- Nắm vững những kiến thức về phầnTiếng Việt đã học trong học kì II.- Hệ thống kiến thức về khởi ngữ, các thành phần biệt lập, liên kết câu và liên kết đoạn, nghĩa tường minh và hàm ý..
Trang 1- Nắm vững những kiến thức về phầnTiếng Việt đã học trong học kì II.
- Hệ thống kiến thức về khởi ngữ, các thành phần biệt lập, liên kết câu và liên kết đoạn, nghĩa tường minh và hàm ý
2 Kĩ năng:
- Rèn kĩ năng tổng hợp và hệ thống hóa một số kiến thức về phần Tiếng Việt
- Vận dụng những kiến thức đã học trong giao tiếp, đọc- hiểu và tạo lập văn bản
3 Thái độ: - Giáo dục học sinh sử dụng tốt Tiếng Việt
2 Kiểm tra bài cũ:
-Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh
3.Bài mới:
* Giới thiệu bài : Hôm nay cô và các em sẽ ôn tập phần Tiếng Việt đã học, bài học
này có ý nghĩa tổng kết tất cả các kiến thức đã học Vì thế, các em cần nhận ra ý nghĩa quan trọng của bài học để có tâm thế khi học
Hoạt động 1: Ôn tập về khởi ngữ và các
- Khởi ngữ là thành phần câu đứng trước
chủ ngữ nêu nên đề tài trong câu.Trước
khởi ngữ kết hợp quan hệ từ: Đối với,
về…
- Thành phần biêt lập là thành phần( nằm
ngoài non) độc lập không tham gia vào
cấu trúc ngữ pháp trong câu
Bài 1:
- a.+ xây cái lăng ấy là khởi ngữ -b.+ Dường như là thành phần tình thái -c +Những người con gái… nhìn ta như vậy
là thành phần phụ chú
Trang 2+ Phụ chú
*GV: Hướng dẫn học sinh làm phần
luyện tập
* GV: Tổ chức cho học sinh thực hiện
bài tập 1 mục 1 (SGK ) với yêu cầu nhận
biết vai trò trong câu của những từ ngữ
in đậm
*HS: Quan sát yêu cầu bài tập sau đó
đưa ra kết luận
- a.+ xây cái lăng ấy là khởi ngữ
-b.+ Dường như là thành phần tình thái
-c +Những người con gái… nhìn ta như
*GV: Hướng dẫn học sinh thực hiện bài
tập 2 mục 1 (SGK) và kiểm tra kết quả
bài làm của học sinh
*HS: Thảo luận nhanh trong bàn sau đó
trình bày trước lớp
*GV: Trình bày lên bảng phụ đoạn văn
có sử dụng thành phần khởi ngữ và thành
phần tình thái
- Bến quê là một câu chuyện về cuộc
đời – Cuộc đời rất bình lặng quanh ta –
với những nghịch lúi không dễ gì hoá
giải Hình như trong cuộc sống hôm nay,
chúng ta có thể gặp ở đâu đó một số
phận giống như hoặc gần giống như số
phận của nhân vật Nhĩ trong câu chuyện
của Nguyễn minh Châu ? Người ta có thể
mãi mê kiếm danh, kiếm lợi để rồi sau
khi rong ruiû hết cuộc đời, vì một lí do
gì đó phải nằm bẹp ví một chỗ, con
người mới kịp nhận ra rằng : gia đình
chính là cái tổ ấm cuối cùng đưa chúng ta
về nơi vĩnh hằng ! cái chân lí giản dị ấy,
tiếc thay, Nhĩ kịp nhậnra vào những ngày
cuốicùng của cuộc đời mình
- Bến quê (Nguyễn Minh Châu) là một
câu chuyện về cuộc đời với những nghịch
lí không dễ gì hoá giải Hình như trong
cuộc sống hôm nay chúng ta bắt gặp
-d +Thưa ông là thành phần gọi- đáp + Vất vả quá là thành phần cảm thán Bài 2:
Viết đoạn văn có sử dụng thành phần khởi ngữ, và thành phần tình thái
a, Phép nối: nhưng, nhưng rồi, và
b, Phép thế: cô bé - nó Phép lặp: cô bé - cô bé
c, Phép thế: bây giờ cao sang rồi thì để ý đâu đến bọn chúng tôi nữa, thế
Bài 2 :
B NG T NG K T V CÁC PHÉP LIÊN K T Ã H C Ả Ổ Ế Ề Ế Đ Ọ
Trang 3những số phận giống hay gần giống như
số phận nhân vật Nhĩ trong truyện của
Nguyễn Minh Châu Có thể nói “ Bến
quê” là câu chuyện bàn về ý nghĩa tài hoa
gây ấn tượng mịnh cho người đọc…
Hoạt động I1: Ôn tập về liên kết câu và
liên kết đoạn :
* GV: Hướng dẫn học sinh ôn lại kiến
thức về liên kết câu và liên kết đoạn
*GV: Chú ý : Liên kết câu và liên kết
đoạn văn hoàn toàn giống nhau, chỗ
khác chỉ là hai câu có liên kết với nhau
cùng nằm trong một đoạn văn hay nằm
ở hai đoạn văn khác nhau
Thế nào là liên kết câu liên kết đoạn văn?
