Sự cần thiết phải sửa đổi Luật thuế thu nhập cá nhân

Việc thu thuế được Nhà nước đảm bảo thực hiện, bất kỳ cá nhân nàokhi có đủ điều kiện theo luật định thì phải có nghĩa vụ nộp thuế thu nhập cá nhân,nếu không nộp, hoặc vi phạm các quy địn

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu đề tài 2

3 Mục đích nghiên cứu 2

4 Đối tượng nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu 2

5 Ý nghĩa khoa học và giá trị ứng dụng của đề tài 2

6 Bố cục của đề tài 3

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN 4

1.1 Tìm hiểu chung về thuế thu nhập cá nhân 4

1.1.1 Khái niệm và đặc điểm của thuế thu nhập cá nhân 4

1.1.2 Vai trò 6

1.1.3 Quá trình hình thành và phát triển của thuế thu nhập cá nhân 8

1.2 Sự cần thiết phải sửa đổi Luật thuế thu nhập cá nhân 13

1.2.1 Những mục tiêu đã đạt được trong 3 năm thực hiện Luật thuế thu nhập cá nhân 2007 13

1.2.2 Những hạn chế trong Luật thuế thu nhập cá nhân năm 2007 15

1.2.3 Những nội dung mới trong Luật thuế thu nhập cá nhân sửa đổi năm 2012 16

CHƯƠNG 2 MỘT SỐ Ý KIẾN ĐÓNG GÓP HOÀN THIỆN VỀ THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN SỬA ĐỔI 2012 21

2.1 Thu nhập chịu thuế 21

2.1.1 Nội dung quy định 21

2.1.2 Kinh nghiệm thế giới 25

2.1.3 Hướng hoàn thiện cho pháp luật Việt Nam 27

2.2 Mức giảm trừ gia cảnh 28

2.2.1 Nội dung quy định 28

2.2.2 Kinh nghiệm thế giới 31

2.2.3 Hướng hoàn thiện cho pháp luật Việt Nam 36

2.3 Biểu thuế suất lũy tiến 36

2.3.1 Nội dung quy định 36

2.3.2 Kinh nghiệm thế giới 39

2.3.3 Hướng hoàn thiện cho pháp luật Việt Nam 42

KẾT LUẬN 44

Một số vấn đề pháp lý về thuế thu nhập cá nhân sửa đổi 2012 |

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Tiền thân là Thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao ra đời ngày27/12/1990, đến nay loại thuế đánh lên thu nhập của cá nhân ở nước ta đã trải quamột giai đoạn hình thành và phát triển kéo dài 23 năm Hiện tại, Luật thuế thu nhập

cá nhân hiện hành được Quốc hội ban hành ngày 21/11/2007, có hiệu lực từ1/1/2009, và mới được sửa đổi bổ sung bởi Luật Thuế thu nhập cá nhân số26/2012/QH13 ngày 03 tháng 12 năm 2012

Trong bất kỳ một chế độ xã hội nào, thuế luôn luôn là một công cụ thể hiệnquyền lực của Nhà nước và là nguồn tài chính chủ yếu đóng góp vào ngân sáchquốc gia, nhằm đảm bảo cho Nhà nước vận hành và thực hiện các chức năng xã hội,kinh tế, an ninh quốc phòng của quốc gia đó Thuế còn được sử dụng như một công

cụ điều tiết vĩ mô nền kinh tế, thông qua khả năng điều tiết giá cả thị trường, thúcđẩy đầu tư, kềm chế lạm phát Bên cạnh đó, thuế giúp cải thiện một biểu hiện tiêucực trong quan hệ kinh tế thị trường- sự phân hóa giàu nghèo, bằng cách góp phầnđiều tiết thu nhập, thực hiện công bằng xã hội

Chính vì vậy, việc sửa đổi, bổ sung các quy định về thuế khóa luôn là một đềtài thu hút được sự quan tâm của xã hội Thuế thu nhập cá nhân càng nhận được sựquan tâm đông đảo hơn, vì đây là sắc thuế trực tiếp điều tiết lên thu nhập của các cánhân trong xã hội, làm giảm một phần nguồn thu tài chính của cá nhân và ngân sáchcủa gia đình Điều này gây ảnh hưởng lớn đến đời sống của người dân, đặc biệt làtrong giai đoạn hiện nay khi nền kinh tế chỉ mới vừa phục hồi, giá cả vật chất khôngngừng tăng cao…Tác động của những điều được sửa đổi, bổ sung đó lên đời sốngkinh tế- xã hội của người dân sẽ thế nào? Đây là câu hỏi mà mọi người đều muốn cócâu trả lời

Những quy định mới của Luật thuế thu nhập cá nhân cũng phải giải quyếtđược vấn đề làm sao có thể cân bằng lợi ích, giữa việc bổ sung nguồn thu vào ngânsách Nhà nước, với việc đảm bảo nguồn thu nhập còn lại có thể tăng chất lượng đờisống, đảm bảo vật chất tinh thần cho người dân Bên cạnh đó, nó còn phải làm tốtnhững vai trò cơ bản của mình như điều tiết thu nhập, đảm bảo công bằng xã hội

Để giải quyết vấn đề này, đã có rất nhiều ý kiến tranh cãi xoay quanh quá trình sửađổi, bổ sung Luật thuế thu nhập cá nhân từ các chuyên gia, nhà làm luật cũng nhưngười dân trong xã hội

Trước những lý do trên, người viết chọn đề tài “MỘT SỐ VẤN ĐỀ PHÁP

LÝ VỀ THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN SỬA ĐỔI 2012” để làm đề tài báo cáo

thực tập Qua đó, mong rằng người đọc có cái nhìn sâu sát hơn về thuế thu nhập cánhân, và tạo được tiền đề để nghiên cứu Luật thuế thu nhập cá nhân một cách toàndiện cũng như có sự so sánh với Luật thuế thu nhập cá nhân của các nước khác trênthế giới

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Luật Thuế thu nhập cá nhân có hiệu lực kể từ ngày 1/1/2009 và được sửa đổibằng Luật thuế thu nhập cá nhân sửa đổi sẽ có hiệu lực vào 1/7/2013 Đây là đề tàiđược dư luận quan tâm, nhưng số lượng bài viết, công trình nghiên cứu khoa học về

đề tài này còn ít Những vấn đề được viết xoay quanh thuế thu nhập cá nhân chỉdừng lại dưới góc độ là những bài viết báo chí mang tính xã luận, những hướng dẫnmang tính nghiệp vụ và một số ít bài luận văn tốt nghiệp về thực trạng thuế thunhập cá nhân

3 Mục đích nghiên cứu

Với đề tài này, người viết muốn nghiên cứu về những vướng mắc, bất cậptrong Luật thuế thu nhập cá nhân- tuy mới được sửa đổi bổ sung trong thời giangần đây nhưng gây ra rất nhiều tranh cãi từ phía các chuyên gia cũng như ngườidân Trong đó, tập trung vào những thay đổi của luật cũng như những điều được kếthừa từ Luật thuế thu nhập cá nhân 2007 nhưng còn gây băn khoăn cho người nộpthuế Bên cạnh đó, người viết muốn so sánh với luật thuế thu nhập cá nhân ở cácquốc gia khác trên thế giới, nhằm có cái nhìn toàn diện hơn để có thể chỉ ra đượcnhững ưu khuyết điểm của luật, cũng như có những đề xuất kiến nghị nhằm hoànthiện sắc thuế này ở Việt Nam

4 Đối tượng nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài này là một số vấn đề pháp lý trong Luật thuếthu nhập cá nhân hiện hành mà người viết cho rằng chưa phù hợp với tình hình kinhtế- xã hội của đất nước, cũng như tâm tư, nguyện vọng của người dân hoặc nhữngvấn đề pháp lý còn gây ra nhiều tranh cãi xoay quanh hiệu quả áp dụng của chúngtrong thực tế Những quy định này có thể được sửa đổi hoặc kế thừa từ Luật thuếthu nhập cá nhân 2007, bao gồm:

- Thu nhập chịu thuế

- Mức giảm trừ gia cảnh

- Biểu thuế suất lũy tiến

Phương pháp dùng để nghiên cứu đề tài là phương pháp tổng hợp, thống kế sốliệu kết hợp với so sánh và đối chiếu.

