LUẬN văn LUẬT THƯƠNG mại NGHIÊN cứu về THU NHẬP CHỊU THUẾ và GIẢM TRỪ GIA CẢNH TRONG LUẬT sửa đổi, bổ SUNG một số điều của LUẬT THUẾ THU NHẬP cá NHÂN

Mặc dù trong thời kỳ trung cổ, ở một số thành phố ở Italia, người ta cũng đã tiến hành đánh thuế đối với thu nhập của các cá nhân, nhưng thuế thu nhập cá nhân, về bản chất, là một loại t

MSSV: 5095467 Lớp: Luật Thương mại 1 – K35

Cần Thơ, tháng 5 năm 2013

NGHIÊN CỨU VỀ THU NHẬP CHỊU THUẾ VÀ GIẢM TRỪ GIA CẢNH TRONG LUẬT SỬA ĐỔI, BỔ SUNG MỘT SỐ ĐIỀU

CỦA LUẬT THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN

LỜI CẢM ƠN

Trải qua bốn năm đại học, được học tập tại Khoa Luật – Trường Đại học Cần Thơ là quãng thời gian giúp em có thêm nhiều kiến thức chuyên ngành cũng như vô vàn những kỷ niệm đẹp trong những năm tháng còn được ngồi trên ghế nhà trường Thầy cô không những đã giúp cho em có được những kiến thức vô cùng quý báu mà còn truyền dạy lại những bài học về cuộc sống trước khi em có thể bước vào đời Đầu tiên, em xin cảm ơn tất cả thầy cô Khoa Luật – Trường Đại học Cần Thơ đã tận tình chỉ dạy em qua từng môn học và nhờ đó mà em có được một nền kiến thức làm hành trang cho em trong quá trình nghiên cứu, và tương lai sau này, những kiến thức ấy còn là nền tảng cho em trao dồi và phát huy để có thể vững vàng trên con đường sự nghiệp của mình Đặc biệt, em chân thành cảm ơn cô Lê Thị Nguyệt Châu, cô đã tận tình hướng dẫn em ngay từ những ngày đầu tiên khi em tiếp cận với môn học về thuế

và trong suốt thời gian em nghiên cứu cho đến khi em hoàn thành Luận văn tốt nghiệp Đại học, cũng chính cô là người luôn theo sát đề tài của em, hướng dẫn cho em khắc phục những điểm thiếu sót để em có thể hoàn thành được Luận văn tốt nghiệp của mình Cuối cùng, em xin cảm ơn các anh chị, bạn học các khóa đã chia sẻ những kiến thức mình có được và giúp đỡ em trong suốt thời gian học tập tại trường Một lần nữa

em xin cảm ơn quý thầy cô, cô chú, anh chị em đã giúp đỡ và dìu dắt cho em trong suốt thời gian qua

Do thời gian tìm hiểu và nghiên cứu đề tài có giới hạn, luận văn không tránh khỏi thiếu sót, nhưng với sự cố gắng nghiêm túc trong nghiên cứu và tinh thần nỗ lực phấn đấu, em hoàn thành luận văn với hy vọng đóng góp ý kiến nhỏ của mình vào sự phát triển tích cực cho hệ thống pháp luật Em rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến từ phía các thầy cô và các bạn để đề tài có thể hoàn thiện hơn nữa

Xin chân thành cảm ơn!

NHẬN T CỦA GIẢNG VIÊN HƯ NG D N

Cần Thơ, ngày tháng năm 2013

Giảng viên hướng dẫn

NHẬN T CỦA HỘI ĐỒNG PHẢN BIỆN

Cần Thơ, ngày tháng năm 2013

Giảng viên phản biện

MỤC LỤC

Trang

PHẦN MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ THU NHẬP CHỊU THUẾ VÀ GIẢM TRỪ GIA CẢNH TRONG LUẬT THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN 4

1.1 Khái quát chung về thuế thu nhập cá nhân 4

1.1.1 Sự hình thành và phát triển của thuế thu nhập cá nhân 4

1.1.2 Khái niệm, đặc điểm, vai trò của thuế thu nhập cá nhân 6

1.1.2.1 Khái niệm thuế thu nhập cá nhân 6

1.1.2.2 Đặc điểm của thuế thu nhập cá nhân 7

1.1.2.3 Vai trò của thuế thu nhập cá nhân 9

1.1.3 Đối tượng nộp thuế (người nộp thuế) 11

1.1.3.1 Cá nhân cư trú 12

1.1.3.2 Cá nhân không cư trú 13

1.2 Thu nhập chịu thuế trong Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007 13

1.2.1 Khái niệm thu nhập chịu thuế 13

1.2.2 Các loại thu nhập chịu thuế trong Luật Thuế thu nhập cá nhân 14

1.2.3 Các loại thu nhập được miễn – giảm thuế trong Luật Thuế thu nhập cá nhân 20

1.2.3.1 Các loại thu nhập được miễn thuế 20

1.2.3.2 Các loại thu nhập được giảm thuế 23

1.3 Quy định giảm trừ gia cảnh trong Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007 24

1.3.1 Các khái niệm liên quan đến quy định giảm trừ gia cảnh 24

1.3.1.1 Khái niệm giảm trừ gia cảnh 24

1.3.1.2 Người phụ thuộc 24

1.3.2 Mức giảm trừ gia cảnh 25

1.3.3 Ý nghĩa của giảm trừ gia cảnh trong Luật Thuế thu nhập cá nhân 26

CHƯƠNG 2: NHỮNG ĐIỂM M I VÀ ĐỀ UẤT HOÀN THIỆN LUẬT SỬA ĐỔI, BỔ SUNG MỘT SỐ ĐIỀU CỦA LUẬT THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN 27

2.1 Đánh giá về thực tiễn áp dụng Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007 27

2.1.1 Những kết quả khả quan kể từ khi Luật Thuế thu nhập cá nhân có hiệu lực 31 2.1.2 Sự cần thiết phải sửa đổi, bổ sung Luật Thuế thu nhập cá nhân 35

2.1.2.1 Về thu nhập chịu thuế 36

2.1.2.2 Về giảm trừ gia cảnh 36

2.2 Quy định về thu nhập chịu thuế trong Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân 37

2.2.1 Những điểm mới trong quy định về thu nhập chịu thuế 37

2.2.1.1 Thu nhập từ tiền lương, tiền công 37

2.2.1.2 Thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản 38

2.2.2 Mặt tích cực của việc sửa đổi, bổ sung hai nhóm đối tượng chịu thuế 39

2.2.2.1 Thu nhập từ tiền lương, tiền công 39

2.2.2.2 Thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản 39

2.2.3 Những điểm chưa hợp lý của việc sửa đổi, bổ sung quy định về thu nhập chịu thuế 40

2.2.4 Đề xuất hoàn thiện quy định về thu nhập chịu thuế 41

2.3 Quy định về giảm trừ gia cảnh trong Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân 42

2.3.1 Một số đề xuất khác về mức giảm trừ gia cảnh trước khi có Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân 43

2.3.1.1 Đề xuất của Bộ Tài chính 43

2.3.1.2 Đề xuất của Ủy ban Tài chính – Ngân sách 46

2.3.2 Quy định về giảm trừ gia cảnh được thông qua trong Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân 47

2.3.3 Mặt tích cực của quy định về mức giảm trừ gia cảnh trong Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân 48 2.3.4 Đề xuất hoàn thiện quy định về giảm trừ gia cảnh 51

KẾT LUẬN 56

TÀI LIỆU THAM KHẢO 57 & 58

Để có thể vững vàng thực hiện các giải pháp, chiến lược nhằm vượt qua những khó khăn hướng đến mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, cũng như ngày càng nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường thế giới, một trong những nhiệm vụ được đặt ra đối với nước ta đó là phải ổn định nguồn ngân sách nhà nước, đồng thời phải tạo nên sự đồng thuận trong lòng người dân đối với hệ thống thuế của quốc gia Điều này không những giúp cho công tác thu thuế động viên vào ngân sách nhà nước được nhịp nhàng, thuận lợi, mà còn tạo nên sự thống nhất cao trong lòng mỗi người dân, trở thành một trong những bước nền vững chắc giúp Việt Nam có thể đương đầu với những vấn đề trong tương lai

Nhà nước nhận thấy sâu sắc được tầm quan trọng mà chính sách thuế mang lại, mà đặc biệt là Luật Thuế thu nhập cá nhân trong hệ thống các luật thuế tại Việt Nam lại nhận được sự quan tâm hơn cả của mọi tầng lớp nhân dân Hơn thế nữa, trong bối cảnh hiện nay, Luật Thuế thu nhập cá nhân được thông qua vào năm 2007

đã bộc lộ nhiều điểm hạn chế cần được khắc phục Vì lẽ đó, ngày 22 tháng 11 năm

2012, tại kỳ họp thứ 4, Quốc hội khóa 13 đã thông qua Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân Để có thể được thông qua lần này, các quy

