giáo án truyền thông HIV

được, từ đó có thái độ tích cực không kì thị, phân biệt đối xử đối với người bị nhiễm & nghinhiễm HIV, đảm bảo quyền và nghĩa vụ của người nhiễm HIV... Các giai đoạn phát triển của bệnh

PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO THỊ XÃ MƯỜNG LAY

NHIỆT LIỆT CHÀO MỪNG QUÝ VỊ ĐÃ TỚI DỰ BUỔI TRUYỀN THÔNG !

SỰ THẬT

VỀ TRẺ EM VÀ HIV/AIDS

Mường Lay, ngày 03 tháng 11 năm 2010

Vui chơi cùng trẻ em HIV.

Mục tiêu

1 Về kiến thức:

- Cung cấp một số thông tin liên quan đến trẻ

em và HIV; góp phần xóa bỏ những định

kiến, quan niệm sai lầm, qua đó giảm kì thị &

phân biệt đối xử đối với trẻ em bị ảnh hưởng của HIV/AIDS

- Biết quyền và nghĩa vụ của người nhiễm HIV

- Cung cấp một số kĩ năng về truyền thông

được, từ đó có thái độ tích cực (không kì thị,

phân biệt đối xử đối với người bị nhiễm & nghinhiễm HIV, đảm bảo quyền và nghĩa vụ của

người nhiễm HIV

Đọc tài liệu, thảo luận và giải quyết các vấn đề:

1 Anh chị hiểu gì về HIV/ AIDS ?

2 HIV/AIDS đã ảnh hưởng như thế nào đối với trẻ em?

Trong những năm gần đây, HIV đã lan truyền nhanh chóng, hơn 28 triệu người đã tử vong vì

AIDS Có khoảng 15,2 triệu trẻ em mồ côi do

AIDS

Ai cũng có thể bị nhiễm HIV bất kì tính cách, lứa tuổi, nghề nghiệp hay nguồn gốc

Tuy nhiên với kiến thức để tự bảo vệ mình và mong muốn áp dụng những kiến thức đó thì HIV

sẽ khó lây truyền được

Vậy HIV/AIDS là gì và phương pháp phòng tránh HIV như thế nào?

I KHÁI NIỆM HIV/AIDS

HIV là gì?

HIV là chữ viết tắt của H uman

I mmunodefficiency V irus - Virút gây suy giảm miễn dịch mắc phải ở

I KHÁI NIỆM HIV/AIDS

Trông hình dạng, cấu tạo của HIV như thế nào?

Hãy quan sát hình ảnh sau để mô

tả hình dạng, cấu tạo của HIV.

I KHÁI NIỆM HIV/AIDS

+ Lõi chứa bộ gen di truyền

của HIV là 2 ARN sợi đơn

và enzim sao mã ngược.

Vỏ ngoài

Vỏ capsid

ARN

Enzim Gai Glycoprotein

I KHÁI NIỆM HIV/AIDS

Người bị nhiễm HIV sẽ

Cơ thể người phản ứng như thế nào khi bị HIV tấn

công

III Phản ứng của cơ thể người khi bị HIV tấn công

-Hệ thống miễn dịch suy yếu do bị HIV tiêu diệt các tế bào chỉ huy miễn dịch (tế bào T) -Hệ thống miễn dịch sản xuất các kháng thể kháng HIV nhưng không có tác dụng trung hòa, tiêu diệt HIV.

- Tuy nhiên khi có kháng thể HIV trong máu

Một người nhiễm HIV thì có nghĩa là người đó bị AIDS! đúng hay sai - giải

thích

IV Các giai đoạn phát triển của bệnh từ khi

nhiễm HIV đến AIDS

- Không phải một người nhiễm HIV có nghĩa là người đó bị AIDS, nhưng HIV

là virut gây ra AIDS Người có AIDS không thể không có HIV.

Từ khi nhiễm HIV đến AIDS trải qua mấy giai đoạn? Đó

là những giai đoạn

nào?