5 Ý nghĩa khoa học và giá trị ứng dụng của đề tài

Luật thuế thu nhập cá nhân 2007 tuy chỉ mới được thực hiện trong khoảng thờigian hơn 3 năm, nhưng đã mau chóng được sửa đổi, bổ sung bởi Luật thuế thu nhập

cá nhân sửa đổi 2012 ban hành vào 22/11/2012 Với tình hình biến động kinh tế, xãhội nhanh chóng như hiện nay, việc những quy định mới ra đời và sửa đổi, bổ sunghay thay thế cho những quy định hiện hành là rất có thể xảy ra trong thời gian gần.Nhất là khi tuy đã kế thừa những kinh nghiệm từ Luật thuế thu nhập cá nhân 2007,cùng với học tập theo những xu hướng cải cách trên thế giới nhưng Luật thuế thunhập cá nhân sửa đổi 2012 vẫn bộc lộ nhiều bất cập Chính vì vậy, thông qua việcnghiên cứu những vấn đề nổi cộm trong luật, người viết mong rằng bài viết này cógiá trị ứng dụng về mặt thực tiễn cũng như nghiên cứu và được dùng để tham khảotrong những lần sửa đổi luật sắp tới

6 Bố cục của đề tài:

Bố cục đề tài gồm 5 phần:

- Lời mở đầu

- Chương I: Tổng quan về thuế thu nhập cá nhân

- Chương II: Một số ý kiến đóng góp hoàn thiện Luật thuế thu nhập cá nhânsửa đổi năm 2012

- Kết luận

- Danh mục tài liệu tham khảo

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN1.1 Tìm hiểu chung về thuế thu nhập cá nhân

1.1.1 Khái niệm và đặc điểm của thuế thu nhập cá nhân

Thuế vừa là phạm trù kinh tế, vừa là phạm trù lịch sử Lịch sử xã hội loàingười đã chứng minh rằng thuế ra đời là một tất yếu khách quan, gắn với sự hìnhthành và phát triển của Nhà nước Để duy trì sự tồn tại, đồng thời với việc thực hiệnchức năng của mình, nhà nước cần có nguồn vật chất để thực hiện những chi tiêu cótính chất xã hội Bằng quyền lực chính trị, nhà nước thu một bộ phận của cải của xãhội để có được nguồn vật chất đó Quan hệ thu, nộp những nguồn vật chất này chính

là thuế

Trong quan hệ thuế, người nộp thuế thực hiện nghĩa vụ nộp thuế vào ngânsách Nhà nước nhưng Nhà nước không nhất thiết phải hoàn trả lại cho người nộpthuế những lợi ích ngang bằng về mặt giá trị với số thuế đã nộp Thuế cũng khôngphải là nghĩa vụ hoàn trả mà người nộp thuế phải thực hiện khi đã nhận được mộtlợi ích nào đó của Nhà nước Nghĩa là nếu một cá nhân phải nộp mức thuế cao hơnmột cá nhân khác, điều này không có nghĩa Nhà nước sẽ đáp ứng hoặc hoàn trả trựctiếp những lợi ích cho người đó nhiều hơn

Như vậy, “thuế là khoản nộp bắt buộc mang tính cưỡng chế bằng pháp luật

mà các cá nhân, tổ chức phải nộp vào ngân sách Nhà nước Các khoản nộp này không mang tính đối giá và cũng không hoàn trả trực tiếp cho người nộp thuế”.

Trong đó, thuế thu nhập là tên gọi để chỉ những sắc thuế lấy thu nhập làm đốitượng tính thuế Thu nhập - là từ dùng để chỉ những giá trị vật chất mà một cá nhân,

tổ chức thu được thông qua quá trình lưu chuyển và phân phối của cải trong xã hội.Thông thường, thu nhập thường được hiểu là khoản tiền nhận được do lao động,dùng để đáp ứng nhu cầu sinh sống hàng ngày và các nhu cầu vật chất, tinh thầnkhác Do Nhà nước là chủ thể điều tiết vĩ mô nền kinh tế, nắm vai trò chủ đạo trongviệc tạo ra môi trường giúp các chủ thể tạo ra thu nhập, nên thu nhập cũng là yếu tố

mà Nhà nước nhắm đến nhằm tạo nguồn ngân sách cho Nhà nước Mặt khác, quátrình lưu chuyển, phân phối thu nhập không thể tránh khỏi sự chênh lệch về mức độphân phối Điều này đặt Nhà nước trước yêu cầu điều tiết thu nhập để cân bằng cáclợi ích thông qua thuế Bên cạnh đó, Nhà nước có thể sử dụng thuế thu nhập nhưmột công cụ để quản lý và điều tiết các hoạt động kinh tế xã hội, vì thu nhập củamỗi cá nhân, tổ chức hay quốc gia là chỉ tiêu quan trọng quyết định vấn đề tích lũy,đầu tư, tiết kiệm, tiêu dùng và phân bổ nguồn lực trong xã hội Như vậy, Nhà nước

điều tiết thuế thu nhập không chỉ để bổ sung cho ngân sách nhà nước, mà còn vìmục tiêu điều tiết thu nhập và thực hiện công bằng xã hội.

Căn cứ vào chủ thể sở hữu thu nhập, thu nhập bao gồm: thu nhập cá nhân, thunhập doanh nghiệp, thu nhập Nhà nước Dựa vào đặc tính, thu nhập được chia thànhthu nhập thường xuyên và thu nhập không thường xuyên Hoặc dựa vào nguồn hìnhthành, thu nhập bao gồm thu nhập từ hoạt động kinh doanh, thu nhập từ hoạt độnglao động, thu nhập từ nhận thừa kế và thu nhập từ các nguồn hình thành khác… Vớimỗi loại thuế thu nhập khác nhau, Nhà nước có cách điều tiết khác nhau

Trong đó, “thuế thu nhập cá nhân là loại thuế trực thu, thu trực tiếp trên thu nhập nhận được từ nhiều nguồn khác nhau của cá nhân trong một khoảng thời gian nhất định, thường là một năm hoặc từng lần phát sinh”.

Thuế thu nhập cá nhân mang những đặc điểm sau đây

Với tư cách là một loại thuế trong hệ thống thuế của pháp luật Việt Nam,thuế thu nhập cá nhân mang một số đặc điểm chung của mọi thứ thuế khác, như:

tính gắn liền với quyền lực Nhà nước Đặc điểm này thể hiện ở chỗ: thuế thu nhập

cá nhân do cơ quan lập pháp của mỗi quốc gia ban hành, được quy định dưới dạngvăn bản luật Việc thu thuế được Nhà nước đảm bảo thực hiện, bất kỳ cá nhân nàokhi có đủ điều kiện theo luật định thì phải có nghĩa vụ nộp thuế thu nhập cá nhân,nếu không nộp, hoặc vi phạm các quy định khác về thuế, sẽ có chế tài nhất định.Chính tính chất này đã thể hiện sắc thuế thu nhập cá nhân là một khoản thu bắt buộc

do pháp luật quy định và được đảm bào bằng sự cưỡng chế của Nhà nước

Thuế thu nhập cá nhân còn mang tính “cưỡng chế”, “không mang tính đối giá và hoàn trả trực tiếp cho người nộp” Tính cưỡng chế là một thuộc tính cơ bản

của các sắc thuế nói chung để phân biệt với các hình thức động viên tài chính kháccủa Ngân sách Nhà nước Khi cá nhân có thu nhập phát sinh thuộc đối tượng chịuthuế thì đối tượng nộp thuế có nghĩa vụ chuyển giao một bộ phận thu nhập củamình Nhà nước theo một mức thuế nhất định mà không đi kèm song song, đối ứngvới một sự cấp phát hoặc những quyền lợi nào khác cho người nộp thuế Tuy nhiên,cũng cần khẳng định rằng, nguồn thu từ thuế vào ngân sách nhà nước được sử dụngvào các mục tiêu khác nhau nhưng cuối cùng người thụ hưởng cũng chính là các cánhân trong xã hội

Là một loại thuế trực thu, thuế thu nhập cá nhân có sự đồng nhất giữa đối

tượng nộp thuế và đối tượng chịu thuế: người có nghĩa vụ nộp thuế thu nhập cánhân theo luật cũng là người phải chịu gánh nặng về thuế, người chịu thuế thu nhập

cá nhân không có khả năng chuyển giao gánh nặng về thuế sang cho các đối tượngkhác tại thời điểm đánh thuế Đánh thuế bằng phương pháp trực thu có bất lợi làkhiến người chịu thuế cảm nhận rõ ràng gánh nặng từ thuế, có thể dẫn tới tâm lýtiêu cực Ngoài ra, do đã cá biệt hóa từng đối tượng nộp thuế, bằng cách chia đốitượng nộp thuế thu nhập cá nhân thành nhiều nhóm, nhiều loại tương ứng vớinhững mức thuế suất khác nhau, nên quy trình thu thuế phức tạp, chi phí hành thucao hơn nhiều so với thuế gián thu Tuy nhiên, điều đó cũng có nghĩa thuế trực thulàm tốt hơn trong nhiệm vụ thực hiện công bằng xã hội và điều tiết thu nhập Khácvới thuế trực thu, các loại thuế gián thu được lồng vào giá cả hàng hóa, dịch vụ,chính vì vậy, tuy người nộp thuế là người bỏ tiền ra để đóng thuế, nhưng gánh nặng

về thuế thực chất do người tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ - người chịu thuế gánh chịu