- Các câu trong đoạn văn, các đoạn văn
trong văn bản phải liên kết chặt chẽ với
nhau về mặt nội dung và hình thức
-Về nội dung:
+ Các đơn vị phải phục vụ chủ đề chung
của văn bản, các câu văn phục vụ chủ đề
của đoạn văn
+ Các câu văn, đoạn văn phải được sắp
xếp theo trình tự hợp lí
- Về hình thức: Các câu văn, đoạn văn
liên kết với nhau bằng các phương pháp
cụ thể; phép nối, phép lặp, phép thế, phép
liên tưởng, phép đòng nghĩa trái nghĩa
*GV: Hướng dẫn học sinh làm bài tập 1
mục III (SGK)
*HS: Nhóm trong bàn thực hiện sau đó
nêu kết quả trước lớp
- a Nhưng, nhưng rồi, và
-b.Cô bé- Cô bé thuộc phép lặp Cô bé –
Nó thuộc phép thế
-c bây giờ cao sang rồi thì để ý đâu đến
bọn chúng tôi nữa ! – Thế thuộc phép
thế
? Nêu rõ sự liên kết về nội dung, về hình
thức giữa các câu trong đoạn văn em viết
về truyện ngắn Bến quê của Nguyễn
Minh Châu
Bài tập 3 Nêu rõ sự liên kết về nội dung
và hình thức trong đoạn văn viết ở bài tập
3 phần I
Phép liên kếtLặp
từ ngữ
Đồng nghĩa, trái nghĩa và liên tưởng
Thế Nối
Từ ngữ tương ứngBài tập 3 Nêu rõ sự liên kết về nội dung và hình thức trong đoạn văn viết ở bài tập 3 phần I
* Gợi ý:
- Xác định rõ liên kết về mặt nội dung (các câu văn có hường vào chủ đề của đoạn văn hay không? Trình tự sắp xếp các câu trong đoạn văn đã hợp lí chưa?)
- Xác định liện kết về mặt hình thức: Các câu văn được liên kết với nhau bằng các phép liên kết nào?
Bài tập Xác định phép liên kết trong đoạn văn sau:
Hoàn cảnh chị Dậu thật đáng thương Chị phải bán gánh khoai, bán ổ chó và đứt ruột bán đứa con gái lên 7 tuổi cho vợ chồng Nghị Quế, mới đủ nộp suất sưu cho chồng Nhưng anh Dậu vẫn bị chói ở sân đình vì còn thiếu một suất sưu nữa Chú Hợi, em ruột anh Dậu, chết
từ năm ngoái, anh Dậu là "thân nhân" nên phải nộp suất sưu ấy: "chết cũng không chốn được sưu nhà nước" Oan này còn một kêu trời nhưng xa ! Anh Dậu ốm nặng, bị chói suốt ngày đêm, anh ngất xỉu đi như chết Bọn cường hào cho tay chân vác, anh Dậu rũ rượi như cái xác đem trả cho chị Dậu Đau khổ, tai hoạ chồng chất và đè nặng lên tâm hồn người đàn bà tội nghiệp
Trang 4- Nắm vững những kiến thức về phầnTiếng Việt đã học trong học kì II.
- Hệ thống kiến thức về khởi ngữ, các thành phần biệt lập, liên kết câu và liên kết đoạn, nghĩa tường minh và hàm ý
2 Kĩ năng:
- Rèn kĩ năng tổng hợp và hệ thống hóa một số kiến thức về phần Tiếng Việt
- Vận dụng những kiến thức đã học trong giao tiếp, đọc- hiểu và tạo lập văn bản
3 Thái độ: - Giáo dục học sinh sử dụng tốt Tiếng Việt
2 Kiểm tra bài cũ:
-Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh
3.Bài mới:
* Giới thiệu bài : Đây là tiết ôn tập thứ 2 học sinh cần thể hiện năng lực sáng tạo của mình qua thực hiện các bài tập Đồng thời đánh giá kiến thức TV ở lớp 9
Hoạt động 1: Ôn tập về nghĩa tường minh và
hàm ý
? Thế nào là nghĩa tường minh, hàm ý?
- Nghĩ tường minh là phần thông báo phần diễn
đạt trực tiếp bằng những từ ngữ trong câu
- Hàm ý là phần thông báo không được diễn đạt
trực tiếp bằng những từ ngữ trong câu nhưng có
thể suy ra từ những từ ngữ ấy
*GV cho HS đọc phần III trên trong bảng phụ
1 Đọc truyện cười sau đây và cho biết người ăn
mày muốn nói điều gì với người nhà giàu qua câu
nói được in đậm ở cuối truyện : CHIẾM HẾT
I Ôn tập về khởi ngữ và các thành phần biệt lập.
II Ôn tập về liên kết câu và liên kết đoạn :
3 Nghĩa tường minh và hàm ý
a Kiến thức :
* Nhắc lại khái niệm nghĩa tường minh và hàm ý, nhận biết và giải đoán được hàm ý ở trong câu, cách sử dụng hàm ý sao cho hợp lí và hiệu quả.
b Bài tập Bài 1 Đọc truyện cười và cho biết người ăn mày muốn nói điều
Trang 5… Người ăn mày đáp :
– Thế không ở được mới phải lên Ở dưới
ấy các nhà giàu chiếm hết cả chỗ rồi !
(Theo Trương Chính – Phong Châu, Tiếng cười dân gian Việt Nam)
2 Tìm hàm ý của các câu in đậm dưới đây Cho
biết trong mỗi trường hợp, hàm ý đã được tạo ra
bằng cách cố ý vi phạm phương châm hội thoại
nào
– Cậu thấy đội bóng huyện mình chơi có
hay không ?
Nam bảo :
– Tớ thấy họ ăn mặc rất đẹp
– Huệ báo cho Nam, Tuấn và Chi sáng mai
đến trường chưa ?
