108-T27-Bàn về phép học

Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh - Thấy được mục đích, tác dụng của việc học chân chính: học để làm người, học để biết và làm, học để góp phần làm cho đất nước hưng thịnh, đồng thời thấy

Tuần 27 - Tiết 108

Ngày soạn

Ngày dạy

BÀI 25

BÀN LUẬN VỀ PHÉP HỌC

Nguyễn Thiếp

I Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh

- Thấy được mục đích, tác dụng của việc học chân chính: học để làm người, học để biết và làm, học để góp phần làm cho đất nước hưng thịnh, đồng thời thấy được tác hại của lối học chuộng hình thức, cầu danh lợi

- Nhận thức được phương pháp học tập đúng, kết hợp học với hành Học tập cách lập luận của tác giả, biết cách viết bài văn nghị luận theo chủ đề nhất định

III Chuẩn bị:

- GV: soạn giáo án

- HS: Học bài, soạn bài?

III Tiến trình lên lớp:

1 Ổn định

2 Kiểm bài cũ:

- Câu nào trong đoạn trích thể hịên rõ tư tưởng nhân nghĩa của Nguyễn Trãi?

- Nêu ý nghĩa của đoạn trích “Nước Đại Việt ta”?

- Đọc đoạn trích (thuộc lòng)

3 Tổ chức các hoạt động

* Khởi động: Quang Trung Nguyễn Huệ là ai?

Quang Trung Nguyễn Huệ không chỉ là hoàng đế anh

hùng bách chiến bách thắng mà còn là một nhà chính trị,

nhà văn hoá có tầm nhìn xa, trông rộng Ông rất chú ý đến

việc trong dụng nhân tài, chấn hưng văn hoá, giáo dục để

xây dựng nước nhà vững mạnh, lâu bền Quang Trung đã

nhiều lần viết thư với nhà nho lão thành, học vấn sâu rộng

đang ở ẩn nguyễn Thiếp đem tài ra giúp nước, giúp dân

Nhiều lần Nguyễn Thiếp từ chối nhưng rồi trước sự chân

thành và thẳng thắn của Quang Trung Nguyễn Thiếp nhận

lời vào Phú Xuân giúp vua xây dựng phát triển văn hoá,

giáo dục Tháng 8- 1791 Nguyễn Thiệp dâng lên vua bản

tấu này

* Hoạt động 1:

1/ Dựa vào chú thích * sgk/ 77 em hãy nêu những điểm nổi

bật về phẩm chất và tài năng của Nguyễn Thiếp

(Thiên tư sáng suốt, học rộng hiểu sâu, tấm lòng vì dân vì

nước)

Từ đó ta hiểu vì sao Nguyễn Thiếp hợp tác với vua Quang

Trung? (Vì ông nhận ra rằng Quang Trung là một đấng

minh quân có thái độ cầu hiền tài, trọng kẽ sĩ Vì vậy ông

mới hợp tác với Quang Trung

2/ Em hãy cho biết văn bản thuộc thể loại gì? (Tấu)

- Dựa vào chú thích trong sách giáo khoa hãy nêu đặc

I Đọc- Hiểu chú thích

1 Tác giả: La Sơn phu tử

Nguyễn Thiếp (1723-1804)

điểm của thể tấu?

(+ Là một loại văn thư của bề tôi, thần dân gửi lên vua

chúa để trình bày sự việc, ý kiến đề nghị

+ Viết bằng văn xuôi, văn vần hay văn biền ngẫu)

- Từ đó hãy nhận xét các đặc điểm của bài tấu “Bàn luận

về phép học”?

(+Do Nguyễn Thiếp (bề tôi) dâng lên vua Quang Trung,

bày tỏ kiến nghị về việc chấn chỉnh sự học tập của quốc

gia

+ Được viết bằng văn xuôi kết hợp với văn biền ngẫu)

- Từ trước đến nay em đã học các thể loại văn cổ nào?

( Hịch, cáo, chíêu)

- Em có thể phân biệt thể tấu với các thể cáo, hịch, chiếu,

khác nhau như thế nào?

