GA 10. Bài 1 đến Bài 4

- Tin học là cần nói đến máy tính cùng các dữ liệu trong máy tính được lưu trữ và xử lý để có thể phục vụ các công việc khác trong mọi lĩnh vực xã hội.. Các em sang phần 2 để tìm hiểu “Đ

Trang 1

Chương I: MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN CỦA TIN HỌC

I MỤC ĐÍCH – YÊU CẦU

• Về kiến thức: - HS hiểu về sự ra đời và phát triển của ngành khoa học Tin học

- Hiểu đặt tính và vai trò của máy tính khi ứng dụng các thành tựu của Tin học, quá trình Tin học hóa càng toàn diện trong mọi lĩnh vực của xã hội loài người

• Về thái độ: Hiểu rõ các công việc được đáp ứng từ ngành khoa học Tin học

II CHUẨN BỊ:

• GV: Tranh bộ máy tính điện tử, SGK

• HS: Sách giáo khoa

• PP: Thuyết trình, diễn giải

III HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

1 Ổn định lớp: (1 ’ )

2 Kiểm tra bài cũ: ()

3 Bài mới:

HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY HOẠT ĐỘNG CỦA TRÒ NỘI DUNG GHI BÀI

- Chúng ta đã nói nhiều đến

Tin học nhưng về nó thực

hiện và đáp ứng những gì thì

ta hiểu còn ít

Các em có hiểu tin học là gì

không ?

- Tin học là cần nói đến máy

tính cùng các dữ liệu trong

máy tính được lưu trữ và xử lý

để có thể phục vụ các công

việc khác trong mọi lĩnh vực

xã hội Vậy Tin học là gì ? Và

sự phát triển của Tin học như

thế nào ? Các em vào phần 1

“Sự hình thành và phát triển

của Tin học”

- Tin học được hình thành với

thời gian không lâu nhưng nó

đã phát triển với tốc độ nhanh

chóng, hiệu quả Từ đó Tin

học được sử dụng cho mọi

lĩnh vực trong xã hội

- Hãy kể tên một vài ngành

mà Tin học đã được hổ trợ

Tin học là sử dụng máy tính để thực hiện công việc

- Ngành Bưu điện, ngành Điện lực, ngành giáo dục

1 SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA TIN HỌC

- Tin học là một ngành khoa học mới hình thành nhưng tốc độ phát triển rất nhanh Và chính sự khai thác tài nguyên thông tin của con người là động lực thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của Tin học

- Tin học ngày càng hình

Tuần: …… Tiết: …… Ngày Soạn:

………

Trang 2

cho công việc.

- Xã hội loài người đã có sự

bùng nổ về thông tin cùng với

việc sáng tạo ra công cụ mới

là máy tính điện tử để đáp

ứng công việc hiệu quả hơn

nhưng vì sao nó lại phát triển

nhanh và mang lại lợi lớn cho

con người ?

Các em sang phần 2 để tìm

hiểu “Đặc tính và vai trò của

máy tính điện tử”

- Trong thời kì công nghiệp

hóa, hiện đại hóa thì con người

cần làm việc sáng tạo, hiệu

quả và chính xác hơn Vì vậy

Tin học ngày càng có phát

triển và hỗ trợ thiết yếu cho

nhiều lĩnh vực khác không

- Với cuộc cách mạng công

nghiệp, cuộc cách mạng thông

tin đang dẫn đến những thay

đổi quan trọng trong cách sống

và suy nghĩ của con người

- Em nào cho một ví dụ về

ứng dụng cao về Tin học ?

- Với sự khai thác thông tin

ngày càng nhanh và hiệu quả

thì máy tính nói riêng và Tin

học nói chung có những ưu

việt rất hoàn thiện

- 1 đĩa mềm có kích nhỏ, có

thể chứa một quyển sách dày

400 trang

- Em nào cho biết một ứng

dụng khác của việc lưu trữ ?

- Máy tính nào có thể gọn

nhẹ và tiện dụng hơn

- Các máy tính có thể chia sẽ

thông tin không ? và thông

qua hệ thống nào ?