– Tớ báo cho Chi rồi – Huệ đáp
Bài tậpTìm hàm ý trong các hội thoại sau:
a) Thấy B lại châm thuốc, điếu thuốc
thư hai tiếp ngay điếu thứ nhất A liền bảo B:
- Anh Tư thôi hút thuốc rồi!
b) A: Mình vừa bị cô giáo mắng dữ
quá!
B: Xin chúc mừng
Nếu hiểu theo nghĩa hiển nhiên thì A muốn
thông báo cho B điều gì?
- Anh Tư bỏ được thuốc rồi
Nếu hiểu theo hàm ý thì A muốn nói gì?
- Trước đây anh Tư cũng hút thuốc
- Sao cậu không bỏ thuốc đi
Trong trường hợp b hàm ý là gì?
- Mình xin chia buồn với bạn
Em hiểu đựoc hàm ý trong 2 trường hợp trên
nhờ đâu?
- Căn cứ vào tình huống a
- Căn cứ vào cách nói của 1 số tầng lớp (học
sinh hay nói ngược)
Bài tập: Xây dựng các tình huống trong đó sử
dụng hàm ý
Gợi ý:
1) Trên đường về nhà An hỏi Nam đi nhờ xe,
gì với người nhà giàu?
- Trả lời: Người ăn mày muốn nói với
người nhà giàu: địa ngục là chỗ của
các ông
Bài tập 2 Tìm hàm ý của các câu in đậm và xác định mỗi trường hợp hàm
ý, cố ý tạo ra bừng cách vi phạm phương châm hội thoại nào?
a, Có thể hiểu: - Đội bóng của huyện chơi không hay
- Tôi không muốn bình luận về việc này
-> Vi phạm phương châm quan hệ
b, Có thể hiểu: Tớ chưa báo cho Nam
và Tuấn -> Vi phạm phương châm hội thoại về lượng
IV Luyện tập.
1/ Xác định khởi ngữ, các thành phần biệt lập, liên kết nội dung và các biện pháp liên kết câu và liên kết đoạn văn, hàm ý.
Bài tập1 Trường hợp sau đây, khởi ngữ có tác dụng gì?
Tôi đi đến đâu người ta cũng thương Còn nó, nó đi đến đâu người
ta cũng ghét, tuy không ai nói ra
* Gợi ý: Khởi ngữ có vai trò duy trì chủ đề và liên kết phát triển chủ đề của văn bản
Bài tập 2 Xác định các thành phần biệt lập trong đoạn văn sau:
a, Một lát sau Nhĩ còn nghe tiếng vợ đi lại dọn dẹp và dặn dò con điều gì đó Liên hãm nước thuốc ở cái siêu đất ra cái bát chiết yêu Nhĩ đoán thế, nghe tiếng nước rót ra lẫn mùi thuốc bay vào nhà
b, Thương người cộng sản, căm Tây - Nhật,
Buồng mẹ - buồng tim - giấu chúng con
(T
ố Hữu)
Trang 6Nam trả lời:
- Xe mình đi non hơi
2) Hai người bạn ngồi nói chuyện với nhau 1
người bạn thông báo cho bạn mình biết về
1 người 2 người cùng biết:
- Cái Bình làm mẹ rồi đấy
Hàm ý: 1) Không cho bạn đi được
2) Bình mới sinh con
*GV cho HS làm trên bảng phụ, thảo luận theo
bàn, gọi HS đem bảng lên, cho HS khác nhận xét,
GV bổ sung, cho điểm
* Gợi ý: HS căn cứ vào dâu hiệu hình thức và nội dung để xác định các thành phần biệt lập
Bài tập 3 Giải đoán hàm ý của Kiều trong đoạn trích : Hoạn Thư đã gặp đối thủ ngang tầm của mình; Báo hiệu một hình phạt đích đáng sắp xẩy ra đối với Hoạn Thư
- Bài 1 : Hàm ý của câu in đậm : Địa ngục không phải là chỗ dành cho người nghèo mà là cho những người giàu có mà keo kiệt
2/ Cho HS viết đoạn văn ngắn, trong
đó có một câu chứa thành phần khởi ngữ và một câu chứa thành phần tình thái.
- Những yêu cầu đối với luyện nói khi bàn về một đoạn thơ, bài thơ trước tập thể.
- Lập ý và cách dẫn dắt vấn đề khi nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ Trình bày miệng một cách mạch lạc những cảm nhận, đánh giá của mình về một đoạn thơ, bài thơ.
- Giáo dục học sinh có ý thức luyện nói thường xuyên.
2 Kiểm tra bài cũ:
-Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh
3.Bài mới:
Trang 7* Giới thiệu bài: Để củng cố lí thuyết về bình luận tác phẩm văn học, nắm vững thêm và thành thạo hơn nữa các kĩ năng làm bài bình luận tác phẩm văn học, đồng thời cũng cố kiến thức văn học Vừa rèn khả năng nói khả năng diễn đạt…trong tiết học này, chúng ta sẽ thực hành luyện nói bình luận tác phẩm văn học đã học.
Hoạt động 1 : Củng cố kiến thức
+GV cho học sinh nhắc lại được những kiến thức đã
học về kiểu bài:
-Những yêu cầu đối với bài nghị luận về một đoạn
thơ, bài thơ.
-Các bước làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài
thơ: tìm hiểu đề và tìm ý, lập dàn ý theo bố cục ba
phần rõ ràng, viết bài, sửa bài.
*GV ghi lại đề bài lên bảng, cho HS đọc ba yêu cầu
của bài luyện nói trong SGK.
1 Bài phát biểu cần bám sát nhan đề đã cho.
2 Trình bày theo dàn ý, chú ý liên kết giữa các phần
Mở bài, Thân bài và Kết bài.
