Thế giới nghệ thuật thơ Anh Thơ

tranh quê cùng những giá trị văn hoá cổ truyền của quê hương làng cảnh Việt Nam một cách chân thực, sinh động, hồn nhiên,…Do vậy việc khám phá thế giới nghệ thuật thơ của Anh Thơ không c

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LÊ THỊ BÍCH VÂN

THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT THƠ ANH THƠ

CHUYÊN NGÀNH : LÝ LUẬN VĂN HỌC

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 5

1.Lý do chọn đề tài 5

2 Lịch sử vấn đề 6

3 Đối tượng, mục đích, phạm vi nghiên cứu 8

3.1 Đối tượng nghiên cứu 8

3.2 Phạm vi nghiên cứu 8

3.3 Mục đích nghiên cứu 8

4 Phương pháp nghiên cứu 9

4.1 Phương pháp phân tích 9

4.2 Phương pháp so sánh 9

4.3 Phương pháp tiếp cận thi pháp học 9

4.4 Phương pháp thống kê 10

5 Cấu trúc luận văn 10

CHƯƠNG I: HÌNH TƯỢNG CÁI TÔI TRỮ TÌNH VÀ MỘT SỐ KIỂU NHÂN VẬT TRỮ TÌNH KHÁC 11

1.1 Hình tượng cái tôi trữ tình trong thơ Anh Thơ 11

1.1.1 Cái tôi tha thiết với cảnh sắc thiên nhiên 11

1.1.2 Cái tôi gắn bó với cuộc sống lao động đời thường 21

1.1.3 Cái tôi trữ tình công dân gắn với cuộc sống kháng chiến 26

1.1.4 Cái tôi với những tình cảm riêng tư 34

1.2 Hình tượng người phụ nữ trong thơ Anh Thơ 40

1.3 Hình ảnh người chồng trong thơ Anh Thơ 46

CHƯƠNG II: KHÔNG GIAN VÀ THỜI GIAN NGHỆ THUẬT TRONG THƠ ANH THƠ 52

2.1 Không gian nghệ thuật 52

2.1.1 Không gian làng quê gắn với khung cảnh ruộng đồng, vườn tược, bến đò… 52

2.1.2 Không gian văn hóa cộng đồng 60

2.1.3 Không gian đời sống kháng chiến 68

2.2 Thời gian nghệ thuật 73

2.2.1 Thời gian bốn mùa 74

2.2.2 Thời gian hoài niệm 81

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG THỨC BIỂU HIỆN TRONG THƠ ANH THƠ 88

3.1.Thể thơ 88

3.1.1 Thể thơ tám chữ 88

3.1.2 Thơ tự do 93

3.1.3 Một số thể thơ khác 97

3.2 Ngôn ngữ 104

3.2.1 Ngôn ngữ mộc mạc, dung dị 104

3.2.2 Ngôn ngữ giàu sắc màu, hình ảnh 107

3.3 Giọng điệu 108

3.3.1 Giọng điệu nhẹ nhàng, êm đềm 108

3.3.2 Giọng điệu lạc quan, tin tưởng 111

KẾT LUẬN 114

TÀI LIỆU THAM KHẢO 116

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Có thể nói nếu coi thơ ca Việt Nam hiện đại là một vườn hoa rực rỡ muôn hồng nghìn tía thì nữ sĩ Anh Thơ khiến cho người ta nghĩ đến hương sắc thanh khiết của loài mộc lan Đến với thế giới thơ ca của Anh Thơ, ta như nhận thấy thoang thoảng hương mộc tha thiết, dịu ngọt đưa hồn người đắm chìm trong những xúc cảm mênh mang của ruộng đông chốn hương thôn.Với nét bút tài hoa

mà dung dị, Anh Thơ sớm trở thành một trong số không nhiều những người phụ

nữ Việt Nam có sự nghiệp văn chương khá nổi tiếng, đem đến cho nền văn học một giá trị riêng biệt

Trong phong trào Thơ Mới cùng với Đoàn Văn Cừ, Nguyễn Bính, Bàng

Bá Lân, Anh Thơ đã góp phần tạo nên một dòng thơ độc đáo tựa như một thứ thôn ca mà người ta gọi là dòng thơ đồng quê Trong cuốn “ Thi nhân Việt Nam” Hoài Thanh, Hoài Chân đã dành cho bà một vị trí thật trân trọng

Trải qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, Anh Thơ vẫn chứng tỏ sức cuốn hút của một hồn thơ dung dị, giàu nữ tính với sức sáng tạo dẻo dai và bền bỉ Điều đó đã góp phần tạo nên một thế giới nghệ thuật thi ca phong phú, giàu sắc màu

Những đóng góp của nữ sĩ Anh Thơ đã được ghi nhận qua rất nhiều giải thưởng danh giá và có giá trị như: Giải thưởng của Tự Lực Văn Đoàn cho tập thơ “Bức tranh quê” năm 1939, giải thưởng của Trung ương hội liên hiệp phụ nữ cho truyện thơ “ Kể truyện Vũ Lăng”, giải thưởng nhà nước đợt một về văn học

2001, giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học và nghệ thuật năm 2006

Trong những năm gần đây, Anh Thơ cũng đã trở thành một cái tên quen thuộc trên những trang sách trong trường phổ thông

Tuy nhiên việc nghiên cứu học tập thơ Anh Thơ vẫn còn khá ít ỏi, chưa xứng tầm với tên tuổi của một nhà thơ có vai trò to lớn lưu giữ hình ảnh bức

tranh quê cùng những giá trị văn hoá cổ truyền của quê hương làng cảnh Việt Nam một cách chân thực, sinh động, hồn nhiên,…Do vậy việc khám phá thế giới nghệ thuật thơ của Anh Thơ không chỉ giúp người nghiên cứu khẳng định về một phong cách thơ khá đặc sắc mà còn xác định vị trí và những đóng góp của nữ sĩ trong tiến trình thơ ca Việt Nam hiện đại

Đến với thế giới nghệ thuật thơ Anh Thơ cũng là dịp để tác giả luận văn nâng cao hiệu quả của công tác nghiên cứu cũng như giảng dạy môn văn học trong trường phổ thông

Thế giới nghệ thuật thơ Anh Thơ cần được nhìn nhận, nghiên cứu từ góc

độ một chỉnh thể nghệ thuật với những quy luật vận động nội tại của nó, chứ không phải nhìn nhận trong sự riêng biệt tách rời giữa hình thức với nội dung, cũng không phải chỉ là một hiện tượng xã hội lịch sử đơn thuần… Tìm hiểu thế giới nghệ thuật chính là đi vào tìm hiểu cấu trúc lôgíc bên trong, sự kết hợp hài hoà biện chứng giữa nội dung và hình thức nghệ thuật; từ đó góp phần xác định đúng vai trò vị trí và những đóng góp vào diễn trình thơ ca Việt Nam hiện đại của nữ sĩ Anh Thơ

2 Lịch sử vấn đề

Anh Thơ là một trong số tác giả nữ hiếm hoi sớm khẳng định được bản sắc của mình Với sức sáng tạo bền bỉ và một tình yêu tha thiết, Anh Thơ đã sống trọn vẹn với sự nghiệp văn chương của mình và để lại cho nền thơ ca Việt nam

hiện đại hàng chục tập thơ lớn nhỏ như: Bức tranh quê 1939; Hương xuân 1944;

Kể chuyện Vũ Lăng 1957; Theo cánh chim câu 1960; Lệ sương 1995;… mỗi tập

thơ đều có dấu ấn riêng và đều là những đối tượng nghiên cứu có giá trị

Qua quá trình khảo sát, người viết nhận thấy có khá nhiều những bài viết, những bài nghiên cứu về Anh Thơ Trong cuốn Thi Nhân Việt Nam, tác giả Hoài

Thanh, Hoài Chân đã dành cho Anh Thơ một vị trí trang trọng “thơ của người

biệt hẳn một lối… cảnh trong thơ bất tất phải mênh mông, một cái vỏ ốc đủ khiến người ta nghe cả tiếng sóng biển rì rào” [18-T190]

Trong bài viết Những gương mặt những câu thơ tác giả Ý Nhi cũng nhấn mạnh đến sự độc đáo và chân thực trong thơ của Anh Thơ Với Bức tranh quê,

Anh Thơ đã đóng góp vào thơ Việt một giọng thơ độc đáo, một hồn thơ chân thực… Anh Thơ có thể khiến người đọc sửng sốt trước những câu thơ tả cảnh quê đẹp đến lạ lùng”

Trong Thơ Mới bình minh thơ Việt Nam hiện đại tác giả Nguyễn Quốc Tuý cũng đã khẳng định: Anh Thơ là một nhà thơ tiêu biểu với đề tài nông thôn

và cảnh sắc làng quê

Trong bài Về Thơ mới nhà thơ Huy Cận cũng đã khẳng định sự gắn bó với cội nguồn dân tộc trong Chùa hương của Nguyễn Nhược Pháp và Bức tranh quê

của Anh Thơ

Trong cuốn Nữ sĩ Anh Thơ mùa hoa đồng nội tác giả Hà Minh Đức cũng

đã đưa ra những vấn đề nghiên cứu, ghi chép vô cùng có giá trị về nữ sĩ Anh Thơ

Phê bình bình luận văn học của Vũ Tiến Quỳnh, đề cập đến các nhà thơ

tiêu biểu trong đó có Anh Thơ Công trình nghiên cứu này cho ta thấy vai trò, vị trí của Anh Thơ trong hành trình thơ nữ Việt Nam và những nét cơ bản nhất về con người, cuộc đời cũng như những tác phẩm tiêu biểu của Anh Thơ trước năm

