xây dựng hệ tính toán thông minh 2

trí tuệ nhân tạo là một lĩnh vực của khoa học máy tính nhằm nghiên cứu phát triển các hệ thống ngày càng thông minh hơn, hỗ trợ tốt hơn cho hoạt động xử lý thông tin và xử lý tri thức, tính toán và điều khiển, ...

? ;:

MODAD

Ngay nay khoa hQc may tinh va Cong ngh<$Thong tin phat tri€n m~nh me va tham nh~p VaGmQi lInh vV'cho~t dQng cua con ngu'oi Tri tu<$Nhan t~o la mQt

lInh v1!c cua khoa hQc may tinh nham nghien CUllphat tri€n cac h<$th6ng ngay cang thong minh hdn h6 trQ t6t hdn cho ho~t dQng xli' ly thong tin va xli' ly tri

thuc, tinh roan va di~u khi€n, v.v Chung ta co th€ k€ d€n mQt so' lInh vv'c ap

dvng cua Tri tu<$Nhan t~o nhu':

1 Cac tra chdi va ly thuye't tlm kie'm heuristic

2 L~p lu~n tV'dQng va chung minh dinh ly

3 Cac h<$chuyen gia

4 Hi€u va xli' ly ngon ngl1'tV'nhien

5 Mo phong cac hanh vi va ho~t dQngthong minh cua con ngu'oi

6 Robotics

7 Cac ngon ngl1'va moi tru'ong lam vi<$ccho Tri tu<$Nhan t~o

8 May hQC,d~c bi<$tla vi<$ckhai khoang dl1'li<$ud€ tlm ra tri thuc

9 Xli'ly song song va phan tan, cac h<$l~p k€ ho~ch thong minh

10.Tri tu<$Nhan t~o phan tan

Trong qua trlnh phan tich va thie't ke' cac h<$th6ng Tri tu<$Nhan t~o ngu'oi ta

phai quail tam de'n 2 va'"nd~ cd ban nha'"tla:

(1) Bi€u di~n tri thuc

(2) Phu'dng phap va ky thu~t tlm kie'm hay suy di~n

B6i voi cac h<$giai bai roan dV'atIeD tri thuc (hay mQt cd sd tri thuc) nhu' cac h<$

chuyen gia, cac h<$giai roan tV'dQng hay ban tV dQng, thl vi<$cbi€u di~n tri thuc

va chi€n lu'Qctlm ki~m dong vai tra quye't dinh trong qua trlnh xay dV'ngva di d~t ht%th6ng Nhu' v~y, nghien CUllva phat tri€n cac mo hlnh.bi€u di~n tri thuc

va suy di~n tvdQng tren tri thuG gill' mQt dia vi ra't quail tr<;mgtrong khoa hQc may tinh dIng nhu' trong Tn tu~ Nhan t~o Cac ke't qua nghien CUllv~ bi~u di~n

tri thUGva suy 1u~n tV dQng dva tIeD tri thUG se 1a cd so va 1a cang Cl;!cho vi~c xay dvng cac h~ chuyen gia, cac h~ giai bai roan dva tIeD tri thuG va cac h~ cd

so tri thuc Bay cling chinh 1a ml;!c tieu chinh cua d~ tai

B~ tai se d~ xua't va phat tri€'n mQt s6 ma hlnh bi~u di~n tri thuc, cac ky

thu~t suy 1u~ntv dQng d~ giai cac d~ng bai roan t6ng quat tIeD ma hlnh, va chi

ra kha Dang ap dl;!ngcua chung trong cac h~ giai bai roan dva tIeD tri thuG.Cach

tie'p c~n d~ giai quye't cac ml;!c tieu d~ ra 1a ke't hQp co ph<:ittri~n cac phu'dng phap bi~u di~n tri thuc da bie't va t~n dl;!ng u'u di€'m cua tung phu'dng phap trong cac ma hlnh tri thuc moi voi kha Dang bi~u di~n tri thUGrQng va sail hdn