(+ Chiếu, hịch, cáo do vua chúa ban truyền xuống thần

dân

+ Tấu do quan lại, thần dân dùng gửi lên vua Ngoài tấu

còn một số thể loại tương tự: biểu, số nổi tiếng trong lịch

sử:

Thất trãm sớ của Chu Văn An

Biểu tạ ơn của Nguyễn Trãi

Biểu trần tình của Hoàng Diệu

- Bàn luận về phép học thuộc kiểu văn bản gì?

- Ngày nay em có nghe nói đến thể tấu không? Ở đâu? Thể

tấu đó có giống thể tấu đa dạng học không?

(+ Tấu là một thể loại văn cổ

+ Tấu ngày nay trong văn học hiện đại là loại hình kể

chuyện biểu diễn trước công chúng, thường có ý nghĩa thời

sự, mang yếu tố vui, hài hước tấu hài)

- “Bàn luận về phép học có phải là một bài tấu trọn vẹn

không?

(Không Đó chỉ là phần trích từ bài tấu của Nguyễn Thiếp

gởi cho vua Quang Trung vào tháng 8- 1791)

- Em biết gì về nội dung bài tấu này?

(Bài tấu bàn về 3 điều: quân đức, dân tâm, học pháp)

GV:+ quân đức (đức của vua) mang bậc đế vương một

lòng tu đức, lấy sự học vấn mà tăng thiên tài bởi sự học mà

có đức

+ dân tâm (lòng dân) : Khẳng định dân là gốc nước,

gốc vững nước mới yên

+ học pháp (phép học)

3/ Hướng dẫn đọc: với giọng điệu chân tình, bày tỏ thiệt

hơn, vừa tự tin, vừa khiêm tốn

- Chú thích trong sgk hs đã đọc ở nhà, GV kiểm tra trong

quá trình tìm hiểu văn bản

- Hướng dẫn hs tìm hiểu 1 số từ ngữ khác!

+ Chính học: học theo con đường đúng đắn, chính nghĩa

+ Thịnh trị: ổn định, phát triển trong thái bình (xã hội

đất nước)

2 Tác phẩm

- Thể tấu

- Thể văn xuôi+ văn biền ngẫu

- Kiểu văn bản nghị luận

3/ Đọc, hiểu chú thích

- Chính học

1/ Đây là văn bản nghị luận, theo em tác giả nêu lên mấy

luận điểm? (4 luận điểm) Đó là những luận điểm gì ?

+ Nêu mục đích chân chính của việc học

+ Phê phán những lệch lạc, sai trái trong việc học

+ Khẳng định quan điểm, phương pháp đúng đắn trong

việc học

+ Tác dụng của việc học chân chính

* Hoạt động 2:

 Em hãy đọc đoạn văn nêu mục đích của việc học

(Đầu… điều ấy)

- Mở đầu bài tấu, tg dùng câu gì? Em hiểu câu châm

ngôn này ntn? (so sánh cụ thể ngọc không mài với

người không học)

- Câu châm ngôn thuộc loại câu gì? (Câu phủ định

mang ý khẳng định)

- Cách dùng câu châm ngôn để giải thích khái niệm

học có tác dụng ntn?

(vừa dễ hiểu, tăng sự mạnh mẽ, thuyết phục nội

dung luận điểm so với cách nói khẳng định) Câu thứ

3 khẳng định lại điều đó (ngọc càng mài càng sáng)

- Qua câu châm ngôn, em hiểu mục đích của việc học

là gì? (Học đạo)

- Đạo là gì? (theo sgk) (là lẽ đối xử hằng ngày giữa

mọi người, là đạo đức, đạo lý của con người.)

- Theo em cách giải thích khái niệm “đạo” của tg như

thế nào? (ngắn gọn, rõ ràng, giản dị)

- Qua giải thích khái niệm học và “đạo” em hiểu mục

đích chân chính của việc học là gì? (Học để làm

người có đạo đức)

Em có nhận xèt gì về cách nêu luận điểm của tác giả?