Thuế thu nhập cá nhân có phạm vi điều tiết rất rộng, thể hiện trên hai khíacạnh Một là đối tượng đánh thuế là các khoản thu nhập chịu thuế của cá nhân cư trúkhông phân biệt phát sinh trong và ngoài lãnh thổ Việt Nam Thứ hai, đối tượng nộpthuế còn bao gồm các cá nhân không cư trú có thu nhập chịu thuế phát sinh tronglãnh thổ Việt Nam Điều này cho thấy phạm vi điều tiết của thuế thu nhập cá nhândựa trên 2 yếu tố đó là địa điểm phát sinh thu nhập và yếu tố cư trú Yếu tố cư trúphụ thuộc vào số ngày có mặt, làm việc, có thu nhập tùy theo pháp luật các nước

1.1.2 Vai trò

a) Vai trò kinh tế của thuế thu nhập cá nhân

Có thể thấy rằng, thuế thu nhập cá nhân thường đóng vai trò quan trọng trong

hệ thống thuế của một nước Một mặt, nguồn thu từ việc thu thuế thu nhập cá nhângóp một phần lớn vào tổng nguồn thu ngân sách quốc gia, mặt khác, thuế thu nhập

cá nhân còn được sử dụng như một công cụ để điều tiết nền kinh tế

Ở nhiều nước, nguồn thu từ thuế thu nhập cá nhân được xem là một phần quantrọng của ngân sách Thông thường, tỷ lệ của nguồn thu này trên GDP hàng nămvào khoảng xấp xỉ 10% và trên tổng nguồn thu từ thuế vào khoảng 25% Đặc biệt ởmột số nước như Đan Mạch, New Zealand, Australia nguồn thu từ thuế thu nhập

cá nhân có vai trò chủ chốt đối với ngân sách quốc gia

Ngoài tác động làm tăng nguồn thu ngân sách quốc gia, đến cuối những năm

1970, thuế thu nhập cá nhân còn có một vai trò mới là nhằm điều tiết, định hướng

sự phát triển kinh tế với sự xuất hiện của cơ chế đánh thuế thu nhập thuế suất kép.Đây là cơ chế đánh thuế thu nhập cá nhân với các mức suất khác nhau đối với thunhập do sức lao động đưa lại và thu nhập do đầu tư vốn đưa lại Khi một nước áp

dụng mức thuế suất cao đối với thu nhập từ việc đầu tư vốn, có thể sẽ làm hạn chếnguồn vốn đầu tư vào nền kinh tế, làm cho nền kinh tế phát triển chậm lại theo ýmuốn của Chính phủ Hoặc ngược lại, việc miễn hoặc giảm thuế thu nhập cá nhânđối với một khoản đầu tư nào đó sẽ làm khuyến khích các nguồn vốn đầu tư vàolĩnh vực này Đây là kinh nghiệm của Thái Lan trong thời gian qua Để khuyếnkhích người dân Thái đầu tư vào thị trường chứng khoán, nước này đã áp dụngchính sách miễn thuế thu nhập cho những giao dịch đứng tên cá nhân1.

b) Vai trò điều tiết xã hội của thuế thu nhập cá nhân

Mặc dù, nguồn thu cho ngân sách từ thuế thu nhập cá nhân một số nước khôngphải là cao nhưng ở đó, thuế thu nhập cá nhân vẫn được coi là một loại thuế quantrọng để thực hiện chức năng điều tiết một số vấn đề xã hội

Trước hết, luật thuế thu nhập cá nhân phân phối lại của cải, thu nhập trong xãhội Trong bối cảnh nền kinh tế của các nước ngày càng phát triển, sự cách biệt giàu– nghèo ngày càng lớn thì việc áp dụng thuế thu nhập cá nhân là một giải pháp hữuhiệu, góp phần thực hiện chức năng xã hội của nó

Điều này thể hiện ở những điểm như:

Thứ nhất, cơ cấu thuế suất thường mang tính chất luỹ tiến, nghĩa là người có

thu nhập cao thì phải chịu thuế cao hơn người có thu nhập thấp Thuế thu nhập cánhân thường được thiết kế để đảm bảo những người có thu nhập thấp thực sự sẽkhông phải chịu ảnh hưởng của thuế thu nhập cá nhân Để thực hiện điều đó, nhànước đưa ra quy định trong hệ thống thuế về ngưỡng tính thuế và số tiền miễn thuế.Như vậy, nếu những cá nhân có thu nhập chưa đến ngưỡng phải chịu thuế sẽ khôngphải nộp thuế Chính những đặc điểm này làm cho Luật thuế thu nhập cá nhân đượcxem như là công cụ phù hợp để giảm bớt sự nghèo đói

Thứ hai, việc đánh thuế đối với cá nhân được thiết kế phù hợp với khả năng

đóng góp và có xem xét đến hoàn cảnh cá nhân của người nộp thuế Ở một số quốcgia, luật thuế thu nhập cá nhân thường đánh vào tất cả các khoản thu nhập củangười nộp thuế mà không xét đến thu nhập đó đến từ đâu, ở chỗ nào và mục đích sửdụng chúng ra sao Tuy nhiên, hiện nay có một xu hướng thống nhất là hoàn cảnhgia đình của cá nhân người nộp thuế sẽ được xem xét để chiết giảm khoản thuế phảinộp

Thứ ba, thuế thu nhập cá nhân làm tăng ý thức của công dân trong việc giám

sát nguồn chi tiêu ngân sách của Chính phủ Thuế thu nhập cá nhân là một loại thuế

1 Xem thêm Lan Anh, “Lãnh đạo và Đạo đức‟, Thời báo Kinh tế Sài Gòn, Số 9/2006 (793), ngày 23/02/2006.

trực thu Khác với các loại thuế gián thu khác, qua thuế trực thu người dân sẽ biết rõ

ai là người nộp thuế và ý thức được vai trò của mình đối với nguồn thu ngân sáchcủa quốc gia Bằng cách nộp thuế để nuôi sống Nhà nước, người đóng thuế thể hiệnquyền lực của mình đối với nhà nước: Nhà nước do dân (dân bầu ra nhà nước), củadân (dân nuôi nhà nước), vì thế, phải phục vụ dân (vì dân) Từ đó, người dân sẽ có ýthức hơn đến việc giám sát các nguồn chi tiêu của Chính phủ với tư cách là mộtkhách hàng giám sát việc sử dụng chi phí của mình đã trả (qua thuế) cho các dịch

vụ công do Nhà nước thực hiện

1.1.3 Quá trình hình thành và phát triển của thuế thu nhập cá nhân

Đạo luật thuế thu nhập đầu tiên theo đúng bản chất được William Pitt thi hành

ở Anh Quốc vào năm 1799 để trang trải cho cuộc chiến tranh với Napoleon Saumột vài lần áp dụng các loại thuế thu nhập tạm thời, đến năm 1874, thuế thu nhập cánhân đã được áp dụng lâu dài tại nước này

Đạo luật thuế thu nhập đầu tiên ở Hoa Kỳ được ban hành vào năm 1864 trongcuộc nội chiến nhưng bị tạm dừng thu vào năm 1872 vì bị cho là trái với Hiến pháp

do thu trực tiếp đối với người dân dẫn đến việc các bang có dân số khác nhau phảinộp số thuế khác nhau Việc thông qua Hiến pháp sửa đổi lần thứ 16 vào năm 1913

đã đặt cơ sở pháp lý cho việc áp dụng thuế thu nhập đánh dấu bước chuyển biếntrong cơ cấu thuế ở Hoa Kỳ.Trước thời điểm đó, nguồn thu ngân sách chủ yếu củaliên bang là thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế xuất, nhập khẩu, tuy nhiên, tầm quantrọng của các loại thuế này đã giảm dần Cho đến nay, thuế thu nhập cá nhân vàthuế quỹ lương bảo trợ xã hội đã trở thành những nguồn thu chủ yếu của Chính phủliên bang

Cho đến nửa cuối thế kỷ 19, luật thuế thu nhập cá nhân đã trở nên phổ biếntrên thế giới với hàng loạt các nước Châu Âu cũng như Australia, New Zealand,Nhật Bản đưa ra các đạo luật về thuế thu nhập cá nhân của mình2 Các nước ChâuÁ: Thái lan bắt đầu áp dụng năm 1939, Philippine năm 1945, Hàn quốc năm 1948,Indonesia năm 1949, Trung quốc năm 1984; Các nước Đông Âu mới áp dụng nhưRumani năm 1990, Nga năm 1991, Ba Lan năm 1992.