1945

Trong cuốn Tủ sách văn học nhà trường Lâm Quế Phong cũng đã tập hợp

những bài nghiên cứu về tác giả Thơ Mới trong đó có Lưu Trọng Lư, Tế Hanh, Anh Thơ…

Gần đây ta thấy một số luận văn viết về Anh Thơ như: Bức tranh quê

trong thơ Bàng Bá Lân, Đoàn Văn Cừ, Anh Thơ của Nguyễn Thị Bình; Dấu ấn văn hoá dân gian trong thơ Bàng Bá Lân, Đoàn Văn Cừ, Nguyễn Nhược Pháp”

của Lê Thị Thanh Yên; Nét đẹp văn hoá làng quê qua sáng tác của 4 nhà thơ

Nguyễn Bính, Đoàn Văn Cừ, Bàng Bá Lân, Anh Thơ thuộc phong trào Thơ Mới

Việt Nam(1930-1945) của Cao Thị Hảo; Phong cách nghệ thuật Anh Thơ của

Đó là lí do người viết mạnh dạn lựa chọn đề tài: Thế giới nghệ thuật thơ Anh

Thơ cho luận văn thạc sĩ của mình

3 Đối tƣợng, mục đích, phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tƣợng nghiên cứu

Luận văn đi sâu nghiên cứu những vấn đề thuộc thế giới nghệ thuật thơ Anh Thơ

3.3 Mục đích nghiên cứu

Người viết nhằm chỉ ra những phương diện tạo nên thế giới nghệ thuật thơ Anh Thơ Đó là những vấn đề thuộc: Hình tượng cơ bản nhân vật trữ tình; Thời gian và không gian nghệ thuật và phương thức biểu đạt

Thông qua việc mô tả thế giới nghệ thuật thơ Anh Thơ người viết hướng tới sự khẳng định những đặc điểm nổi bật thuộc về thi pháp, phong cách và vị trí của nữ sĩ trong dòng chảy của thi ca Việt Nam hiện đại

4 Phương pháp nghiên cứu

Thực hiện đề tài Thế giới nghệ thuật thơ Anh Thơ, chúng tôi sử dụng một

số phương pháp nghiên cứu chính sau đây:

4.1 Phương pháp phân tích

Việc khám phá nghệ thuật thơ Anh Thơ là để tiếp cận với thế giới thơ, thế giới hình tượng và thế giới trữ tình Vì thế, phương pháp phân tích văn học được vận dụng nghiên cứu chủ chốt Với phương pháp nay, chúng tôi khai thác, phân tích, lí giải những hiện tượng nghệ thuật trong thơ Anh Thơ như cách thức vận dụng từ ngữ, xây dựng hình ảnh, vận dụng thể thơ, nhịp điệu câu thơ Trên cơ sở

ấy, chúng tôi dễ dàng phát hiện giá trị thẩm mĩ của những yếu tố này

4.2 Phương pháp so sánh

Để khám phá nghệ thuật thơ Anh Thơ, trong luận văn này, chúng tôi sử dụng phương pháp so sánh lịch đại và đồng đại Nếu phương pháp so sánh lịch đại giúp chúng ta nhận rõ sự vận động và phát triển của nghệ thuật thơ, thấy được sự kế thừa và cách tân của các yếu tố nghệ thuật trong thơ Anh Thơ thì phương pháp đồng đại giúp chúng tôi nhận thức sâu sắc đặc diểm nổi bật của thế giới nghệ thuật thơ Anh Thơ, tìm ra nét khu biệt trong thế giới nghệ thuật thơ Anh Thơ

4.3 Phương pháp tiếp cận thi pháp học

Sự nghiệp thơ ca của Anh Thơ là một cấu trúc hệ thống sống động, một chỉnh thể toàn vẹn Do đó, trong quá trình triển khai luận văn, song song với

phương pháp so sánh và phân tích, chúng tôi vận dụng phương pháp tiếp cận thi pháp học để phân tích và giải mã các chi tiết, các cấp độ của yếu tố nghệ thuật và xem xét mối quan hệ của chúng trong cấu trúc của chỉnh thể nghệ thuật Phương pháp này còn giúp chúng tôi có một cách nhìn đầy đủ chính xác về thế giới nghệ thuật thơ Anh Thơ

4.4 Phương pháp thống kê

Thế giới nghệ thuật thơ Anh Thơ là một chỉnh thể nghệ thuật Chúng tôi

sử dụng phương pháp thống kê để xác định được hình tượng nghệ thuật đặc sắc

và phát hiện những thủ pháp nghệ thuật thơ Anh Thơ, sử dụng trong quá trình nghiên cứu Đây là phương pháp cần thiết để chúng tôi khảo sát, thống kê, tìm hiểu tần số xuất hiện chi tiết, yếu tố từ ngữ, hình ảnh và đặc trưng thế giới nghệ thuật thơ Anh Thơ

Ngoài ra luận văn chúng tôi ứng dụng một số vấn đề lý thuyết liên quan đến đề tài như: mỹ học tiếp nhận, phong cách học,…

5 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, tài liệu tham khảo, kết luận, luận văn gồm có ba chương chính sau:

Chương I: Hình tượng cái Tôi trữ tình và một số kiểu nhân vật trữ tình khác

Chương II: Không gian và thời gian nghệ thuật trong thơ Anh Thơ

Chương III: Phương thức biểu hiện trong thơ Anh Thơ

CHƯƠNG I: HÌNH TƯỢNG CÁI TÔI TRỮ TÌNH VÀ MỘT SỐ KIỂU NHÂN VẬT TRỮ TÌNH KHÁC

1.1 Hình tượng cái tôi trữ tình trong thơ Anh Thơ

Trong phương thức trữ tình, cái tôi trữ tình chiếm một vị trí đặc biệt quan trọng Hình tượng cái tôi trữ tình chính là sự hoá thân của người nghệ sĩ trước những rung cảm mãnh liệt bắt nguồn từ hiện thực đời sống Cái tôi trữ tình vì vậy bao giờ cũng mang dấu ấn tâm hồn, nhân cách và cả tính cách của người nghệ sĩ Cái tôi ấy được sáng tạo vừa là để thể hiện con người tác giả, vừa thể hiện những vấn đề khái quát nằm ngoài phạm vi nhỏ hẹp của tác giả Cái tôi trữ tình là cái tôi của chính nhà thơ được nghệ thuật hoá, là một thế giới các cung bậc cảm xúc phong phú và phức tạp

Trong sáng tác của các nhà Thơ Mới, Anh Thơ đã tìm cho mình một giọng điệu riêng, một bản sắc và một lối đi riêng Hình tượng cái tôi trữ tình trong thơ

nữ sĩ được tạo nên không chỉ từ bức tranh cuộc sống sinh động, hồn nhiên ,bình

dị với những hội hè đình đám, những phong tục lễ hộicổ truyền ở chốn làng quê thôn ổ mà cái tôi trữ tình của Anh Thơ còn được phơi trải qua cái nhìn hiện thực

về con người và cuộc sống trong khói lửa chiến tranh, cũng như cuộc sống bề bộn thường nhật đầy duyên nợ

Tất cả đều hé mở cho ta thấy một đời sống nội tâm vô cùng phong phú và không kém phần nhạy cảm của nhà thơ nữ tài hoa này

1.1.1 Cái tôi tha thiết với cảnh sắc thiên nhiên

Trong sáng tác của các nhà Thơ Mới, nữ sĩ Anh Thơ đã tìm cho mình một lối đi riêng, hình tượng cái tôi trữ tình trong thơ nữ sĩ được tạo dựng lên từ bức tranh cuộc sống xung quanh sinh động, hồn nhiên nhưng rất bình dị, chân chất, mộc mạc Với những hội hè đình đám, những phong tục lễ hội cổ truyền ở miền Bắc, với cái nhìn hiện thực về con người trong chiến tranh, cách mạng, hình

tượng cái tôi trữ tình trong thơ Anh Thơ được “thai nghén” và “sản sinh” ra từ

cuộc đời thơ đầy trông gai, duyên nợ

Thiên nhiên vạn vật tự ngàn xưa đã trở thành những người bạn tâm tình của thi nhân kim cổ.Tình cảm tha thiết và gắn bó dành cho cảnh sắc thiên nhiên của nữ sĩ Anh Thơ không nằm ngoài niềm cảm khái chung ấy Bằng một tâm hồn tinh tế, một trái tim nhạy cảm và một nét bút tài hoa giàu nữ tính Anh Thơ

đã trải lên thế giới thi ca của mình một thế giới cảnh vật dung dị, với một vẻ đẹp thuần khiết mộc mạc và gợi nhiều phần say đắm

