GA 10. Bài 5 đến Bài 9

MỤC ĐÍCH – YÊU CẦU • Về kiến thức: - Biết các bước cơ bản khi tiến hành giải bài toán trên máy tính: xác định bài toán, xây dựng và lựa chọn thuật toán, lựa chọn cấu trúc dữ liệu, viết c

Trang 1

§5. NGÔN NGỮ LẬP TRÌNH

I MỤC ĐÍCH – YÊU CẦU

• Về kiến thức: Học sinh hiểu được ngôn ngữ bậc thấp và ngôn ngữ bậc cao là gì ? Và quá

trình dịch một chương trình sang ngôn ngữ máy để thực hiện Chương trình là cách mô tả thuật toán bằng ngôn ngữ lập trình để máy tính hiểu và thực hiện

• Về kĩ năng: Áp dụng một số ngôn ngữ lập trình để viết chương trình cho bài toán đơn giản

• Về thái độ: Hiểu rõ các khái niệm và thực hiện việc sử dụng ngôn ngữ lập trình

II CHUẨN BỊ:

• GV: SGK, SGV

• HS: Sách giáo khoa

• PP: Thuyết trình, diễn giải, đàm thoại

III HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

1 Ổn định lớp: ( )

2 Kiểm tra bài cũ: ( )

1/ Thuật toán là gì ?

2/ Trình bày các tính chất của thuật toán ?

3/ Hãy dùng diễn tả giải thuật bằng lưu đồ để tính chu vi và diện tích của hình chữ nhật

3 Nội dung:

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung ghi bài

Để yêu cầu máy tính xử lý cho

ta một thông tin nào đó, ta cần

đưa thông tin đó vào máy Khi

đó máy tính có thể hiểu và

thực hiện trực tiếp được dưới

dạng mã nào ?

Gọi thêm một học sinh

khác bổ sung

Thông tin đưa vào dưới

dạng dữ liệu hoặc chương

trình Chương trình là một

chuỗi các câu lệnh, các câu

lệnh này được viết bằng kí

hiệu của một ngôn ngữ nào đó

Ngôn ngữ dùng để viết chương

trình cho máy tính gọi là

NNLT Các em vào phần 1

“Ngôn ngữ máy”

NNLT có 2 loại:

+ NNLT bậc thấp

+ NNLT bậc cao

Các em hãy cho biết ngôn

ngữ máy thuộc NNLT bậc thấp

hay bậc cao

Gọi học sinh khác phát

biểu

Máy tính xử lí trực tiếp được ở dạng mã nhị phân

Máy tính xử lí trực tiếp được ở dạng mã hexa

Ngôn ngữ lập trình bậc cao Học sinh trả lời câu hỏi

1 Ngôn ngữ máy:

Là NNLT bậc thấp Ngôn ngữ máy sử dụng những

kí hiệu của mã nhị phân hoặc mã hexa để viết chương trình đưa vào cho máy tính xử lý Máy tính sẽ hiểu và xử lý trực tiếp trên ngôn ngữ này

2 Hợp ngữ:

Tuần: …… Tiết: …… Ngày Soạn:

………

Trang 2

Để thuận tiện hơn trong việc

lập trình so với ngôn ngữ máy

người ta sử dụng hợp ngữ

Để tính giá trị của biểu

thức e = (a + b) * (c + d) ta cần

có dữ liệu là gì ?

Máy tính được thiết kế và

làm việc trên cơ sở hệ nhị

phân CT viết bằng ngôn ngữ

máy chỉ chứa các kí hiệu 0 và

1 Cho nên cần phải dịch các

câu lệnh sang mã máy hay mã

nhị phân

Vận dụng tư tưởng dịch từ

ngôn ngữ này sang ngôn ngữ

khác Các nhà tin học đã dựa

trên nguyên lý máy tính điều

khiển tự động bằng chương

trình để sáng tạo ra các NNLT

gần với ngôn ngữ tự nhiên đó

là NNLT bậc cao

Khi sử dụng ngôn ngữ bậc

cao để viết chương trình vậy

cần phải làm gì để máy tính

hiểu và xử lí được

Dịch ngôn ngữ như thế nào ?

Các em có biết ngôn ngữ lập

trình nào không ?