3 Tìm cách nói sao cho truyền cảm, thu hút sự chú ý
của người nghe, không được đọc thuộc lòng.
Hoạt động 2 : Luyện tập
*GV nhắc học sinh các bước cần thực hiện để tiến
hành luyện nói tốt, cho HS luyện nói Sau mỗi lượt,
cần cho học sinh nhận xét bài nói của bạn
+Xác định yêu cầu của đề bài.
+Lập dàn ý cho bài văn nghị luận về một đoạn thơ,
bài thơ cụ thể.
+Dựa vào dàn ý đã lập, lựa chọn và sử dụng phương
pháp lập luận phù hợp để nghị luận Lưu ý:
-Chọn vị trí trình bày sao cho có thể nhìn được
người nghe.
-Chú ý lựa chọn ngôn ngữ nói mạch lạc, tự nhiên
theo dàn ý đã chuẩn bị.
-Biết nói với âm lượng đủ nghe, ngữ điệu nói hấp
dẫn, phù hợp với cảm xúc của bài thơ, đoạn thơ.
-Biết nghe, nhận xét được phần trình bày của bạn cả
về nội dung lẫn hình thức.
* GV: Cho học sinh nhóm lớp hội ý phân công người
trình bày, tổ chức trình bày trước lớp
*HS: Sau khi hội ý bắt đầu tiến hành nói, theo phân
công :
- Nhóm 1: Hình ảnh đầu tiên được tác giả tái hiện là
hình ảnh một bếp lửa ở làng quê Việt Nam thời thơ ấu.
(dẫn thơ )
-Nhóm 2: Kỷ niệm ấy tuy đã xa nhưng vô cùng trong
sáng nguyên sơ, có sức sống ám ảnh tâm hồn người
( dẫn thơ )
-Nhóm 3: Quanh bếp lửa là biết bao những kỷ niệm về
tình bà-cháu, tình quê hương, đất nước ( dẫn thơ ).
I/ Củng cố kiến thức
+Nhắc lại được những kiến thức đã học
về kiểu bài:
-Những yêu cầu đối với bài nghị luận
về một đoạn thơ, bài thơ.
-Các bước làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ: tìm hiểu đề và tìm ý, lập dàn ý theo bố cục ba phần rõ ràng, viết bài, sửa bài.
II/ Luyện tập
ĐỀ BÀI : Bếp lửa sưởi ấm một đời – Bàn về bài thơ Bếp lửa của Bằng Việt.
*Các bước cần thực hiện để tiến hành luyện nói tốt
+Xác định yêu cầu của đề bài.
+Lập dàn ý cho bài văn nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ cụ thể.
+Dựa vào dàn ý đã lập, lựa chọn và sử dụng phương pháp lập luận phù hợp để nghị luận Lưu ý:
-Chọn vị trí trình bày sao cho có thể nhìn được người nghe.
-Chú ý lựa chọn ngôn ngữ nói mạch lạc, tự nhiên theo dàn ý đã chuẩn bị -Biết nói với âm lượng đủ nghe, ngữ điệu nói hấp dẫn, phù hợp với cảm xúc của bài thơ, đoạn thơ.
-Biết nghe, nhận xét được phần trình bày của bạn cả về nội dung lẫn hình thức.
A Mở bài :
- Kỷ niệm tuổi thơ luôn để lại trong tâm khảm mỗi người những dấu ấn không thể phai mờ.
- Bếp lửa của Bằng Việt chính là một trong những dấu ấn sâu đậm và thiêng liêng ấy.
B Thân bài :
- Hình ảnh đầu tiên được tác giả tái hiện
là hình ảnh một bếp lửa ở làng quê Việt Nam thời thơ ấu ( dẫn thơ )
- Kỷ niệm ấy tuy đã xa nhưng vô cùng trong sáng nguyên sơ, có sức sống ám
Trang 8-Nhóm 4: Bếp lửa đã trở thành hình ảnh biểu tượng
cho ánh sáng và niềm tin, trong đó người bà là người
nhen lửa và giữ lửa (dẫn thơ ) Cuối cùng, nhà thơ rút
ra triết sống không quên nguồn cội, một đạo lý của
hiện tại đối với quá khứ ( dẫn thơ ).
*GV: Cho học sinh bắt thăm trình tự nói của các
nhóm
*HS: Thực hiện bài nói cần có sự hổ trợ của bạn -trình
bày dàn ý ( Cần thực hiện quy tắt phân tích một lần
khi phân tích thơ ) HS ở dưới lớp ghi chép những ưu
điểm và hạn chế của bài nói
*GV: Dành thời gian cho lớp nhận nhận xét, ghi điểm
cho các nhóm ,thành viên nào nhận xét tốt ghi điểm
động viên
ảnh tâm hồn người ( dẫn thơ )
- Quanh bếp lửa là biết bao những kỷ niệm về tình bà-cháu, tình quê hương, đất nước ( dẫn thơ )
- Bếp lửa đã trở thành hình ảnh biểu tượng cho ánh sáng và niềm tin, trong
đó người bà là người nhen lửa và giữ lửa (dẫn thơ )
- Cuối cùng, nhà thơ rút ra triết sống không quên nguồn cội, một đạo lý của hiện tại đối với quá khứ ( dẫn thơ )
NHỮNG NGÔI SAO XA XÔI
(Lê Minh Khuê )
I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
- Cảm nhận được vẻ đẹp tâm hồn của những cô gái thanh niên xung phong trong truyện
và nét đặc sắc trong cách miêu tả nhân vật và nghệ thuật kể chuyện của Lê Minh Khuê.