Trước Cách mạng tháng Tám, trong tập Bức tranh quê, cảnh sắc thiên

nhiên đã được khúc xạ qua tâm hồn đầy nữ tính và được tái hiện vô cùng chân

thực Đến với tác phẩm Chiều xuân ta như được cùng thi sĩ đắm chìm trong

khung cảnh êm đềm, thơ mộng, qua hình ảnh của những làn mưa xuân rắc bụi trên những triền đê vắng, những chòm xoan se mình tím ngắt trong làn gió nhẹ

Mưa đổ bụi êm êm trên bến vắng

Đò biếng lười nằm mặc nước sông trôi Quán tranh đứng im lìm trong vắng lặng Bên chòm xoan hoa tím rụng tơi bời

(Chiều xuân) Cảnh sắc thiên nhiên trong thơ Anh Thơ chẳng cần phải mênh mông, rộng lớn Anh Thơ để trái tim mình hoà vào cảnh đất trời của đồng bằng Bắc Bộ qua những hình ảnh rất dung dị, mộc mạc: một ít hoa mướp, một lũ chuồn chuồn nhớ nắng ngẩn ngơ,… vậy mà đã gợi lên cái không khí của một mùa trời đất đang đi

Hoa mướp rụng từng đoá vàng rải rác

Lũ chuồn chuồn nhớ nắng ngẩn ngơ bay

Thiên nhiên cảnh vật luôn chuyển mình trong sự đắp đổi bốn mùa xuân,

hạ, thu, đông,… mỗi mùa lại được Anh Thơ cảm nhận ở một góc nhìn, một điểm nhìn riêng với những xúc cảm và tâm trạng đa dạng

Mỗi độ xuân về, tiết thì mùa xuân ở làng quê Bắc Bộ lại mang một nét rất đặc trưng Cỏ cây hoa lá đang chuyển mình lên những chồi hẹn nhú, cũng là lúc lòng người lâng lâng thư thái hoà vào thiên nhiên tạo vật Không phải ngẫu nhiên

mà Anh Thơ sáng tác đến tám bài về mùa xuân như: Đêm ba mươi Tết; Chiều ba

mươi Tết; Ngày Tết; Ngày xuân; Chiều xuân; Đêm trăng xuân; Chợ ngày

xuân; Điều đó thể hiện niềm khao khát giao hoà trong bầu không khí ắp đầy xuân sắc, xuân tình của nữ sĩ

Với tác phẩm Chiều xuân Anh Thơ đưa người đọc trở về gần gũi hơn với

thiên nhiên thân thuộc của chốn hương thôn:

Ngoài đường đê cỏ non tràn biếc cỏ Đàn sáo đen sà xuống mổ vu vơ Mấy cánh bướm rập rờn trôi trước gió

Lũ trâu bò thong thả cúi ăn mưa

(Chiều xuân) Trên triền đê vắng xanh biếc màu cỏ non, những đàn sáo vu vơ mổ hạt, lũ trâu bò đang thong thả gặm cỏ trong làn mưa bụi….tất cả cảnh vật ấy gợi lên một bức tranh chiều quê thật yên ả, thanh bình trong tiết xuân sang

Vẫn một tâm trạng nhẹ nhàng và thư thái, Anh Thơ tiếp tục đưa người đọc đến với những đêm trăng xuân huyền ảo với cánh đồng lặng lẽ trong sương mù, khóm tre xanh rì rào trong gió, làn mưa xuân như dệt tơ vàng dưới ánh trăng

Đồng lặng lẽ sương mù buông bát ngát

Ao âm thầm mây tới ngập mênh mang Gió im vắng tự từng không man mác Mưa bay trăng nhè nhẹ dệt tơ vàng

(Đêm trăng xuân) Mùa xuân không chỉ là mùa vui, mùa hội hè mà còn là mùa của hạnh

phúc, mùa của hẹn hò Trong bài Đêm xuân Anh Thơ đã lồng trong khung cảnh

của một bầu trời đêm rộng rãi, với khóm tre già đợi gió, với tàu chuối láng mình dưới ánh trăng,và hình ảnh con người cũng say sưa cùng tạo vật

Ngoài đồng vắng trời đêm mà che nón?

Có hai người đi lẻn tới nương dâu

Và co cả một đôi đom đóm Bay dập dìu như muốn phải lòng nhau

(Đêm xuân) Đom đóm có đôi và con người cũng có đôi Cảnh sắc đêm xuân thật trữ tình, con người không chỉ đến với thiên nhiên mà còn đến với tình yêu Dường như Anh Thơ cũng đang để lòng mình hoà vào với men say của đất trời, của vạn vật và lòng người vậy

Trong cảm xúc thẩm mĩ của các thi nhân mùa hạ hầu như chưa phải là nguồn thi hứng lớn Song với nhà thơ Anh Thơ, bức tranh mùa hạ lại được cảm

nhận và miêu tả khá đặc sắc Nữ sĩ có tới bảy bài thơ viết về mùa hạ: Vào hè;

Sáng hè; Trưa hè; Chiều hè; Đêm hè;… Ở bài thơ nào Anh Thơ cũng phát hiện

được vẻ đẹp phong phú của mùa hè

Trời trong biếc không qua mây gợn sóng Gió nồm nam lộng thổi cánh diều xa Hoa lựu nở đầy một vườn đỏ nắng

Lũ bướm vàng lơ đãng lướt bay qua

(Trưa hè) Qua ngôn ngữ và hình ảnh thơ, người đọc cảm nhận được bức tranh tươi vui của mùa hạ qua khoảng không gian cao xanh rộng lớn với những đám mây gợn song, với cánh diều vi vu, với lũ bướm vàng lơ đãng chập chờn bay trước gió, với những bong hao lựu đỏ nắng trong vườn… Đằng sau bức tranh ấy là một cái tôi say mê, tha thiết của Anh Thơ trước thiên nhiên tạo vật Phải rất yêu thiên nhiên thì nữ sĩ mới có thể cảm nhận được bức tranh cảnh vật dung dị mà

đáng yêu đến vậy Qua thơ Anh Thơ, người đọc có thể thấy được một cái tôi tinh

tế và nhạy cảm, vui với niềm vui cảnh vật, buồn với nỗi buồn cảnh vật Đúng như nhà thơ từng tâm sự: “ Tôi muốn tôi với cảnh vật là một Cảnh vật vui tôi vui, cảnh vật buồn tôi buồn"

Cảnh sắc thiên nhiên trong con mắt quan sát tỉ mỉ của Anh Thơ được hiện

lên vô cùng chân thực như nó vốn có Với bài Vào hè Anh Thơ đã miêu tả được

cái oi nồng, nóng nực của một vườn cây lặng gió, với tiếng quốc gọi chiều khắc khoải đến nao lòng

Nắng đã rực cây vườn im thở gió Ngõ đầy ruồi vắng bóng bướm ong qua Tiếng quốc gọi chiều chiều vang bụi cỏ

Và chiều chiều đom đóm rủ nhau ra

(Vào hè) Khi đất trời chuyển sang thu, khi hoa mướp rụng báo hiệu mùa hè đã hết Anh Thơ lại cảm nhận thiên nhiên, cảnh vật trong một nỗi buồn man mác

Gió mây nổi bờ tre buồn xáo xác Trên ao bèo tàn lụi nước trong mây Hoa mướp rụng từng đoá vàng rải rác

Lũ chuồn chuồn nhớ nắng ngẩn ngơ bay

(Sang thu)

Có thể nói mùa thu của Anh Thơ không còn là những hình ảnh điển hình của cổ thi khi viết về tiết thu:

Ngô đồng nhất diệp lạc Thiên hạ cộng tri thu

Thay vào đó là những hình ảnh rất chân thực của làng quê đất Việt, với một hồ quê sâu đậm ẩn chứa trong cảnh vật đời thường Anh Thơ tìm được cảm hứng ngay từ những khung cảnh bình thường không mĩ lệ hoá nhưng vẫn tìm

đựoc cái đẹp trong sự bình dị “Phải sống với hồn của cảnh vật thì mới tả được cái hồn của cảnh” (41, T112)

Trong bốn mùa Xuân, Hạ, Thu, Đông, có lẽ mùa Đông là mùa các thi sĩ ít viết hơn cả Còn đối với Anh Thơ, những cơn gió heo may lành lạnh, những áng sương lan toả trong không gian cũng trở mình đi vào trong thơ như một điều rất

đỗi tự nhiên Trong tác phẩm Đêm trăng đông Anh Thơ đã lột tả được hết cái

mênh mang lạnh lẽo của ánh trăng, cái xáo xác của tiếng vạc kêu, cái lạnh lẽo của vườn hoa cải

Đêm trăng lạnh sương mù bay nhẹ thoảng Trời trong ao yên lặng ngập đầy mây Khắp vườn cải trăng vàng hoa lấp loáng Muôn cánh rờn nhè nhẹ song hương bay