Gọi học sinh khác cho biết

thêm ngôn ngữ lập trình

Cần có giá trị của a,b,c,d

Cần phải dịch ngôn ngữ

Dịch ngôn ngữ bậc cao sang ngôn ngữ máy

Ngôn ngữ lập trình Pascal

Học sinh chưa biết ngôn ngữ lập trình khác

Là NNLT bậc thấp Hợp ngữ bao gồm tên các câu lệnh và các qui tắc viết các câu lệnh để máy tính hiểu được

Ví dụ: tính e = (a + b) * (c + d)

- Input a (Nhập giá trị cho a từ bàn phím)

- Load a (Đọc giá trị a vào thanh ghi tổng)

- Add d (Cộng giá trị ở thanh ghi tổng A với giá trị d)

- Print e (Hiển thị giá trị e ra màn hình)

3 Ngôn ngữ bậc cao:

Là NNLT dùng những

kí hiệu gần với ngôn ngữ tự nhiên hơn để viết câu lệnh Có các ưu điểm sau:

+ Các câu lệnh của NNLT gần với ngôn ngữ tự nhiên

+ Cung cấp các phương tiện trợ giúp để giải các bài toán khoa học, kỹ thuật hoặc quản lý tuỳ theo từng lĩnh vực ứng dụng

VD: Ngôn ngữ Fortran, Cobol, Pascal, C, C++, Java,

4 Củng cố:

1/ Ngôn ngữ lập trình là gì ? 2/ Chương trình dịch dùng để dịch các ngôn ngữ khác sang ngôn ngữ máy để máy tính hiểu và xử lí được

3/ Ngôn ngữ bậc cao được phát triển vì tạo môi trường làm việc dễ dàng hơn cho con người

5 Dặn dò:

- Các em học bài và xem bài tập trong

SBT Tìm hiểu thêm một số ngôn ngữ khác

- Xem trước bài “Giải bài toán trên máy

Trà Vinh, ngày …… tháng…… năm …………

Tổ trưởng duyệt

Trang 3

§6. GIẢI BÀI TOÁN TRÊN MÁY TÍNH

• Về kiến thức: - Biết các bước cơ bản khi tiến hành giải bài toán trên máy tính: xác định bài

toán, xây dựng và lựa chọn thuật toán, lựa chọn cấu trúc dữ liệu, viết chương trình, hiệu chỉnh, đưa ra kết quả và hướng dẫn sử dụng

• Về kĩ năng: Xác định bài toán và lựa chọn thuật toán tối ưu đối với một bài toán

• Về thái độ: Hiểu rõ các bước khi giải một bài toán trên máy tính

• GV: SGK, SGV

• PP: Đặt vấn đề, gợi ý, đàm thoại

1/ Em hiểu thế nào là ngôn ngữ lập trình ?

2/ Chương trình dịch dùng để làm gì ?

3/ Vì sao phải phát triển các ngôn ngữ bậc cao?

3 Nội dung:

Ở các bài trước các em đã

biết được xây dựng thuật toán

và sử dụng ngôn ngữ để viết

chương trình Khi đó để có

kết quả bài toán giải trên

máy tính thường được tiến

hành qua các bước nào ?

Bây giờ ta tiến hành từng

bước giải bài toán trên máy tính

Để xác định bài toán cần

xét các yếu tố nào ?

Sau khi xác định Input

và Output ta tiến hành chọn

thuật toán

Ở bài trước các em đã xây

dựng thuật toán tìm nghiệm

của pt tổng quát ax2+bx+c=0

Vậy thuật toán đó có thể áp

dụng tính chu vi và diện tích

hình chữ nhật không ?

Gọi học sinh khác cho

nhận xét

Như vậy cần lựa chọn

thuật toán

Để giải BT trên máy tính được tiến hành các bước:

-B1: Xác định bài toán

- B2: Lựa chọn hoặc thiết kế thuật toán

- B3: Viết chương trình

- B4: Hiệu chỉnh

- B5: Viết tài liệu

Xét 2 yếu tố: Input và Output

Thuật toán đó có thể áp dụng tính chu vi và diện tích hình chữ nhật

Thuật toán không thể áp dụng

1 Xác định bài toán

Mỗi bài toán được đặc tả bởi 2 thành phần: Input và Output Từ đó có thể lựa chọn thuật toán và ngôn ngữ lập trình một cách thích hợp, hiệu quả

………

Trang 4

Vậy một thuật toán có thể

giải mấy dạng bài toán

Ngược lại một bài toán có thể

được xây dựng bởi nhiều

thuật toán không ?