- Vẻ đẹp tâm hồn trong sáng, tính cách dũng cảm, hồn nhiên trong cuộc sống, chiến đấu nhiều gian khổ, hi sinh nhưng vẫn lạc quan của những cô gái thanh niên xung phong trong truyện Thành công trong việc miêu tả tâm lí nhân vật, lựa chọn ngôi kể, ngôn ngữ kể hấp dẫn.
- Đọc - hiểu một tác phẩm tự sự sáng tác trong thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu nước Phân tích tác dụng của việc sử dụng ngôi kể thứ nhất xưng “tôi” Cảm nhận vẻ đẹp hình tượng nhân vật trong tác phẩm.
- Giáo dục phẩm chất cao đẹp cho thế hệ trẻ Việt Nam.
* Tích h ợp giáo dục môi trường cho học sinh : Môi trường bị hủy hoại vì bom đạn của kẻ thù, cây cối bị cháy sém, không khí đầy chất độc hóa học, đường bị đ1nh lở loét II.CHUẨN BỊ :
Trang 9? Em hãy cho biết những nội dung sâu sắc của truyện ngắn Bến Quê ?( 5 đ)
*Con người ở trên đời thật khó tránh được những cái vòng vèo hoặc chùng chình Câu chuyện như thức tỉnh mọi người về cái vòng vèo chùng chình mà chúng ta đang sa vào trên đường đời, để hướng tới những giá trị đích thực vố rất giản dị gần gũi và bền vững
? Thành công của nghệ thuật của tác phẩm này là gì? (5 đ)
*Miêu tả tâm lí tinh tế, cách sử dụng nhiều hình ảnh giàu tính biểu tượng, xây dựng tình huống truyện giàu sức biểu hiện, trần thuật theo dòng tâm trạng của nhân vật
3 Bài mới :
*Lời vào bài Trong những
năm tháng kháng chiến chống Mỹ
tuyến đường Trường Sơn đã trở
thành biểu tượng anh hùng của
cuộc chiến đấu giành độc lập tự do
Dưới bom rơi lửa đạn của quân
thù, con đường vẫn vươn dài về
phía trước , chở trên mình bao
đoàn quân, bao đoàn xe rầm rập
tiến về Nam Để cho cái mạch
máu Trường Sơn ấy luôn luôn
thông suốt, đã có hàng loạt thanh n
iên xung phong ngày đêm sang
lấp hố bom, phá bom nổ chậm
Truyện ngắn “Những ngôi sao xa
xôi”của Lê Minh Khuê sẽ đem
đến cho chúng ta những tình cảm đặc biệt về những cô gái đầy mộng mơ nhưng cũng đầy gan
lì trong chiến đấu
HOẠT ĐỘNG CỦA GV & HS NỘI DUNG BÀI HỌC
Hoạt động 1: Đọc và tìm hiểu chung về tác giả tác
phẩm
*GV: Yêu cầu học sinh đọc phần chú thích dấu sao
sách giáo khoa
? Em hãy cho biết vài nét về tác giả ?
*GV chốt lại về tác giả : Lê Minh Khuê – sinh năm
1949
Quê: Tĩnh Gia – Thanh Hoá
- Là thanh niên xung phong trong kháng chiến chống
Mỹ
- Viết văn từ năm 1970
- Là cây bút truyện ngắn, ngòi bút miêu tả tâm lý tinh
tế, sắc xảo đặc biệt là khi viết về phụ nữ.
- Đề tài trước năm 75: §ều viết về cuộc sống chiến đấu
của thanh niên xung phong và bộ đội trên tuyến đường
Trường Sơn, gây được sự chú ý của bạn đọc.
- Sau năm 75: Những sáng tác của Lê Minh Khuê bám
sát những biến chuyển của cuộc đời, cuộc sống - đề
cập nhiều vấn đề bức xúc của xã hội và con người với
tinh thần đổi mới mạnh mẽ.
- Là thanh niên xung phong trong kháng chiến chống Mỹ, viết văn từ năm 1970
Trang 10- Đõy là một truyện ngắn được viết ngay trong thời kỳ
chiến tranh Truyện viết về ba cụ gỏi tỏng một tổ trinh
sỏt phỏ bom ở một điểm trờn tuyến đường Trường Sơn
những năm chiến tranh chống Mĩ.
Đõy là một trong những đề tài của nhiều tỏc phẩm thơ
truyện – ca khỳc thời khỏng chiến chống Mỹ.
- Đường Trường Sơn, những cụ gỏi thanh niờn xung
phong, anh bộ đội lỏi xe.
Tiờu biểu là những bài thơ của nhà thơ Phạm Tiến
Duật, Lõm Thị Mĩ Dạ, Nguyễn Minh Chõu (truyện
ngắn Mảnh trăng cuối rừng).
? Em biết gỡ vờ hoàn cảnh ra đời của tỏc phẩm ?
- Là tỏc phẩm đầu tay của tỏc giả trong cuộc khỏng
chiến chống Mĩ Bà cú sở trưởng về truyện ngắn, với
ngũi bỳt miờu tả tõm lớ tinh tế sắc sảo, đặc biệt là tõm
lớự phụ nữ
Hoạt động 2: Đọc – hiểu văn bản
*GV : Hướng học sinh đọc giọng đọc tõm tỡnh, phõn
biệt giữa lời thoại ngắn gọn giữa cỏc nhõn vật ( Giỏo
viờn chỉ hướng học sinh đọc đoạn đầu và đoạn miờu tả
cảnh phỏ bom của cỏc cụ gỏi cũn cỏc đoạn khỏc giỏo
viờn cú thể túm tắt )
- Đọc mẫu đoạn đầu
-Gọi học sinh đọc tiếp
? Nờu nội dung chớnh của truyện này?