Vì máy tính có thể giúp con người thực hiện công việc nhanh và hiệu quả

Máy tính đã và đang hỗ trợ cho rất nhiều lĩnh vực trong xã hội (Giáo dục, văn hóa, kinh tế, )

- Người máy ASIMO

- Một đĩa CD có thể chứa vài trăm tấm ảnh

-Máy tính xách tay giúp con người thực hiện tiện dụng hơn-Các máy tính chia sẽ được thông tin thông qua hệ thống mạng Internet

thành và phát triển trở thành một ngành khoa học độc lập, với nội dung, mục tiêu và phương pháp nghiên cứu mang đặc thù riêng

2 ĐẶC TÍNH VÀ VAI TRÒ CỦA MÁY TÍNH ĐIỆN TỬ

* Vai trò:

- Giai đoạn đầu máy tính ra đời với mục đích trợ giúp công việc tính toán thuần tuý, dần dần nó được cải tiến để đáp ứng nhu cầu lưu trữ, tìm kiếm và xử lí thông tin một cách hiệu quả cho mọi lĩnh vực

- Ngày nay máy tính đã xuất hiện trên khắp thế giới, nó hỗ trợ công việc hoặc thay thế con người

* Những đặc tính ưu việt để máy tính trở thành công cụ lao động hiện đại và không thể thiếu trong cuộc sống của con người:

- Máy tính có thể làm việc trong suốt 24/ngày

- Độ chính xác cao

- Máy tính có thể lưu trữ một lượng lớn thông tin trong một khoảng không gian hạn chế

- Máy tính ngày càng gọn nhẹ và tiện dụng

- Các máy tính có thể liên kết với nhau thành một mạng và có thể chia sẽ dữ liệu giữa các máy tính với nhau

Trang 3

Trong tin học cần có sử dụng

một số thuật ngữ

Từ những nội dungï trên ta có

thể khái niệm Tin học là gì ?

Theo các em thì học tin học

có phải là học sử dụng máy

3 THUẬT NGỮ TIN HỌC

Một số thuật ngữ Tin học được sử dụng là:

và Dữ liệu” ở SGK

Trà Vinh , ngày ……tháng …… Năm 2010

Tổ trưởng duyệt

Trang 4

§2. THÔNG TIN VÀ DỮ LIỆU

• Về kiến thức: - Học sinh biết được các khái niệm về thông tin, lượng thông tin, các dạng

thông tin, dữ liệu;

- Sự mã hóa thông tin, cách nhận biết, lưu trữ, xử lí thông tin của máy tính

• Về kĩ năng: Mã hóa được thông tin đơn giản thành dãy bit

• Về thái độ: Hiểu rõ các khái niệm và cách làm việc của máy tính điện tử

• GV: Tranh ảnh về thông tin, SGK

• PP: Thuyết trình, diễn giải, đàm thoại

1 Ổn định lớp: ( )

2 Kiểm tra bài cũ: ( )

1/ Cho biết sự hình thành và phát triển của Tin học ?

2/ Trình bày những đặc tính ưu việt của máy tính ?

3/ Tin học là gì ? Cho biết vài thuật ngữ Tin học ?

3 Bài mới:

HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY HOẠT ĐỘNG CỦA TRÒ NỘI DUNG GHI BÀI

Trong cuộc sống hằng

ngày người ta có nhu cầu đọc

báo, nghe đài, để biết

được những tin tức, sự kiện

Hay tổng quát hơn là khi tiếp

nhận một thông tin nào đó thì

con người cần phải xử lý

thông tin đó để tạo ra một

thông tin mới có ích hơn,

quyết định hơn Để hiểu rõ

thông tin như thế nào các em

vào phần “Khái niệm thông

tin và dữ liệu”

Để thực hiện một công

việc nào đó cần tìm thông tin

như thế nào về công việc

VD: ngày 15 tháng 9 có mưa

nhỏ ở vài nơi, đó là thông tin

về dự báo thời tiết

Em nào hãy cho 1 ví dụ

khác về thông tin ?

Cần biết thông tin về công việc đó chính xác và đầy đủ

Học sinh trả lời câu hỏi

1 KHÁI NIỆM THÔNG TIN VÀ DỮ LIỆU:

* Thông tin (Informations):

- Thông tin là sự hiểu biết của con người về một thực thể nào đó Có thể thu thập, lưu trữ, xử lí được của các hiện tượng, sự vật trong thế giới khách quan và các hoạt động của con người trong đời sống xã hội

VD: Bạn Nam lớp 10A học giỏi, ngoan và cao 1m70 Đó là thông tin về bạn Nam

………

Trang 5

Khi máy tính muốn xử lí

thông tin thì ta làm như thế

nào và khi đó gọi là gì Các

em qua phần kế tiếp “Dữ

liệu”

Muốn nhận biết một đối tượng

nào đó, ta cần biết lượng

thông tin về đối tượng đó

không ?