IV Các giai đoạn phát triển của bệnh từ khi

nhiễm HIV đến AIDS

Thời gian tiến triển từ khi nhiễm HIV đến AIDS tùy người, thông thường 9-10 năm Trải qua 3 giai đoạn: giai đoạn cửa sổ, giai đoạn nhiễm HIV không triệu chúng,

Ở giai đoạn cửa sổ người bệnh có những biểu hiện gì? Kéo dài trong thời gian bao lâu?

IV Các giai đoạn phát triển của bệnh từ khi

nhiễm HIV đến AIDS

 Virus HIV (+), xét nghiệm kháng thể (-), giai đoạn này

có thể người bệnh hoàn toàn không có triệu chứng hoặc có thể sốt nhẹ Lây lan mạnh.

Ở giai đoạn nhiễm HIV không triệu chứng, người bệnh có những biểu hiện gì?

Kéo dài trong thời gian bao lâu?

IV Các giai đoạn phát triển của bệnh từ khi

nhiễm HIV đến AIDS

HIV(+), xét nghiệm kháng thể (+), lây lan mạnh Lượng tế bào T bị phá hủy nhiều, chỉ còn khoảng

200 – 500 tế bào/ml máu  hệ miễn dịch bị giảm sút nghiêm trọng.

Một số trường hợp có thể sốt, tiêu chảy kéo dài

mà không rõ nguyên nhân.

Người nhiễm HIV chuyển sang giai đoạn AIDS khi có những biểu hiện

nào?

IV Các giai đoạn phát triển của bệnh từ khi

nhiễm HIV đến AIDS

Hệ miễn dịch dần dần mất tác dụng, để ngỏ cho các vi sinh vật ồ ạt tấn công, gây bệnh, tàn phá Các cơ quan trong cơ thể => mắc bệnh nhiễm trùng

cơ hội như: lao, tiêu chảy, viêm não, ung thư da

và máu, sốt và tiêu chảy kéo dài trên 1 tháng, sụt 10% khối lượng cơ thể…có triệu chứng điển hình của AIDS Virut tiếp tục tấn công tế bào thần

kinh, cơ và kết quả là cơ thể chết vì tê liệt và điên

Giai đoạn AIDS kéo dài bao lâu? Thế nào là bệnh cơ

hội?

IV Các giai đoạn phát triển của bệnh từ khi

nhiễm HIV đến AIDS

Kéo dài khoảng 6 tháng -2 năm.

Những vi sinh vật lợi dụng lúc hệ miễn dịch của cơ thể bị yếu, phát triển và gây bệnh, các bệnh do chúng gây ra là bệnh cơ hội.

MỘT SỐ KIẾN THỨC VỀ HIV/AIDS

- Hội chứng: tập hợp nhiều triệu chứng và dấu hiệu bệnh.

- Suy giảm miễn dịch: suy giảm chức năng bảo

vệ cơ thể chống lại sự tấn công của các mầm bệnh ( vi khuẩn, vi rút…)

- Mắc phải: không phải do di truyền mà do bị lây lan từ bên ngoài.

- Nhiễm trùng cơ hội: là những nhiễm trùng xảy

ra do cơ thể bị suy giảm miễn dịch vì bị nhiễm HIV.

- Kỳ thị: Là thái độ khinh thường hay thiếu tôn trọng

vì biết hoặc nghi ngờ người đó nhiễm HIV hoặc vì

người đó có quan hệ gần gũi với người nhiễm HIV.

- Phân biệt đối xử là hành vi xa lánh, từ chối, tách biệt, ngược đãi, phỉ báng, có thành kiến hoặc hạn chế

quyền của người khác vì biết hoặc nghi ngờ người đó nhiễm HIV hoặc vì người đó có quan hệ gần gũi với

người nhiễm HIV.

- Muốn chống phân biệt đối xử chúng ta phải bắt đầu từ việc chống kỳ thị với người nhiễm HIV.