Cho toi nay da co nhi~u phu'dng phap bi~u di~n tri thuc khac nhau du'Qc cac

chuyen gia nghien CUllva d~ xua't Chung ta co th~ tham khao cac phudng phap bi€'u di~n tri thuGn~y trong cac sach v~ Tn tu~ Nhan t~o nhu trong [2], [8], [12], [13] va [26] N~n tang roan hQc cho cac phudng phap bi~u di~n tri thuc la 1y .

thuye'tLogic,Toan roi r~c, Ly thuye'tB6 thi, Ly thuye'tv~ Ngan ngu va cac ca'u

truc du li~u truu tu'Qng Nhung kie'n thuc roan n~y co th€' duQc tlm tha'y trong cac tai li~u nhu [15], [34], [35], [47] va [48] Ngu'oi ta co th€' phan lo~i cac phu'dng phap bi€'u di~n tri thuG thanh 41o~i nhu' sail:

Lo~i 1: Bi~u di~n logic nhu' phudng phap bi~u di~n tri thuc rhea logic vi tu ca'p 1

Lo~i 2: Bi~u di~n tri thuc thu tl;!Cnhu phu'dng phap bi€'u di~n tri thuG d~ng

h~ 1u~t d~n.

Lo~i 3: Bi~u di~n tri thuG d~ng m~ng nhu' m~ng ngu nghla.

Lo~i 4: Bi~u di~n tri thuG rhea ca'u true nhu' cac frames va cac object (d6i tUQng)

M6i phu'dng phap biSu dic§ntri thuc d@uCOu'u nhu'Qc diSm cua no va co cac cang C1;ll~p trlnh co thS sli' dvng cho vi~c di d~t cac biSu dic§n va xli' ly Ch£ng h?n

nhu'cac ngan ngu l~p trlnh PROLOG va LISP co thS sli' dvng ti~n lQi cho vi~c

di d~t xli'ly cac biSu dic§ntri thuc theo logic vi tu Cac biSu dic§nca"utruc co thS

sa dvng cac ngan ngu C, c++ hay Java cho vi~c cai d~t Tuy nhien, m6i cang cv l~p trlnh cling co nhung u'u nhu'Qcdi~m cua no

Cling vai cac phu'dng phap bi~u dic§n tri thuc, cac nha nghien CUll cling d@ xua't mQt s6 phu'dng phap suy lu~n va ky thu~t suy dic§n dS lam cd so cho vi~c

xay dV'ngcac dQng cd suy dic§ntrang cac h~ chuyen gia va cac h~ giai bai roan dlfa tren tri thuc MQt s6 phu'dng phap suy dic§nchung nhu' suy dic§ntie'n, suy dic§n

llii, suy dic§nke't hQp tie'n va llii, suy dic§nvai cac heuristics Chung ta co thS tim tha'y cac phudng phap suy dic§nn~y trong [2], [8], [12], [13] va [26]

Tren cd so cua cac phu'dng phap biSu dic§n tri thuc da bie't, cac phu'dng phap suy dic§n cd ban cling vai sV'phat triSn eua phu'dng phap hu'ang d6i tu'Qng va cae e6ng cv tu'dng ling lu~n an xay dV'ng mQt s6 ma hinh bi~u dic§n tri thue va biSu

dic§ncac lOp bai roan t6ng quat cling vai cac ky thu~t suy dic§ngiup xay dvng cae h~ chuyen gia hay cae h~ giai bai roan dva tren tri thue

NQi dung eua lu~n an g6m5'chu'dng:

Chuang 1 trlnh bay t6ng quail v~ bi€u dien tri thuc va h~ giai roan dva tren tri thuc

