sinh 12 tiet 40-42

Kiến thức: - Nêu được một số đặc trưng cơ bản của quần thể sinh vật: kích thước, tăng trưởng của quần thể.. Kích thước của quần thể sinh vật 1.Kích thước tối thiểu và kích thước tối đa

Trang 1

Ngày soạn:10/03/2011 TIẾT 40

BÀI 38 CÁC ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN THỂ SINH VẬT (TT)

I MỤC TIÊU: Sau khi học xong bài này học viên có khả năng

1 Kiến thức:

- Nêu được một số đặc trưng cơ bản của quần thể sinh vật: kích thước, tăng trưởng của quần thể

- Nêu được khái niệm kích thước quần thể và sơ bộ về sự tăng trưởng kích thước quần thể trong điều kiện môi trường bị giới hạn và không bị giới hạn

- Nêu được sự tăng trưởng của quần thể người

2 Kỹ năng : Rèn kỹ năng phân tích kênh hình và làm viêc với sgk

3 Thái độ : nhận thức đúng về chính sách dân số và kế hoạch hóa gia đình.

II PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY

- Vấn đáp tìm tòi - Thảo luận

- Trực quan - Thuyết giảng

III CHUẨN BỊ GIÁO CỤ

Giáo viên: Nghiên cứu sgk và tài liệu liên quan

Học viên:Đọc trước bài ở nhà

IV TIẾN TRÌNH BÀI DẠY

1 Ổn định tổ chức lớp, kiểm tra sĩ số:

2 Kiểm tra bài cũ: Trình bày đặc trưng về tỉ lệ giới tính và nhóm tuổi của quần thể?

3 Nội dung bài mới:

a Đặt vấn đề: Bài trước chúng ta đã tìm hiểu về 4 đặc trưng cơ bản của quần thể, hôm nay

chúng ta tiếp tục tìm hiểu các đặc trưng còn lại

b Triển khai bài dạy:

Hoạt động 1 Tìm hiểu về kích thước của

quần thể sinh vật

HV ng/c thông tin SGKvà hình vẽ 38.1 trả

lời câu hỏi sau: Thế nào là kích thước của

quần thể sinh vật? kích thước tối thiểu và

kích thước tối đa? Nêu ví dụ

HV thảo luận và trả lời dựa vào SGK

lời câu hỏi có mấy nhân tố ảnh hưởng tới

kích thước của QT sinh vật, nhân tố nào làm

tăng số lượng, nhân tố nào làm giảm số

lượng cá thể? vì sao?

HV thảo luận và trả lời dựa vào SGK

V Kích thước của quần thể sinh vật

1.Kích thước tối thiểu và kích thước tối đa

-Kích thước của QTSV là số lượng cá thể đặc

trưng (hoặc khối lượng hay năng lượng tích lũy trong các cá thể) phân bố trong khoảng không gian của QT

-Ví dụ: QT voi 25 con, QT gà rừng 200 con -Kích thước tối thiểu là số lượng cá thể ít nhất mà QT cần có để duy trì và phát triển -Kích thước tối đa là giới hạn cuối cùng về

số lượng mà quần thể có thể đạt được, phù hợp với khả năng cung cấp nguồn sống của môi trường

2.Những nhân tố ảnh hưởng tới kích thước của QT sinh vật

a Mức độ sinh sản của QTSV

Là số lượng cá thể của QT được sinh ra trong

1 đơn vị thời gian

b.Mức tử vong của QTSV

Trang 2

Có 4 nhân tố ảnh hưởng : mức độ sinh sản,

mức độ tử vong, xuất cư và nhập cư, trong

đó 2 nhân tố làm tăng sl cá thể là : sinh sản

và nhập cư, 2 nhân tố còn lại làm giảm sl cá

thể

GV nhận xét, kết luận

Hoạt động 2 Tìm hiểu về tăng trưởng của

quần thể sinh vật

lời câu hỏi nguyên nhân vì sao số lượng cá

thể của QTSV luôn thay đổi và nhiều QTSV

không tăng trưởng theo tiềm năng sinh học

HV thảo luận và trả lời dựa vào SGK:

+ Do điều kiện ngoại cảnh luôn thay đổi

GV nhận xét bổ sung

Hoạt động 3 Tìm hiểu về sự tăng trưởng

của quần thể người

HV ng/c thông tin SGK và hình vẽ 38.4 trả

lời câu hỏi dân số thế giới đã tăng trưởng

với tốc độ như thế nào? Tăng mạnh vào thời

gian nào? Nhờ những thành tựu nào mà con

người đã đạt mức độ tăng trưởng đó ?