định trong Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân đã trải qua rất nhiều lần lấy ý kiến đóng góp từ nhiều phía, kết hợp với các cuộc hội thảo, cũng như được cân nhắc qua không ít các bản dự thảo mới có thể đi đến kết quả cuối cùng Hai vấn đề được tranh luận nổi cộm nhất và cũng là hai mặt có nhiều hạn chế gây nên sự cấp thiết phải sửa đổi của Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007 là quy định

về thu nhập chịu thuế và quy định về giảm trừ gia cảnh Lần sửa đổi, bổ sung lần này không những là một bước tiến quan trọng đối với Luật Thuế thu nhập cá nhân nói riêng mà còn có ý nghĩa to lớn đối với hệ thống thuế Việt Nam nói chung, ngoài ra còn ảnh hưởng sâu rộng đến tình hình ngân sách nhà nước Đó là lý do mà người

viết chọn đề tài: “Nghiên cứu quy định về thu nhập chịu thuế và giảm trừ gia cảnh trong Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân”

để nghiên cứu làm luận văn hoàn thành khóa học của mình

2 Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu đề tài này nhằm giúp người viết hiểu rõ hơn những quy định của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân và các khía cạnh khác xoay quanh việc sửa đổi, bổ sung Luật Thuế thu nhập cá nhân lần này Đồng thời, người viết tìm hiểu những điểm hợp lý và chưa hợp lý, từ đó đưa ra các đề xuất

và góp ý để hoàn thiện hơn nữa Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân mới được ban hành

3 Phạm vi nghiên cứu

Người viết không nghiên cứu tất cả những bất cập của Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007 cũng như tất cả những thay đổi được đề cập trong Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân mà chỉ nghiên cứu tập trung vào các bất cập và sự thay đổi của hai vấn đề là quy định về thu nhập chịu thuế và giảm trừ gia cảnh

4 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu, người viết đã chọn nhiều phương thức như phương pháp sưu tầm thông tin, nghiên cứu lý luận dựa trên quy định của Luật, Nghị định, Thông tư, giáo trình, đồng thời cập nhật các thông tin trên sách, báo internet liên quan đến nội dung đề tài

Ngoài ra, người viết còn sử dụng phương pháp phân tích, so sánh, bình luận các quy định của pháp luật về thuế thu nhập cá nhân và pháp luật khác liên quan đến

đề tài mà người viết nghiên cứu Bên cạnh đó, người viết đưa ra một số giải pháp góp phần hoàn thiện hơn Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập

cá nhân

5 Kết cấu luận văn

Kết cấu chính của đề tài gồm có ba phần: phần mở đầu, phần nội dung và phần kết luận Trong đó, phần nội dung của luận văn được chia thành 2 chương

Chương 1: Tổng quan về thu nhập chịu thuế và giảm trừ gia cảnh trong Luật

Thuế thu nhập cá nhân

Chương 2: Những điểm mới và đề xuất hoàn thiện Luật sửa đổi, bổ sung một

số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ THU NHẬP CHỊU THUẾ VÀ GIẢM TRỪ GIA

CẢNH TRONG LUẬT THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN

1.1 Khái quát chung về thuế thu nhập cá nhân

Thuế là một khoản thu bắt buộc Thuế có thể do chính quyền trung ương trực tiếp thu hay ủy nhiệm cho các cơ quan địa phương thu Thông thường thì tiền thuế thu được phải được chi xài cho các mục tiêu công cộng và mục tiêu của thuế không chỉ là thu tiền cho ngân sách nhà nước mà nó cũng nhằm thực hiện công bằng xã hội hoặc khuyến khích phát triển kinh tế Dựa trên những tiêu chí khác nhau có thể phân chia thành các loại thuế khác nhau Ví dụ như dựa trên tiêu chí các yếu tố kinh tế bị đánh thuế (chia thành: thuế thu nhập, thuế tiêu dùng, thuế vốn hoặc tài sản), căn cứ mục địch điều tiết (chia thành: thuế trực thu, thuế gián thu) Trong đó, thuế thu nhập

cá nhân là một trong những sắc thuế quan trọng, góp một phần lớn trong nguồn thu ngân sách nhà nước và điều tiết vĩ mô nền kinh tế Sự ra đời, tồn tại và phát triển của thuế này có ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển của đất nước đồng thời cũng liên quan trực tiếp đến thu nhập của mỗi công dân Vì lẽ đó, thuế thu nhập cá nhân là một trong những loại thuế được quan tâm hàng đầu không chỉ đối với các nhà làm luật

mà còn đón nhận được nhiều luồng ý kiến từ dư luận xã hội

1.1.1 Sự hình h nh v phá r ển của huế hu nhập cá nhân

Thuế thu nhập cá nhân được hiểu là loại thuế đánh vào thu nhập của một cá nhân tại thời điểm thu nhập mà không tính đến mục đích sử dụng của cá nhân đối với các thu nhập đó1

Mặc dù trong thời kỳ trung cổ, ở một số thành phố ở Italia, người ta cũng đã tiến hành đánh thuế đối với thu nhập của các cá nhân, nhưng thuế thu nhập cá nhân,

về bản chất, là một loại thuế hiện đại, chỉ ra đời khi xã hội loài người đã có một số điều kiện kinh tế cơ bản như: có nền kinh tế tiền tệ, có việc thanh toán qua tài khoản

và các khái niệm về hóa đơn, chi phí và lợi nhuận đã được xã hội thừa nhận và đưa vào sử dụng rộng rãi Đạo luật thuế thu nhập đầu tiên theo đúng bản chất được William Pitt thi hành ở Anh Quốc vào năm 1799 để trang trải cho cuộc chiến tranh

1 Michel Bouvier, Nhập môn Luật thuế đại cương và lý thuyết thuế, NXB Chính trị quốc gia Hà Nội, 2005,

trang 36 – 37

với Napoleon Sau một vài lần áp dụng các loại thuế thu nhập tạm thời, đến năm

1874, thuế thu nhập cá nhân đã được áp dụng lâu dài tại nước này

Đạo luật thuế thu nhập đầu tiên ở Hoa Kỳ được ban hành vào năm 1864 trong cuộc nội chiến nhưng bị tạm dừng thu vào năm 1872 vì bị cho là trái với Hiến pháp

do thu trực tiếp đối với người dân dẫn đến việc các bang có số dân khác nhau phải nộp số thuế khác nhau Việc thông qua Hiến pháp sửa đổi lần thứ 16 vào năm 1913

đã đặt cơ sở pháp lý cho việc áp dụng thuế thu nhập đánh dấu bước chuyển biến cơ cấu thuế ở Hoa Kỳ Trước thời điểm đó, nguồn thu ngân sách chủ yếu của liên bang

là thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế xuất, nhập khẩu Tuy nhiên, tầm quan trọng của các thuế này đã giảm dần Cho đến nay, thuế thu nhập cá nhân và thuế quỹ lương bảo trợ

xã hội đã trở thành những nguồn thu chủ yếu của Chính phủ liên bang

Cho đến nửa cuối thế kỷ XIX, luật thuế thu nhập cá nhân đã trở nên phổ biến trên thế giới với hàng loạt các nước Châu Âu cũng như Australia, New Zealand, Nhật Bản đưa ra các đạo luật về thuế thu nhập cá nhân của mình

Trong thời kỳ mới ban hành, các Chính phủ thường đánh thuế vào đối tượng

dễ đo lường được như đánh trên đất đai, tài sản, hàng hóa hữu hình Tuy nhiên, qua quá trình phát triển về kinh tế - xã hội của từng nước, thuế thu nhập cá nhân cũng đã

có những thay đổi cho phù hợp hơn, thực hiện được những mục tiêu mà mỗi nhà nước đặt ra khi áp dụng loại thuế này Cho đến nay, thuế thu nhập cá nhân đã trở thành một loại thuế phổ biến, được áp dụng ở hàng trăm nước trên thế giới với những thay đổi nhất định về phương thức đánh thuế