Trong thời kỳ mới ban hành, các Chính phủ thường đánh thuế vào đối tượng

dễ đo lường được như đánh trên đất đai, tài sản, hàng hóa hữu hình… Tuy nhiên,qua quá trình phát triển về kinh tế, xã hội của từng nước, thuế thu nhập cá nhâncũng đã có những thay đổi cho phù hợp hơn, thực hiện được những mục tiêu màmỗi Nhà nước đặt ra khi áp dụng loại thuế này Cho đến nay, thuế thu nhập cá nhân

đã trở nên một loại thuế phổ biến, được áp dụng ở gần 180 nước trên thế giới vớinhững thay đổi nhất định về phương thức đánh thuế

Theo thống kê, hiện chỉ còn một số lượng nhỏ các quốc gia và vùng lãnh thổchưa áp dụng đạo luật thuế này Đó thường là các quốc gia dầu mỏ giàu có vùngTrung Đông, Trung Mỹ hoặc các tiểu quốc ở Châu Âu, cụ thể: các tiểu vương quốc

Ả Rập thống nhất (UAE), Oman, Qatar, Kuwait, Cayman Islands, Bahrain,Bermuda, Bahamas Thay vì tạo doanh thu từ thuế thu nhập, các quốc gia trên tìmthu nhập từ các nguồn khác, đặc biệt là từ thuế tài nguyên đánh lên phần tài nguyêndầu mỏ dồi dào của họ hoặc thuế nhập khẩu UAE đứng vào danh sách các nước cóthu nhập bình quân trên đầu người cao nhất thế giới (48.200 USD), chính phủ nướcnày áp dụng mức thuế cao ngất ngưởng đối với các doanh nghiệp dầu mỏ (55%).Các ngân hàng nước ngoài phải trả mức thuế doanh nghiệp 20%, dù không phảiđóng thuế thu nhập cá nhân cũng như thuế lợi nhuận đầu tư nhưng công dân Omanphải đóng góp 6,5% thu nhập hàng tháng cho hệ thống an sinh xã hội Tại CaymanIslands, Thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập không được áp dụng nhưng chính phủlại đánh thuế nhập khẩu khá cao, lên tới 25%.3

Các Nhà nước có khuynh hướng tăng cường vai trò của thuế thu nhập cá nhân

vì xu hướng toàn cầu hóa và yêu cầu bảo đảm công bằng đã khiến các nhà nước bịcắt giảm các nguồn thu từ thuế quan và thuế gián thu khác Thuế thu nhập cá nhân

2 Xem thêm Joseph E Stiglitz, “Kinh tế học công cộng” , NXB Khoa học& Kỹ thuật, (Hà Nội, 1995), tr 458

3 http://www.vef.vn/2012-07-13-dan-nuoc-nao-khong-can-dong-thue-thu-nhap-ca-nhan truy cập ngày 25/2/2012 lúc 15h00

điều tiết vào chủ thể nhó nhất- cá nhân trong xã hội nên khả năng bảo đảm côngbằng cao hơn so với các sắc thuế khác Theo xu hướng đó, thuế thu nhập cá nhânngày càng chiếm tỷ trọng cao trong nguồn thu ngân sách Nhà nước của các Quốcgia.

b) Tại Việt Nam

Sau khi xóa bỏ tập trung bao cấp, nhận thức được hệ thống thuế của nước tacòn tồn tại nhiều nhược điểm, không phù hợp với cơ chế quản lý mới trong giaiđoạn đổi mới toàn diện nền kinh tế, Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII(6/1991) đã đề ra yêu cầu "tiếp tục đổi mới và bổ sung các luật thuế Kiện toàn hệthống thu thuế, chống thất thu và lạm thu, chống mọi biểu hiện tiêu cực trong côngtác thuế Tăng cường thanh tra tài chính, kiểm soát việc chấp hành Pháp lệnh kếtoán, thống kê” trong bối cảnh "Tiếp tục xây dựng nền kinh tế hàng hoá nhiều thànhphần và đổi mới quản lý kinh tế Phải phát huy thế mạnh của các thành phần kinh tế,vừa cạnh tranh, vừa hợp tác, bổ sung cho nhau trong nền kinh tế quốc dân thốngnhất Cơ chế vận hành nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo định hướng xãhội chủ nghĩa là cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước bằng pháp luật, kếhoạch, chính sách và các công cụ khác "

Trong giai đoạn đó, hệ thống chính sách thuế và thu trong khu vực quốc doanh

đã và đang bộc lộ nhiều nhược điểm, chủ yếu là:

 Chưa thể hiện được sự bình đẳng về động viên đóng góp giữa cácthành phần kinh tế, chưa khuyến khích các thành phần kinh tế tập thể, cá thể và tưnhân bỏ vốn đầu tư, phát triển sản xuất, kinh doanh, mở rộng kinh tế hàng hoá Việc

áp dụng chính sách thu riêng biệt đối với kinh tế quốc doanh, tách ra khỏi hệ thốngchính sách thuế, về thực chất đã làm yếu đòn bẩy kinh tế của công tác quản lý tàichính, nhất là trong giai đoạn thương mại hoá vật tư, tiền tệ hóa tiền lương

 Chưa bao quát hết các nguồn thu có thể động viên cho Ngân sách Nhànước, đặc biệt là các nguồn thu phát sinh qua cơ chế thị trường (chuyển nhượng cổphần, cổ phiếu, cho vay, nhượng bán tài sản, nhà đất ), có nhiều mặt trùng lắp, gâythắc mắc, suy bì không cần thiết giữa các đơn vị, giữa những người nộp thuế

 Chính sách mang tính chắp vá Các văn bản pháp quy về các chínhsách thuế và thu chỉ được ban hành bằng hình thức dưới luật, chưa bảo đảm đầy đủtính pháp lý theo đúng Hiến pháp quy định, chưa ngang tầm quan trọng của côngtác động viên về thuế; hiệu lực thi hành còn bị hạn chế

 Tổ chức quản lý thuế từ Trung ương đến địa phương (cả bộ máy vàcon người) chưa thành một hệ thống tập trung, chặt chẽ Trình độ nghiệp vụ, quản

lý thu thuế của cán bộ thuế còn yếu kém

Từ tầm quan trọng đặc biệt của đợt cải cách hệ thống thuế, Chủ tịch Hội Đồng

Bộ Trưởng đã có Quyết định số 05-CT ngày 12/1/1989 thành lập "Tổ chức chỉ đạosoạn thảo dự án luật mới về các loại thuế" Công việc nghiên cứu được triển khaikhẩn trương, thận trọng, nhiệt tình của nhiều chuyên gia các Bộ, ngành được cử trựctiếp tham gia điều tra, khảo sát, tổng hợp, phân tích tình hình, tính toán số liệu, xâydựng các dự luật thuế cùng các dự thảo văn bản quy định, hướng dẫn chi tiết thihành Các dự án thuế đã được đưa ra bàn bạc, thảo luận với nhiều nhà khoa học, nhàkinh tế và Uỷ ban nhân dân (UBND) tỉnh, thành phố Các dự luật thuế cũng đã đượcthông báo công khai để tranh thủ ý kiến tham gia rộng rãi của các tầng lớp nhân dântrước khi được Ban soạn thảo tiếp thu, hoàn chỉnh các dự án trình Chính phủ, Hộiđồng Nhà nước và Quốc hội

Từ đặc điểm tình hình kinh tế xã hội ở nước ta và qua phân tích, vận dụng cóchọn lọc kinh nghiệm trong chính sách thuế trên thế giới, ngày 28/12/1989, Quốchội khoá VIII, kỳ họp thứ 6 đã có Nghị quyết giao cho Hội đồng Nhà nước nghiêncứu xem xét, ban hành hệ thống thuế mới ở nước ta bao gồm 9 sắc thuế và các loạiphí, lệ phí Kết quả nghiên cứu được thể hiện trong đề án chung về đổi mới hệ thốngthuế và các sơ thảo các luật thuế, các pháp lệnh thuế trình Quốc hội và Hội đồngNhà nước xem xét, lần lượt thông qua và ban hành, bao gồm các loại luật: Thuếdoanh thu (30/6/1990); Thuế tiêu thụ đặc biệt (30/6/1990); Thuế lợi tức(30/6/1990); Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu (26/12/1991)… Và ngày 20/12/1990,Chủ tịch nước đã công bố “Pháp lệnh thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao”.Như vậy, lần đầu tiên trong lịch sử Việt Nam, loại thuế đánh vào thu nhập củacác cá nhân trong xã hội đã ra đời dưới hình thức pháp lệnh Ủy ban thường vụ Quốchội ban hành Để phù hợp với tình hình thực tế của từng giai đoạn phát triển kinh tế-

xã hội của đất nước, từ đó tới nay Pháp lệnh thuế thu nhập đối với người có thunhập cao đã trải qua 6 lần sửa đổi, bổ sung, cụ thể: lần thứ nhất vào 10/3/1992, lầnthứ hai vào 1/6/1994, lần thứ ba vào 6/2/1997, lần thứ tư vào 30/6/1999 và lần thứ 5vào 13/6/2001 và lần thứ 6 là pháp lệnh sửa đổi, bổ sung số 14/2004/PL-Ủy banthường vụQH11 có hiệu lực từ ngày 01/07/2004

Pháp lệnh thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao có phạm vi điều chỉnhhẹp, chỉ với thu nhập cá nhân được xem là cao trong khi phần lớn dân cư lúc ấy có

thu nhập từ thấp đến trung bình Việc áp dụng loại thuế này cũng đã bộc lộ nhiềuhạn chế và chưa mang tính hiệu quả Tuy nhiên, pháp lệnh thuế thu nhập đối vớingười có thu nhập cao đã trở thành một sắc thuế quan trọng trong hệ thống thuếquốc gia và góp phần quan trọng trong việc mở rộng nguồn thu cho ngân sách Nhànước, đồng thời, đóng vai trò quan trọng trong quá trình điều tiết thu nhập, thựchiện công bằng xã hội dù chưa mang tính toàn diện.