- Kỳ thị và phân biệt đối xử còn xảy ra đối với cả những người thân và gia đình người nhiễm HIV.

Nguyên nhân kì thị, phân biệt đối sử

- Do thiếu hiểu biết hoặc hiểu biết không đúng, không

đầy đủ về HIV/AIDS Ví dụ:

+ HIV/AIDS là bệnh rất dễ lây, kể cả qua tiếp xúc thông thường

+ Nhiễm HIV nghĩa là hết;

+ Chỉ có những người tiêm chích ma túy hoặc mua-bán dâm (người xấu) mới nhiễm HIV/AIDS;

+ Coi HIV/AIDS là tệ nạn xã hội, nhiễm HIV là có tội,

- Do đặc điểm tâm lý xã hội.

+ Kỳ thị, phân biệt đối xử (trọng nam khinh nữ; giàu-nghèo…)

+ Kỳ thị, phân biệt đối xử với ma tuý, mại dâm;

+ Kỳ thị, phân biệt đối xử với các bệnh dễ lây như lao,

+ Kỳ thị, phân biệt đối xử với các bệnh không chữa được như

phong ( hủi )

- Gây khó khăn cho các hoạt động phòng, chốngHIV/AIDS:

+ Do sợ bị kỳ thị và phân biệt đối xử, người nhiễm

HIV/AIDS dấu diếm tình trạng bệnh tật, mặc cảm, không dám tiếp xúc với cộng đồng, không hợp tác với chương trình phòng, chống AIDS Do đó họ khó

có thể tiếp nhận các thông tin, kỹ năng phòng bệnh

và do vậy họ có thể “vô tư” truyền HIV cho người khác;

+ Thiếu sự thông cảm giúp đỡ của cộng đồng,Người bệnh có thể có tâm lý bi quan,mặc cảm Thậm chí

“uất ức và trả thù đời”

+ Cán bộ chuyên môn khó có thể tư vấn cho họ về kỹ năng phòng và tránh lây HIV/AIDS cho người khác (về việc sử dụng bao cao su, dùng bơm kim tiêm an toàn ) + Kỳ thị và phân biệt đối xử làm cho người nhiễm

HIV/AIDS rất khó tiếp cận được họ.

+ Do không tiếp cận được nên không thể quản lý và

chăm sóc người bệnh được.

+ Sẽ không có được số ca bệnh chính xác, cũng không ước tính và dự báo chính xác được về tình hình dịch… + Các kế hoạch và chương trình Quốc gia phòng,chống HIV/AIDS dựa trên những thông tin không đầy đủ sẽ không ngăn chặn được sự lây lan của HIV.

2 HIV/AIDS ĐỐI VỚI TRẺ EMa) HIV tước đi sinh mạng của trẻ em:

- Năm 2007: Đã có 2 ,2 triệu trẻ em sống chung

với HIV/AIDS (phần lớn lây từ mẹ sang con)

- Hàng triệu trẻ em đã chết vì HIV, trung bình:

1.400 trẻ em dưới 15 tuổi chết/ ngày; mỗi ngày

có thêm 1.800 trẻ em bị nhiễm HIV (90 % từ

mẹ truyền sang)

2 HIV/AIDS ĐỐI VỚI TRẺ EM

- Những trẻ em bị nhiễm HIV từ mẹ chỉ sống được không quá 8 năm với điều kiện được chăm sóc tốt về dinh

dưỡng, y tế:

- Châu Âu, chỉ có 20% trẻ em bị nhiễm HIV có thể

sống đến 10 tuổi, ở Zambia có đến 50% trẻ nhiễm HIV chết trước 2 tuổi, ở Uganda 66% trẻ nhiễm

HIV chết trước 3 tuổi

- Ở VN trong những năm gần đây trung bình mỗi

năm có khoảng 5.000 đến 7.000 phụ nữ mang thai nhiễm HIV sinh con và trong cả nước có khoảng