 Sự phá r ển huế hu nhập cá nhân ở V ệ Nam

Thời kỳ trước năm 1990, thu ngân sách nhà nước ở nước ta chủ yếu từ kinh tế quốc doanh được thực hiện dưới hình thức thu quốc doanh và trích nộp lợi nhuận Chúng ta cũng nhận được nhiều khoản việc trợ từ các nước xã hội chủ nghĩa Thuế chỉ áp dụng đối với kinh tế ngoài quốc doanh và một số sắc thuế như nông nghiệp, thuế công thương nghiệp, thuế môn bài Vì vậy, có thể nói ở thời kỳ này, vai trò của thuế rất hạn chế trên cả phương diện huy động nguồn nhân lực cho ngân sách nhà nước và phương diện điều tiết vĩ mô nền kinh tế Sau sự sụp đổ của các nước Đông Âu cùng với công cuộc đổi mới nền kinh tế, nhà nước ta quyết định cải cách

hệ thống thuế để thuế trở thành nguồn thu chủ yếu của ngân sách nhà nước và là công cụ hữu hiệu để điều tiết vĩ mô nền kinh tế Ban hành một chế độ thuế thu nhập

cá nhân hợp lý nằm trong tiến trình cải cách hệ thống thuế Ngày 27 tháng 12 năm

1990, Hội đồng nhà nước ban hành Pháp lệnh Thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao, pháp lệnh này có hiệu lực từ ngày 1/4/1991 Để phù hợp với tình hình thực

tế của từng giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, Pháp lệnh đã được sửa đổi, bổ sung nhiều lần vào các năm 1992, 1993, 1994, 1997, 2001, 2004 Ngày 21 tháng 11 năm 2007, Quốc hội đã ban hành Luật Thuế thu nhập cá nhân khẳng định bước phát triển của hệ thống pháp luật thuế Việt Nam

1.1.2 Khá n ệm, đặc đ ểm, va rò của huế hu nhập cá nhân

1.1.2.1 Khái niệm thuế thu nhập cá nhân

Thuế thu nhập cá nhân được hiểu là loại thuế được thu trên thu nhập của cá nhân Cho đến nay vẫn có nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm thuế thu nhập cá nhân như:

- Thuế thu nhập cá nhân là loại thuế trực thu, trực tiếp điều tiết thu nhập của

cá nhân Thuế thu nhập cá nhân được xây dựng trên nguyên tắc “lợi ích”, “công bằng” và “khả năng nộp thuế”.2

- Thuế thu nhập cá nhân là loại thuế trực thu đánh vào thu nhập của mỗi cá nhân trong xã hội, theo chu kỳ một năm; là một sắc thuế có tầm quan trọng lớn trong việc huy động nguồn thu cho ngân sách và thực hiện công bằng xã hội.3

- Thuế thu nhập cá nhân là loại thuế trực thu đánh vào thu nhập của mỗi cá nhân trong xã hội trong một khoảng thời gian nhất định (thường là một năm).4

- Thuế thu nhập cá nhân là loại thuế chủ yếu đánh vào thu nhập của cá nhân nhằm thực hiện công bằng xã hội, động viên một phần thu nhập của cá nhân vào ngân sách nhà nước và có thể được sử dụng để điều tiết vĩ mô nền kinh tế thông qua việc khuyến khích làm việc hay nghỉ ngơi, thông qua việc thu hay không thu thuế đối với các khoản thu nhập từ kinh doanh, đầu tư, vv 5

Như vậy, mặc dù có nhiều định nghĩa khác nhau nhưng có thể thấy khái niệm

về thuế thu nhập cá nhân nổi bật một số đặc điểm như:

2

Thuế thu nhập cá nhân những quy định cần biết, Nhà Xuất bản Lao Động, 2008, trang 09

3 215 câu hỏi đáp và xử lý tình huống về Luật Thuế thu nhập cá nhân, Nhà xuất bản Giao thông vận tải, 2008,

Thứ nhất, đây là loại thuế trực thu, có nghĩa là đánh thuế trực tiếp vào thu

nhập thu được của người nộp thuế, nó làm giảm ngay khả năng sử dụng thu nhập kiếm được của người đó

Thứ hai, về nguyên tắc loại thuế này mang tính chất lũy tiến (áp dụng tỷ lệ

tăng dần theo các mức tăng của cơ sở tính thuế) Việc đóng thuế được tính đến khả năng của người nộp thuế: người có thu nhập cao hơn phải nộp thuế nhiều hơn, còn người có thu nhập thấp hơn thì nộp thuế ít hơn

Thứ ba, thu nhập thông thường được xác định mỗi năm một lần, do đó thuế

cũng được tính toán xác định chung cho cả năng dương lịch Tuy nhiên thuế thu nhập cá nhân cũng có thể xác định hàng quý hoặc sáu tháng một lần

1.1.2.2 Đặc điểm của thuế thu nhập cá nhân

Thuế thu nhập cá nhân có những đặc điểm sau đây:6

Một là, là loại thuế đánh lên tất cả cá nhân có thu nhập chịu thuế Vì là loại

thuế trực thu nên người chịu thuế thường khó có thể chuyển gánh nặng về thuế cho người khác Cho nên tâm lý của người chịu thuế thường nặng nề hơn khi thực hiện nghĩa vụ thuế này so với các loại thuế gián thu Cần lưu ý là vai trò của người chi trả thu nhập khác với vai trò của người chịu thuế Người chi trả thu nhập theo quy định của pháp luật là phải khấu trừ số thuế mà cá nhân có nghĩa vụ nộp cho Nhà nước trước khi chi trả thu nhập

Hai là, Nhà nước có thể sử dụng loại thuế này để khuyến khích làm việc hay

nghỉ ngơi thông qua biểu thuế Ví dụ như Nhà nước có thể khuyến khích người lao động làm thêm giờ, tăng thu nhập bằng cách đánh thuế nhẹ khoặc không đánh thuế lên khoản thu nhập tăng thêm do làm thêm giờ hoặc có thể khuyến khích nghỉ ngơi bằng cách đánh thuế nặng lên khoản thu nhập này Nhà nước cũng có thể khuyến khích người dân đầu tư hay không đầu tư, tiết kiệm hay không tiết kiệm thông qua việc đánh thuế hay không đánh thuế thu nhập đối với thu nhập từ hoạt động đầu tư, thu nhập từ lãi tiết kiệm

Ba là, thuế thu nhập cá nhân là một loại thuế phức tạp Việc quản lý thuế, thu

thuế đòi hỏi trình độ, kỹ thuật cao, chi phí quản lý thuế lớn Cơ quan quản lý thuế phải nắm được các nguồn thu nhập của người chịu thuế, tình trạng cư trú của họ ở Việt Nam, vv

6

TS Lê Thị Nguyệt Châu, Giáo trình luật tài chính 2 (Thuế), Trường Đại học Cần Thơ, 2009, trang 22, 23

Từ những đặc điểm trên có thể thấy thuế thu nhập cá nhân giống với thuế thu nhập doanh nghiệp ở chỗ đều đánh thuế lên thu nhập kiếm được Tuy nhiên, thuế thu nhập doanh nghiệp sẽ đánh thuế trên thu nhập chịu thuế của các tổ chức hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ,7

còn thuế thu nhập cá nhân sẽ đánh lên tất cả các cá nhân có thu nhập chịu thuế

Thuế thu nhập cá nhân là thuế trực thu nên người nộp thuế trực tiếp thấy được

sự mất mát từ thu nhập của họ dẫn đến việc dễ gây ra phản ứng khi phúc lợi xã hội

họ nhận được quá ít Vì vậy, có thể nói thuế thu nhập cá nhân là loại thuế có độ nhạy cảm cao Trong khi thuế gián thu là loại thuế không trực tiếp đánh vào thu nhập hay tài sản của người nộp thuế mà đánh một cách gián tiếp thông qua giá cả của hàng hóa, dịch vụ (Ví dụ như việc một người mua hàng ở một siêu thị bình thường thì số tiền chi trả cho món hàng đó thường đã bao gồm thuế giá trị gia tăng) nên áp dụng thuế gián thu thì khả năng thất thu thuế ít và ít gây tác động tiêu cực hơn thuế trực thu

Thuế thu nhập cá nhân là một loại thuế phức tạp vì diện đánh thuế rộng, thể

hiện ở các khía cạnh: Một là đối tượng chịu thuế thu nhập cá nhân là toàn bộ các

khoản thu nhập của cá nhân thuộc diện chịu thuế không phân biệt thu nhập đó có

nguồn gốc phát sinh trong hay ngoài nước; Hai là đối tượng phải nộp thuế thu nhập

cá nhân là toàn bộ những người có thu nhập đến mức phải chịu thuế, bao gồm tất cả công dân Việt Nam và người nước ngoài cư trú thường xuyên hay không thường xuyên nhưng có số ngày có mặt, làm việc, có thu nhập theo quy định của Luật Thuế thu nhập cá nhân Những điều đó cho thấy rõ thuế thu nhập cá nhân khó thu, tốn kém nhiều chi phí và việc quản lý thuế khó khăn vì phải nắm được rất nhiều thông tin và

số lượng khó thu thập Trong khi đó, ví dụ đối với thuế thu nhập doanh nghiệp, việc quản lý thuế đối với doanh nghiệp có thể dựa trên hồ sơ mà doanh nghiệp đăng ký kinh doanh và số lượng hoạt động của các doanh nghiệp, điều này dễ dàng hơn so với việc quản lý thuế thu nhập cá nhân