HV nghiên cứu sgk trả lời

* Liên hệ: Con người đã có những biện pháp

gì để giảm gia tăng dân số và bảo vệ môi

trường?

HV thảo luận nhóm nhỏ (4 bạn) và trả lời

Là số lượng cá thể của QT bị chết trong 1 đơn vị thời gian

c Phát tán cá thể của QTSV

- Xuất cư là hiện tượng 1 số cá thể rời bỏ QT mình  nơi sống mới

- Nhập cư là hiện tượng 1 số cá thể nằm ngoài QT chuyển tới sống trong QT

VI.Tăng trưởng của QTSV

-Điều kiện môi trường thuận lợi:

Tăng trưởng theo tiềm năng sinh học (đường cong tăng trưởng hình chữ J)

-Điều kiện môi trường không hoàn toàn thuận lợi:

Tăng trưởng QT giảm (đường cong tăng trưởng hình chữ S)

VII Tăng trưởng của QT Người

-Dân số thế giới tăng trưởng liên tục trong suốt quá trình phát triển lịch sử

-Dân số tăng nhanh là nguyên nhân chủ yếu làm cho chất lượng môi trường giảm sút,  ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của con người

4 Củng cố: Tóm tắt lại các kiến thức trọng tâm trong bài.

1.Kích thước của QT phụ thuộc vào 4 yếu tố, nhưng 2 nhân tố làm tăng số lượng cá thể LÀ

A sinh sản và di cư B sinh sản và nhập cư

C sinh sản và tử vong D.tử vong và xuất cư

2 Kích thước của QT phụ thuộc vào 4 yếu tố, nhưng 2 nhân tố làm giảm số lượng cá thể là

A sinh sản và di cư B sinh sản và nhập cư

C sinh sản và tử vong D.tử vong và xuất cư

3.Vì sao nhiều QTSV không tăng kích thước theo tiềm năng sinh học

A điều kiện ngoại cảnh quá thuận lợi B điều kiện ngoại cảnh không thuận lợi

C nguồn sống dồi dào D.tỉ lệ sinh tử cao

4.Người ta thả 1 số cá thể gà vào 1 khu vườn sau một thời gian nhận thấy lúc đầu số lượng

cá thể tăng nhưng sau đó chậm lại, nguyên nhân làm giảm số lượng cá thể gà là

A nguồn thức ăn dồi dào, nơi ở rộng B.môi trường không bị ô nhiễm

C nguồn thức ăn cạn kiệt, nơi ở hẹp D.sức sinh sản của QT tăng cao

5 Dặn dò : làm bài tập,học bài cũ đọc trước bài mới:

BIẾN ĐỘNG SỐ LƯỢNG CÁ THỂ CỦA QUẦN THỂ SINH VẬT

Trang 3

Ngày soạn:10/03/2011 TIẾT 41

BÀI 39: BIẾN ĐỘNG SỐ LƯỢNG CÁ THỂ CỦA QUẦN THỂ SINH

1 Kiến thức

- Nêu được khái niệm và các dạng biến động số lượng của quần thể: theo chu kì và không theo chu kì

- Nêu được cơ chế điều chỉnh số lượng cá thể của quần thể

2 Kỹ năng:

- Rèn kỹ năng phân tích, so sánh, khái quát hóa

- Rèn kỹ năng vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn

3 Thái độ: Giáo dục học sinh lòng yêu thiên nhiên và ý thức bảo vệ môi trường tự nhiên

- Vấn đáp tìm tòi - Vấn đáp tái hiện

- Quan sát tranh tìm tòi - Tự nghiên cứu SGK

Giáo viên: Nghiên cứu sgk và tài liệu liên quan.

Học viên: Đọc trước bài ở nhà.

2 Kiểm tra bài cũ: Trình bày quy luật giới hạn sinh thái? Cho ví dụ?

3 Nội dung bài mới

a Đặt vấn đề: Giữa sinh vật và môi trường có mối quan hệ với nhau như thế nào?

HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY VÀ TRÒ NỘI DUNG KIẾN THỨC

Hoạt động 1 Tìm hiểu sự biến động số

lượng có thể của quần thể.

GV nêu câu hỏi: Thế nào là biến động số

lượng? Cho ví dụ?