(Đêm trăng đông) Trở về với cảnh sắc thiên nhiên chốn hương thôn, ngắm nghía, quan sát chắt chiu từng cảnh đẹp nhỏ bé nhất, những trang thơ của nữ sĩ đã để lại trong lòng độc giả thật nhiều ấn tượng đẹp Trước cách mạng, thiên nhiên trong thơ Anh Thơ không phải là những bức tranh rộng lớn hoành tráng như cổ thi mà rất đỗi bình dị, mộc mạc Niềm giao cảm, giao hoà với thiên nhiên tạo vật xuất phát

từ tình yêu nồng nàn của thi sĩ với cuộc sống Anh Thơ như muốn thoả thuê trong không khí ngát hương hoa cau, hoa sói,…lũ chim gà quấn quít quanh chân, được xem chúng ăn, được nhìn chúng bay lượn

Cảm nhận thiên nhiên không chỉ bằng ánh mắt, bằng tai nghe mà dường như Anh Thơ bằng tất cả các giác quan của mình Vậy nên chỉ một cánh én, một chút mưa xuân giăng mắc trên những triền đê vắng cũng đủ gợi cho người đọc cảm giác về một bức tranh thanh bình, yên ả song cũng ắp đầy xuân sắc, xuân tình Chỉ một tiếng chim tu hú vọng về cũng đủ để gợi một mùa hè rực nắng với bao kỉ niệm đẹp của một thời tuổi trẻ… chỉ một chiếc lá lìa cành, một chiếc mo

cau rụng vội góc vườn, một khóm chuối mơ mạng trong sương sớm cũng làm nên một đêm rằm tháng tám của tiết trời thu

Trời trong sáng, trăng tròn lơ lửng gió Đồng mờ sương khóm chuối lặng mơ màng Những ao biếc ngâm sao đầy nước tỏ Bụi tre ngà lơi lả uốn lưng cong

(Rằm tháng tám) Thiên nhiên, cảnh vật trong thơ Anh Thơ được cảm nhận và miêu tả với những tâm trạng và hành động giống như con người vậy Đến với thế giới nghệ thuật thơ Anh Thơ, người đọc không khỏi ngỡ ngàng trước nỗi tủi hờn cô độc của những con đò hay những triền đê vắng, không khỏi nao nao trước tiếng trở mình của rặng tre già

Trời quang quẻ đêm nay không mưa nữa Nước trong ngòi chảy tắm mấy ngôi sao Tàu chuối láng che mặt trăng xấu hổ Khóm tre già đợi gió đứng ven ao

Những bức tranh thiên nhiên trong thơ Anh Thơ từ một bờ cỏ non, một đồng lúa chín, một cánh cò sải rộng đều chứa đựng những khát khao sống và yêu đương của một tâm hồn thiếu nữ muốn thoát ra khỏi những ràng buộc nặng nề của xã hội đương thời vậy nên mỗi bài thơ đều được viết ngay tại chỗ ,tác giả như bưng được cái hữu hình lẫn cái vô hình của khung cảnh mà đặt lên trang giấy

Đến với cảnh sắc thiên nhiên trong Bức tranh quê ta cảm nhận đủ đầyt

nỗi lòng yêu dấu tha thiết của Anh Thơ đối với làng quê, xứ sở

Sau cách mạng tháng Tám cái tôi trữ tình của Anh Thơ lại rung động trước vẻ đẹp thiên nhiên dưới một sắc độ khác, từ những cảnh vật bình dị của làng quê cổ truyền Việt Nam, Anh Thơ đến với những bức tranh hùng vĩ của

khung cảnh núi rừng, biển rộng trong khói lửa chiến tranh Qua ngôn ngữ thơ ta thấy được cái tôi trữ tình thật sự rung cảm trước vẻ đẹp của thiên nhiên đất nước Cũng viết về mùa xuân nhưng khác với cảnh sắc mùa xuân của làng quê Bắc Bộ, cảnh sắc mùa xuân trên những nẻo đường kháng chiến cũng đựoc cảm nhận và miêu tả với những nét đặc sắc riêng

Đồng Hới trưa xuân vào giấc ngủ Hoa hồng ngai ngái nắng lơi lơi Cát vàng lấp lánh vàng im ả Dứa rủ bờ xanh đợi gió khơi

Thiên nhiên cảnh vật trong thơ Anh Thơ không đơn thuần là những bức tranh phong cảnh mà đã hoà nhập vào cuộc sống và kháng chiến Bóng chuối cũng trở thành bóng lá nguỵ trang, trở thành niềm khích lệ, thành tiếng gọi cổ vũ trong chiến đấu

Phải đây hàng lá nguỵ trang

Từ nơi êm ả góc vườn toả ra Đầu hôm chuối bỗng đi ra Dọc con đường trống bến phà vòng quanh

Cứ lên đi hỡi các anh

Có em che bong thênh thênh rặng dài

(Bóng chuối) Trước cách mạng Anh Thơ từng trải lòng mình trước tiếng sao diều vi vu, đàn trâu thủng thỉnh gặm cỏ hay cánh đồng lúa vàng chín rộ,… Sau cách mạng vẫn là bông lúa ấy, nương ngô ấy,… nhưng được mở ra nhiều chiều, nhiều vùng miền khác nhau Đó là cánh đồng đẹp như một bức tranh

Gió qua nương ngô phây phẩy Bên con trâu gặm cỏ ngon lành

(Những con chỉ đỏ)

Tôi đứng ngắm nương đồi thoai thoải Xanh xanh tít tắp màu xanh trải Những búp tơ nõn óng mượt mà Những búp chè xuân chát ngọt, thơm hoa

(Tiếng hát hái chè) Những câu thơ gợi ra trước mắt độc giả một không gian mênh mang, rộng lớn, tít tắp một màu xanh của những nương chè, màu xanh của cuộc sống của niềm tin và hy vọng, màu xanh của mùa thu hoạch, của mùa bội thu

Được đi nhiều, được ghi dấu chân mình trên rất nhiều vùng miền Tổ quốc

ở đâu đâu nữ sĩ Anh Thơ cũng luôn dành cho cuộc sống thiên nhiên một tình

cảm tha thiết và gắn bó lạ thường Một buổi chiều đứng ở Rừng cau Sơn Lĩnh tác

giả không chỉ cảm nhận được hết vẻ đẹp của những rặng cau mọng quả mà còn ghi lại được cái vươn mình trong khu vườn sáng nắng lẫn sức sống mãnh liệt của chúng

Cây đã vươn mình, rừng sang nắng Ngàn ngàn lớp lớp vút sao trời Quả tròn mọng gặp duyên trầu thắm Nhuộn đỏ môi hồng sơn nữ ơi

(Rừng cau Sơn Lĩnh) Phong cảnh thiên nhiên được mô tả trong thơ Anh Thơ muôn hình vạn trạng đầy sức sống Đó là biểu tượng nên thơ hùng vĩ của đỉnh Phan xi păng mây

mù muôn thủa, với ruộng bậc thang lớp lớp, với những rặng Sa Mu che kín một khoảng trời Sa Pa

Lên cao thế xe ơi từng chóp núi Rặng Sa Mu cụp ngọn đứng in trời

Sa mu có nghe trái tim ta mát rượi Giữa mây ngàn thấp thoáng suối reo vui

(Dưới rặng Sa Mu)

Bước chân đến Tây Nguyên, nữ sĩ ghi lại được vẻ đẹp tươi nguyên, hoang

sơ với những chú voi lững thững về bản, có bắp có khoai chất đầy nhà và đặc biệt là một màu xanh trải dài vô tận

Xanh trời, xanh núi, xanh mây Tiếng tre đâu vẫn xanh đầy mênh mông Cầu vàng hay mảnh trăng cong

Mái lầu vương giả chìm trong hồ chiều

(Trên hồ Lak)

Đến với Bài thơ dương liễu ta như đang thấy một cái tôi của Anh Thơ say

sưa, vui sướng trong tiếng thốt lên đầy ngỡ ngàng trước vẻ đẹp của biển xanh của sóng biếc, của ánh trăng vàng

Tôi đi trên động xanh dương liễu Gió rì rào gọi những sóng khơi xa Biển trào trăng mênh mông vàng dịu Nghe ngát trời, cây biếc lời thơ

(Bài thơ dương liễu)

hoặc Ôi sung sướng! màu xanh ta trải

Từ đèo ngang trắng lộng mây buông Viền quốc lộ theo đường chim sải Đan rèm thưa thấp thoáng bóng buồm

Đứng giữa hải đảo nghìn trùng, Anh Thơ đã phát hiện ra một vẻ đẹp thật dung dị, mộc mạc và đầy thú vị của một cây chanh trên chóp đảo đá lô nhô từ đó liên tưởng đến hương tóc cô gái quê gội sáng:

Tôi đứng cạnh cây chanh trên chóp đảo Dưới chân tôi biển lặng soi gương Những đảo đá lô nhô những dáng buồm

Bàn tay ai nhanh nhanh qua lưới cá Nắng tráng pha lê bốn trời rực rỡ

Lá chanh thơm khe khẽ vị hương nào?