Mặt khác, khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân còn phải để ý đến chi phí tạo ra thu nhập như chi phí quản lý, chi phí vật liệu, nhiên liệu, nguyên liệu ; chi phí khấu hao duy tu, bảo dưỡng và còn phải để ý đến hoàn cảnh nhận được thu nhập như: thu nhập từ bảo hiểm, tiền thưởng về cải tiến kỹ thuật, sáng chế, phát minh được cơ quan có thẩm quyền công nhận, thu nhập từ phụ cấp theo quy

7

Khoản 1, Điều 2 Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp năm 2008

định của pháp luật để dựa vào đó có thể tính các yếu tố khấu trừ cụ thể cho từng đối tượng Vì vậy, việc khấu trừ cũng trở nên phức tạp, đòi hỏi phải có đội ngũ cán

bộ thuế đông đảo, có trình độ chuyên môn, có tinh thần trách nhiệm, quản lý bằng các phương tiện kỹ thuật hiện đại với hệ thống pháp luật đầy đủ để tránh tình trạng lách luật, khai gian, trốn thuế khó kiểm soát

1.1.2.3 Vai trò của thuế thu nhập cá nhân

Là một trong những bộ phận cấu thành hệ thống thuế, thuế thu nhập cá nhân vừa mang các vai trò chủ yếu của thuế nói chung, vừa có các vai trò đặc trưng riêng

mà các loại thuế khác không có được

 Đối với nền kinh tế - xã hội

Một là, tạo lập nền tài chính cho ngân sách nhà nước: Thuế là nguồn thu chủ

yếu của ngân sách nhà nước, trong đó thuế thu nhập cá nhân là một trong những bộ phận quan trọng cấu thành thuế nói chung nên cũng góp một phần quan trọng để tạo nguồn tài chính cho Nhà nước Thuế thu nhập cá nhân được tính với diện rộng, khả năng tạo nguồn thu cho ngân sách rất lớn Bên cạnh đó, thuế thu nhập cá nhân tác động trực tiếp vào thu nhập của dân cư mà người dân của bất kỳ quốc gia nào cũng đều mong muốn và cố gắng có thu nhập ngày càng cao để nâng cao đời sống vật chất

và tinh thần Thuế thu nhập cá nhân luôn có sự gia tăng nhanh chóng cùng với sự tăng lên của thu nhập bình quân đầu người

Hai là, góp phần thực hiện công bằng xã hội: Thực hiện công bằng xã hội là

một trong những vai trò quan trọng của thuế nói chung, ngoài ra với thuế thu nhập cá nhân cùng với việc thực hiện biểu thuế lũy tiến từng phần đã thực hiện được việc điều tiết thu nhập, đảm bảo công bằng trong xã hội Với việc thực hiện này, những người có thu nhập cao sẽ đóng thuế nhiều, người có thu nhập thấp hơn sẽ đóng thuế

ít hơn Trong mỗi quốc gia, thu nhập của mỗi cá nhân phụ thuộc chủ yếu vào các yếu

tố như khả năng và trình độ lao động, vị trí công tác, quyền sở hữu về tài sản Tuy nhiên những yếu tố đó của mỗi người lại không giống như nhau, từ đó tạo nên sự phân hóa giàu nghèo, sự bất bình đẳng trong xã hội Đối với những người không có khả năng lao động, không có thu nhập hoặc thu nhập quá thấp, Nhà nước cần phải hỗ trợ, giúp đỡ cho họ có thể thoát khỏi khó khăn, hay ít nhất là đáp ứng được những nhu cầu tối thiểu và thiết yếu trong cuộc sống Để giải quyết vấn đề này, thuế thu nhập cá nhân được xem là một trong những công cụ hữu hiệu để điều tiết bớt thu nhập của những người có thu nhập cao, đảm bảo công bằng xã hội

Ba là, điều tiết thu nhập, tiêu dùng và tiết kiệm: Để kiểm soát thu nhập dân

cư, Nhà nước phải sử dụng đồng thời cơ chế quản lý quỹ tiền lương, tiền công, chế

độ báo cáo quyết toán kinh doanh và cơ chế kê khai nộp thuế thu nhập cá nhân, tuy ban đầu có thể chưa chính xác, nhưng đó sẽ là căn cứ để thống kê thu nhập dân cư phục vụ các chương trình mục tiêu nghiên cứu quốc gia, hoạch định chính sách phát triển phù hợp khi tính tuân thủ pháp luật, pháp chế xã hội được nâng lên Thuế thu nhập cá nhân còn có tác dụng điều tiết vĩ mô nền kinh tế thể hiện ở chỗ loại thuế này điều tiết trực tiếp thu nhập cá nhân nên một mặt tác động trực tiếp đến tiết kiệm, mặt khác làm cho khả năng thanh toán của các cá nhân bị giảm, từ đó cầu hàng hóa, dịch

vụ giảm sẽ tác động đến sản xuất Thông qua đó Nhà nước sẽ có giải pháp tăng cường hoặc giảm bớt điều tiết thu nhập của các tầng lớp dân cư làm cho tổng cầu xã hội giảm hoặc tăng, từ đó có tác dụng co hẹp hay kích thích kinh tế phát triển

Bốn là, góp phần phát hiện thu nhập bất hợp pháp: Thực tế đã chứng minh

nhiều khoản thu nhập của một số cá nhân nhận được từ việc thực hiện các hành vi bất hợp pháp bằng cách lợi dụng những kẽ hở của pháp luật mà Nhà nước không kiểm soát được như tham ô, nhận hối, buôn bán hàng quốc cấm, trốn tránh thuế, lừa đảo chiếm đoạt tài sản của Nhà nước và công dân Những hành vi này ảnh hưởng rất xấu đến đời sống kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia, phải kết hợp hữu hiệu nhiều biện pháp để ngăn chặn và chống lại những hành vi trên, một trong số các biện pháp ngăn chặn đó thì phải kể đến vai trò của thuế thu nhập cá nhân Cụ thể như trong quá trình Nhà nước quản lý việc nộp thuế thu nhập cá nhân có thể phát hiện sự chênh lệch giữa thu nhập thực tế và thu nhập chịu thuế của cùng một người, điều này đặt ra câu hỏi sự khác nhau này ở đâu mà có Từ đó các nhà quản lý có thể phát hiện được

cá nhân này có nguồn thu nhập không hợp pháp nên mới không thể khai báo được, hoặc người này đã dùng thủ thuật để trốn tránh việc đóng thuế Vậy nên có thể nói phát hiện được những hành vi bất hợp pháp trên một phần cũng nhờ vào vai trò không nhỏ của thuế thu nhập cá nhân

 Đối với hệ thống thuế

Một là, góp phần khắc phục nhược điểm của một số loại thuế khác: Một số

thuế gián thu như thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt đều có nhược điểm là có tính lũy thoái và ảnh hưởng đến người nghèo nhiều hơn người giàu vì khi tiêu thụ cùng một lượng hàng hóa mọi người không phân biệt giàu nghèo và đều phải chịu thuế như nhau Nếu tính thuế thu nhập cá nhân theo phương pháp lũy tiến từng phần

sẽ góp phần khắc phục nhược điểm này

Hai là, góp phần hạn chế sự thất thu thuế thu nhập doanh nghiệp: Trong

doanh nghiệp thường tồn tại cả thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân Giữa hai loại thuế này luôn luôn tồn tại sự gắn bó với nhau Thuế thu nhập cá nhân còn góp phần khắc phục sự thất thu thuế thu nhập doanh nghiệp khi có sự thông đồng giữa các doanh nghiệp hay giữa các doanh nghiệp với cá nhân Trong trường hợp doanh nghiệp kê khai cao hơn thực tế những chi phí phải trả cho các cá nhân để làm giảm thu nhập tính thuế của doanh nghiệp hòng trốn thuế thu nhập doanh nghiệp thì các cá nhân được những khoản trả nói trên sẽ phải nộp thêm thuế thu nhập cá nhân đối với phần thu nhập nhận được kê khai tăng thêm đó

Tóm lại, Thuế thu nhập cá nhân đóng vai trò rất quan trọng đối với sự phát

triển của mỗi quốc gia Cùng với xu hướng tăng trưởng kinh tế ngày càng cao, hội nhập và phát triển, thu nhập quốc dân trên đầu người ngày càng lớn thì khả năng huy động nguồn thu cho ngân sách nhà nước thông qua thuế thu nhập cá nhân sẽ ngày càng tăng và dồi dào hơn nữa Tuy nhiên, vì công tác quản lý thuế thu nhập cá nhân còn nhiều hạn chế nên những vai trò này vẫn chưa thực sự được phát huy ở một số nước chậm phát triển, trong đó có nước ta

1.1.3 ố ượng nộp huế (ngườ nộp huế)