HV: tham khảo sgk trả lời

GV: Có các hình thức biến động số lượng

nào?

HV trả lời: yêu cầu nêu được có 2 hình

thức:

+ Biến động theo chu kỳ và biến động

không theo chu kỳ

GV: Phân tích ví dụ trong sgk về sự biến

động số lượng cs thể trong quần thể Thỏ

yêu cầu HV trả lời câu hỏi:

- Biến động theo chu kỳ là gì? Cho ví dụ?

HV tham khảo sgk trả lời

GV nhận xét, bổ sung

GV : Thế nào là biến động không theo chu

kỳ?

I BIẾN ĐỘNG SỐ LƯỢNG CÁ THỂ 1.Khái niệm

Biến động số lượng cá thể của quần thể là

sự tăng hoặc giảm số lượng cá thể

2 Các hình thức biến động số lượng cá thể

a Biến động theo chu kỳ

* Khái niệm Biến động số lượng cá thể của quần thể theo chu kỳ là biến động xảy ra do những thay đổi có chu kỳ của điều kiện môi trường

* ví dụ:

Biến động số lượng nhỏ Thỏ, Mèo ở rừng Canada

Biến động số lượng Cáo ở đồng rêu phương Bắc

Biến động số lượng cá Cơm ở biển Peru

b Biến động số lượng không theo chu kỳ

* Khái niệm

Trang 4

Hoạt động 2 Tìm hiểu về nguyên nhân

gây biến động và sự điều chỉnh số lượng

cá thể của quần thể.

GV yêu cầu HV giải đáp câu lệnh trong sgk

- Hãy nêu những nguyên nhân gây biến

động số lượng cá thể của các quần thể theo

chu kỳ và không theo chu kỳ?

HV tham khảo sgk nêu một số nguyên nhân:

- Thay đổi các nhân tố sinh thái vô sinh

- Thay đổi các nhân tố sinh thái hữu sinh

* Liên hệ: Yêu cầu Hv thảo luận theo nhóm

Những nghiên cứu về biến động số lượng có

ý nghĩa như thế nào đối với sản xuất nông

nghiệp và bảo vệ các sinh vật? cho ví dụ

minh họa

HV yêu cầu nêu đượcgiúp các nhà nông

nghiệp xác định đúng lịch thời vụ để đạt

được năng suất cao trong trồng trọt và chăn

nuôi

- Giúp hạn chế sự phát triển của sinh vật

gây hại: rầy nâu, sâu bọ, chuột…

GV: vì sao trong tự nhiên QT sinh vật có xu

hướng điều chỉnh số lượng cá thể của mình

ở mức cân bằng

- Giới thiệuH39.3 cho biết quần thể đạt

trạng thái cân bằng khi nào?

HV yêu cầu nêu được: Vì mật độ cá thể của

quần thể có ảnh hưởng tới mức sinh sản và

tử vong của cá thể

Biến động số lượng cá thể của quàn thể không theo chu kỳ là biến động xảy ra do những thay đổi bất thường của môi trường

tự nhiên hay do hoạt động khai thác tài nguyên quá mức của con người gây nên

* Ví dụ ở Việt Nam

- Miền Bắc: số lượng bò sát và Ếch, Nhái giảm vào những năm có giá rét ( nhiệt độ<8

0 c)

- Miền Bắc và Miền Trung: số lượng bò sát, chim, thỏ giảm mạnh sau những trận lũ lụt

II NGUYÊN NHÂN GÂY BIẾN ĐỘNG

VÀ SỰ ĐIỀU CHỈNH SỐ LƯỢNG CÁ THỂ CỦA QUẦN THỂ

1.Nguyên nhân gây biến động số lượng cá thể của quần thể

a Do thay đổi của các nhân tố sinh thái vô sinh ( khí hậu, thổ nhưỡng…)

- Nhóm các nhân tố vô sinh tác động trực tiếp lên sinh vật mà không phụ thuộc vào mật độ cá thể trong quần thể nên còn được gọi là nhóm nhân tố không phụ thuộc mật

độ quần thể

- Các nhân tố sinh thái vô sinh ảnh hưởng đến trạng thái sinh lí của các cá thể ống trong điều kiện tự nhiên không thuận lợi, sức sinh sản của cá thể giảm, khả năng thụ tinh kém, sức sống của con non thấp

b Do sự thay đổi các nhân tố sinh thái hữu sinh( cạnh tranh giữa các cá thể cùng đàn,

số lượng kẻ thù ăn thịt)

