cho các quỹ tiền tệ luôn được tạo lập và

b Đối tượng giám đốc: quá trình tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ

c Ch ủ ủ th giám đ c: là các ch th tham gia th giám đ c: là các ch th tham gia ể ể ố ố ủ ủ ể ể

vào quá trình phân ph i ố

d Ph m vi giám đ c c a tài chính: ạ ố ủ

Bộ môn Tài Chính Doanh Nghiệp

e Đ c đi m ặ ể

- Giám đốc tài chính là giám đốc bằng đồng tiền thông qua sự vận động của đồng tiền, khi tiền tệ thực hiện chức năng thước đo phương tiện thanh toán và phương tiện tích lũy giá trị.

toàn diện, thường xuyên, liên tục, do vậy nó mang hiệu quả và có tác dụng kịp thời.

phân tích các chỉ tiêu tài chính và các chuẩn mực trong quá trình tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ

Bộ môn Tài Chính Doanh Nghiệp

f Ý nghĩa nghiên cứu chức năng giám đốc:

- Đảm bảo cho quá trình phân phối của tài chính diễn ra một cách trôi chảy, đúng định hướng và phù hợp với các quy luật khách quan.

- Giám đốc tài chính góp phần thúc đẩy việc sử dụng các nguồn lực TC một cách tiết kiệm và có hiệu quả, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của nền sản xuất xã hội.

- Giám đốc tài chính góp phần nâng cao kỷ luật tài chính, thúc đẩy việc chấp hành các chính sách, chế độ, thể chế tài chính làm lành mạnh hoá các hoạt động kinh tế xã hội, đặc biệt là lĩnh vực sản xuất kinh doanh.

Bộ mụn Tài Chớnh Doanh Nghiệp 15

2.4 H th ng tài chớnh ệ ố

2.4 H th ng tài chớnh ệ ố

Hệ thống tài chính là tổng thể các mối quan hệ tài chính trong những lĩnh vực hoạt động khác nhau nhưng thống nhất với nhau về bản chất chức năng và có mối quan hệ hữu cơ với nhau trong quá trình hỡnh thành và sử dụng các quỹ tiền tệ trong nền kinh tế quốc dân gắn với các chủ thể KT - XH tương ứng.

Hệ thống tài chính được cấu trúc thành 5 khâu:

- Ngâu sách nhà nước

- Tài chính doanh nghiệp

- Bảo hiểm

- Tín dụng

- Tài chính hộ gia đình và các tổ chức xã hội

Bộ môn Tài Chính Doanh Nghiệp 16

M i quan h gi a các khâu trong HTTC ố ệ ữ

NSNN

và TCXH Thị trường

tài chính

Bộ môn Tài Chính Doanh Nghiệp

1. Tài chính là gì? Trình bày quá trình ra đ i và Tài chính là gì? Trình bày quá trình ra đ i và ờ ờ

phát tri n c a ph m trù Tài chính? ể ủ ạ

phát tri n c a ph m trù Tài chính? ể ủ ạ

2. Phân tích b n ch t c a Tài chính Phân tích b n ch t c a Tài chính ả ả ấ ủ ấ ủ

3. Phân tích 2 ch c năng c a tài chính? M i Phân tích 2 ch c năng c a tài chính? M i ứ ứ ủ ủ ố ố

quan h gi a 2 ch c năng đó nh th nào? ệ ữ ứ ư ế

quan h gi a 2 ch c năng đó nh th nào? ệ ữ ứ ư ế

4. Phân tích tính ch t “bao trùm ch y u” c a Phân tích tính ch t “bao trùm ch y u” c a ấ ấ ủ ế ủ ế ủ ủ

phân ph i l i ố ạ

phân ph i l i ố ạ

5. Trình bày c u trúc c a h th ng Tài chính Trình bày c u trúc c a h th ng Tài chính ấ ấ ủ ủ ệ ố ệ ố