Từ bờ tre, khóm lúa, nước trong ao Hay hương tóc cô gái quê gội sáng

(Hoa chanh trên đảo) Như vậy với sự đam mê và niềm khát khao giao cảm với thiên nhiên,thơ Anh Thơ luôn dồi dào chất liệu hiện thực, tạo nên hình tượng tạo vật sinh động, muôn sắc nghìn hương Anh Thơ cảm nhận hình tượng cuộc sống không chỉ bằng thị giác hay thính giác mà dường như bằng cả tấm lòng khao khát giao hoà, giao cảm mãnh liệt Anh Thơ mê say hoà nhập hoàn toàn vào cảnh vật, đất trời

và cuộc sống sôi động để nói lên cái cốt lõi bên trong của cuộc sống Cho nên hình ảnh thiên nhiên, vạn vật được hiện lên thật sinh động, tươi nguyên, hồn hậu

và vô cùng chân thực

1.1.2 Cái tôi gắn bó với cuộc sống lao động đời thường

Quá trình sáng tác là quá trình cái tôi trữ tình của tác giả tìm tòi ghi chép lại những cảnh đẹp của quê hương đất nước một cách đầy tinh tế Qua những chi tiết nhỏ, nhà thơ say sưa dẫn người đọc đi từ cảnh đẹp này đến cảnh đẹp khác, từ những không gian này đến không gian khác Trước cách mạng tháng Tám, Anh Thơ quan tâm đến cuộc sống dung dị, chân quê với những hoạt động lao động và sinh hoạt của những người dân chốn hương thôn Sau cách mạng, có dịp đi trên những nẻo đường kháng chiến, cái tôi của Anh Thơ thực sự trải lòng với cuộc sống gian khổ mà rất đỗi vinh quang, hoà vào niềm vui của con người khi được làm chủ cuộc đời

Trước hết cuộc sống sinh hoạt đời thường được Anh Thơ nhắc đến là những công việc lao động đồng áng rất đỗi dung dị mà không kém phần lãng mạn

Ngoài đồng lúa một vài cô tát nước

Múc trăng lên theo tiếng hát mơ màng Thấp thoáng bóng trên sông đào phía trước Bọn trai làng bơi tắm nói cười vang

(Đêm hè) Dưới ánh trăng mùa hạ, bức tranh quê hiện lên thật vui vẻ, huyền dịu Những cô thôn nữ tát nước dưới đêm trăng, bon trai làng bơi tắm vui vẻ, nói cười vang Hình ảnh người lao động bình dị không chỉ gắn liền với công việc đồng áng, các sinh hoạt văn hoá làng xã mà còn gắn liền với những biến thái về cuộc đời mưa nắng sương gió dãi dầu

Một bức tranh làng quê, đồng quê chân chất, hồn hậu hiện hình Anh Thơ cũng rất độc đáo khi miêu tả cô gái tát nước đêm trăng Hình ảnh “múc trăng lên theo tiếng hát mơ màng” khiến người đọc liên tưởng đến câu ca dao

Hỡi cô tát nước bên đàng Sao cô múc ánh trăng vàng đổ đi

Ánh trăng vô hình kia nào ai có thể nắm bắt được ấy thế mà các cô thôn

nữ trong thơ Anh Thơ lại múc ánh trăng vàng theo tiếng hát Cách so sánh ấy thật độc đáo vừa gợi được hình ảnh, vừa tạo được cảm xúc cho người đọc: trong những đêm trăng họ vừa tát nước vừa hát đối đáp với nhau khiến cho công việc trở nên nhẹ nhàng hơn và thời gian như trôi nhanh hơn dưới từng gầu nước chứa ánh trăng

Cuộc sống nơi làng quê luôn bị thiên tai đe doạ hết hạn hán thường xuyên đến đồng khô cỏ cháy Bên cạnh niềm vui trong lao động, những người dân quê còn thể hiện nỗi buồn khi mùa màng thất bát

Rồi chiều đến khi mặt trời lặn đỏ Mây phương đoài tắm rực một bên sông Các cô gái đưa nhau thăm ruộng cỏ Cuốn dây gầu chán nản tát đồng không

(Đại hạn)

Hình ảnh những cô thôn nữ đi thăm ruộng cỏ dưới cái nắng cháy của mặt trời lặn đỏ, Anh Thơ đã vẽ nên bức tranh nhọc nhằn của người dân quê dưới những cơn mưa giông tầm tã, xối xả

Trong làng xóm mái nhà bay tốc mái Gió xoáy vòng đẩy rạt luỹ tre xanh Những đàn bà chạy mưa về hớt hải Váy phập phồng theo nhịp bước chân nhanh

Hình ảnh luỹ tre xanh bị gió xoáy rạt, hình ảnh người đàn bà trú cơn giông, ướt át, hớt hải váy phập phồng theo bước chạy đã lột tả vô cùng chân thực cuộc sống đời thường

Đến với bức tranh cuộc sống sinh hoạt chốn ruộng đồng thôn quê, thật thiếu sót khi trong bức tranh quê tươi đẹp ấy lại thiếu đi những ngày bội thu Về với ruộng đồng nông thôn vào mùa gặt, Anh Thơ đã miêu tả thật chi tiết hình ảnh những cánh đồng trĩu vàng bông lúa từng cánh cò trắng bay lượn giữa bầu trời và đặc biệt là được hoà quyện vào không khí nhộn nhịp khẩn trương của những người nông dân

Trong đồng lúa tươi vàng bông rủ chín Những trai tơ từng bọn gặt vui cười Cùng trong lúc ông già che nón kín Ngồi đầu bờ, hút thuốc thở từng hơi

(Chiều hè) Ngày gặt đã trở thành ngày hội của làng quê với với tiếng nói cười ríu rít Trên những cánh đồng tươi vàng lúa chin, niềm vui sướng hạnh phúc như đang tràn ngập khắp mọi gương mặt của những chàng trai cô gái vừa gặt lúa vừa rôm

rả chuyện trò, những cụ già đang khoan thai nghỉ giải lao, thong thả hút thuốc Thật hạnh phúc và bình yên Phải là người nhà quê, đang sống giữa cảnh quê mới hiểu và chia sẻ với những nỗi vất vả của người dân quê, phải nhập thân vào

cuộc sống lao động nơi đồng áng thì Anh Thơ mới viết những vần thơ mộc mạc

mà chân thực đến thế

Trong bức tranh cuộc sống thường nhật của làng quê Việt Nam, con người chân quê không chỉ được miêu tả qua những công việc chốn đồng áng, ruộng vườn mà còn được hiện hữu qua những cảnh hội hè đình đám bên cây đa, bến nước, sân đình Rằm tháng bảy, rằm tháng tám, tết mùng năm, chiều ba mươi Tết, tất cả được Anh Thơ miêu tả vô cùng chi tiết và sống động

Không khí náo nức vui tươi của lòng người và tạo vật trong tiết xuân thì được Anh Thơ tái hiện thật sắc nét

Chùa mở hội người làng nô nức tới Trong khói trầm trong ánh nến xôn xao Các bô lão yếm hồng khoe tươi mới Các cô nàng khuyên bạc sáng như sao

(Đêm rằm tháng giêng) Các bô lão trong những chiếc áo mới, các cô nàng xúng xính với đôi khuyên bạc, bác cung văn cao giọng nhịp tô đàn, lũ trai tơ rộn rịp ra vào, tếu táo tinh nghịch trêu đùa các cô gái dâng hoa, dâng lễ Cảnh chùa chiền trong đêm xuân thật thanh thoát, tôn kính trong làn khói trầm mờ ảo

Trong những mùa vụ và tiết khí khác nhau, cư dân nông nghiệp ở nước ta

từ ngàn xưa đã đặt ra những ngày tết khác nhau: tết Đoan Ngọ, tết Nguyên đán, tết Hàn thực, tết Trung thu,…ngày tết nào cũng có những nét đặc sắc riêng, độc đáo và không kém phần sâu sắc

Trong ngày tết Đoan Ngọ người Việt Nam có tục ăn tết giết sâu bọ Theo quan niệm xưa vào giữa mùa hạ tiết trời oi bức cũng là thời điểm sâu bênh sinh sôi nảy nở Vì vậy những ngày này việc ăn rượu nếp, sơn móng tay bằng lá thuốc, ăn mận, ăn đào, tắm nước giếng sẽ khiến cho rôm sảy lặn hết, diệt trừ được sâu bọ và bênh tật

Gà mới gáy trời còn chưa sáng rõ Tiếng người rao rượu nếp đã vang đường Chợt thức giấc gọi nhau trừ sâu bọ

Khắp chốn làng rộn rịp dậy trong sương

(Tết Đoan ngọ) Như vậy chỉ bằng một vài nét phác thảo, Anh Thơ đã gợi dậy được nét đẹp trong đời sống văn hoá của cư dân nông nghiệp

Một trong những lễ hội cổ truyền có sức sồng mãnh liệt nhất từ xưa đến nay trong đời sống dân tộc chính là tết Nguyên đán Sau một năm vất vả trong công việc đồng áng, những người dân quê lại hoà vào trong khí tiết mùa xuân của vạn vật, đất trời Trong làn mưa xuân đổ xuống sân vôi là tiếng nổ của tràng pháo, là mùi trầm hương ngan ngát trên bàn thờ tổ tiên, là không khí tíu tít vui

mừng bên mâm cỗ ,…

Trước cổng làng chòm nêu vừa thức gió Bụi mưa phùn đã đổ xuống sân vôi Tràng pháo chuột đua nhau đì đạch nổ Xác giấy hồng bắn cả cánh hoa rơi Trong nhà đỏ bàn thờ nghi ngút khói Những đàn bà tíu tít chạy bưng mâm