Người nộp thuế là các cá nhân có thu nhập chịu thuế 8

Cách đánh thuế lên thu nhập của mỗi cá nhân tùy thuộc vào nhiều tiêu chí Các quốc gia có thể dựa trên tiêu chí nơi cư trú của người chịu thuế để đánh thuế Thông thường cá nhân cư trú sẽ bị đánh thuế lên toàn bộ thu nhập chịu thuế không

kể thu nhập đó phát sinh ở đâu Quốc tịch cũng là một tiêu chí để quy định quyền đánh thuế và cách đánh thuế Mỗi quốc gia, nếu không có thỏa thuận gì khác, sẽ có quyền đánh thuế lên thu nhập của công dân nước mình Trong khi đó, việc thu nhập

có phát sinh hay không phát sinh và phát sinh ở đâu cũng được các quốc gia lưu ý khi xây dựng luật thuế

Luật Thuế thu nhập cá nhân ở Việt Nam sử dụng tiêu chí nơi cư trú làm căn

1.1.3.1 Cá nhân cư trú

Cá nhân cư trú là người đáp ứng một trong các điều kiện sau đây:9

Thứ nhất, cá nhân có mặt tại Việt Nam từ 183 ngày trở lên tính trong một

năm dương lịch hoặc trong 12 tháng liên tục kể từ ngày đầu tiên có mặt tại Việt Nam, trong đó, ngày đến được tính là một ngày và ngày đi cũng được tính là một ngày Ngày đến và ngày đi được xác định căn cứ vào chứng thực của cơ quan quản

lý xuất nhập cảnh trên hộ chiếu (hoặc giấy thông hành) của cá nhân đó khi đến và khi rời Việt Nam Trường hợp nhập cảnh và xuất nhập cảnh trong cùng một ngày thì được tính chung là một ngày cư trú

Cá nhân có mặt tại Việt Nam theo hướng dẫn tại Thông tư 84/2008/TT-BTC

là sự hiện diện của cá nhân đó trên lãnh thổ Việt Nam

Thứ hai, cá nhân có nơi ở thường xuyên tại Việt Nam theo một trong hai

trường hợp sau:

- Một là, có nơi ở đăng ký thường trú theo quy định của pháp luật về cư trú:

+ Đối với công dân Việt Nam: nơi ở đăng ký thường trú là nơi công dân sinh sống thường xuyên, ổn định không có thời hạn tại một chỗ ở nhất định và

đã đăng ký cư trú theo quy định của Luật cư trú

+ Đối với người nước ngoài: nơi ở thường xuyên của người nước ngoài là nơi đăng ký và được ghi trong Thẻ thường trú hoặc Thẻ tạm trú do cơ quan

có thẩm quyền thuộc Bộ Công an cấp

- Hai là, có nhà thuê để ở tại Việt Nam theo quy định của pháp luật về nhà ở,

với thời hạn của hợp đồng thuê từ 90 ngày trở lên trong năm tính thuế, cụ thể như sau:

+ Cá nhân chưa hoặc không có nơi ở được đăng ký thường trú, hoặc không được cấp Thẻ thường trú, Thẻ tạm trú theo hướng dẫn nêu trên, nhưng có tổng

số ngày thuê nhà theo hợp đồng thuê từ 90 ngày trở lên trong năm tính thuế cũng thuộc đối tượng là cá nhân cư trú, kể cả trường hợp thuê ở nhiều nơi

9 Khoản 1, Mục I, Phần A Thông tư số 84/2008/TT-BTC, ngày 30-9-2008 của Bộ Tài chính hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân và hướng dẫn thi hành Nghị định số 100/2008/NĐ-CP ngày 08-9-2008 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân

+ Nhà thuê để ở bao gồm cả trường hợp ở khách sạn, ở nhà khách, nhà nghỉ, nhà trọ, ở nơi làm việc, ở trụ sở cơ quan, không phân biệt cá nhân tự thuê hay người sử dụng lao động thuê cho người lao động

Qua quá trình thực thi Luật Thuế thu nhập cá nhân, Tổng cục Thuế nhận được phản ánh của Hội tư vấn Thuế Việt Nam về một số vướng mắc liên quan đến chính sách thuế thu nhập cá nhân nên Tổng cục Thuế đã ban hành Công văn số 3473/ TCT-TNCN ngày 08/9/2010 để làm rõ hơn về việc xác định cá nhân là người nước ngoài cư trú tại Việt Nam Theo đó, cá nhân có thuê nhà để ở tại Việt Nam với thời hạn của hợp đồng thuê từ 90 ngày trở lên chỉ được xem là đối tượng cư trú nếu cá nhân đó không chứng minh được mình là đối tượng cư trú của một quốc gia khác Nếu cá nhân ở Việt Nam trên 90 ngày và dưới 183 ngày trong năm dương lịch hoặc trong 12 tháng liên tục kể từ ngày đến Việt Nam nhưng chứng minh được là đối tượng cư trú của một nước khác thì cá nhân đó vẫn là đối tượng không cư trú tại Việt Nam

Ngoài ra, việc xác định cá nhân cư trú còn có thể dựa trên Hiệp định tránh đánh thuế hai lần giữa Việt Nam với các quốc gia khác

1.1.3.2 Cá nhân không cư trú

Cá nhân không cư trú là người không đáp ứng điều kiện là cá nhân cư trú nêu

ở trên

Nếu như ở Pháp lệnh thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao 2001 sửa đối, bổ sung 2004, người nộp thuế được xác định dựa trên hai tiêu chí quốc tịch và nơi cư trú thì Luật thuế thu nhập cá nhân chỉ dựa vào tiêu chí nơi cư trú Đây là một điểm tiến bộ nhất là trong điều kiện toàn cầu hóa về kinh tế, tiêu chí quốc tịch bị mờ nhạt đi, vì luôn có sự di chuyển lao động, tài sản từ nơi này sang nơi khác Chính vì vậy đa số các quốc gia sử dụng tiêu chí cư trú để xác định cá nhân đó có mối quan

hệ kinh tế, dân sự chặt chẽ như thế nào đối với một quốc gia Nếu xác định được là

cá nhân cư trú tại quốc gia mình thì chính quyền đó có quyền thu thuế (và thông thường là thu trên toàn bộ thu nhập, không kể phát sinh ở đâu)

1.2 Thu nhập chịu thuế trong Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007

1.2.1 Khá n ệm hu nhập chịu huế

Thu nhập chịu thuế là là tổng các khoản thu nhập được quy định phải nộp thuế của đối tượng nộp thuế, là loại thu nhập theo luật định được dùng làm căn cứ

đầu tiên để xác định tiếp thu nhập tính thuế dẫn đến từ đó xác định số tiền thuế phải nộp của đối tượng nộp thuế

Phạm vi xác định thu nhập chịu thuế:

- Đối với cá nhân cư trú, xác định thu nhập chịu thuế là xác định trên toàn bộ thu nhập không kể phát sinh ở trong hay ngoài nước

- Đối với cá nhân không cư trú thì chỉ đánh thuế lên thu nhập phát sinh ở Việt Nam

Thu nhập chịu thuế trong Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007 được quy định bao gồm 10 loại thu nhập

1.2.2 Các loạ hu nhập chịu huế rong Luật Thuế hu nhập cá nhân

Theo quy định tại Điều 3 của Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007, Điều 3 của Nghị định số 100/2008/NĐ-CP ngày 08/9/2008 quy định chi tiết một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân kết hợp với Mục II, phần A của Thông tư số 84/2008/TT-BTC ngày 30/9/2008 hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân và hướng dẫn thi hành Nghị định số 100/2008/NĐ-CP, các khoản thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân bao gồm:

(1) Thu nhập từ kinh doanh

Thu nhập từ kinh doanh là thu nhập có được từ hoạt động sản xuất, kinh doanh trong các lĩnh vực sau:

- Thu nhập từ sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ thuộc tất cả các lĩnh vực, ngành nghề kinh doanh theo quy định của pháp luật như: sản xuất, kinh doanh hàng hóa; xây đựng; vận tải; kinh doanh ăn uống; kinh doanh dịch vụ, kể cả dịch vụ cho thuê nhà, cho thuê mặt bằng

- Thu nhập từ hoạt động hành nghề độc lập của cá nhân trong những lĩnh vực, ngành nghề được cấp giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề theo quy định của pháp luật

- Thu nhập từ hoạt động sản xuất, kinh doanh nông nghiệp, lâm nghiệp, làm muối, nuôi trồng, đánh bắt thủy sản (nếu không đáp ứng đủ điều kiện được miễn thuế)

(2) Thu nhập từ tiền lương, tiền công

Thu nhập từ tiền lương, tiền công là các khoản thu nhập người lao động nhận được từ người sử dụng lao động dưới các hình thức bằng tiền hoặc không bằng tiền, bao gồm:

- Tiền lương, tiền công và các khoản thu có tính chất tiền lương, tiền công

- Các khoản phụ cấp, trợ cấp kể cả sinh hoạt phí mà người lao động nhận được

- Tiền thù lao nhận được dưới các hình thức như: tiền hoa hồng môi giới, tiền tham gia các đề tài nghiên cứu khoa học, kỹ thuật; tiền tham gia các dự án, đề án; tiền nhuận bút do viết sách, báo, dịch tài liệu ; tiền tham gia các hoạt động giảng dạy; biểu diễn văn hóa, nghệ thuật, thể dục, thể thao ; tiền thu được từ các dịch vụ quảng cáo và từ các dịch vụ khác

- Tiền nhận được do tham gia vào các hội, hiệp hội nghề nghiệp, hiệp hội kinh doanh, hội đồng quản trị doanh nghiệp, ban kiểm soát doanh nghiệp, ban quản

lý dự án, hội đồng quản lý, hội đồng doanh nghiệp và các tổ chức khác

- Các khoản lợi ích khác bằng tiền hoặc không bằng tiền mà người lao động được hưởng ngoài tiền lương, tiền công do người sử dụng lao động trả hoặc trả hộ cho người lao động cũng được xem như thu nhập chịu thuế ví dụ như tiền nhà ở, tiền điện, nước và các loại dịch vụ khác kèm theo: tiền mua bảo hiểm đối với các hình thức bảo hiểm mà pháp luật không quy định trách nhiệm bắt buộc người sử dụng lao động phải mua cho người lao động, các khoản phí hội viên phục vụ cho cá nhân như: thẻ hội viên sân golf, sân quần vợt, thẻ sinh hoạt các câu lạc bộ văn hóa, nghệ thuật, thể dục, thể thao,vv

Tuy nhiên, không phải tất cả các khoản phụ cấp, trợ cấp, tiền thưởng đều phải chịu thuế Thông tư số 84/2008/TT-BTC xác định rõ các khoản phụ cấp, tiền thưởng

sẽ được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế ví dụ như phụ cấp đối với người có công với cách mạng theo quy định của pháp luật về ưu đãi đối với người có công, bao gồm: phụ cấp, trợ cấp cho thương binh, bệnh binh, cho thân nhân liệt sĩ; phụ cấp, trợ cấp cho cán bộ hoạt động cách mạng; phụ cấp, trợ cấp cho các anh hùng lực lượng

vũ trang, anh hùng lao động, Bà mẹ Việt Nam anh hùng; phụ cấp quốc phòng, an ninh theo quy định của pháp luật, tiền thưởng kèm theo các danh hiệu được nhà

nước phong tặng bao gồm cả tiền thưởng kèm theo các danh hiệu thi đua, các hình thức khen thưởng theo quy định của pháp luật về thi đua khen thưởng,vv

(3) Thu nhập từ đầu tư vốn

Thu nhập từ đầu tư vốn là khoản thu nhập nhận được từ hoạt đông cho cơ sở sản xuất, kinh doanh vay, mua cổ phần hoặc góp vốn sản xuất, kinh doanh dưới các hình thức:

- Tiền lãi nhận được từ các hoạt động cho các tổ chức, doanh nghiệp, _ hộ gia đình, nhóm cá nhân kinh doanh, cá nhân vay theo hợp đồng vay (trừ lãi tiền gửi nhận được từ ngân hàng, tổ chức tín dụng)

- Lợi tức, cổ tức nhận được từ việc góp vốn cổ phần

- Lợi tức nhận được do tham gia vốn góp vào công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty hợp danh, hợp tác xã, liên doanh, hợp đồng hợp tác kinh doanh và các hình thức kinh doanh khác theo quy định của Luật Doanh nghiệp và Luật Hợp tác xã

- Phần tăng thêm của giá trị vốn góp nhận được khi giải thể doanh nghiệp, chuyển đổi mô hình hoạt động, sáp nhập, hợp nhất doanh nghiệp hoặc khi rút vốn (không bao gồm vốn gốc được nhận lại)

- Thu nhập nhận được từ các khoản lãi trái phiếu, tín phiếu và các giấy tờ có giá khác do các tổ chức trong nước phát hành (kể cả các tổ chức nước ngoài được phép thành lập và hoạt động tại Việt Nam), trừ thu nhập từ lãi trái phiếu do Chính phủ Việt Nam phát hành

- Các khoản thu nhập nhận được từ đầu tư vốn dưới các hình thức khác kể cả trường hợp góp vốn đầu tư bằng hiện vật, bằng danh tiếng, bằng quyền sử dụng đất, bằng phát minh, sáng chế

- Thu nhập từ cổ phiếu trả thay cổ tức là giá trị của cổ tức được xác định trên

sổ sách kế toán và do đại hội cổ đông thông qua

(4) Thu nhập từ chuyển nhượng vốn

Thu nhập từ chuyển nhượng vốn là khoản tiền lãi nhận được từ việc chuyển nhượng vốn của cá nhân trong các trường hợp sau:

- Thu nhập từ chuyển nhượng phần vốn góp trong các công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty hợp danh, công ty cổ phần, các hợp đồng hợp tác hinh doanh, hợp tác xã, tổ chức kinh tế, tổ chức khác

- Thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán bao gồm thu nhập từ việc chuyển nhượng cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ và các loại chứng khoán khác theo quy định của Luật Chứng khoán

- Thu nhập từ chuyển nhượng vốn dưới các hình thức khác

(5) Thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản

Thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản là khoản thu nhập nhận được từ việc chuyển nhượng bất động sản, bao gồm:

- Thu nhập từ chuyển nhượng quyền sử dụng đất

- Thu nhập từ chuyển nhượng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất Tài sản gắn liền với đất, bao gồm:

+ Nhà ở;

+ Kết cấu hạ tầng và các công trình xây dựng gắn liền với đất;

+ Các tài sản khác gắn liền với đất bao gồm các tài sản là sản phẩm nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp (cây trồng, vật nuôi )

- Thu nhập từ chuyển nhượng quyền sở hữu hoặc sử dụng nhà ở

- Thu nhập từ chuyển quyền thuê đất, thuê mặt nước

- Các khoản thu nhập khác nhận được từ chuyển nhượng bất động sản

(6) Thu nhập từ trúng thưởng

Thu nhập từ trúng thưởng là các khoản tiền hoặc hiện vật mà cá nhân nhận được dưới các hình thức sau đây:

- Trúng thưởng xổ số do các công ty xổ số phát hành thực hiện

- Trúng thưởng trong các chương trình khuyến mại khi tham gia mua bán hàng hóa, dịch vụ

- Trúng thưởng trong các hình thức cá cược, đặt cược được pháp luật cho phép

- Trúng thưởng trong các casino được pháp luật cho phép hoạt động

- Trúng thưởng trong các trò chơi, cuộc thi có thưởng và các hình thức trúng thưởng khác do các tổ chức kinh tế, cơ quan hành chính, sự nghiệp, các đoàn thể và các tổ chức, cá nhân khác tổ chức

(7) Thu nhập từ bản quyền

Thu nhập từ bản quyền là thu nhập nhận được khi chuyển nhượng, chuyển nhượng lại và chuyển giao quyền sử dụng các đối tượng của quyền sở hữu trí tuệ theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ; thu nhập từ chuyển giao công nghệ theo quy định của Luật Chuyển giao công nghệ, cụ thể:

- Đối tượng của quyền sở hữu trí tuệ thực hiện theo quy định tại Điều 3 của Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (đã được sửa đổi, bổ sung tại Khoản 1 Điều 1 Luật sửa đổi,

bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ 2009), đối tượng quyền tác giả bao gồm tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học; đối tượng quyền liên quan đến quyền tác giả bao gồm cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng, tín hiệu

vệ tinh mang chương trình được mã hóa; đối tượng quyền sở hữu công nghiệp bao gồm sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, bí mật kinh doanh, nhãn hiệu, tên thương mại và chỉ dẫn địa lý; đối tượng quyền đối với giống cây trồng là vật liệu nhân giống và vật liệu thu hoạch

- Đối tượng của chuyển giao công nghệ thực hiện theo quy định tại Khoản 1 Điều 7 của Luật Chuyển giao công nghệ 2006, bao gồm:

+ Chuyển giao các bí quyết kỹ thuật

+ Chuyển giao kiến thức kỹ thuật về công nghệ dưới dạng phương án công nghệ, quy trình công nghệ, giải pháp kỹ thuật, công thức, thông số kỹ thuật, bản vẽ, sơ đồ kỹ thuật, chương trình máy tính, thông tin dữ liệu

+ Chuyển giao giải pháp hợp lý hóa sản xuất, đổi mới công nghệ

(8) Thu nhập từ nhượng quyền thương mại

Nhượng quyền thương mại là hoạt động thương mại, theo đó bên nhượng quyền cho phép và yêu cầu bên nhận quyền tự mình tiến hành việc mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ theo các điều kiện của bên nhượng quyền.10