Giai đoạn 2006-2010, thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm, cácthị trường tài chính- tiền tệ, thị trường vốn, thị trường lao động sẽ có sự phát triểnmạnh mẽ Nền kinh tế phát triển nhanh tạo điều kiện cho các tổ chức, cá nhân có cơhội đầu tư, sản xuất kinh doanh, từ tiền lương, tiền công, dịch vụ và đầu tư tàichính Bên cạnh đó, cùng với tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, số người nướcngoài đến làm ăn, sinh sống tại Việt Nam và số người Việt Nam có thu nhập từnước ngoài cũng sẽ tăng lên

Trước tình hình trên, Pháp lệnh thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao

đã bộc lộ một số hạn chế như: chưa thực sự đảm bảo công bằng, bình đẳng về nghĩa

vụ thuế, chưa hợp lý trong việc phân biệt giữa đánh thuế vào người Việt Nam vàngười nước ngoài, chưa phù hợp thông lệ quốc tế Vì vậy, Pháp lệnh thuế thu nhậpđối với người có thu nhập cao được thay thế bằng Luật thuế thu nhập cá nhân doQuốc hội ban hành vào 21/1/2007 và chính thức có hiệu lực từ 1/1/2009

Có được 17 năm kinh nghiệm thực thi lĩnh vực áp dụng thuế thu nhập đối với

cá nhân, Luật thuế thu nhập cá nhân 2007 xây dựng các quy định trong sắc thuế nàyhợp lý hơn Đối tượng nộp thuế không chỉ gói gọn trong những cá nhân có thu nhậpcao mà đã được mở rộng, bao gồm tất cả các cá nhân trong xã hội có các khoản thunhập phát sinh thuộc đối tượng nộp thuế đều phải nộp thuế thu nhập cá nhân Mộtđiểm mới khác so với pháp lệnh là quy định việc giảm trừ gia cảnh cho cá nhânngười nộp thuế và những người phụ thuộc mà người nộp thuế có trách nhiệm nuôidưỡng theo quy định của pháp luật Bên cạnh đó, đã có sự nâng cao hiệu quả rõ rệttrong quá trình quản lý, kê khai và thu thuế, thông qua: thực hiện đăng ký mã sốthuế cho tất cả các cá nhân, hoàn thiện xây dựng phần mềm quản lý thuế, tăngcường tuyên truyền, phổ biến về thuế thu nhập cá nhân để nâng cao ý thức tuân thủnghĩa vụ thuế của người dân

Qua 3 năm thực hiện, Luật thuế thu nhập cá nhân 2007 đã đạt được một sốmục tiêu nhất định Bên cạnh đó, do tình hình kinh tế- xã hội đã có sự thay đổi, đặcbiệt ảnh hưởng của giai đoạn suy thoái kinh tế trên toàn thế giới, tỷ lệ lạm phát cao,

số doanh nghiệp phá sản gia tăng nên đời sống người dân khó khăn hơn Luật thuếthu nhập cá nhân 2007 lại bộc lộ nhiều bất cập do không theo kịp tình hình trongnước và trên thế giới Chính vì vậy, Luật thuế thu nhập cá nhân 2007 được sửa đổi

bổ sung lần đầu tiên và được Quốc hội thông qua vào ngày 22/11/2012 và sẽ chínhthức được áp dụng kể từ 1/7/2013

1.2 Sự cần thiết phải sửa đổi Luật thuế thu nhập cá nhân

1.2.1 Những mục tiêu đã đạt được trong 3 năm thực hiện Luật thuế thu nhập cá nhân 2007

Xuất phát từ những nhu cầu thiết thực nêu ở phần trên, ngày 21/1/2007, Luậtthuế thu nhập cá nhân 2007 được Quốc hội ban hành, có hiệu lực từ 1/1/2009 Đây

là văn bản luật đầu tiên ở nước ta dùng để điều chỉnh sự điều tiết thu nhập của cánhân, đã để lại nhiều dấu ấn tích cực trong việc áp dụng và đã đạt được những thànhcông nhất định trong suốt 3 năm thực hiện Cụ thể:

Thứ nhất, Luật thuế thu nhập cá nhân 2007 đã bao quát và mở rộng được đối

tượng nộp thuế, đối tượng chịu thuế

- Về đối tượng chịu thuế: Ngoài việc kế thừa có chọn lọc các chính sách điềutiết thu nhập trước đây (thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao, thuế thu nhậpdoanh nghiệp đối với hộ gia đình, cá nhân kinh doanh, thuế chuyển quyền sử dụngđất), Luật thuế thu nhập cá nhân đã bổ sung điều tiết đối với các khoản thu nhậpmới phát sinh, như: thu nhập từ đầu tư vốn; thu nhập từ chuyển nhượng vốn, chuyểnnhượng chứng khoán; thu nhập từ thừa kế, quà tặng là chứng khoán, phần vốn góptrong các tổ chức kinh tế, bất động sản và các tài sản khác phải đăng ký quyền sởhữu hoặc quyền sử dụng

BẢNG: TIỀN THUẾ THU ĐƯỢC DO BỔ SUNG ĐIỀU TIẾT ĐỐI VỚI

CÁC KHOẢN THU (tỷ đồng)4

http://www.tapchitaichinh.vn/Nghien-cuu-trao-doi/Luat-thue-Thu-nhap-ca-nhan-Su-can-thiet-va-dao-ly Về số người nộp thuế: đã tăng lên qua các năm: Năm 2009 có trên 747.000

cá nhân nộp thuế từ tiền lương, tiền công; dự kiến năm 2011 có 1.300.000 cá nhânnộp thuế Số người nộp thuế thu nhập từ kinh doanh: Năm 2009 có khoảng 149.700

hộ gia đình, cá nhân kinh doanh nộp thuế thu nhập cá nhân; đến năm 2011 có gần194.000 hộ gia đình, cá nhân kinh doanh nộp thuế Đối với chuyển nhượng, thừa kếbất động sản: Năm 2009 có gần 850.000 lượt chuyển nhượng, thừa kế; Năm 2011

có trên 1 triệu lượt

Thứ hai, động viên hợp lý thu nhập của dân cư, góp phần đảm bảo công bằng

xã hội; luật đã thống nhất các quy định về thuế áp dụng đối với cá nhân có thu nhập,không phân biệt cá nhân người nước ngoài với người Việt Nam Trong đó, luậtThuế thu nhập cá nhân 2007 có quy định giảm trừ gia cảnh trước khi tính thuế đốivới thu nhập từ kinh doanh, thu nhập từ tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú(mức giảm trừ gia cảnh cho bản thân người nộp thuế 4 triệu đồng/tháng; cho mỗingười phụ thuộc là 1,6 triệu đồng/tháng) và được áp dụng thống nhất không phânbiệt người Việt Nam hay người nước ngoài Quy định này đã thể hiện nguyên tắccông bằng và khả năng nộp thuế của người có thu nhập Bên cạnh đó, đã tạo sựchuyển biến mạnh mẽ trong công tác quản lý thu, tính đến hết năm 2011 đã có trên

15 triệu cá nhân được cấp mã số thuế (12,6 triệu cá nhân có thu nhập từ tiền lương,tiền công và từ thu nhập khác; 3,2 triệu cá nhân có thu nhập từ kinh doanh) Trong

đó chỉ có khoảng 1,3 triệu cá nhân có thu nhập từ tiền lương tiền công (chiếm10,2%); 194 nghìn hộ, cá nhân kinh doanh (chiếm 6%) phải nộp thuế

Ba là, góp phần đảm bảo nguồn thu ngân sách Nhà nước: Qua 3 năm thực hiện

Luật, số thu thuế thu nhập cá nhân có sự tăng trưởng khá: số thu năm 2009 đạt110% so với năm 2008, đạt 3,4% tổng số thu ngân sách Nhà nước (năm 2009 Quốchội cho miễn thuế thu nhập cá nhân 6 tháng đầu năm đối với cá nhân cư trú có thunhập từ kinh doanh và từ tiền lương, tiền công, miễn thuế cả năm đối với thu nhập

từ đầu tư vốn, chuyển nhượng vốn) Số thu 2010 bằng 183,6% so với thực hiện

2009, đạt 6,1% tổng thu nội địa (khoảng 4,7% tổng thu ngân sách Nhà nước) Năm

2011 số thu ước bằng 141,38% so với số thu 2010, đạt khoảng 7,1% số thu nội địa(khoảng 5,5% tổng thu ngân sách Nhà nước)

Bốn là, góp phần thực hiện kiểm soát thu nhập của dân cư: Tính đến hết năm

2011, ngành Thuế đã hoàn thành việc cấp mã số thuế cho 15.894.719 cá nhân.Thông qua cá nhân, cơ quan chi trả được cấp mã số thuế, ngành thuế nắm được sốngười nộp thuế, số người chưa phải nộp thuế đối với thu nhập từ tiền lương tiền

công và từ thu nhập khác, số thuế thu được từ các loại thu nhập của cá nhân theophương thức khấu trừ tại nguồn và theo phương thức kê khai, nộp thuế.