Thuật toán tối ưu là:

- Dễ quan sát, thời gian thực

hiện nhanh

-Độ chính xác cao

Mô phỏng việc thực hiện

thuật toán

+ Lần duyệt 1:

M M N



N N M



M M N



UCLN(5,3)=1

Sau khi có thuật toán thì

cần chuyển thuật toán đó

sang chương trình Ta xét tiếp

phần “Viết chương trình”

Theo các em hiểu thì có thể

dùng cùng lúc nhiều NNLT để

viết một chương trình không ?

Khi viết chương trình có

thể chọn bất kì một NNLT,

nhưng cần chọn một ngôn ngữ

như thế nào ?

Chương trình viết xong có

thể chưa chính xác nên cần

kiểm thử lại bằng một số giá

trị đặc trưng

Nếu kiểm thử sai cần chỉnh

sửa lại Sau đó có kiểm thử

lại nữa không ?

Sau khi chương trình đã

hoàn chỉnh ta cần viết tài liệu

để mô tả chương trình và

cách sử dụng chương trình

Mỗi thuật toán chỉ giải một dạng bài toán nào đó

Xây dựng được bởi nhiều thuật toán

Giá trị M lớn hơn giá trị N Giá trị N lớn hơn giá trị M Giá trị M lớn hơn giá trị N

Học sinh trả lời câu hỏi

Cần chọn một ngôn ngữ thích hợp bài toán, thuật toán

Cần phải kiểm thử tiếp

2 Lựa chọn hoặc thiết kế thuật toán

a) Lựa chọn thuật toán Mỗi thuật toán chỉ giải một dạng bài toán nào đó, nhưng có thể có nhiều thuật toán khác nhau cùng giải một bài toán Cần chọn một thuật toán tối ưu nhất để giải bài toán

VD: Cho dãy số đã được sắp xếp thì khi áp dụng thuật toán tìm kiếm nhị phân sẽ nhanh hơn thuật toán tìm kiếm tuần tự (ít thao tác hơn)

b) Diễn tả thuật toán VD: Tìm UCLN của hai số nguyên dương M, N

* Xác định bài toán

- Input: Hai số nguyên dương M, N

- Output: UCLN(M,N)

* Thuật toán

 Cách liệt kê

- Bước 1: Nhập M,N

- Bước 2: Nếu M=N thì lấy giá trị

chung làm UCLN rồi chuyển đến bước 5

- Bước 3: Nếu M >N thì M <- M –N

rồi quay lại bước 2

- Bước 4: N <- N-M rồi quay lại bước

2

- Bước 5: Đưa ra kết quả UCLN rồi

kết thúc

3 Viết chương trình

Là lựa chọn cách tổ chức dữ liệu và sử dụng ngôn ngữ lập trình để diễn đạt đúng thuật toán Khi viết chương trình cần chọn một ngôn ngữ lập trình nào đó, nhưng phải tuân theo đúng qui định ngữ pháp của ngôn ngữ đó

4 Hiệu chỉnh

Khi viết chương trình xong, cần kiểm thử bằng một số bộ Input đặc trưng Nếu có sai xót, phải sửa chương trình rồi thử lại Quá trình này gọi là hiệu chỉnh

VD: Để kiểm thử tính đúng đắn của chương trình tìm UCLN của

Trang 5

* M=5, N=3 ⇒ UCLN(M,N)=1

* M=8, N=4 ⇒ UCLN(M,N)=4

5 Viết tài liệu

Tài liệu phải mô tả chi tiết bài toán, thuật toán, chương trình và hướng dẫn sử dụng

4 Củng cố: ( )

1/ Khi giải bài toán trên máy tính cần có bước: Xác định bài toán, lựa chọn hoặc thiết kế thuật toán, viết chương trình, hiệu chỉnh và viết tài liệu

2/ Một thuật toán chỉ có thể giải một dạng bài toán nhưng một bài toán có thể có nhiều thuật toán

3/ Công việc hiệu chỉnh thực hiện khi kiểm tra chương trình có xảy ra lỗi

5 Dặn dò: ( )

- Các em về học bài và làm bài tập ở SBT

- Xem trước bài “Phần mềm máy tính”

Trang 6

§7. PHẦN MỀM MÁYTÍNH

• Về kiến thức: - Biết khái niệm phần mềm máy tính

- Phân biệt được phần mềm hệ thống và phần mềm ứng dụng

• GV: SGK, SGV

• PP: Thuyết trình, đàm thoại, diễn giải

1/ Các bước để giải bài toán trên máy tính ?