- Nhóm các nhân tố hữu sinh luôn bị chi phối bởi mật độ cá thể của quần thể nên gọi

là nhóm nhân tố sinh thái phụ thuộc mật độ quần thể

- Các nhân tố sinh thái hữu sinh ảnh hưởng rất lớn tới khả năng tìm kiếm thức ăn, nơi ở…

2 Sự điều chỉnh số lượng cá thể của quần thể

- Quần thể sống trong môi trường xác định luôn có xu hướng tự điều chỉnh số lượng cá thể bằng cách làm giảm hoặc kích thích làm tăng số lượng cá thể của quần thể

- Điều kiện sống thuận lợi quần thể tăng mức sinh sản + nhiều cá thể nhập cư tới 

Trang 5

GV kết luận

GV: Trạng thái cân bằng của quần thể là gì?

-Trạng thái cân bằng của quần thể khi số

lượng các cá thể ổn định và cân bằng với

khả năng cung cấp nguồn sống của môi

trường

HV:…

GV: Trong sản xuất con người đã ứng dụng

như thế nào?

GV kết luận

thức ăn nơi ở thiếu hụt  hạn chế gia tăng số lượng cá thể

3 Trạng thái cân bằng của quần thể

Trạng thái cân bằng của quần thể khi số lượng các cá thể ổn định và cân bằng với khả năng cung cấp nguồn sống của môi trường

4 Củng cố :

Câu 1: Trạng thái cân bằng của quần thể đạt được khi

A.có hiện tượng ăn lẫn nhau

B.số lượng cá thể nhiều thì tự chết

C số lượng cá thể ổn định và cân bằng với nguồn sống của môi trường

D.tự điều chỉnh

Câu 2: Sự biến động số lượng cá thể của quần thểdo:

A.tác động của con người

B.sự phát triển quần xã

C sự tác động nhân tố sinh thái vô sinh và hữu sinh

D.khả năng cạnh tranh cao

Câu 3: Biến động nào sau đây là biến động theo chu kỳ

A.số lượng bò sát giảm vào những năm có mùa đông giá rét

B.số lượng chim, bò sát giảm mạnh sau những trận lũ lụt

C.nhiều sinh vật rừng bị chết do cháy rừng

D ếch nhái có nhiều vào mùa mưa

5 Dặn dò : làm bài tập,học bài cũ và chuẩn bị bài mới trước khi đến lớp BÀI 40 : QUẦN XÃ SINH VẬT VÀ MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ

Trang 6

Ngày soạn: 10/03/2011 TIẾT 42

BÀI 37 : CÁC ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN THỂ SINH VẬT

1 Kiến thức

- Nêu được một số đặc trưng cơ bản về cấu trúc của quần thể: tỉ lệ giới tính, nhóm tuổi, mật

độ các cá thể trong quần thể, sự phân bố của cá cá thể trong quần thể

- Nêu ý nghĩa của việc nghiên cứu các đặc trưng cơ bản của quần thể trong thực tế sản xuất, đời sống

2 Kỹ năng: Phân tích tranh hình và làm việc với sgk.

3 Thái độ: Có ý thức vận kiến thức đã học vào thực tiển sản xuất.

- Vấn đáp tìm tòi - Thảo luận

- Trực quan - Tự nghiên cứu SGK

Giáo viên: Nghiên cứu sgk và tài liệu liên quan, tranh hình về một số quần thể

Học viên: Đọc trước bài ở nhà.

2 Kiểm tra bài cũ: Trình bày mối quan hệ giữa các cá thể trong quần thể?

3 Nội dung bài mới

a Đặt vấn đề: Nhận biết được một quần thể sinh vật bằng cách nào?

Hoạt động 1 Tìm hiểu vầ tỉ lệ giới tính.

GV yêu cầu HV đọc và hianf thành phần

tiếp theo trong bảng 37.1 sgk

HV điền vào

GV: Tỉ lệ giới tính là gì?

HV: Tham khải sgk trả lời

GV: Tỉ lệ giới tính chịu ảnh hưởng của

những nhân tố nào?

HV tham khảo kết quả điền ở bảng 37.1 trả

lời, yêu cầu nêu được:

+TLGT thay đổi theo điều kiện MT

+Do đặc điểm sinh sản và tập tính đa thê ở

ĐV

+ TLGT phụ thuộc vào chất lượng chất

dinh dưỡng tích lũy trong cơ thể

* Liên hệ: Trong chăn nuôi những hiểu biết

về tỉ lệ đực cái được ứng dụng như thế nào?