1.2.2 Những hạn chế trong Luật thuế thu nhập cá nhân năm 2007

Bên cạnh những kết quả đạt được, do sự biến động nhanh của nền kinh tế nênmột số quy định trong Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007 đã bộc lộ một số tồn tại,hạn chế, chưa phù hợp với thực tiễn, một số quy định còn phức tạp, phát sinh thủtục hành chính, chưa tạo thuận lợi cho người nộp thuế và khó khăn cho công tácquản lý thuế Việc sửa đổi, bổ sung Luật thuế thu nhập cá nhân 2007 là cần thiết đểkhắc phục những hạn chế vướng mắc sau đây:

Thứ nhất, mức giảm trừ gia cảnh không còn phù hợp Thực tế từ năm 2009

đến nay, do giá cả hàng hoá, dịch vụ tăng cao làm ảnh hưởng đến đời sống củangười nộp thuế Vì vậy, cần thiết phải điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh quy địnhtrong Luật đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công và thu nhập từ kinh doanh

Thứ hai, biểu thuế áp dụng đối thu nhập tính thuế từ tiền lương, tiền công, từ

kinh doanh có mức thuế suất cao nhất 35% chưa đảm bảo tính cạnh tranh và chưakhuyến khích, thu hút chuyên gia, lao động giỏi có thu nhập cao vào Việt Nam làmviệc

Thứ ba, một số quy định về phạm vi, đối tượng đánh thuế chưa phù hợp với

thực tế, cụ thể như: Quy định về các khoản phụ cấp, trợ cấp không tính trong thunhập chịu thuế từ tiền lương, tiền công chưa bao quát các trường hợp mới phát sinhtheo quy định của pháp luật liên quan mới sửa đổi, bổ sung; quy định về thu nhập từchuyển nhượng bất động sản chưa bao quát được các trường hợp uỷ quyền chuyểnnhượng nhà, đất mà người uỷ quyền có đầy đủ các quyền về nhà, đất, trường hợpđổi nhà, đổi đất có phát sinh thu nhập nên thiếu cơ sở để thu thuế

Thứ tư, một số quy định về kê khai, quyết toán thuế quy định tại Luật thuế thu

nhập cá nhân 2007 còn chưa phù hợp với thực tế, nhất là đối với hộ, cá nhân kinhdoanh thực hiện nộp thuế khoán

Ngoài ra, việc sửa đổi Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007 còn nhằm đáp ứngmục tiêu dài hạn là đảm bảo chính sách rõ ràng, minh bạch, đơn giản, giảm thủ tụchành chính tạo thuận lợi cho người nộp thuế và công tác quản lý thuế, tạo điều kiệncho việc hiện đại hoá quản lý thuế Bên cạnh đó, đảm bảo công bằng trong điều tiếtthu nhập, động viên một cách hợp lý thu nhập dân cư công bằng, góp phần ổn định,nâng cao đời sống của người nộp thuế, khuyến khích mọi cá nhân ra sức lao động,sản xuất kinh doanh, gia tăng thu nhập làm giàu chính đáng Luật thuế thu nhập cá

nhân phải được xây dựng sao cho vừa góp phần tăng tính cạnh tranh so với cácnước trong khu vực, các nước có điều kiện tương đồng với nước ta, vừa phù hợpvới xu thế cải cách thuế và thông lệ quốc tế; tuy nhiên, vẫn đảm bảo tính thống nhấtcủa hệ thống pháp luật và có tính ổn định, không làm ảnh hưởng lớn đến số thungân sách Nhà nước.

1.2.3 Những nội dung mới trong Luật thuế thu nhập cá nhân sửa đổi năm 2012

Bên cạnh những kết quả đạt được, do sự biến động nhanh của nền kinh tế nênmột số quy định trong Luật Thuế thu nhập cá nhân ban hành năm 2007 đã bộc lộmột số tồn tại, hạn chế, chưa phù hợp với thực tiễn Vì vậy, việc sửa đổi, bổ sungLuật thuế thu nhập cá nhân năm 2007 là sự cần thiết tất yếu để khắc phục nhữnghạn chế tồn tại và nhằm đáp ứng mục tiêu dài hạn là đảm bảo chính sách rõ ràng,minh bạch, đơn giản, giảm thủ tục hành chính tạo thuận lợi cho người nộp thuế vàcông tác quản lý thuế, tạo điều kiện cho việc hiện đại hoá quản lý thuế; đảm bảocông bằng trong điều tiết thu nhập, động viên ổn định một cách hợp lý thu nhập dâncư

Ngày 03/12/2012, kỳ họp thứ 4 Quốc hội khóa 13 đã thông qua Luật Thuế thunhập cá nhân số 26/2012/QH13 sửa đổi bổ sung một số điều của Luật thuế thu nhập

cá nhân số 04/2007/QH12 Các nội dung sửa đổi mới của Luật thuế thu nhập cánhân sẽ có hiệu lực thi hành từ 01/07/2013 cụ thể như sau:

1 Thay đổi thời điểm đăng ký kỳ tính thuế cho phù hợp với thực tế phátsinh đối với trường hợp cá nhân có thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán Theo

đó, cá nhân có thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán có thể đăng ký kỳ tính thuếtheo năm bất kỳ thời điểm nào trong năm Cụ thể, tại Điều 1 Luật thuế thu nhập cánhân 2012 sửa đổi bổ sung Điểm c, Khoản 1, Điều 7 Luật thuế thu nhập cá nhân

2007, theo đó bỏ quy định: “trường hợp cá nhân áp dụng kỳ tính thuế theo năm thìphải đăng ký từ đầu năm với cơ quan thuế”

2 Bỏ cụm từ “đối với mọi khoản thu nhập” trong quy định trách nhiệmphải kê khai, nộp thuế, quyết toán thuế thu nhập cá nhân của cá nhân (tại Điều 1Luật thuế thu nhập cá nhân 2012 sửa đổi Điều 24 Luật thuế thu nhập cá nhân 2007)nhằm phù hợp với các quy định liên quan kể cả trường hợp nếu có phát sinh thayđổi sau này

3 Tại Điều 1 Luật thuế thu nhập cá nhân 2012 sửa đổi Khoản 1, Điều 19Luật thuế thu nhập cá nhân 2007 bổ sung quy định: “Trường hợp chỉ số giá tiêu

dùng (CPI) biến động trên 20% so với thời điểm Luật có hiệu lực thi hành hoặc thờiđiểm điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh gần nhất thì Chính phủ trình Ủy ban thường

vụ Quốc hội điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh quy định tại khoản này phù hợp vớibiến động của giá cả để áp dụng cho kỳ tính thuế tiếp theo.” Quy định này được xâydựng trên cơ sở tham khảo kết quả nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế và kết hợpnhiều yếu tố như yêu cầu động viên vào ngân sách, chế độ an sinh xã hội, khả năng,thu nhập và mức sống dân cư Vì vậy, Luật thuế thu nhập cá nhân sửa đổi góp phầntăng tính cạnh tranh so với các nước trong khu vực, các nước có điều kiện tươngđồng với nước ta, phù hợp với xu thế cải cách thuế và thông lệ quốc tế

4 Tại Điều 1 Luật thuế thu nhập cá nhân 2012 sửa đổi Khoản 1, Điều 19Luật thuế thu nhập cá nhân 2007: Tăng mức giảm trừ gia cảnh đối với đối tượngnộp thuế từ mức giảm trừ 4 triệu đồng/ tháng (48 triệu đồng/năm) lên mức giảm trừ

là 9 triệu đồng/tháng (108 triệu đồng/năm); Tăng mức giảm trừ đối với mỗi ngườiphụ thuộc từ mức giảm trừ là 1.6 triệu đồng/tháng lên mức là 3,6 triệu đồng/tháng

sẽ làm giảm thu ngân sách Nhà nước, thu hẹp số lượng người nộp thuế, làm thay đổimột số mục tiêu ban đầu của việc ban hành Luật về nguồn thu tuy nhiên Luật thuếthu nhập cá nhân sửa đổi nhằm đảm bảo công bằng khuyến khích, thu hút chuyêngia, lao động giỏi có thu nhập cao vào Việt Nam làm việc; tạo thuận lợi cho ngườinộp thuế và góp phần thúc đẩy cải cách hành chính, hiện đại hoá công tác quản lýthuế; phù hợp với mức thu nhập bị đánh thuế trong khu vực và quốc tế