- Truyện viết về cuộc chiến và chiến đấu gian khổ,
hiểm nguy của cỏc cụ gỏi thanh niờn xung phong ở
đường Trường Sơn thời chống Mĩ cựng với những vẻ
đẹp tõm hồn của họ.
*GV:Hướng học sinh tỡm hiểu cỏc chỳ thớch sgk.
? Phương thức biểu đạt chớnh của văn bản?
- Phơng thức biểu đạt: Tự sự + Miờu tả + Biểu cảm
? Hóy xỏc định bố cục của truyện?
- Bố cục của truyện chia ba đoạn :
-Đoạn 1: Từ đầu … ngụi sao trờn mũ
+ Cụng việc và cuộc sống của ba cụ gỏi thanh niờn.
-Đoạn 2: Kế Chị Thoa bảo
+ Cảnh phỏ bom.
-Đoạn 3 : Cũn lại
+ Niềm vui của ba người sau trận mưa đỏ
? Ngụi kể của truyện là ngụi nào và cú tỏc dụng gỡ?
- Ngụi thứ nhất người kể là Phương Định- Nhõn vật
chớnh Lựa chọn ngụi kể này nhà văn đó tạo thuận lợi
để biểu hiện đời sống nội tõm với nhiều cảm xỳc ấn
tượng hồi tưởng của nhõn vật làm nờn vẻ đẹp trong
sỏng hồn nhiờn của những cụ gỏi thanh niờn xung
II.Đọc – hiểu văn bản
- Phần 2 : Kế …bõy giờ là buổi trưa + Cảnh phỏ bom.
- Phần 3 : Cũn lại + Niềm vui của ba người sau trận mưa đỏ
5 Túm tắt :
-Ba nữ thanh niờn xung phong làm thành một tổ trinh sỏt mặt đường tại một trọng điểm trờn tuyến đường Trường Sơn Họ gồm cú hai cụ gỏi trẻ
là Thao, Định và Nho và tổ trưởng của họ là chị Thao hơi lớn tuổi Thường ngày họ quan sỏt dịch nộm bom, đo khối lượng đất đỏ phải san lấp, đỏnh dấu vị trớ bom chưa nổ và phỏ bom với số lượng là từ ba lần đến năm lần, họ ở dưới một cỏi hang dưới chõn cao điểm, xa đơn vị Cuộc sống của ba cụ gỏi ở một nơi trọng điểm
Trang 11-Ba nữ thanh niên xung phong làm thành một tổ trinh
sát mặt đường tại một trọng điểm trên tuyến đường
Trường Sơn Họ gồm có hai cô gái trẻ là Thao, Định
và Nho và tổ trưởng của họ là chị Thao hơi lớn tuổi
Thường ngày họ quan sát dịch ném bom, đo khối
lượng đất đá phải san lấp, đánh dấu vị trí bom chưa
nổ và phá bom với số lượng là từ ba lần đến năm lần,
họ ở dưới một cái hang dưới chân cao điểm, xa đơn
vị Cuộc sống của ba cô gái ở một nơi trọng điểm giữa
chiến trường, dù khắc nghiệt và nguy hiểm nhưng vẫn
có niềm vui hồn nhiên của tuổi trẻ, những giây phút
thanh thản, mơ mộng và đặc biệt và gắn bó yêu thương
nhau trong tình đồng đội dù mỗi người một cá tính.
- Truyện tập trung miêu tả nhân vật chính – Phương
Định giàu cảm xúc luôn nhớ về những kỉ niệm của
tuổi thiếu nữ, gia đình và thành phố thân yêu
- Cuối truyện là tâm trạng của ba cô gái trong lần phá
bom- Nho bị thương và được sự chăm sóc của hai
người còn lại
? Chúng ta đi phân tích văn bản này theo hướng nào?
- Phân tích tính cách các nhân vật, đặc biệt tìm hiểu
những nét chính của nhân vật chính Phương Định
(người kể truyện)
*Gọi HS đọc lại từ đầu … ngôi sao trên mũ
? Ba nhân vật nữ thanh niên xung phong trong tổ trinh
sát mặt đường có những nét gì chung đã gắn bó họ với
nhau ?
-Treo bảng phụ có những chi tiết về cuộc sống và công
việc của các nhân vật
*HS: Thảo luận
- Hoàn cảnh sống, chiến đấu: bom đạn – nguy hiểm -
ác liệt – gian khổ – khó khăn.
- Họ ở trên một cao điểm, giữa một vùng trọng điểm
trên tuyến đường Trường Sơn
- Nơi tập trung nhiều bom đạn – nguy hiểm - ác liệt.
+ ë trong một cái hang dưới chân cao điểm
+ Đường bị đánh lở loét màu đất đỏ trắng lẫn lộn.
+ Hai bên đường không có lá xanh – những thân cây bị
tước khô cháy
+ Một vài thùng xăng ô tô méo mó han rỉ.
GV tíchợp GDMT : Chính cuộc chiến tranh khốc
liệt của đế quốc Mĩ đã làm cho môi trường trên tuyến
đường quê hương lở lóet, không còn cây xanh, không
còn sự sống.
- Công việc:
+ Đo khối đất đá lấp vào hố bom
+ Đếm – phá bom chưa nổ
+ Những công việc mạo hiểm với cái chết – khó khăn
giữa chiến trường, dù khắc nghiệt và nguy hiểm nhưng vẫn có niềm vui hồn nhiên của tuổi trẻ, những giây phút thanh thản, mơ mộng và đặc biệt
và gắn bó yêu thương nhau trong tình đồng đội dù mỗi người một cá tính.