(Dễ hiểu, ngắn gọn, rõ ràng, tăng sức thuyết phục.)

 Hãy đọc đoạn văn nêu luận điểm 2 (Nước Việt… tệ

hại ấy)

- Hãy cho biết tg đã chỉ ra việc học lệch lạc, sai trái

ntn? (Học, hình thức, cầu danh lợi)

- Hãy giải thích ngắn gọn thế nào là tam cương, ngũ

thường (sgk)

- Theo em thế nào là học hình thức, cầu danh lợi?

(+ Học hình thức là học thuộc lòng câu chữ mà không

hiểu nội dung chỉ có cái danh mà không có thực chất học

vẹt, học gạo

+ Học cầu danh lợi: Học đề có danh tiếng, được trong

vọng được nhàn nhã, được nhiều lợi lộc)

- Theo tác giả việc học như vậy có lợi hay có hại? Tác

hại ntn?

(Chúa tầm thường, thần nịnh hót, nước mất nhà tan)

- Em (có) nhận thấy (gì) về tác hại mà tg nêu ra ntn?

(lớn lao, nguy hiểm, thảm khốc khôn lường, nó liên quan

đến sự tồn vong của đất nước)

- Thịnh trị

III Đọc- Tìm hiểu văn bản

1 Mục đích chân chính

của việc học Hình ảnh so sánh cụ thể, giải thích ngắn gọn, dễ hiểu

Học để làm người

2 Phê phán những lệch

lạc, sai trái trong việc học

- Em có nhận xét gì về câu văn nêu tác hại của việc

học lệch lạc? (ngắn gọn, có ý khẳng định mạnh mẽ

- Liên hệ với hoàn cảnh lịch sử lúc bấy giờ, em cho

biết tại sao Nguỹên Thiếp có thể nói lên tác hại một

cách mạnh mẽ như vậy?

(Dựa vào thực tế đương thời, chúa tầm thường (Lê Chiêu

Thống, Trịnh Sâm đều là loại vua chúa bù nhìn, hèn nhát,

tầm thường bán nước)

Thần nịnh hót cảnh nồi da xáo thịt, cõng rắn cắn gà

nhà-nước mất nhà tan)

GV: Luận cứ ở đây là những lý lẽ chân thật, thẳng thắn,

xác đáng có tính thuyết phục cao

- Từ những phê phán của tác giả về những biểu hiện

lệch lạc trong việc học của các em hiện nay? (Học

hình thức, học vẹt, chưa học đạo…)

 Hãy đọc đoạn văn nêu luận điểm 3 (Cúi

xin… bỏ qua)

- Em hãy cho biết tg đưa ra quan điểm về việc học

ntn?

(Việc học phải được phổ biến rộng: mở thêm trường,

mở rộng thành phần người học, tạo điều kiện thuận lợi

cho người đi học)

- Em có nhận xét gì về quan điểm của tác giả so với

chủ trương chính sách của Đảng à nhà nước ta ngày

nay?

(Rất phù hợp+ Các hình thức rất đa dạng: trường công,

trường bán công, trường dân lập

+ Các xã phường đều có trường mẫu giáo, tiểu học,

trung học cơ sở…

+ Khuyến khích, tạo điều kiện học tập: phổ thông,

bổ túc , phổ cập, học tại chức, học từ xa…)

- Tác giả đã đưa ra những phương pháp học như thế

nào?

(+ Học bắt đầu từ những kiến thức cơ bản, có tính chất

nền tảng, học từ thấp đến cao: lấy tiểu học để bồi lấy

gốc

+ Học rộng, hiểu sâu, biết tóm lược những điều cơ

bản, cốt yếu nhất

+ Theo điều học mà làm)

- Theo em phương pháp học của La Sơn Phu tử như thế

nào? Có phù hợp với cách học ngày nay không? Em

tâm đắc nhất với phép học nào?

(đúng đắn, có tính thực tiễn, tiến bộ, phù hợp với cách

học ngày nay)

- Theo Nguyễn Thiếp nội dung học những gì? (Theo

Chu tử, học tử thư, ngũ kinh chư sử)

- Chu Tử là ai? Tại sao tác giả lại lấy Chu Tử làm chuẩn?