Lũ trẻ con vui mừng thay áo mới Bên ông già hương nến quá chuyên tâm

(Ngày Tết) Như vậy có thể nói nét đẹp trong cuộc sống văn hoá làng quê hiện lên qua cảnh sắc thiên nhiên, qua những sinh hoạt lao động thường nhật hay qua những phong tục tập quán đã được Anh Thơ tái hiện thật sinh động Cái tôi cá nhân của tác giả gắn liền với cuộc sống bình dị đời thường Anh Thơ ngắm nhìn miêu tả cuộc sống của con người lao động dưới nhiều góc độ khác nhau Cuộc sống lao

động gắn với ruộng đồng, gắn với công việc chài lưới, gắn với hội hè đình đám,…ở góc độ nào những con người chân quê đều mang được vẻ đẹp hồn hậu mộc mạc trong không gian yên ả tươi vui đầy sức sống Phải gắn bó với cuộc sống, con người bằng tấm lòng sâu nặng thì Anh Thơ mới có thể tái hiện chân thực cuộc sống sinh hoạt mang đậm bản sắc văn hoá cổ truyền của làng quê Việt Nam xưa hay và thấm thía đến thế

1.1.3 Cái tôi trữ tình công dân gắn với cuộc sống kháng chiến

Sau cách mạng tháng Tám, Anh Thơ tham gia cách mạng bằng cả tấm lòng hăng hái, vui say Bà mở rộng hồn mình để đón nhận luồng gió mới, cuộc sống mới Từ lòng nhiệt thành cách mạng, Anh Thơ đã trưởng thành dần, nữ sĩ

đã vượt qua những quan điểm chật hẹp của nhân sinh cũ, tiếp nhận sự dìu dắt của Đảng để trở thành một nhà thơ cách mạng

Kháng chiến bùng nổ, thời đại chiến tranh cách mạng là thời đại gắn liền với gian khổ, mất mát đầy đau thương nhưng cũng rất đỗi oai hùng của lịch sử dân tộc Lòng yêu nước và lòng căm thù giặc đã hoá thành sức mạnh khôn cùng

Đó là thời đại: cả dân tộc cùng chung gương mặt, cùng chung tiếng nói, các thế

hệ cùng nhau ra trận trong niềm tin cháy bỏng hẹn ngày chiến thắng

Cái tôi của Anh Thơ đã có sự vận động và chuyển biến từ cái tôi cá nhân đến với những nguồn sống mới dồi dào vô tận, một cái tôi công dân gắn bó sâu sắc với cuộc sống kháng chiến gian lao Đứng trong hàng ngũ các nhà thơ cách mạng Anh Thơ cũng giống như các nhà thơ khác luôn hướng ngòi bút của mình

về cuộc kháng chiến và nhân dân, hoà mình vào cái ta chung của dân tộc

Sau cách mạng tháng Tám dường như người đọc không còn bắt gặp những câu thơ miêu tả cảnh quê hương với những nét đẹp buồn vắng nữa mà thay vào

đó là những vần thơ hừng hực khí thế ra trận, những vần thơ ngợi ca con người mới trong lao động sản xuất ở hậu phương, những vần thơ ca ngợi Đảng, Bác

Hồ

Trong bài thơ Đầu quân – Thái Nguyên 1948 Anh Thơ đã phác hoạ lại

một cách đầy chân thực bức tranh ra trận của những thế hệ Việt Nam

Hôm qua đi tát nước Nghe loa gọi giữa làng Xóm trên thôn dưới sẵn sang Mai đây lệnh tuyển trai làng đầu quân”

Anh Thơ lại khoác ba lô lên vai đến với mọi vùng miền của Tổ quốc, những khoảnh khắc, những sự kiện, những anh hùng của đời sống kháng chiến

đều được Anh Thơ tái hiện trên mỗi trang thơ của mình Bài thơ Trận đầu mới

mẻ tác giả đã gửi lời trân trọng, tiếc thương của mình đến liệt sĩ Nguyễn Thị Du

- chiến sĩ công an khu Ngô Quyền Hải Phòng khi cô quên đi sự sống của mình xông vào lửa bỏng để giữ gìn toàn vẹn cho tính mệnh nhân dân

Máy bay địch đến rồi, bà con ở đâu đấy Giữa tiếng bom hất ngã trước hầm

Cô gái cố kêu cho mọi người nghe thấy

Cố giữ vẹn toàn tính mệnh nhân dân

(Trận đầu mới mẻ) Anh Thơ hoàn toàn hoà nhập vào đời sống chiến đấu, ghi dấu khoảnh khắc trong tiếng súng đầu tiên diệt thù ở mảnh đất Thanh Hoá tháng 4 năm 1965 Đó

là phát súng mở đầu, là chiến công đầy tự hào của những người con gái đêm đêm gặt lúa theo trăng, những bông lúa còn nồng hơi khói đạn Vậy mà chính họ đã làm nên lịch sử

Tiếng súng đầu tiên vang vọng biển trời

Mi có biết, hỡi quân thù man rợ?

Đây quê Triệu Trinh nương từ ngàn năm cũ Những người con gái Việt Nam

Đã đuổi giặc xâm lăng, giữ nước, yên làng

(Tiếng súng đầu tiên) Không chỉ thế hệ trẻ gánh vác sứ mệnh lịch sử trọng đại của dân tộc mà ngay cả những đội ngũ trùng trùng tóc bạc vẫn sẵn sàng xung phong ra trận, sẵn sàng sống và chết cho mỗi ngôi nhà, mỗi ngọn núi, con sông

Đến với Tổ săn máy bay Minh Khôi ta lại bắt gặp một không khí chiến đấu

rất khác Bằng 140 câu thơ kết hợp nhịp nhàng, bài thơ tuy dài nhưng không tạo nên sự dàn trải hoặc nhàm chán Bài thơ tạo nên một khung cảnh chiến đấu tại chỗ với một lòng chung sức, một ý chí kiên cường của tổ săn máy bay Minh Khôi nói riêng và của cả dân tộc nói chung:

Đây, tổ săn máy bay Minh Khôi Với bảy khẩu súng, bảy con người Một buổi xung phong nhận nhiệm vụ

Và tổ cùng nhau săn giặc trời ……

Thằng Mỹ còn đến! Còn phải chết Biển Đông mấy bận mày tan xác Bao giờ gãy cánh rơi giữa làng Cho hả bà con xem tận mắt

(Tổ săn máy bay Minh Khôi)

Có thể thấy những sáng tác của Anh Thơ sau cách mạng đã thể hiện được những hình ảnh tuyệt vời trong sáng, vô tư, đó là những con người vừa bước ra

khỏi cuộc đời cũ, đặt chân vào mảnh đất cuộc sống mới, đón chào hăm hở, sẵn sàng hy sinh cho Tổ quốc

Lịch sử Việt Nam lại sang trang mới Hỡi những con sông! Hỡi ngàn đỉnh núi Lần thứ ba hội nghị Diên Hồng

Hàng ngũ trùng trùng Tóc bạc lại xung phong

(Đội ngũ trùng trùng tóc bạc lại xung phong)

Trong những năm tháng chiến tranh, cuộc đời đẹp nhất có lẽ là trên chiến trận chống quân thù Không chỉ phản ánh cái dữ dội của cuộc chiến, với những con người trực tiếp cầm súng chiến đấu, Anh Thơ còn khắc họa vẻ đẹp những người anh hùng vô danh – đó là những cô gái mở đường giữa mưa rét, nắng nôi của thời tiết, giữa cái khốc liệt của bom đạn quân thù Họ bất chấp mọi gian lao, quên đi sự sống của bản thân, miễn sao đảm bảo cho đoàn xe kịp giờ ra trận

Những o đứng mở đường

Áo phong phanh mưa rét

Có lẽ không kịp rét

Xe vội vàng té ấm hơi sang

(Xuân hỏa tuyến-1968) Khi hòa bình lập lại, miền Bắc bước vào công cuộc cải tạo và kiến thiết đất nước, Anh Thơ đã nhập vai vào cuộc sống của những con người mới, đó là những con người thôn quê tay cuốc, tay cày nỗ lực hăng say tấp nập Họ không mệt mỏi nhưng cũng không quên khoác trên vai khẩu súng trường sẵn sàng đánh đuổi quân thù để bảo vệ sản xuất

Tạm qua rồi, chiều mù khói lửa Súng đầu bờ, ta gặt lúa theo trăng

Những bông lúa chín chiều chờ đợi Bàn tay ta lượm hái về làng

(Theo trăng) Các hợp tác xã thi đua trong sản xuất, họ bất chấp mưa bom bão đạn, vừa sản xuất, vừa chiến đấu bảo vệ mùa màng, bảo vệ làng xóm quê hương, điều ấy minh chứng cho sức sống kì diệu, sự vươn mình của một dân tộc nhỏ bé nhưng bất khuất kiên cường

Lưới em đan có ánh trăng đêm mát

Có cả hơi thuốc súng cay nồng Lưới em đan chờ bắt những phi công Giữa trời biển cả, quay vòng diêm la