2/ Khi lựa chọn thuật toán xác định như thế nào ?

3/ Hãy nêu nội dung và mục đích của bước hiệu chỉnh khi giải bài toán trên máy tính ?

3 Nội dung:

Sau khi thực hiện giải các bài

toán thì sản phẩm thu được là

cách tổ chức dữ liệu, chương

trình và tài liệu Với chương

trình đó có thể giải các bài

toán có thể xem là phần mềm

máy tính

Các em cho biết phần mềm

máy tính có những loại nào ?

Phần mềm hệ thống có

chức năng điều hành toàn bộ

hoạt động của máy tính trong

suốt quá trình làm việc

Vậy phần mềm hệ thống

đối với máy tính có quan

trọng không ?

Sau khi máy tính đã hoạt

động được thì ta có thể tiến

hành các công việc nhưng cần

phải có phần mềm để hỗ trợ

Phần mềm đó là phần mềm

ứng dụng

Phần mềm ứng dụng được

có thể phân ra những loại nào ?

Phần mềm công cụ có thể

hỗ trợ cho các phần mềm khác

Khi các thiết bị hoặc các

Phần mềm hệ thống và phần mềm ứng dụng

Phần mềm hệ thống rất quan trọng đối với máy tính

Phần mềm công cụ và phần mềm tiện ích

1 Phần mềm hệ thống

Là những chương trình tạo môi trường làm việc cho các phần mềm khác trong quá trình hoạt động của máy tính

2 Phần mềm ứng dụng

Phần mềm máy tính được phát triển để giải quyết những công việc như soạn thảo văn bản, xử lí ảnh, trò chơi, quản lí học sinh, được gọi là các phần mềm ứng dụng

Để hỗ trợ cho việc làm ra các sản phẩm phần mềm, người ta lại dùng chính các phần mềm khác được gọi

………

Trang 7

chức năng khác cần thiết cho

máy tính thì có thể sử dụng

phần mềm tiện ích

Ngoài các loại phần mềm

trên thì có những phần mềm

khó xếp thuộc loại phần mềm

nào

là phần mềm công cụ

Các phần mềm giúp sao chép dữ liệu, sửa chữa đĩa hỏng, tìm và diệt virus được gọi là các phần mềm tiện ích

4 Củng cố: ( )

1/ Phần mềm hệ thống giúp máy tính hoạt động và hỗ trợ cho các phần mềm ứng dụng

2/ Phần mềm chỉ hoạt động khi đã có phần mềm hệ thống

5 Dặn dò: ( )

- Các em về học bài, làm các câu hỏi trong SBT và tìm thêm tên các phần mềm ứng dụng

- Xem trước bài “Tin học và xã hội”

Trang 8

§8. NHỮNG ỨNG DỤNG CỦA TIN HỌC

• Về kiến thức: - Biết được ứng dụng chủ yếu của tin học trong các lĩnh vực đời sống xã hội

- Biết rằng có thể sử dụng một số chương trình ứng dụng để nâng cao hiệu quả học tập, làm việc và giải trí

• GV: SGK, SGV

• PP: Nêu vấn đề, đàm thoại và diễn giải

1/ Các bước để giải bài toán trên máy tính ?

2/ Khi lựa chọn thuật toán xác định như thế nào ?

3/ Hãy nêu nội dung và mục đích của bước hiệu chỉnh khi giải bài toán trên máy tính ?

3 Nội dung:

Ngày nay ở mọi nơi và mọi

lĩnh vực trong đời sống xã hội

tin học đã được sử dụng phổ

biến và có hiệu quả Để thấy

được tầm quan trọng của tin

học ta tìm hiểu các ứng dụng

của tin học

Vì sao các bài toán khoa

học kĩ thuật khi áp dụng bằng

máy tính hiệu quả hơn

Gọi học sinh khác bổ sung

Bất kì các hoạt động hay tổ

chức nào của con người cần

được quản lí dễ dàng và hiệu

quả thì như thế nào ?