8.500 trẻ ở độ tuổi 0- 15 nhiễm HIV

2 HIV/AIDS ĐỐI VỚI TRẺ EM

b) HIV/AIDS tước đi quyền được sống với cha mẹ:

-HIV/AIDS cũng làm cho hàng chục triệu trẻ em

bị tước quyền được sống cùng cha mẹ, mất đi sựche chở, chăm sóc, nuôi dưỡng của cha mẹ

Nhiều trẻ em khác phải lang thang kiếm sống

phải đương đầu với hàng loạt nguy hiểm như lạm dụng tình dục, lạm dụng ma tuý, lạm dụng sức

lao động Đây là những con đường dễ dẫn tới HIV

-Nước ta có khoảng 22.000 trẻ mồ côi vì AIDS

2 HIV/AIDS ĐỐI VỚI TRẺ EM

c) HIV/AIDS tước đi quyền được chăm sóc của trẻ em

- HIV/AIDS tác động mạnh đến quyền được hưởng mức sống phù hợp của rất nhiều trẻ em Trong những gia

đình có thành viên nhiễm HIV/AIDS: tăng các chi phí của gia đình về chăm sóc sức khoẻ, nguồn thu nhập của gia đình bị giảm sút khi những thành viên trụ cột trong gia đình bị nhiễm HIV bị mất việc làm, những thành

viên khác có thể phải giảm số giờ làm việc hoặc nghỉ

việc để chăm sóc người nhiễm khi chuyển sang giai

đoạn AIDS Theo Dự án VIE/98/006 chi phí cho

chăm sóc sức khoẻ, của những gia đình có 1 người

nhiễm HIV cao gấp 13 lần so với mức chi trung bình

2 HIV/AIDS ĐỐI VỚI TRẺ EM

dục của trẻ em

HIV/AIDS còn tước đoạt quyền được

giáo dục của hàng vạn trẻ em trong các

gia đình có người nhiễm HIV/AIDS Các

em phải bỏ học vì không có tiền đóng học phí, nghỉ học để đi làm phụ giúp cha mẹ, kiếm sống hoặc chăm sóc người thân ốm

2 HIV/AIDS ĐỐI VỚI TRẺ EM

3 Trẻ bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS

1 Trẻ bị nhiễm HIV:

- Tuy chậm nhưng hệ miễn dịch bị suy giảm

- Có vi rút HIV trong cơ thể

- Dễ nhiễm trùng cơ hội

- Tử vong trong vòng 3 -15 năm

- Chưa có thuốc diệt vi rút, chỉ có thuốc ngăn

chặn

2 Trẻ có nguy cơ cao nhiễm HIV:

- TE mồ côi do bố & mẹ hoặc bố, mẹ chết vì HIV.

- TE sống với bố & mẹ hoặc người nuôi dưỡng

bị nhiễm HIV

- TE sử dụng ma túy; TE bị xâm hại

- TE là con của người mua, bán dâm, sử dụng ma túy

- TE lang thang;TE mồ côi do các nguyên nhân khác

- TE sống trong các cơ sở bảo trợ xã hội; trườnggiáo dưỡng…

II MỘT SỐ VẤN ĐỀ CẦN BIẾT VỀ HIV/AIDS VÀ TRẺ EM

- Số phụ nữ có lây nhiễm HIV ngày càng

gia tăng:( Thống kê thế giới )

+ 14,8 triệu phụ nữ/ 33,6 triệu người đang sống với HIV; 30% PN nhiễm HIV sống ở Đông Nam Á

+ 2,3 triệu PN mắc mới/ 5 triệu người lớn mắc mới

+ 1,1 triệu PN / 2,1 triệu người đã chết vì AIDS; 0,5 triệu TE bị lây từ mẹ

1 Khả năng truyền HIV từ mẹ sang con

phụ nữ:

+ “Lây truyền ngang”: từ người này sang

người khác

+ “Lây truyền dọc”: từ mẹ sang con

+ Có thể lây truyền trong quá trình mang

thai (máu của người mẹ qua nhau thai),

lúc sinh con (máu, nước ối…xâm nhập vết sây sát ở da, niêm mạc), khi cho con bú

1 Khả năng truyền HIV từ mẹ sang con

sinh con nhiễm HIV:

+ Không được điều trị & nuôi dưỡng thích

HIV lây truyền qua những con đường nào

V Con đường lây nhiễm HIV và cách phòng tránh

Hãy quan sát hình ảnh ,

mô tả quá trình lây nhiễm HIV qua các con đường.

V Con đường lây nhiễm HIV và cách phòng tránh

M¸u

T×nh dôc MÑ truyÒn

HIV lây truyền qua đường máu, tình dục và

mẹ sang con Những hoạt động nào có thể dẫn đến lây truyền qua

đường máu ?

V Con đường lây nhiễm HIV và cách phòng tránh

HIV truyền qua các vết thương

hở như vết kim đâm, trầy xước, truyền máu hoặc chế phẩm bị nhiễm HIV do không được sàng lọc trước khi truyền

Dùng chung các dụng cụ xuyên chích qua da nhiễm HIV

do không tiệt trùng đúng cách như:

dùng chung bơm kim tiêm, bàn chải đánh răng, dụng cụ

Phương thức lây truyền HIV từ mẹ sang con như thế

nào?

V Con đường lây nhiễm HIV và cách phòng tránh

- Nguồn lây: máu mẹ, nhau thai, nước ối, dịch tiết cổ tử cung-âm đạo, sữa mẹ.

Mẹ nhiễm HIV lây sang bé qua nhau thai khi ở trong bụng mẹ; qua máu và chất dịch khi mẹ sinh; qua sữa mẹ khi mẹ cho bé bú.

- Trẻ sơ sinh thường không sống được quá

3 năm.

- Theo thống kê cứ 100 bà mẹ nhiễm

Làm thế nào để phòng tránh lây nhiễm HIV

từ mẹ sang con?

V Con đường lây nhiễm HIV và cách phòng tránh

- Tốt nhất khi người phụ nữ nhiễm HIV không nên sinh con.

- Phụ nữ nhiễm HIVcó thai cần đến cơ sở

2 Trẻ em nhiễm HIV có khả năng học tập, phát triển và sống cuộc sống bình thường:

Trẻ em bị nhiễm HIV có thể sống được từ 2

-10 năm, tuỳ điều kiện chăm sóc

Chăm sóc, điều trị bằng thuốc kháng HIV có

tác dụng làm giảm lượng HIV:

+ Sử dụng thuốc kháng HIV (ARV) có tác dụnglàm giảm số lượng HIV trong cơ thể Vì vậy,

tăng khả năng miễn dịch, đề kháng nhiễm trùng

+ Chỉ sử dụng ARV khi được hướng dẫn sử

- Được chăm sóc và điều trị thích hợp trẻ vẫn có

khả năng học tập, phát triển và có cuộc sống

bình thường

3 Tiếp xúc thông thường với trẻ nhiễm HIV không bị lây nhiễm HIV (Xem tranh tr 23)

HIV xâm nhập vào cơ thể phụ thuộc vào:

- Lượng HIV có trong máu và dịch tiết của cơ thể(tinh dịch, dịch tiết âm đạo, sữa mẹ, nước bọt)

+ Lượng HIV trong nước bọt ít, cần 8 lít mới đủ

để lây nhiễm

+ HIV không có trong nước mắt, nước tiểu, phân

- Khả năng tồn tại của HIV ngoài cơ thể:

HIV khó tồn tại ngoài cơ thể HIV ở trong không khí, ánh sáng, độ ẩm

bình thường sẽ chết sau 3 giờ.

nhập vào cơ thể qua các vết sây sát, vết thương của da, của niêm mạc…

- Như vậy:

+ Khi tiếp xúc với trẻ em nhiễm HIV: cùng

học, cùng chơi, cùng ăn, cùng sử dụng đồ dùnghọc tập đều không thuộc 3 yếu tố trên

+ Cắn nhau, hoặc cào cấu (giữa trẻ có HIV và trẻkhông có HIV): hiện chưa có trường hợp nào

HIV không lây truyền qua những con đường nào?