+ Khai thác bớt con đực để duy trì sự phát

triển của đàn

I TỈ LỆ GIỚI TÍNH

Tỉ lệ giới tính: là tỉ lệ giữa số lượng các thể được và cái trong quần thể

* Nhân tố ảnh hưởng tới tỉ lệ giới tính của quần thể:

+ Tỉ lệ tử vong không đồng đều của các cá thể đực và cái

+ Điều kiện môi trường sống

+ Đặc điểm sinh sản của loài

+ Đặc điểm sinh lí và tập tính của loài

Tỉ lệ giới tính của quần thể là đặc trưng quan trọng đảm bảo hiệu quả sinh sản của quần thể trong điều kiện môi trường thay đổi

Trang 7

Hoạt động 2: Tìm hiểu về nhóm tuổi

trong quần thể sinh vật

GV yêu cầu HV trả lời lệnh trong sgk

HV trả lời lệnh trang 162

Lệnh 1:

A: Dạng phát triển

B: Dạng ổn định

C: Dạng suy giảm

Dưới cùng : Nhóm tuổi trước sinh sản

Giữa: Tuổi sinh sản

Trên: Sau sinh sản

Lệnh 2:

A: ít; B: vừa phải; C: Quá mức

* Liên hệ: Những hiểu biết về nhóm tuổi có

ý nghĩa như thế nào?

+ Trong nuôi trồng: xác định đúng độ tuổi

để khai thác và bổ sung cá thể, nhằm duy trì

trạng thái ổn định của quần thê

+ Trong thiên nhiên cần có biện pháp khai

thác, bảo vệ các loài tránh làm suy kiệt các

loài đặc biệt là các loài quý hiếm

Hoạt động 3 Tìm hiểu sự phân bố các cá

thể của quần thể và mật độ cá thể của

quần thể

Học viên đọc bảng 37.2

Học viên trả lời lệng trang 164

+ Các cá thể cạnh tranh thức ăn, nhiều các

thể bé thiếu thức ăn sẽ chậm lớn và sẽ bị

chết

+ Các con non mới nở bị các lớn ăn thịt,

nhiều khi cá bố ăn thịt luôn cá con của

chúng

+ Hai hiện tượng trên dẫn tới quần thể điều

chỉnh mật độ cá thể

* Liên hệ: Trong sản xuất con người ứng

dụng những hiểu biết về mật độ cá thể như

thế nào?

+ Trong sản xuất phải tuân thủ quy định về

mật độ cá thể của từng loài

+ Tận dụng nguồn sống, giảm cạnh tranh,

tiện chăm sóc, tăng cường hiệu quả kinh tế

của từng loài

II NHÓM TUỔI

Quần thể có các nhóm tuổi đặc trưng nhưng thành phần nhóm tuổi của quần thể luôn thay đổi tùy thuộc vào từng loài và điều kiện sống của môi trường

+ Các nhóm tuổi trong quần thể:

- Nhóm trước sinh sản: là những cá thể chưa

có khả năng sinh sản

- Nhóm đang sinh sản: là lực lượng tái sản xuất của quần thể

- Nhóm sau sinh sản: gồm những cá thế không còn khả năng sinh sản nữa

III SỰ PHÂN BỐ CÁ THỂ CỦA QUẦN THỂ

Có 3 kiểu phân bố + Phân bố theo nhóm + Phân bố đồng điều SGK + Phân bố ngẫu nhiên

III MẬT ĐỘ CÁ THỂ CỦA QUẦN THỂ

Mật độ các thể của quần thể là số lượng các thể trên một đơn vị hay thể tích của quần thể Mật độ cá thể có ảnh hưởng tới mức độ sử dụng nguồng sống trong môi trường, tới khả năng sinh sản và tử vong của cá thể

4 Cũng cố: GV tóm tắt lại những phần trọng tâm của bài yêu cầu học viên trả lời câu hỏi:

Điều gì sẽ xảy ra đối với quần thể cá lóc nuôi trong ao khi mật độ cá thể tăng quá cao?

5 Dặn dò: Học thuộc bài cũ, đọc trước bài mới :

CÁC ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN THỂ (TT)

Định dạng
Số trang	8
Dung lượng	96,5 KB