Tương tự để máy nhận

biết một đối tượng nào đó, ta

cũng cung cấp cho máy đủ

lượng thông tin

Bit là lượng thông tin vừa

đủ để xác định chắc chắn một

trạng thái của một sự kiện có

hai trạng thái với khả năng

xuất hiện như nhau

Trong Tin học, một trong

hai kí hiệu được sử dụng để

biểu diễn thông tin trong máy

tính là 0 và 1

Trong cuộc sống hằng

ngày có thiết bị nào được

dùng ở 2 trạng thái ?

Vậy em nào biểu diễn

trạng thái sáng và tối của dãy

tám bóng đèn được đánh thứ

tự từ 1 đến 8 Các bóng một,

ba, sáu, tám sáng và các bóng

còn lại tối

Trong thế giới quanh ta có

nhiều dạng thông tin và mỗi dạng

có một số cách thể hiện khác

nhau Vậy các em qua phần kế

tiếp “Các dạng thông tin”

“Dự báo thời tiết” được

phát trên kênh truyền hình

Đó là thông tin được thể hiện

Trạng thái bóng đèn chỉ có thể sáng (1) hoặc tối (0)

Biểu diễn dãy tám bit:

2 ĐƠN VỊ ĐO LƯỢNG THÔNG TIN

Bit (viết tắt của Binary Digital) là đơn vị nhỏ nhất để

đo lượng thông tin

VD1: Giới tính của con người

chỉ có thể là nam hoặc nữ Chúng ta qui ước Nam là 1 và Nữ là 0

VD2: Trạng thái bóng đèn chỉ

có thể sáng (1) hoặc tối (0)

Ngoài ra người ta còn dùng các đơn vị cơ bản khác để đo thông tin:

3 CÁC DẠNG THÔNG TIN

Một số dạng thông tin phi số thường gặp:

- Dạng văn bản: Báo chí,

sách, vở,

Trang 6

Để máy tính xử lí được thì

thông tin phải được biến đổi

thành một dãy bit Cách biến

đổi đó gọi là “Mã hóa thông

tin” Các em qua phần 4

Thông tin là một KN trừu tượng

nên máy tính không xử lí trực

tiếp được mà nó phải được

chuyển đổi thành các kí hiệu mà

máy tính có thể hiểu và xử lí

được

Với việc mã hóa thông tin

dạng văn bản thì mỗi văn bản

bao gồm các kí tự thường và

hoa như a,b,c, ,z, A, B, C,

., Z; các chữ số thập phân

0,1,2,, , 9 và một số kí hiệu

khác như các phép toán, các

dấu ngắt câu, Để mã hóa

thông tin dạng văn bản người

ta dùng mã ASCII gồm 255 kí

tự đánh số từ 0-255 và có thể

dùng dãy 8 bit

Ngoài ra còn bộ mã khác

không ?

VD: Kí tự A

- Mã thập phân là 65

- Mã nhị phân là 01000001

Học sinh nghe giáo viên giới thiệu

Bộ mã Unicode sử dụng

65536 (216) kí tự

Học sinh lên bảng trình bày:

- Dạng hình ảnh: Bức tranh,

băng hình, bản đồ,

- Dạng âm thanh: Tiếng nói,

tiếng còi, tiếng chim hót,

4 MÃ HÓA THÔNG TIN TRONG MÁY TÍNH

Thông tin muốn máy tính xử lí được cần chuyển hóa, biến đổi thông tin thành một dãy bit Cách biến đổi đó gọi là “Mã hóa thông tin”

Để mã hóa thông tin dạng văn bản dùng bộ mã ASCII gồm 255 kí tự được đánh số từ

0 đến 255 và các số hiệu này gọi là mã ASCII thập phân của

kí tự Nếu dùng dãy 8 bit để biểu diễn thì gọi là mã ASCII nhị phân của kí tự

VD: Kí tự B

Trang 7

Các em hãy tìm giá trị của

kí tự D theo mã thập phân và

nhị phân ?