Thu nhập từ nhượng quyền thương mại là các khoản thu nhập mà cá nhân nhận được từ các hợp đồng nhượng quyền thương mại nêu trên, bao gồm cả việc nhượng lại quyền thương mại theo quy định của pháp luật về nhượng quyền thương mại

10

Điều 284 Luật Thương mại 2005

(9) Thu nhập từ nhận thừa kế

Thu nhập từ nhận thừa kế là khoản thu nhập mà cá nhân nhận được theo di chúc hoặc theo quy định của pháp luật về tài sản thừa kế đối với các loại tài sản sau đây:

- Đối với nhận thừa kế là chứng khoán bao gồm: cổ phiếu, trái phiếu, tín phiếu, chứng chỉ quỹ và các loại chứng khoán khác theo quy định của Luật Chứng khoán

- Đối với nhận thừa kế là phần vốn trong các tổ chức kinh tế, cơ sở kinh doanh bao gồm: vốn góp trong công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, hợp tác xã, công ty hợp danh, hợp đồng hợp tác kinh doanh; vốn trong doanh nghiệp tư nhân, cơ sở kinh doanh của cá nhân, vốn trong các hiệp hội, quỹ được phép thành lập theo quy định của pháp luật hoặc toàn bộ cơ sở kinh doanh nếu là doanh nghiệp

tư nhân, cơ sở kinh doanh của cá nhân

- Đối với nhận thừa kế là bất động sản bao gồm: quyền sử dụng đất, quyền sử dụng đất có tài sản gắn liền với đất, quyền sở hữu nhà, căn hộ chung cư, quyền thuê đất, mặt nước

- Đối với nhận thừa kế là các tài sản khác phải đăng ký quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng với cơ quan quản lý nhà nước như: ô tô, xe gắn máy (xe mô tô), tàu, thuyền, máy bay

- Đối với nhận quà tặng là phần vốn trong các tổ chức kinh tế, cơ sở kinh doanh bao gồm: vốn trong công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, hợp tác xã, công ty hợp danh, hợp đồng hợp tác kinh doanh, vốn trong doanh nghiệp tư nhân, cơ

sở kinh doanh của cá nhân, vốn trong các hiệp hội, quỹ được phép thành lập theo quy định của pháp luật hoặc toàn bộ cơ sở kinh doanh nếu là doanh nghiệp tư nhân,

cơ sở kinh doanh của cá nhân

- Đối với nhận quà tặng là bất động sản bao gồm: quyền sử dụng đất, quyền

sử dụng đất có tài sản gắn liền với đất, quyền sở hữu nhà, căn hộ chung cư, quyền thuê đất, mặt nước

- Đối với nhận quà tặng là các tài sản khác phải đăng ký quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng với cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền như: ô tô, xe gắn máy (xe mô tô), tàu, thuyền, máy bay

1.2.3 Các loạ hu nhập được m ễn - g ảm huế rong Luậ Thuế hu nhập

cá nhân

1.2.3.1 Các loại thu nhập được miễn thuế

Trên thực tế, không phải tất cả các khoản thu nhập kể trên đều phải chịu thuế Căn cứ theo Điều 4 của Luật Thuế thu nhập cá nhân và Điều 4 của Nghị định số 100/2008/NĐ-CP, các trường hợp sau đây được quy định miễn thuế:

- Thu nhập từ chuyển nhượng, thừa kế, quà tặng là bất động sản giữa vợ với chồng, giữa cha đẻ, mẹ đẻ với con đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi với con nuôi; giữa mẹ chồng, cha chồng với con dâu; giữa bố vợ, mẹ vợ với con rể; giữa ông nội, bà nội với cháu nội; giữa ông bà ngoại với cháu ngoại; giữa anh chị em ruột với nhau

- Thu nhập từ chuyển nhượng nhà ở, quyền sử dụng đất ở và tài sản gắn liền với đất ở của cá nhân trong trường hợp người chuyển nhượng chỉ có duy nhất một nhà ở, quyền sử dụng đất ở tại Việt Nam

- Thu nhập từ giá trị quyền sử dụng đất của cá nhân được Nhà nước giao đất không phải trả tiền hoặc được giảm tiền sử dụng đất theo quy định của pháp luật

Cá nhân được miễn, giảm tiền sử dụng đất khi giao đất, khi chuyển nhượng diện tích đất được miễn, giảm tiền sử dụng đất thì giá vốn của đất chuyển nhượng được xác định theo giá do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định tại thời điểm giao đất

- Thu nhập từ chuyển đổi đất nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân được Nhà nước giao để sản xuất

Hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp chuyển đổi đất nông nghiệp để hợp lý hóa sản xuất nông nghiệp thì thu nhập từ chuyển đổi đất nông nghiệp được miễn thuế

- Thu nhập của hộ gia đình, cá nhân trực tiếp tham gia vào hoạt động sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, làm muối, nuôi trồng, đánh bắt thủy sản chưa qua chế biến thành các sản phẩm khác hoặc chỉ qua sơ chế thông thường

Đối với sản phẩm trồng trọt là các sản phẩm mới được phơi, sấy khô, làm sạch bảo quản tươi bằng hóa chất, bóc vỏ, phân loại và đóng gói

Đối với sản phẩm chăn nuôi, thủy sản là các sản phẩm mới được phơi, sấy khô, làm sạch, ướp đông, ướp muối, phân loại và đóng gói

- Thu nhập từ lãi tiền gửi tại ngân hàng, tổ chức tín dụng, lãi từ hợp đồng bảo hiểm nhân thọ

Lãi tiền gửi được miễn thuế theo quy định tại điểm này là thu nhập cá nhân nhận được từ lãi gửi tính bằng VNĐ, vàng, ngoại tệ tại các tổ chức tín dụng dưới các hình thức gửi không kỳ hạn, gửi tiết kiệm, chứng chỉ tiền gửi, kỳ phiếu, tín phiếu và các hình thức nhận tiền gửi khác theo nguyên tắc có hoàn trả đầy đủ tiền gốc, lãi cho người gửi theo thỏa thuận Các trường hợp nhận lãi tiền gửi không phải từ các tổ chức tín dụng thành lập và hoạt động theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng đều không thuộc diện được miễn thuế

Lãi từ hợp đồng bảo hiểm nhân thọ là khoản lãi mà cá nhân nhận được theo hợp đồng mua bảo hiểm nhân thọ của các doanh nghiệp bảo hiểm

- Thu nhập từ kiều hối

Thu nhập được miễn thuế từ kiều hối là khoản tiền cá nhân nhận được từ nước ngoài do thân nhân là người Việt Nam định cư ở nước ngoài, người Việt Nam

đi lao động, công tác, học tập tại nước ngoài gửi tiền về cho thân nhân ở trong nước

- Thu nhập từ phần tiền lương, tiền công làm việc ban đêm, làm thêm giờ được trả cao hơn so với tiền lương, tiền công làm việc ban ngày, làm việc trong giờ theo quy định của Bộ luật Lao động

Phần tiền lương, tiền công trả cao hơn do phải làm việc ban đêm làm thêm giờ được miễn thuế căn cứ vào tiền lương, tiền công thực trả do phải làm đêm, thêm giờ trừ đi mức tiền lương, tiền công tính theo ngày làm việc bình thường

- Thu nhập từ tiền lương hưu do bảo hiểm xã hội trả theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội

Người lao động có tham gia bảo hiểm xã hội được nghỉ hưu theo chế độ quy định thì thu nhập từ tiền lương hưu do bảo hiểm xã hội Việt Nam trả được miễn thuế Cá nhân sinh sống tại Việt Nam được miễn thuế đối với tiền lương hưu do các

tổ chức nước ngoài thành lập theo pháp luật bảo hiểm xã hội của nước đó Như vậy, người nước ngoài đã nghỉ hưu vào Việt Nam làm việc thì khoản tiền lương hưu do nước ngoài trả là khoản thu nhập được miễn thuế

- Thu nhập từ học bổng từ nguồn ngân sách nhà nước hoặc từ tổ chức trong nước và ngoài nước

Học bổng nhận được từ ngân sách nhà nước bao gồm: học bổng của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo, các trường công lập hoặc các loại học bổng khác có nguồn từ ngân sách nhà nước

Học bổng nhận được từ tổ chức trong nước và ngoài nước theo chương trình

hỗ trợ khuyến học của tổ chức đó

- Thu nhập từ bồi thường hợp đồng bảo hiểm nhân thọ, tiền bồi thường tai nạn lao động, các khoản bồi thường nhà nước và các khoản bồi thường khác theo quy định của pháp luật được miễn thuế thu nhập cá nhân