V Con đường lây nhiễm HIV và cách phòng tránh

- Hôn xã giao, ôm nhau.

- Ăn chung mâm, ngủ chung giường, dùng chung nhà vệ sinh, nhà tắm,

bể bơi công cộng.

- Muỗi hoặc côn trùng đốt.

4 Không nên tách biệt trẻ nhiễm HIV với

những trẻ khác tại trường học, nơi vui chơi

- Kinh nghiệm thế giới là không cần trường,

lớp dành riêng cho trẻ nhiễm HIV, vì:

- Tách riêng không phòng được lây nhiễm

mà làm tổn thương tinh thần trẻ, gây ra sự kì thị

- Chăm sóc sức khoẻ cho trẻ (nhiễm trùng

cơ hội) là những bệnh mà mọi trẻ em

thường gặp.

- Để phát triển bình thường, trẻ nhiễm HIV

cần được chăm sóc về thể chất, tinh thần như mọi trẻ em khác tại gia đình, cộng

đồng.

5 Yêu cầu xét nghiệm hoặc yêu cầu xuất trìnhkết quả xét nghiệm HIV là vi phạm quyền của trẻ

- Luật phòng chống HIV/AIDS (Điều 8, Điều

15) quy định điều này

- Xét nghiệm với mục đích tách biệt để đề phònglây nhiễm HIV là không cần thiết và vi phạm

quyền trẻ em

6 Tăng cường trang bị cho HS kiến thức, kĩ năng

phòng tránh HIV/AIDS:

- Giáo dục giới tính, sức khoẻ sinh sản, kĩ năng sống:

+ Giúp trẻ có khả năng ứng phó với các vấn đề có thể

có trong hiện tại và tương lai

+ Có hành vi đúng về HIV, tình dục an toàn, không

sử dụng ma tuý, không kì thị, phân biệt đối xử với người nhiễm hay bị ảnh hưởng bởi AIDS

7 Chăm sóc trẻ bị nhiễm HIV:

- Mọi trẻ em đều có các nhu cầu cơ bản:

+ Nhu cầu về thể chất: dinh dưỡng, chỗ ở …

+ Nhu cầu về tình cảm: yêu thương…

+ Nhu cầu về xã hội: được thừa nhận, có cơ hộibày tỏ, chia sẻ…

+ Nhu cầu về tinh thần: có niềm tin, cơ hội thamgia các hoạt động văn hoá,tinh thần…

- Không nên có sự phân biệt khi chăm sóc

trẻ bị ảnh hưởng bởi HIV: Như vậy trẻ bị trở thành trung tâm của sự chú ý, làm

tăng thêm sự kì thị.

8 Giúp trẻ bị ảnh hưởng bởi AIDS có khả năngứng phó với những vấn đề ảnh hưởng đến mình:

- Trẻ có quyền được biết, được giải thích về tình

trạng bệnh và những đổi thay của mình, gia đìnhmình

- Cần tạo cơ hội để trẻ biết sự thật phù hợp với

khả năng nhận thức

9 Trách nhiệm của nhà trường, cha mẹ HS &cộng đồng:

- Trẻ bị ảnh hưởng bởi AIDS có thể gặp khó

khăn trong gia đình, bị kì thị hoặc tự kì thị

- Nhà trường, cha mẹ & cộng đồng cần quan

tâm, tạo điều kiện để trẻ nhiễm HIV hoặc bị ảnhhưởng bởi AIDS có cơ hội học tập và tương lai tốt đẹp hơn