Để con người có thể biết

thông tin được lưu trữ trong

máy tính, máy tính cần biến

đổi thông tin và được biểu

diễn như thế nào ta sang phần

tiếp theo “Biểu diễn thông tin

trong máy tính“

Sử dụng các kí hiệu để

biểu diễn và xác định giá trị

các số

Hệ đếm La Mã hiện nay

rất ít dùng, chủ yếu dùng để

đánh số chương, mục,

Giá trị kí hiệu của hệ đếm

La Mã không thay đổi khi ở

bất kì vị trí nào

Giá trị kí hiệu của hệ đếm

Thập phân, Nhị phân, Hexa

thay đổi khi ở các vị trí khác

Có nhiều hệ đếm khác nhau

nên muốn phân biệt số được

biểu diễn ở hệ đếm nào

người ta viết cơ số làm chỉ số

dưới của số đó

VD: Biểu diễn số 6

Ta viết: 1102 (hệ 2), 610 (hệ 10),

616 (hệ 16)

25410=2*102 + 5*101 + 4*100

Các em biểu diễn giá trị

của số 27310

Trong tin học ta thường sử

dụng những hệ đếm nào ?

Trong hệ nhị phân ta

dùng hai kí hiệu 0 và 1 để biểu

diễn

Tính giá trị của 1112

Trong hệ Hexa ta dùng 16

Các kí hiệu: I=1, II=2, IV=4, VI=6,

V trong biểu diễn VI và IV đều có giá trị là 5

Học sinh cho thêm ví dụ khác

a/ Thông tin loại số

* Hệ đếm: Là tập các kí hiệu và quy tắc sử dụng tập kí hiệu đó để biểu diễn và xác định giá trị các số

- Hệ đếm La Mã là hệ đếm không phụ thuộc vào vị trí Mỗi kí hiệu có một giá trị như: I=1, V=5, X=10, L=50, C=100, D=500, M=1000

VD: X trong biểu diễn XI và IX đều có giá trị là 10

- Hệ đếm Thập phân, Nhị phân, Hexa là hệ đếm phụ thuộc vào vị trí

VD: Số 1 trong 10 khác với số 1 trong 01

Trong hệ đếm cơ số b, có một số N được biểu diễn là:N=dndn-1dn-2 d1d0,d-1d-2 .d-m

Giá trị N được tính theo CT:N=dnbn+dn-1bn-1+ .+d0b0

+

d-1b-1+ +d-mb-m

VD: 453,610=4*102+5*101+3*100+6*10-1

* Hệ đếm dùng trong Tin họcTrong Tin học thường dùng 2 hệ đếm: Hệ nhị phân, hệ cơ số 16 (hệ Hexa)

+ Hệ nhị phân (hệ cơ số 2): Là hệ dùng hai kí hiệu là chữ số 0 và 1

Trang 8

kí hiệu để biểu diễn và xác

định giá trị Kí hiệu gồm:

0,1,2, ,9, A, B, C, D, E, F

Trong đó cơ số là 16

Tính giá trị 1C5

Tùy vào độ lớn của số

nguyên ta có thể chọn 1 byte,

2 byte, 4 byte, để biểu

diễn số nguyên Trong bài

này ta chỉ xét việc biểu diễn

số nguyên bằng 1 byte

Các bit của một byte được

bắt đầu từ số 0 -> 7 4 bit nhỏ

gọi là bit thấp, 4 bit lớn gọi là

bit cao

Ngoài cách biểu diễn cho

số nguyên ta còn cách biểu

diễn nào không ?

VD: 4356.18

VD: 4356.4 được biểu

diễn dưới dạng 0.4356x104

(dạng dấu phẩy động)

Ngoài thông tin loại số

còn có thông tin được biểu

diễn dạng khác được gọi là

phi số

= 45310

Học sinh nghe giáo viên hướng dẫn bit thấp, bit cao

Biểu diễn cho số thực

Học sinh cho thêm ví dụ khácVD: 487.6

* Biểu diễn số nguyên

Biểu diễn số nguyên bằng

1 byte như sau:

Bit 7Bit 6Bit 5Bit 4Bit 3Bit 2Bit 1Bit 0Bit 7 dùng để xác định số nguyên là âm hay dương

* Biểu diễn số thực

Dùng dấu chấm (.) để ngăn cách giữa phần nguyên và phần phân

* Các dạng khác: Hình ảnh, âm thanh,

4 Củng cố: ( )

1/ Thông tin là gì ? Các đơn vị đo lượng thông tin ?

2/ Thông tin có thể được biểu diễn ở các dạng nào ?