- Truyện tập trung miêu tả nhân vật chính – Phương Định giàu cảm xúc luôn nhớ về những kỉ niệm của tuổi thiếu nữ, gia đình và thành phố thân yêu
- Cuối truyện là tâm trạng của ba cô gái trong lần phá bom- Nho bị thương và được sự chăm sóc của hai người còn lại
6.Phân tích
a Hoàn cảnh sống và chiến đấu của
ba cô gái thanh niên xung phong
- Công vi ệ c chiến đấu:
+ Đo khối đất đá lấp vào hố bom + Đếm – phá bom chưa nổ
→ Những công việc mạo hiểm với cái chết – khó khăn – gian khổ.
Trang 12– gian khổ.
+ Luôn căng thẳng thần kinh
+ Đòi hỏi sự dũng cảm và hết sức bình tĩnh
- Chúng tôi bị bom vùi luôn
- Khi bò trên cao điểm chỉ thấy hai con mắt lấp lánh
cười:
- Hàm răng trắng khuôn mặt nhem nhuốc – ''Những
con quỷ mắt đen''.
- Chạy trên cao điểm cả ban ngày
- Thần chết không thích đùa: nằm trong ruột quả bom.
+ Đất bốc khói, không khí bàng hoàng máy bay ầm ĩ.
- Thần kinh căng thẳng như chão, tim đập bất chấp cả
nhịp điệu, chân chạy trên những nền đất có nhiều quả
bom chưa nổ.
- Thời tiết nóng bức: Trên 30 0
, xong việc thở phào, chạy về hang…
? Họ là những cô gái có những nét tính cách nào giống
Hiện thực chiến tranh khốc liệt
trong thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu nước ở một trọng điểm giao thông.
NHỮNG NGÔI SAO XA XÔI
(Lê Minh Khuê )
I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
- Cảm nhận được vẻ đẹp tâm hồn của những cô gái thanh niên xung phong trong truyện và nét đặc sắc trong cách miêu tả nhân vật và nghệ thuật kể chuyện của Lê Minh Khuê
- Vẻ đẹp tâm hồn trong sáng, tính cách dũng cảm, hồn nhiên trong cuộc sống, chiến đấu nhiều gian khổ, hi sinh nhưng vẫn lạc quan của những cô gái thanh niên xung phong trong truyện Thành công trong việc miêu tả tâm lí nhân vật, lựa chọn ngôi kể, ngôn ngữ kể hấp dẫn
- Đọc - hiểu một tác phẩm tự sự sáng tác trong thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu nước Phân tích tác dụng của việc sử dụng ngôi kể thứ nhất xưng “tôi” Cảm nhận vẻ đẹp hình tượng nhân vật trong tác phẩm
- Giáo dục phẩm chất cao đẹp cho thế hệ trẻ Việt Nam
* Tích h ợp giáo dục môi trường cho học sinh : Chính cuộc chiến tranh khốc liệt của đế quốc Mĩ đã làm cho môi trường bị hủy họai nghiêm trọng, bao chất độc hóa
Trang 13học đến ngày nay vẫn là nguy cơ đe dọa cuộc sống của bao người như chất độc màu da cam – đi ô xin …
2 Kiểm tra bài cũ :
? Hãy tóm tắt truyện ngắn này “ Những ngôi sao xa xôi”? ( 5 đ )
-Ba nữ thanh niên xung phong làm thành một tổ trinh sát mặt đường tại một trọng điểm trên tuyến đường Trường Sơn Họ gồm có hai cô gái trẻ là Thao, Định và Nho và tổ trưởng của họ là chị Thao hơi lớn tuổi Thường ngày họ quan sát dịch ném bom, đo khối lượng đất đá phải san lấp, đánh dấu vị trí bom chưa nổ và phá bom với số lượng là từ ba lần đến năm lần, họ ở dưới một cái hang dưới chân cao điểm, xa đơn vị Cuộc sống của ba cô gái ở một nơi trọng điểm giữa chiến trường, dù khắc nghiệt và nguy hiểm nhưng vẫn có niềm vui hồn nhiên của tuổi trẻ, những giây phút thanh thản,
mơ mộng và đặc biệt và gắn bó yêu thương nhau trong tình đồng đội dù mỗi người một
? Hình ảnh ba cô gái thanh niên xung phong hiện ra như thế nào ? ( 5 đ )
a/ Hoàn cảnh sống, chiến đấu:
+ ë trong một cái hang dưới chân cao điểm+ Đường bị đánh lở loét màu đất đỏ trắng lẫn lộn
+ Hai bên đường không có lá xanh – những thân cây bị tước khô cháy b/ Công việc:
+ Đo khối đất đá lấp vào hố bom+ Đếm – phá bom chưa nổ
→ Những công việc mạo hiểm với cái chết – khó khăn – gian khổ
Dù sống trong hoàn cảnh khắc nghiệt, công việc nguy hiểm nhưng họ là những con người dũng cảm có tinh thần trách nhiệm cao, tình đồng đội thủy chung gắn
bó
3 Bài mới :
*Giới thiệu bài Chúng ta đã biết đến rất nhiều bài thơ, bài hát về những người lính trẻ trong hai cuộc kháng chiến của dân tộc, họ ra đi, họ chiến đấu vì độc lập tự do của Tổ quốc ("Bài thơ về tiểu đội xe không kính" (Phạm Tiến Duật); "Khoảng trời hố bom" (Lâm Thị Mỹ Dạ"; "Mảnh trăng cuối rừng" (Nguyễn Minh châu)…) Tuy phải chiến đấu gian khổ, cận kề với cái chết ở họ vẫn tóat lên niềm lạc quan, yêu đời rất đáng quý của các cô gái thanh niên xung phong thời chống Mỹ…Hôm nay, chúng ta tiếp tục tìm hiểu truyện ngắn “ Những ngôi sao xa xôi”
Trang 14HOẠT ĐỘNG CỦA GV & HS NỘI DUNG BÀI HỌC
Hoạt động 1: Phân tích.