(Vì đó là khuôn thước mẫu mực để các bậc nho gia VN

hướng tới)

Lý lẽ chân thật xác đáng

Tác hại lớn lao liên quan đến sự tồn vong của đất nước

3/ Quan điểm và phương

pháp đúng đắn trong việc học

điểu cổ, câu cầu khiến

Học từ thấp đến cao Học rộng nghĩa sâu Học kết hợp với hành

- Tứ thư, ngũ kinh, chư sử là gì? (theo sgk) Em có nhận xét

gì về nội dung học mà tg đề ra? (Theo quan niệm truyền

thống thời phong kiến VN- hạn chế thời đại)

- Trong khi đề xuất ý kiến với vua, tg đã dùng những từ

ngữ cầu khiến? (Cúi xin Xin chớ bỏ qua…)

- Từ ngữ đó cho em hiểu gì về thái độ của tg với việc học,

với vua?

(Chân thành, tha thiết với việc học, tin điều nịnh tấu trình

là đúng, tin ở sự chấp thuận của vua, giữ đạo vua tôi)

 Hãy đọc đoạn “Đạo học… thịnh trị”

- Mục đích chân chính và cách học đúng đắn được tác giả

gọi là đạo học, đạo học thành sẽ có tác dụng như thế nào?

(nhiều người tốt, triều đình ngay ngắn, thiên hạ thạnh

trị)

- Theo em tại sao đạo học thành lại sinh ra nhiều người

tốt?

(Vì mục đích chân chính, cách học tích cực sẽ là cơ sở

tạo ra người tài đức (có đạo đức, có kiến thức)

- Tại sao đạo học thành liên quan đến triều đình ngay ngắn,

thiên hạ thạnh trị?

(Nhiều người giỏi, có đạo đức, (tốt thì) đỗ đạt làm quan

triều đình vững bền, chế độ vững mạnh nhiều người

biết trọng lẽ phải, biết ứng dụng điều học vào thực tế

nước nhà vững vàng, bình ổn.)

Phần kết quả bài viết mang tính chất thủ tục thể hiện lòng

sâu kính của người viết, thái độ khiêm nhường)

*Hoạt động 4: Tổng kết

- Qua bài tấu, em hiểu gì về Nguyễn Thiếp?

(+ có thiên tư sáng suốt, học rộng hiểu sâu

+ là người trí thức yêu nước, quan tâm đến vận mệnh đất

nước, trọng chũ trọng tài

+ có nhân cách chính trực)

- Tóm lại qua bài tấu tg trình bày vấn đề gì? (Luận đề)

(Học phép)

- Tác giả trình bày mấy luận điểm? Phân tích mối quan hệ

giữa các luận điểm, luận cứ để thấy lập luận logíc, kết cấu

chặt chẽ giàu sức thuyết phục của tg?

- Em có thể trình bày lập luận bằng một sơ đồ

Mục đích chân chính của việc học

Phê phán những lệch lạc, sai trái Khẳng định quan điểm

Tác hại của nó phương pháp đúng đắn

Tác dụng của việc học chân chính

4/ Tác dụng của việc học

chân chính

- Đất nước có nhiều nhân tài, chế độ vững mạnh, quốc gia hưng thịnh

* Ghi nhớ

(sgk trang 79)

III Tổng kết

*Hoạt động 4: Luyện tập

- Hãy nêu sự cần thiết và tác dụng của phương pháp học đi

+ Cần thiết học để vận dụng kiến thức, phải biết làm

+ Tác dụng: giúp người luôn tìm tòi, sáng tạo góp phần xây dựng đất nước

* Hoạt động 5: Hướng dẫn học ở nhà

- Học bài, học đoạn “Phép dạy… bỏ qua”

- Soạn: “Luyện tập xây dựng và trình bày luận điểm”

- Học: Viết đoạn văn trình bày luận điểm – Làm bài tập

IV Rút kinh nghiệm