Hãy kể một vài phần mềm

chuyên dụng để trợ giúp đắc lực

cho việc quản lí của con người

Vì khi thiết kế trên máy tính dễ nhìn thấy kết quả, dễ sửa chữa

Bài toán thiết kế được nhìn trực quan hơn, nhanh hơn và chi phí thấp hơn

Áp dụng bằng máy tính để quản lí các dữ liệu của công việc

Các hệ quản trị dữ liệu như: Foxpro, Access,

1 Giải các bài toán khoa học kỹ thuật

Các bài toán phát sinh từ các lĩnh vực thiết kế kĩ thuật, xử lí các số liệu thực nghiệm, với khối lượng lớn các tính toán số thì khi áp dụng máy tính để thực hiện thì quá trình thiết kế trở nên nhanh hơn, hoàn thiện hơn và chi phí thấp hơn

2 Hỗ trợ việc quản lí

Các hoạt động quản lí có một đặc điểm chung là phải xử lí một lượng lớn thông tin và thông tin thường rất đa dạng

Một quy trình ứng dụng tin

ThiÕt kÕ « t« trªn m¸y tÝnh

………

Trang 9

Để thuận tiện cho

những công việc điều khiển

dạng tự động thì máy tính đã

hỗ trợ rất hiệu quả và đa

dạng

Các em cho ví dụ ứng dụng

tin học cho điều khiển tự

động

Các dịch vụ của kĩ thuật

truyền thông với một xu thế

tất yếu tạo liên kết giữa

mạng truyền thông và mạng

máy tính để pt tiện lợi và đa

dạng

Các em cho một ví dụ ứng

dụng tin học cho việc truyền thông

Để công việc dễ dàng và

nhanh chóng trong soạn thảo

văn bản, lưu trữ thì tin học đã

trợ giúp rất hiệu quả

Với sự phát triển đa dạng

của tin học con người có thể

thiết kế các máy có thể đảm

đương một số hoạt động thuộc

lĩnh vực trí tuệ của con người

Các em cho ví dụ về ứng

dụng cao của tin học

Áp dụng các thành tựu của

Sự hoạt động của vệ tinh

Gửi thư điện tử thông qua mạng internet

Người máy ASIMO

học để quản lí thường gồm các bước sau:

- Tổ chức lưu trữ các hồ sơ, chứng từ trên máy tính

- Xây dựng các chương trình tiện dụng làm các các việc như cập nhật (bổ sung, sửa chữa, loại bỏ, ) các hồ sơ

- Khai thác thông tin như: tìm kiếm, thống kê, in ấn,

3 Tự động hóa và điều khiển

Với sự trợ giúp của máy tính, con người có được những quy trình công nghệ tự động hóa linh hoạt, chuẩn xác, chi phí thấp, hiệu quả và

đa dạng

4 Truyền thông

Tin học đã góp phần không nhỏ để đổi mới các dịch vụ kĩ thuật truyền thông Với những công nghệ truyền thông hiện đại đã tạo ra mạng máy tính toàn cầu Internet giúp con người có thể liên lạc, chia sẻ thông tin trên toàn thế giới

5 Soạn thảo, in ấn, lưu trữ, văn phòng

Với sự trợ giúp của các chương trình soạn thảo và xử lí văn bản làm cho con người xử lí công việc dễ dàng, nhanh chóng và hiệu quả hơn

6 Trí tuệ nhân tạo

Máy tính có thể giúp con người tính đến các yếu tố, tình huống liên quan đến một số hoạt động thuộc lĩnh vực trí tuệ của con người Máy tính có thể xem xét các khả năng và đưa ra một số phương án có thể lựa chọn tốt nhất

Tµu vị trơ con thoi

Ng êi m¸y ASIMO

Trang 10

tin học có thể thiết kế các

thiết bị hỗ trợ cho giáo dục

Có thể áp dụng các chương

trình ứng dụng trong tin học

để giải trí

7 Giáo dục

Với sự hỗ trợ của Tin học thì ngành giáo dục đã có thể làm cho việc dạy và học sinh động hơn, gây hứng thú cho người học Ngoài ra cho phép giáo viên có thể sử dụng các phương pháp giảng dạy hơ

8 Giải trí

Để giải trí người sử dụng có thể dùng các phần mềm máy tính để chơi trò chơi, xem phim, nghe nhạc, học vẽ,

4 Củng cố:

- Tin học được ứng dụng hầu hết tất cả các lĩnh vực: Khoa học kĩ thuật, quản lí, truyền thông, tự động hóa, truyền thông, giáo dục, và đem lại hiệu quả rất cao

5 Dặn dò:

- Các em về học bài và xem lại những ứng dụng tin học và tìm hiểu thêm tầm quan trọng

của tin học trong các lĩnh vực khác

- Đọc sách giáo khoa trước đối với bài “Tin học và xã hội”

Định dạng
Số trang	12
Dung lượng	287,5 KB