5 Quy định về các khoản phụ cấp, trợ cấp được trừ khi tính thu nhập chịuthuế thu nhập cá nhân bao gồm các khoản phụ cấp trợ cấp mang tính đặc thù, đượcphân biệt rõ ràng hơn các khoản phụ cấp trợ cấp tương ứng và phù hợp với các vănbản pháp luật có liên quan như: pháp luật về bảo hiểm xã hội, theo quy định của Bộluật lao động hoặc theo quy định của Chính phủ nhằm đảm bảo tính thống nhất của

hệ thống pháp luật Mặc khác, quy định như vậy là để có cơ sở pháp lý trong thựchiện đối với các khoản phụ cấp, trợ cấp có thể sẽ phát sinh sau này do các Luậtchuyên ngành khác có quy định Cụ thể:

Tại Điều 1 Luật thuế thu nhập cá nhân 2012 sửa đổi bổ sung Khoản 2, Điều 3Luật thuế thu nhập cá nhân 2007:

“b) Các khoản phụ cấp, trợ cấp, trừ các khoản: phụ cấp, trợ cấp theo quy địnhcủa pháp luật về ưu đãi người có công; phụ cấp quốc phòng, an ninh; phụ cấp độchại, nguy hiểm đối với ngành, nghề hoặc công việc ở nơi làm việc có yếu tố độc hại,nguy hiểm; phụ cấp thu hút, phụ cấp khu vực theo quy định của pháp luật; trợ cấp

khó khăn đột xuất, trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, trợ cấp một lần khisinh con hoặc nhận nuôi con nuôi, trợ cấp do suy giảm khả năng lao động, trợ cấphưu trí một lần, tiền tuất hàng tháng và các khoản trợ cấp khác theo quy định củapháp luật về bảo hiểm xã hội; trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm theo quy địnhcủa Bộ luật lao động; trợ cấp mang tính chất bảo trợ xã hội và các khoản phụ cấp,trợ cấp khác không mang tính chất tiền lương, tiền công theo quy định của Chínhphủ.”

6 Bao quát hơn về nguồn thu đối với thu nhập nhận được từ chuyển nhượngbất động sản của cá nhân dưới mọi hình thức bao gồm các trường hợp mới phát sinhtheo quy định của pháp luật liên quan mới sửa đổi, bổ sung; quy định về thu nhập từchuyển nhượng bất động sản, các trường hợp uỷ quyền chuyển nhượng nhà, đất màngười uỷ quyền có đầy đủ các quyền về nhà, đất, trường hợp đổi nhà, đổi đất cóphát sinh thu nhập Cụ thể:

Tại Điều 1 Luật thuế thu nhập cá nhân 2012 sửa đổi bổ sung Khoản 5, Điều 3Luật thuế thu nhập cá nhân 2007:

"5 Thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản, bao gồm:

Và tại Khoản 5 Điều 1 Luật thuế thu nhập cá nhân 2012 sửa đổi Khoản 1 Điều

21 Luật thuế thu nhập cá nhân 2007: “1 Thu nhập tính thuế đối với thu nhập từkinh doanh, tiền lương, tiền công là tổng thu nhập chịu thuế quy định tại Điều 10 vàĐiều 11 của Luật này, trừ các khoản đóng góp bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảohiểm thất nghiệp, bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp đối với một số ngành, nghềphải tham gia bảo hiểm bắt buộc, quỹ hưu trí tự nguyện, các khoản giảm trừ quyđịnh tại Điều 19 và Điều 20 của Luật này

Chính phủ quy định mức tối đa được trừ đối với khoản đóng góp quỹ hưu trí

tự nguyện quy định tại khoản này.”

KẾT LUẬN

- Thuế thu nhập cá nhân là loại thuế trực thu, thu trực tiếp trên thu nhập nhậnđược từ nhiều nguồn khác nhau của cá nhân trong một khoảng thời gian nhất định,thường là một năm hoặc từng lần phát sinh Thuế thu nhập cá nhân gắn liền vớiquyền lực Nhà nước, mang tính cưỡng chế và không mang tính đối giá, hoàn trảtrực tiếp cho người nộp Phạm vi điều tiết của thuế thu nhập cá nhân rất rộng

- Đối với nền kinh tế, vai trò quan trọng nhất của thuế thu nhập cá nhân làđóng góp nguồn thu cho ngân sách quốc gia, bên cạnh đó, thuế thu nhập cá nhâncòn được sử dụng để điều tiết, định hướng sự phát triển của các lĩnh vực kinh tế.Đối với xã hội, thuế thu nhập cá nhân tham gia phân phối lại của cải, thu nhập, giảmbớt khoảng cách giàu nghèo, thực hiện công bằng xã hội Thông qua thuế thu nhập

cá nhân, người dân cũng sẽ có ý thức hơn đối với việc giám sát các nguồn chi tiêucủa Chính phủ

- Ban đầu, thuế thu nhập cá nhân ở nước ta được thể hiện dưới hình thức Pháplệnh thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao Khi xã hội ngày càng phát triển

và hội nhập với các nền kinh tế khu vực và thế giới, Pháp lệnh thuế thu nhập đối vớingười có thu nhập cao đã không còn phù hợp và được thay thế bằng Luật thuế thunhập cá nhân 2007, chính thức có hiệu lực vào 1/1/2009 Đến nay, trải qua hơn 3năm áp dụng, bên cạnh một số thành công gặt hái được, Luật thuế thu nhập cá nhân

2007 đã bộc lộ nhiều bất cập

- Vì vậy, Việc sửa đổi Luật thuế thu nhập cá nhân 2007 là cần thiết để có thểnhanh chóng khắc phục những vướng mắc, chủ yếu xoay quanh việc Luật chưa theokịp tình hình biến động kinh tế, xã hội của đất nước, chưa thu hút được những laođộng giỏi có thu nhập cao, việc kê khai, quyết toán thuế còn nhiều bất cập Đóchính là lý do Quốc hội ban hành Luật thuế thu nhập cá nhân sửa đổi năm 2012, và

sẽ chính thức đưa vào áp dụng từ 1/7/2013

- Luật thuế thu nhập cá nhân sửa đổi 2012 có những quy định rất tiến bộ, như

là, quy định về mức giảm trừ gia cảnh mới cho phù hợp tình hình thực tế, đồng thời,

bổ sung thêm quy định dựa trên sự thay đổi chỉ số CPI để điều chỉnh mức giảm trừgia cảnh nhằm hạn chế sự lạc hậu của Luật Bên cạnh đó, thời điểm đăng ký kỳ tínhthuế được thay đổi cho phù hợp với thực tế phát sinh đối với trường hợp cá nhân cóthu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán, và nguồn thu đối với thu nhập nhận được

từ chuyển nhượng bất động sản của cá nhân dưới mọi hình thức được quy định mộtcách bao quát hơn về; ngoài ra, một số quy định khác cũng được sửa đổi, bổ sungnhằm tăng cường tính thống nhất của hệ thống luật quốc gia, cũng như đảm bảo tínhcạnh tranh với các nước khác trong khu vực.

CHƯƠNG 2 MỘT SỐ Ý KIẾN ĐÓNG GÓP HOÀN THIỆN VỀ THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN SỬA ĐỔI 2012

2.1 Thu nhập chịu thuế

2.1.1 Nội dung quy định

Thu nhập chịu thuế của cá nhân bao gồm thu nhập thường xuyên và thunhập không thường xuyên Thu nhập thường xuyên khác với thu nhập khôngthường xuyên ở chỗ, thu nhập thường xuyên là loại thu nhập có tính chất ổnđịnh, lặp đi lặp lại theo chu kỳ, người ta tạo ra thu nhập thường xuyên bằnglao động, kinh doanh từ ngành nghề, lĩnh vực chuyên môn của mình, có sự

bỏ vốn, đầu tư công sức vào việc tạo ra thu nhập Trong khi đó, thu nhậpkhông thường xuyên có tính chất đột xuất, không ổn định, phát sinh theotừng lần, từng đợt riêng rẽ

So với đóng góp tài chính vào nguồn thu Ngân sách quốc gia, cáckhoản thu nhập không thường xuyên chiếm tỷ trọng nhỏ hơn so với nguồnthu nhập mà Nhà nước có được từ các khoản thu nhập thường xuyên Nhưng

ở đây, Luật thuế thu nhập cá nhân 2007 vẫn thu thuế đối với các khoản thunhập phát sinh không thường xuyên của các cá nhân nhằm nhằm đảm bảonguyên tắc “công bằng”: tất cả các thu nhập của cá nhân phát sinh khi đủđiều kiện luật định đều phải nộp thuế Nếu xét dưới một góc độ khác, cáckhoản thu nhập không thường xuyên mà cá nhân có được chủ yếu là do cơmay, không có sự dự tính trước, không phải bỏ công sức lao động để cóđược Như vậy, việc điều tiết vào các khoản thu nhập này như một cách thứcchia sẻ những may mắn, tạo ra sự công bằng tương đối cho những cá nhânkhông có được cơ may này

a) Thu nhập thường xuyên

Trong các khoản thu nhập thường xuyên, lương là loại thu nhập cơ bảnnhất, trong đời sống hằng ngày, nhiều người đồng nhất lương với thu nhập.Tiền lương của người lao động do hai bên thoả thuận trong hợp đồng laođộng và được trả theo năng suất lao động, chất lượng và hiệu quả công việc Các khoản thu nhập từ tiền lương, tiền công bị đánh thuế thu nhập cánhân quy định tại khoản 2 điều 3 Luật thuế thu nhập cá nhân 2007:

“a) Tiền lương, tiền công và các khoản có tính chất tiền lương, tiền công;

b) Các khoản phụ cấp, trợ cấp, trừ các khoản phụ cấp, trợ cấp theo quy định của pháp luật về ưu đãi người có công, phụ cấp quốc phòng, an ninh, phụ cấp độc hại, nguy hiểm đối với những ngành, nghề hoặc công việc

ở nơi làm việc có yếu tố độc hại, nguy hiểm, phụ cấp thu hút, phụ cấp khu vực theo quy định của pháp luật, trợ cấp khó khăn đột xuất, trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, trợ cấp một lần khi sinh con hoặc nhận nuôi con nuôi, trợ cấp do suy giảm khả năng lao động, trợ cấp hưu trí một lần, tiền tuất hàng tháng, trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm theo quy định của Bộ luật lao động, các khoản trợ cấp khác do Bảo hiểm xã hội chi trả, trợ cấp giải quyết tệ nạn xã hội;

vì vậy Nhà nước phải điều tiết để cân bằng các lợi ích

Phụ cấp, trợ cấp là những khoản thu nhập ngoài việc được trả lương,tùy thuộc vào tính chất, điều kiện, vị trí của công việc mà người lao động cònđược trả thêm Phụ cấp là khoản thu nhập người lao động nhận được do làmviệc trong những điều kiện không thuận lợi, cần phải có sự bù đắp để tạo sựcông bằng cho người lao động và đảm bảo ngành nghề đó vẫn thu hút đượcngười lao động vào làm việc Các loại phụ cấp phổ biến như: phụ cấp đắt đỏcho công nhân viên làm việc ở nơi có chỉ số giá sinh hoạt cao, phụ cấp độchại nguy hiểm đối với người phải làm việc trong các điều kiện độc hại, nguyhiểm như hầm mỏ, tiếp xúc hóa chất , phụ cấp khu vực cho người làm việc ởnơi xa xôi, hẻo lánh…

Trong khi đó, trợ cấp là khoản thu nhập được người sử dụng lao độnghoặc Nhà nước chi trả, khi người lao động rơi vào những trường hợp đặcbiệt, khó khăn, cần được trợ giúp về mặt kinh tế, hoặc cần được bồi dưỡng

để tái tạo sức lao động, ví dụ như trợ cấp ốm đau, trợ cấp thai sản, trợ cấpthất nghiệp, trợ cấp thôi việc, trợ cấp tai nạn lao động bệnh nghề nghiệp …

Các khoản phụ cấp, trợ cấp này cũng đem lại nguồn thu nhập cho người dân,

và cũng được sác thuế thu nhập cá nhân điều chỉnh Tuy nhiên, không phải mọi loạiphụ cấp, trợ cấp đều bị đánh thuế Đặc điểm chung của các loại phụ cấp, trợ cấpkhông chịu thuế đó là mang tính chất ưu đãi người có công, bù đắp rủi ro, chia sẻkhó khăn tạm thời, hoặc hỗ trợ cho người làm việc trong môi trường đặc biệt …thìkhông chịu sự điều tiết của sắc thuế Điều này vừa thể hiện chính sách nhân đạo củaNhà nước, vừa thể hiện sự đãi ngộ thỏa đáng đối với người lao động, giúp người laođộng an tâm, hài lòng khi công tác và tăng năng suất lao động

Việc quy định các khoản phụ cấp, trợ cấp được trừ không tính vào thunhập chịu thuế từ tiền lương, tiền công như ở Luật TTNCN 2007 là khá cụthể, rõ ràng, cộng với các văn bản hướng dẫn càng chi tiết hóa hơn đã tạothuận lợi trong việc tính thuế Tuy nhiên, trong thực tế, ngày càng phát sinhthêm các khoản phụ cấp, trợ cấp mới trong các quy định của các văn bảnpháp luật về lao động, về Bảo hiểm xã hội ban hành sau này, như: trợ cấptinh giản biên chế, tiền bồi thường tai nạn lao động, trợ cấp cán bộ về hưutrước tuổi, trợ cấp lao động dôi dư về hưu trước tuổi hoặc chấm dứt hợpđồng lao động5… Các loại phụ cấp, trợ cấp mới ra đời nhưng không thuộcphạm vi các loại đã liệt kê ở điểm b, khoản 2 điều 3 nên đều là đối tượngchịu thuế thu nhập cá nhân, nhưng lại mang các tính chất tương tự như cácloại phụ cấp, trợ cấp không chịu thuế, nếu không được xem xét vào loạikhông phải chịu thuế là một điều bất công Bên cạnh đó, quy định trên cũngnên sửa đổi do một số khoản có quy định (trợ cấp giải quyết tệ nạn xã hội)nhưng đến nay đã không còn nữa do thay đổi về chính sách

Vì vậy, đến Luật thuế thu nhập cá nhân sửa đổi năm 2012, một phần

mục b), khoản 2: “các khoản trợ cấp khác do Bảo hiểm xã hội chi trả, trợ cấp giải quyết tệ nạn xã hội;” bị bãi bỏ và sửa lại thành “trợ cấp mang tính

chất bảo trợ xã hội và các khoản phụ cấp, trợ cấp khác không mang tính chấttiền lương, tiền công theo quy định của Chính phủ”

5 Nghị định số 132/2007/NĐ-CP ngày 08/08/2007 của Chính phủ về tinh giản biên chế;

Nghị định số 67/2010/NĐ-CP ngày 15/6/2010 của Chính phủ về chế độ, chính sách đối với cán bộ không đủ tuổi tái cử, tái bổ nhiệm giữ các chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội;

Nghị định số 91/2010/NĐ-CP ngày 20/8/2010 của Chỉnh phủ về chính sách đối với người lao động dôi dư khi sắp xếp lại công ty trách nhiệm hữu hạn (TNHH) một thành viên do nhà nước làm chủ sở hữu.

Có thể thấy rằng, quy định này đã khắc phục được sự lạc hậu của quy định cũ,tạo ra cơ sở pháp lý để áp dụng đối với các khoản phụ cấp, trợ cấp có thể sẽ phátsinh sau này do các Luật chuyên ngành khác có quy định, đồng thời đảm bảo tínhthống nhất giữa Luật thuế thu nhập cá nhân với các văn bản pháp luật có liên quan.Mặc khác, Luật đã trao quyền cho Chính phủ, để Chính phủ có thể quy định kịp thờikhi có các khoản phụ cấp, trợ cấp mới phát sinh theo quy định của pháp luật khác.

b) Thu nhập không thường xuyên

Đối với những khoản thu nhập không thường xuyên, Luật thuế thu nhập

cá nhân sửa đổi không bãi bỏ cũng như thêm mới bất cứ khoản thu nhập chịuthuế nào, nhưng có sửa đởi, bổ sung quy định về thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản Theo khoản 3 điều 5, Luật thuế thu nhập cá nhân 2007, thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản, bao gồm:

“a) Thu nhập từ chuyển nhượng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất;

b) Thu nhập từ chuyển nhượng quyền sở hữu hoặc sử dụng nhà ở; c) Thu nhập từ chuyển nhượng quyền thuê đất, thuê mặt nước;

d) Các khoản thu nhập khác nhận được từ chuyển nhượng bất động sản.”

Bất động sản là loại tài sản thường có giá trị lớn, khi chuyển nhượng sẽphát sinh thu nhập cao, cần được kiểm soát chặt chẽ, thu nhập từ chuyểnnhượng bất động sản cũng đem lại nguồn thu to lớn cho ngân sách Nhà nước.Tuy nhiên, trên thực tế đã phát sinh các trường hợp như người có bất độngsản đã làm hợp đồng đổi nhà, đổi đất có phát sinh thu nhập; ký hợp đồng uỷquyền (thực chất là bán) cho các sàn giao dịch bất động sản tư nhân chuyểnnhượng bất động sản… Các hoạt động này dù hình thức có khác nhau, nhưngthực chất là chuyển nhượng bất động sản, đã gây bối rối cho các cơ quan thuthuế trong việc quyết định xem có phải là thu nhập chịu thuế hay không.Chính vì vậy, luật mới đã quy định những sửa đổi, bổ sung, nhằm hợp pháphóa việc thu thuế đối với thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản bao gồm

cả thu nhập từ đổi nhà, đổi đất (nếu có), thu nhập từ uỷ quyền chuyểnnhượng nhà, đất mà người được uỷ quyền có đầy đủ các quyền về nhà đấttheo quy định của pháp luật Cụ thể điểm d, khoản 5, điều 3, được sửa lạithành “Các khoản thu nhập khác nhận được từ chuyển nhượng bất động sảndưới mọi hình thức” Việc điều chỉnh này sẽ đảm bảo bao quát hết các