3/ Để phân biệt các dạng biểu diễn: Hệ nhị phân, hệ thập phân, hệ Hexa trong máy tính cần có cơ số

4/ Thông tin được biểu diễn các dạng phi số nào ?

5 Dặn dò: ( )

- Các em về học bài và làm các câu hỏi trong SBT

- Hãy tìm một vài ví dụ về thông tin Với mỗi thông tin đó cho biết dạng của nó

- Xem trước bài thực hành 1“Làm Quen Với Thông Tin Và Mã Hóa Thông Tin”

Bit cao

Bit thấp

Trang 9

Trang 10

Bài tập và thực hành 1:

LÀM QUEN VỚI THÔNG TIN

VÀ MÃ HÓA THÔNG TIN

• Về kiến thức: - Củng cố hiểu biết ban đầu về tin học, máy tính

- Sử dụng bộ mã ASCII để mã hóa xâu kí tự, số nguyên

- Viết được số thực dưới dạng dấu phẩy động

• Về thái độ: Học sinh hiểu và thực hiện được cách chuyển hóa thông tin trong máy tính

• GV: Phiếu học tập, sách giáo khoa

• PP: Diễn giải, đàm thoại và giải quyết vấn đề

1 Ổn định lớp: ( )

2 Kiểm tra bài cũ: ( )

1/ Sự mã hóa thông tin dạng văn bản có thể dùng bộ mã gì ?

2/ Hệ đếm cơ số 16 sử dụng những kí hiệu nào ?

3/ Hãy phân biệt bô mã ASCII và bộ mã Unicode ?

GV: Thực hiện việc chia nhóm

HS: Tiến hành thảo luận các câu hỏi

+ Nhóm 1:

1) Tin học, máy tính

Hãy chọn những khẳng định đúng trong các khẳng định sau:

(A) Máy tính có thể thay thế hoàn toàn cho con người trong lĩnh vực tính toán(B) Học tin học là học sử dụng máy tính

(C) Máy tính là sản phẩm trí tuệ của con người(D) Một người phát triển toàn diện trong xã hội hiện đại không thể thiếu hiểu biết về tin học2) Hãy nêu một vài ví dụ về thông tin Với mỗi thông tin đó hày cho biết dạng của nó

+ Nhóm 2:

1) Trong các đẳng thức sau đây, những đẳng thức nào là đúng ?

(A) 1 KB = 1000 Byte(B) 1 KB = 1024 Byte(C) 1 KB = 1000000 Byte2) Hãy phân biệt bộ mã ASCII và bộ mã Unicode

1) Sử dụng bảng mã ASCII để mã hóa và giải mã

Dãy bit “01001000 01101111 01100001” tương ứng là mã ASCII của dãy kí tự nào ?

Trang 11

2) Hãy nêu các biểu diễn số nguyên, số thực trong máy tính ?

1) Để mã hóa số nguyên -27 cần dùng ít nhất bao nhiêu byte ?

2) Viết các số thực sau đây dưới dạng dấu phẩy động:

GV: Yêu cầu từng nhóm trình bày nội dung thực hiện của nhóm

HS: Từng nhóm trình bày nội dung

+ Nhóm 1: Chọn phương án A và C

GV: Gọi nhóm 3 và nhóm 4 nhận xét nội dung của nhóm 1 và ý kiến

+ Nhóm 3: Chọn phương án A và D

+ Nhóm 4: Chọn phương án C và D

HS: Nhóm 2 chọn phương án B

Các nhóm khác không có ý kiến

HS: Nhóm 3 trình bày:

+ Dãy 10 bit tương ứng 10 học sinh xếp hàng ngang để chụp ảnh: 1011010100

(Nam:1, Nữ : 0)+ Hệ đếm cơ số 16 sử dụng các kí hiệu: 0,1,2,3,4,5,6,7,8,9,A,B,C,D,E,F

Các nhóm có thể biểu diễn dãy bit tương ứng khác

Các nhóm còn lại trình bày và nhóm khác có ý kiến

4 Củng cố:

- Để đo lượng thông tin gồm các đơn vị nào ?

- Khi mã hóa kí tự cần sử dụng những bộ mã nào ? mỗi bộ mã tương ứng sử dụng bao nhiêu kí tự ?

- Cách biểu diễn số thực ?

5 Dặn dò:

- Các em về xem lại nội dung của các bài đã được học

- Xem trước bài “Giới thiệu về máy tính”

Định dạng
Số trang	23
Dung lượng	649 KB