Thu nhập từ bồi thường hợp đồng bảo hiểm nhân thọ, phi nhân thọ là khoản tiền mà cá nhân nhận được do cơ quan bảo hiểm nhân thọ, phi nhân thọ trả cho người được bảo hiểm theo hợp đồng đã ký kết

Thu nhập từ tiền bồi thường tai nạn lao động là khoản tiền người lao động nhận được từ cơ quan sử dụng lao động hoặc quỹ bảo hiểm xã hội do bị tại nạn trong quá trình tham gia lao động

Thu nhập từ bồi thường nhà nước và các khoản bồi thường khác theo quy định của pháp luật: Thu nhập từ bồi thường nhà nước là khoản tiền cá nhân được bồi thường do các quyết định xử phạt vi phạm hành chính không đúng của người có thẩm quyền, của cơ quan nhà nước có thẩm quyền gây thiệt hại đến quyền lợi của cá nhân; thu nhập từ bồi thường cho người bị oan do cơ quan có thẩm quyền trong hoạt động tố tụng hình sự quyết định

- Thu nhập nhận được từ các quỹ từ thiện được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép thành lập hoặc công nhận, hoạt động vì mục đích từ thiện, nhân đạo, khuyến học, không nhằm mục đích thu lợi nhuận

Quỹ từ thiện ở đây là các quỹ từ thiện được thành lập và hoạt động theo quy định tại Nghị định số 148/2007/NĐ-CP ngày 25/9/2007 của Chính phủ về Tổ chức, hoạt động của quỹ xã hội, quỹ từ thiện Các quỹ này được tổ chức và hoạt động nhằm mục đích khuyến khích phát triển văn hóa, giáo dục, y tế, thể dục thể thao, khoa học, từ thiện, nhân đạo và các mục đích phát triển cộng đồng, không vì lợi nhuận Các quy định cụ thể về điều kiện thành lập quỹ, hồ sơ, nội dung cơ bản của Điều lệ quỹ cũng như các điều kiện hoạt động khác của quỹ xã hội, quỹ từ thiện đều được quy định rõ ràng trong Nghị định số 148/2007/NĐ-CP

- Thu nhập nhận được từ các nguồn viện trợ của nước ngoài vì mục đích từ thiện, nhân đạo dưới hình thức Chính phủ và phi Chính phủ được cơ quan nhà nước

có thẩm quyền phê duyệt

1.2.3.2 Các loại thu nhập được giảm thuế

Theo quy định tại Điều 5 của Nghị định số 100/2008/NĐ-CP, đối tượng nộp thuế gặp khó khăn do thiên tai, hỏa hoạn, tai nạn, bệnh hiểm nghèo ảnh hưởng đến khả năng nộp thuế thì được xét giảm thuế tương ứng với mức độ thiệt hại nhưng không vượt quá số thuế phải nộp

 Xác định số thuế được giảm

Thứ nhất: Việc xét giảm thuế được thực hiện theo năm dương lịch Đối tượng

nộp thuế gặp khó khăn do thiên tai, hỏa hoạn, tai nạn, bệnh hiểm nghèo trong năm nào thì được xét giảm số thuế phải nộp của năm đó

Thứ hai: Số thuế phải nộp làm căn cứ xét giảm thuế là tổng số thuế thu nhập

cá nhân mà đối tượng nộp thuế phải nộp trong năm tính thuế, bao gồm:

- Thuế thu nhập cá nhân đã nộp hoặc đã khấu trừ đối với các khoản thu nhập chịu thuế tính theo biểu thuế toàn phần như: Thu nhập từ đầu tư vốn; Thu nhập từ chuyển nhượng vốn; Thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản; Thu nhập từ trúng thưởng; Thu nhập từu bản quyền; Thu nhập từ nhượng quyền thương mại; Thu nhập

từ nhận thừa kế; Thu nhập từ nhận quà tặng

- Thuế thu nhập cá nhân phải nộp đối với thu nhập từ kinh doanh và thu nhập

từ tiền lương, tiền công

Thứ ba: Căn cứ để xác định mức độ thiệt hại được giảm thuế là tổng chi phí

thực tế để khắc phục thiệt hại trừ đi các khoản bồi thường nhận được từ cơ quan bảo hiểm (nếu có), hoặc từ tổ chức, cá nhân gây ra tai nạn (nếu có)

Thứ tư: Số thuế giảm được xác định như sau:

- Trường hợp số thuế phải nộp trong năm tính thuế lớn hơn mức độ thiệt hại thì số thuế giảm sẽ bằng mức độ thiệt hại

- Trường hợp số thuế phải nộp trong năm tính thuế nhỏ hơn mức độ thiệt hại thì số thuế giảm sẽ bằng số thuế phải nộp

1.3 Quy định giảm trừ gia cảnh trong Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007

1.3.1 Các khá n ệm l ên quan đến quy định g ảm rừ g a cảnh

1.3.1.1 Khái niệm giảm trừ gia cảnh

Giảm trừ gia cảnh là số tiền được trừ vào thu nhập chịu thuế trước khi tính thuế đối với thu nhập từ kinh doanh, tiền lương, tiền công của đối tượng nộp thuế là

cá nhân cư trú 11

1.3.1.2 Người phụ thuộc

Theo nghĩa thông thường, ta có thể hiểu “người phụ thuộc” là những người phải sống dựa vào người khác về phương diện tiền bạc, tình cảm hay những điều kiện khác nào đó Nếu không có chủ thể để lệ thuộc, người phụ thuộc khó có thể hoặc thậm chí không thể tồn tại được một cách bình thường

Trong phạm vi pháp luật về thuế, sau khi cân nhắc, các nhà làm luật đã xác định định nghĩa “người phụ thuộc” trong Luật Thuế thu nhập cá nhân bao gồm các đối tượng sau:12

Thứ nhất, con của đối tượng nộp thuế, bao gồm con đẻ, con nuôi, con ngoài

giá thú, cụ thể như sau:

- Con dưới 18 tuổi (được tính đủ theo tháng)

- Con trên 18 tuổi bị tàn tật, không có khả năng lao động

- Con đang theo học tại các trường đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, dạy nghề, không có thu nhập hoặc có thu nhập nhưng mức thu nhập bình quân tháng trong năm không vượt quá 500.000 đồng

Thứ hai, vợ hoặc chồng của đối tượng nộp thuế ngoài độ tuổi lao động hoặc

trong độ tuổi lao động theo quy định của pháp luật nhưng bị tàn tật, không có khả năng lao động, không có khả năng lao động, không có thu nhập hoặc có thu nhập nhưng mức thu nhập bình quân trong năm không vượt quá 500.000 đồng

Thứ ba, cha đẻ, mẹ đẻ, cha vợ, mẹ vợ (hoặc cha chồng, mẹ chồng) của đối

tượng nộp thuế ngoài độ tuổi lao động hoặc trong độ tuổi lao động theo quy định của pháp luật nhưng bị tàn tật, không có khả năng lao động, không có thu nhập hoặc có thu nhập nhưng mức thu nhập bình quân trong năm không vượt quá 500.000 đồng

Thứ tư, các cá nhân khác là người ngoài độ tuổi lao động hoặc trong độ tuổi

lao động theo quy định của pháp luật nhưng bị tàn tật, không có khả năng lao động, không nơi nương tựa, không có thu nhập hoặc có thu nhập nhưng mức thu nhập bình quân trong năm không vượt quá 500.000 đồng mà đối tượng nộp thuế đang phải trực tiếp nuôi dưỡng, bao gồm:

- Anh ruột, chị ruột, em ruột của đối tượng nộp thuế

- Ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, cô ruột, dì ruột, cậu ruột, chú ruột, bác ruột của đối tượng nộp thuế

Cuối cùng là người mà đối tượng nộp thuế phải trực tiếp nuôi dưỡng khác

theo quy định của pháp luật

Việc giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc thực hiện theo nguyên tắc mỗi người phụ thuộc chỉ được tính giảm trừ một lần vào một đối tượng nộp thuế trong năm tính thuế Người phụ thuộc mà đối tượng nộp thuế có trách nhiệm nuôi dưỡng phát sinh tháng nào thì được tính giảm trừ tháng đó Trường hợp nhiều đối tượng nộp thuế có chung người phụ thuộc phải nuôi dưỡng thì các đối tượng nộp thuế phải

tự thỏa thuận để đăng ký giảm trừ gia cảnh vào một đối tượng nộp thuế

1.3.2 Mức g ảm rừ g a cảnh 13

 Giảm trừ đối với đối tượng nộp thuế

Mức giảm trừ gia cảnh đối với đối tượng nộp thuế là 4 triệu đồng/tháng Mức này là mức tính bình quân cho cả năm, không phân biệt một số tháng trong năm tính thuế không có thu nhập hoặc thu nhập dưới 4 triệu đồng/tháng