Chuang n~y tr'inh bay t6ng quail v~ cac phuong phap bi€u dien tri thuc va cac c6ng trlnh tieu bi€u v~ cac chuang tr'inh giai cac bai roan dva tren tri thuc Cac ket qua nghien CUllda co n~y cling duQc nMn dinh va danh gia, tu do neu ten cac van d~

ma lu~n an t~p trung nghien CUllgiai quyet

Chu'dng 2 - Ma hinh m?ng suy dic§nva tlnh roan

Trang chudng n~y d@xua't mQt ma hinh biSu dic§n tri thuc du'Qe gQi la m?ng

suy dic§nva tinh roan Ma hinh n~y ke't hQp ma hinh m?ng p.gu nghla vai cac

tinh roan va no thich hQp cho bi~u di~n va giai tv dQng cac bai roan suy di~n

va tfnh roan tren cac y€u to' vai nhung lien h~ suy di~n I§n lien h~ tinh roan

Mo hlnh m'.lng suy di~n va tinh roan con la cd sd hlnh thanh mQt khai ni~m mai duQctrlnh bay trang chuang 3: "d6i tuQng tfnh toan"

Chuang 3- Mo hlnh tri thuGcac d6i tuQngtinh roan

Chuang n~y d~ xua't mQt khai ni~m dung trong phuong phap bi~u di~n tri

thuG rhea cach ti€p c~n huang d6i tuQng: "d6i tuQng tinh toan" (vi€t tat la C-Object) Trang mQt C-Object chung ta dff tich hQp mQt m'.lng suy di~n tinh roan md rQng va cac ky thu~t giai quy€t va'n d@tren no vai nhung phat tri~n nha't dinh Khai ni~m C-Object se duQc xet trang mQt mo hlnh cho mQt d'.lng

cd sd tri thuGkha t6ng quat duQCgQi la mo hlnh tri thuG cac d6i tuQng tinh roan Trang mo hlnh n~y ta dfftich hQp nhi@uphuong phap va ky thu~t bi~u

di~n dff bi€t nhu m'.lng ngu nghla, lu~t d§n, cac d6i tuQng rhea phuong phap huang d6i tuQng, cac ky thu~t tinh roan kY hi~u (symbolic computation) va bi€n d6i cac bi~u thUG.Mo hlnh n~y co th~ lam cd sd va cling la Gong cl;!cho vi~c xay dvng cd sd tri thuG va modun suy lu~n cho mQt so' h~ giai roan dva tren tri thuG kha hi~u qua

Chuang 4 - M'.lng cac d6i tuQng tfnh roan

M'.lng cac d6i tuQng tinh roan (C-Object) Ia mQt mo hlnh co th~ dung bi~u di~n cho mQt d'.lng bai roan t6ng quat tren mo hlnh tri thUGv@cac C-Object MQt so' thu~t giai se duQc xay dvng nh~m giai tv dQng cac bai roan Bay se

Ia mQt GongCl;!cho vi~c thi€t k€ mQt me-dun giai tV dQng cac bai roan trang

h~ giai roan dva lIen tri thUG

Chuang 5 trlnh bay cac ung dl;!ng.Chuang n~y gidi thi~u mQt s6 ap dl;!ngeila cae ma

hlnh bi€u di~n tri thue va ky thu~t giai t11oQng cae bai roan ou<;5etrlnh bay trong

5.1 - Chu'dng trlnh gi,H toan tren mQt C-Object

5.2 - Chu'dng trlnh giai cac bai toan Hlnh hQc phing.

5.3 - Chu'dng trlnh giai cac bai toan Hlnh hQc giai tich 3 chi~u

5.4 - Chu'dng trlnh giai mQt s6 bai toan v~ cac phan ung hoa hQc

1iip thee, se t6ng ke't cac ke't qua nghien CUllva neu len hu'ang phat tri§n cua d~

tai

Cu6i cling la danh m\lc cac bai baa co lien quail de'n lu~n an, danh m\lc cac tai li<%utham khao va ph~n ph\lI\lC