(Chúng em đan lưới) Tấm lưới vừa đan để đánh tôm, bắt cá lại vừa là thiên la, địa võng vây bắt phi công địch xâm phạm vùng trời, vùng biển của chúng ta, vừa là biểu tượng của tình yêu bao la đối với quê hương đất nước, vừa là biểu tượng của tinh thần đoàn kết toàn dân

Khát vọng đón chào mùa xuân mới-mùa xuân của cuộc đời ấm no, hạnh phúc, con người được làm chủ cuộc đời mình, làm chủ đất nước quê hương cũng được Anh Thơ cảm nhận và miêu tả rất xúc động

Bàn tay sản xuất dồi dào Lúa vàng, ngô biếc, lao xao ruộng đồng

(Cha về)

hoặc Ruộng bên ni, ruộng bên tê lộng lẫy

Bóng nông dân tươi thắm giữa đồng xanh Đây mùa đầu cả xóm thôn vui cấy

Ruộng của mình, từng thửa ruộng đấu tranh

(Mùa cấy đầu tiên)

Trong bài Tiếng hát hái chè tác giả không chỉ đưa người đọc vào một

không gian xanh ngắt của những búp nõn, chồi non mà còn vang động vào tâm

tư độc giả tiếng hát ca của tâm hồn những con người lao động đang vui say khi được tự do, làm chủ trời xanh, cánh đồng và những nương đồi trùng điệp

Tiếng hát, hay đây tiếng tâm hồn Không, chỉ có tiếng hái chè dào dạt Tôi nhìn những lẵng xanh ngan ngát Thoăn thoắt theo người, xuống núi, lên nương

(Tiếng hát hái chè) Cái tôi trữ tình của nữ sĩ Anh Thơ không chỉ thể hiện qua việc tác giả hòa mình vào cái ta chung của cả dân tộc để phản ánh những nỗi gian lao song cũng đầy hào hùng của đất nước Việt Nam yêu dấu mà cái tôi trữ tình của Anh Thơ còn thể hiện tình cảm trân trọng đối với Bác Hồ, với Đảng quang vinh Nhà thơ

đã dành nhiều bài thơ ca ngợi về Đảng, về Bác với tấm lòng yêu mến thiết tha Anh Thơ vui sướng khi Đảng đã soi đường dẫn lối cho nhà thơ đi từ những vần thơ mơ mộng ra con đường thơ mới con đường thơ cách mạng

Ôi sung sướng là ta có Đảng Bút muôn màu tô vẽ non sông Đảng cho tôi ánh sáng tươi hồng Cho tôi cả những vần thơ đẹp

(Đảng đã cho tôi)

Trong bài Tiếng pháo cưới Anh Thơ cũng không khỏi xúc động khi nhớ

về những ngày đầu theo Đảng cho đến khi gặt hái được quả ngọt thành công và hạnh phúc được Đảng chăm lo

Một sớm Đảng về Chị dắt em theo Buổi sớm đầu tiên cách mạng còn nghèo

Nhưng mẹ chúng ta Đảng đã chăm lo Giữa bom đạn quân thù Tiếng pháo cưới vượt lên tiếng súng

(Tiếng pháo cưới) Bên cạnh tình cảm biết ơn với Đảng, Anh Thơ còn nhập thân vào nhân vật trữ tình để nói lên niềm vui vô hạn của những con người lam lũ, lầm than khi chuyển sang cuộc đời mới ngập tràn ánh sáng và tri thức

Chị đã run tay cầm ngọn bút Bàn tay đánh giặc chẳng hề run Thơm thơm vở mới non môi trẻ Rào rạt cây reo cửa nắng tròn

(Đi học) Cùng với hình ảnh của Đảng vinh quang, hình ảnh của lãnh tụ Hồ Chí Minh cũng được Anh Thơ khắc họa rất xúc động Bác Hồ - vị cha già dân tộc đã dắt dìu nhân dân đi từ thung lũng đau thương của cuộc đời nô dịch đến cánh đồng vui

Rước cụ về một buổi chiều tươi mát Với bàn tay cán bộ dắt dìu dân Mẹ cười tươi ôm lượm lúa nhìn con

Ta sống đây là nhờ ta có Đảng Mùa chiêm này ngào ngạt bát cơm thơm

(Mùa chiêm mới) Trong những tháng năm gian lao mà oanh liệt của lịch sử dân tộc chiếc huy hiệu Bác Hồ đã trở thành niềm tự hào, niềm vui sướng, thành động lực cho tâm hồn cô giáo Phượng vượt qua những khó khăn của cuộc sống thường nhật khi giặc Mỹ đánh phá miền Bắc để giỏi việc nước, đảm việc nhà

Bác của con ơi! Huy hiệu Bác cho Con cài trên trái tim bé nhỏ

Mỗi bước con đi Từng hơi con thở

Có Bác nhìn con Sức mạnh thêm nhiều Con sẽ đi đường rộng thương yêu

(Chiếc huy hiệu Bác) Không chỉ ngợi ca tình cảm thiêng liêng với Đảng, với Bác kính yêu Anh Thơ còn ngợi ca tình cảm bạn bè quốc tế khi nhập vai vào hình ảnh những người bạn Liên Xô vĩ đại, cùng vai sát cánh với chúng ta trong hai cuộc kháng chiến trường kỳ

Hoa đem hương sắc ấm tình thân Bàn tay nắm chặt, môi cười nở

Bừng ấm lòng ai giữa nắm tay

(Bó hoa hữu nghị) Bài thơ đã ngợi ca tình cảm keo sơn thắm thiết của hai dân tộc anh em Có thể thấy do đi nhiều nơi và trực tiếp tham gia vào cuộc kháng chiến của dân tộc cái tôi trữ tình của Anh Thơ đã có một sự gắn bó sâu sắc với cuộc sống trên những nẻo đường chiến tranh

Mỗi câu chuyện, mỗi khoảnh khắc là một bức tranh về đời sống chiến đấu lao động và học tập của những người lính trên tiền tuyến hay những con người lao động ở hậu phương Hình tượng những con người kháng chiến được tái hiện trong thơ Anh Thơ mang hơi thở của cả một thời kì gian khổ mà quật cường

Cái tôi trữ tình của Anh Thơ đã hóa thân vào hình tượng những con người bình dị trong cuộc sống sinh hoạt đời thường hậu phương cũng như trên hỏa

tuyến Họ là những con người kháng chiến với những nét rất trung hậu, hồn nhiên và mộc mạc Trong bom đạn, họ là những người công dân gánh trách nhiệm với công đồng sẵn sàng hy sinh cho Tổ quốc Trong sản xuất, họ hăng say

và miệt mài lao động để xây dựng quê hương mình ngày một đẹp giàu

1.1.4 Cái tôi với những tình cảm riêng tư

Thơ ca không thể tồn tại ngoài cuộc đời và cuộc đời sẽ trở nên nghèo nàn

vô hạn nếu không có tình yêu Tình yêu đôi lứa mãi mãi là một trong những tình cảm cao quý và đẹp đẽ nhất của loài người Đã có biết bao nhiêu bài thơ, bao nhiêu bản nhạc, bao nhiêu trang viết giành cho tình yêu cho dù đó là niềm vui hay nỗi buồn nụ cười hay nước mắt Trong phong trào thơ Mới, Anh Thơ cũng giống như các nhà thơ nữ khác như Vân Đài, Hằng Phương, Ngân Giang không

để lại nhiều dấu ấn trong giới thơ tình Tuy nhiên người con gái với tâm hồn tươi trẻ trong buổi ban đầu đến với tình yêu ấy cũng đã để lại những dấu ấn riêng trong các sáng tác khi viết về nguồn cảm hứng bất tận này

Tình yêu trong tâm hồn và trái tim nhạy cảm của Anh Thơ khi ở độ tuổi mười tám, đôi mươi cũng có cái xốn xang, cái ngỡ ngàng, e lệ đầy ý nhị nhưng không kém phần lãng mạn

Ngoài đồng vắng trời đêm mà che nón

Có hai người đi lên đến nương dâu

Và có cả một đôi đom đóm Bay dập dìu như muốn phải lòng nhau

(Đêm xuân) Tình yêu đôi lứa ở sau lũy tre làng sao mà mộc mạc đáng yêu đến thế Vừa chân chất lại không kém phần thơ mộng Đom đóm có đôi và con người cũng có đôi Cảnh sắc đêm xuân như làm nền để con người hòa vào men say nồng nàn của vạn vật và lòng người

Tuy không mãnh liệt, sôi nổi, tha thiết như các nhà thơ tình khác nhưng nữ

sĩ Anh Thơ vẫn hé lộ cho ta thấy một trái tim thiếu nữ khao khát yêu thương, một tâm hồn xanh non, ấp ủ đầy ước mơ về hình ảnh người trong mộng, về một hoàng tử sẽ ngự giữa trái tim thiếu nữ mong chờ

Không gấm vóc, không ngọc vàng rực rỡ Chiếc ngai em là tuổi mởn đào tơ

Là lúa biếc đương thì là sen ngó

Là trăng vừa mười bốn đã tròn mơ Chiếc ngai em đợi dáng hình hoàng tử Ngự giữa tim con gái mong chờ