? Ba cô gái có những sở thích gì ? Em có nhận xét
gì về họ ?
- Sở thích từng người không giống nhau
+Nho thích thêu thùa, cái cổ tròn, trông nhẹ, mát
mẻ như một que kem trắng
+ Chị Thao đội trưởng chăm chép bài hát, áo lót
nào cũng thêu, tỉa chân mày mỏng , chiến đấu rất
gan dạ nhưng rất sợ máu chảy
+ Định thích ngắm mình trong gương, thích hát
-Họ là những cô gái trẻ hồn nhiên và có nhiều mơ
ước, hay mộng mơ
* GV: Chuyển ý sang phân tích Phương Định
? Trong truyện ai là nhân vật chính?”
- Nhân vật chính là Phương Định
*Cần tập trung đi sâu vào phân tích nhân vật
Phương Định: qua hành động, lời nói, suy nghĩ và
đặc biệt là qua diễn biến tâm trạng của nhân vật ở
các sự việc (khi Phương Định ở trong hang chờ
Nho, chị Thao đi phá bom trở về; khi Phương
Định trực tiếp tham gia phá bom nổ chậm và khi
cơn mưa đá bất ngờ ào đến) để cảm nhận được vẻ
đẹp tâm hồn của một cô gái Hà Nội: duyên dáng,
tâm hồn trẻ trung, lãng mạn, dũng cảm và gắn bó
với tinh thần đồng đội.
? Tìm những chi tiết giới thiệu về nhân vật Phương
Định?
I.Giới thiệu II.Đọc – hiểu văn bản
a Hoàn cảnh sống và chiến đấu
của ba cô gái thanh niên xung phong
2 Nét tính cách riêng c ủ a m ỗ i ng
ườ i
- Sở thích từng người không giống nhau nhưng họ là những cô gái trẻ hồn nhiên và có nhiều mơ ước, hay
mộng mơ Vẻ đẹp của các nhân vật
tiêu biểu cho chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam trong thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu nước.
*) Nhân v ậ t Ph ươ ng Đị nh:
-Là cô gái Hà Nội có một thời học sinh êm đềm
Trang 15- Là một cô gái Hà Nội xung phong vào chiến
trường
- Từ một cô gái thành phố vào chiến trường
- Có một thời học sinh hồn nhiên, sống vô tư bên
bố mẹ trong một căn buồng nhỏ ở thành phố yên
tĩnh trong những ngày thanh bình trước chiến tranh
ở thành phố của mình
- Những kỷ niệm ấy luôn sống lại trong cô ngay
giữa chiến trường dữ dội – nó vừa là niềm khao
khát, vừa làm dịu mát tâm hồn trong hoàn cảnh
căng thẳng, khốc liệt của chiến trường
+ Có những năm tháng tuổi thơ hồn nhiên – êm
đềm bên mẹ
+ Là một cô gái hồn nhiên hay mơ mộng, nhiều
ước mơ, thích ca hát, khá xinh đẹp
- Thích làm đẹp ngay trên chiến trường
- Tự hào về mình, trong lời kể thể hiện sự hồn
nhiên, lạc quan vui vẻ, có được nhiều chú ý, là một
cô gái đáng yêu có tâm hồn nhạy cảm, tỏ ra kín
đáo tưởng như kiêu kỳ
? Qua đó em nhận xét tính cách của nhân vật này
ra sao?
- Giản dị yêu đời Nội tâm phong phú tinh nghịch,
trẻ con ngây thơ.Một cô gái đầy nữ tính, đẹp đáng
yêu, thời niên thiếu sống vô tư hồn nhiên bên mẹ
với nhiều kỉ niệm đẹp
? Vào chiến trường được ba năm, quen với những
thử thách nguy hiểm, hàng ngày giáp mặt với cái
chết nhưng Phương Định vẫn là một cô gái hết sức
can đảm Hãy tìm chi tiết chứng minh?
- Quan tâm, yêu mến đồng đội:
+ Chăm sóc cứu chữa cho Nho (đồng đội) bị
thương vì phá bom
Trong công việc, Phương Định là người như thế
nào? (tìm chi tiết miêu tả - HS thảo luận phát biểu)
+ Trong công việc: Là người năng động có ít nhiều
kinh nghiệm – dũng cảm không sợ nguy hiểm khi
- Hau nheo lại như chói nắng
- Các anh pháo thủ – lái xe: hay hỏi thăm tôi, viết
thư dài gửi đường dây (cho dù gặp mặt nhau hàng
-Vào chiến trường đã ba năm, vượt qua bao thử thách hiểm nghèo, giáp mặt hàng ngày với cái chết nhưng ở cô không hề mất đi sự hồn nhiên trong sáng và những mơ ước
về tương lai
-Là cô gái giàu cảm xúc, nhạy cảm, hay mơ mộng, thích hát, thích làm điệu một chút trước những chàng lính trẻ
-Cô yêu mến, gắn bó với đồng đội, cảm phục những chiến sĩ mà cô đã gặp trên đường ra trận
-Nhạy cảm và quan tâm đến hình thức của mình: bím tóc dày, cổ cao, đôi mắt nhìn xa xăm Nhạy cảm nhưng kín đáo giữa đám đông tưởng như kiêu kì