(Chiếc ngai em) Tình yêu lứa đôi trong thơ Anh Thơ chưa có dấu hiệu của sự gặp gỡ quyến luyến “không có cái giọng của một người đã trải qua một cuộc ái ân đằm thắm hay từng đau khổ vì tình” Tình yêu trong thơ Anh Thơ mang vẻ đẹp của sự e

ấp, gói ghém những nỗi xốn xang, rung động đầu đời: đôi má bắt đầu ửng đỏ và đôi mắt bắt đầu biết nói

Tết này em mười sáu tuổi Vành khăn nhung nắn nót lần đầu Bạn của mẹ dẫn con trai đưa lễ hỏi

Em thẹn thùng bưng ra chén nước cơi trầu Rồi chạy vụt vào buồng giấu mặt

Nhưng soi gương vẫn thấy má em hồng

Và mắt người trai như gương sáng ấy Vẫn nhìn em, dù chỉ thấy sau lưng

(Em mười sáu tuổi) Cũng giống như bao nhiêu người phụ nữ khác ở độ tuổi xuân thì, Anh Thơ cũng xốn xang trước một đôi mắt, một miệng cười, một dáng người thanh tao,…

Tuy nhiên những tơ lòng ấy chỉ thầm ngân lên trong vẻ đẹp của sự ý nhị xao xuyến kín đáo

Hôm qua yêu một miệng cười Chào ta nở ánh răng ngời tinh anh Hôm nay yêu mắt long lanh

Nhìn ta như thể trời xanh ngợp trời

(Chọn thầm) Thơ tình Anh Thơ nhẹ nhàng phảng phất vẻ đẹp lãng mạn, đầy mộng mơ Trong buổi ban đầu khi trái tim bắt đầu biết hát những bản tình ca, khi Anh Thơ

thường hay viết về chàng Kim Lang trong tưởng tượng, nhà thơ cũng gửi gắm

vào người trong mộng ấy bao nỗi đắm say, nỗi nhớ nhung

Tôi sẽ nhận những vần thơ ai tặng Nếu gió chiều gieo lạnh ý cô đơn

…Tôi sẽ nhận tấm tình ai tha thiết Nếu trăng đêm man mác ngập gương hồ Ngập lòng tôi nỗi nhớ nhung thương tiếc Những dạt dào của những phút say mơ Tôi sẽ nhận tâm hồn ai yêu mến

Nếu bình minh má ửng đáy hồng đào

Rộ trời nước những lời ca kiều diễm Rộn lòng tôi tất cả tiếng thương yêu

(Tôi sẽ nhận) Không chỉ mang vẻ đẹp của thơ tình lãng mạn, mơ mộng thủa đầu đời, đây

đó trong thơ tình của Anh Thơ cũng thể hiện được nỗi nhung nhớ đắm say, cả nụ cười hoặc nỗi buồn dâng đầy nơi khoé mắt

Lòng em còn thẹn đến hôm nào?

Trước tấm gương trong với má đào

Với cặp mơ hồng hôm ấy đã

Để anh say đắm đặt hôn yêu Còn có đôi mày, nhưng vắng anh Với ai, em kẻ nét chì thanh…?

Gương buồn, buồn cả trong đôi mắt Nhạt cả môi đào, rối tóc xanh

(Trước gương) Như vậy có thể thấy, tình yêu đôi lứa trong thơ Anh Thơ mang một bản sắc riêng Không chỉ gợi được vẻ đẹp nhẹ nhàng, lãng mạn, mơ mộng của thứ tình thủa ban đầu lưu luyến thơ tình của Anh Thơ còn hướng tới một cung bậc cao hơn, đó là tình yêu vợ chồng trong không gian tổ ấm gia đình

Với nhiều nhà thơ khác, yêu có khi chỉ cần được giao cảm với đời, được ghì riết lấy sự sống to lớn trong vòng tay đam mê, cuống quít của mình Còn với Anh Thơ hạnh phúc được kết thành tổ ấm Chính tổ ấm mới là mối hàn bền chắc gắn kết từng cá nhân nhỏ nhoi riêng lẻ vào nhau và vào với cuộc đời mênh mông

vô tận Tổ ấm gia đình là con thuyền thả trên sự chảy trôi giữa khói lửa chiến tranh, là chốn yên lành có thật giữa dòng đời, là hạnh phúc giản dị trong nụ cười của con trẻ, hoặc trong mâm cơm sum họp vợ chồng

Căn phòng ta bốn bước tường ôm ấp Nghe tiếng ta cười, con ta reo hát Dẫu mùa đông gió rít đầy đường Sum họp vợ chồng quanh một mâm cơm

(Căn phòng ta)

Là nhà thơ nữ rất trân trọng, yêu thương khoảnh khắc nhỏ trong tổ ấm mặc

dù phải đi nhiều, phải xa gia đình, xa người chồng thương yêu và đứa con thơ nhưng mỗi khi có điều kiện về nhà, người phụ nữ ấy lại thắp lửa cho căn phòng

nhỏ, tự tay nấu nướng những món chồng con thích, tự tayquét sân, rũ thảm, dọn dẹp cửa nhà

Bếp dầu nhóm góc phòng Tay quét sân, rũ thảm Một nồi thức ăn chung Chia đều nơi sơ tán Con thích tôm to nhất Chồng ưa đậu rán này Phòng vắng mà không vắng Tình yêu vẫn từ đây

(Phòng vắng) Tuy không được gần nhau nhiều, vợ là thi sĩ, chồng là bác sĩ, mỗi người đều góp phần vào những công việc, những nhiệm vụ khác nhau để phục vụ kháng chiến Anh Thơ thường khoác ba lô lên vai, dọc ngang vào tận vùng hoả tuyến, và mỗi lần như thế Anh Thơ gói ghém biết bao nhiêu nghĩa tình thương nhớ trong hành trang của mình

Em lại ra đi, dẫu phòng ta vừa ấm tiếng cười Mâm cơm nóng lần đầu về sum họp

Con thơ bé ngồi trong lòng ta hạnh phúc

Em lại ra đi, hành lí đợi góc phòng Thương biết bao nhiêu cả tấm tình chồng Trong lặng lẽ đảm đang thay vợ!

Đường em đi sông núi dài thương nhớ!

(Em lại ra đi) Nếu ngôi nhà là trụ sở của sự sống, là nơi gửi gắm biết bao nhiêu niềm thương nỗi nhớ, thì con cái chính là trái tim của tổ ấm, là niềm hạnh phúc giản dị

mà có thật, là nguồn sức mạnh nâng đỡ đôi chân chị trên những chặng đường

dài Trong gia tài thi ca của mình, Anh Thơ nhớ con trong nỗi day dứt khôn

khuây, day dứt khi con mình thiếu vắng bàn tay chăm bẵm của mẹ: Sao chiều

nay mẹ nhớ con day dứt/Chắc giờ này, con ở trường ra/Túi cà chua, xách sau cặp vở/Bé nhanh nhanh, chào bạn về nhà/…./Nồi canh chua con cố nấu cho ngon/ Xoong mì luộc để ba chan nước cá/ Miệng tính toán, mắt buồn thương nhớ/ “ Ước mẹ về, ăn cơm nấu của con”! (Bé yêu ơi, hãy đợi) Giữa cái náo

động, sục sôi của chiến tranh là cả một thế giới yên bình- thế giới bình yên trong giấc ngủ trẻ thơ, trong tình cảm rộng lớn bao la của người mẹ Đã có nhiều người viết về lời ru nhưng những dòng thơ về lời ru con của Anh Thơ đọc lên vẫn để lại cho ta nhiều nỗi xúc động – lời ru như một sự bù đắp tình cảm cho đứa con

thơ khi thường xuyên thiếu vắng mẹ: À ơi, cái ngủ cái ngoan/ Mẹ đưa nhịp võng

mơ màng bóng tre/ Hoa sen tỏa ngát trưa hè/ Mẹ đưa con giấc ngủ trưa ngọt ngào/…/ Mẹ ru con ngủ êm êm/ Như ru vũ trụ ngủ trên tay mình (Ru con)

Mặc dù không được thường xuyên ở gần con gái nhỏ, nhưng người phụ

nữ ấy luôn nghĩ về con mình từ khuôn mặt đến đôi mắt hay cái miệng xinh, để rồi Anh Thơ liên tưởng đến mặt trăng, đến khoảng trời xanh, hay trái cam tròn,…Con gái là nguồn sức mạnh để Anh Thơ vươn lên gian khó, sống và cống

hiến cho Tổ quốc và nhân dân mình: Mặt trăng của mẹ/ Mẹ nâng trong tay/ Mặt

trăng tươi thế/ Mẹ cắm vào đây!/ Còn cái miệng xinh/ Ríu ran chim hót/ Ôi môi con mình/ Chín như trái ngọt/…./ Khoảng trời của mẹ/ Con gái yêu ơi/ Mẹ nhìn mắt bé/ Yêu sao cuộc đời/ Dù còn vất vả/ Có con là hoa/ Dù còn gian khổ/ Mẹ sẽ vượt qua (Hôn con)

Như vậy có thể nói qua những vần thơ thể hiện những rung động đầu đới của tình yêu đôi lứa, hay tình cảm vợ chồng sâu nặng, hoặc tình mẫu tử thiêng liêng … dù ở góc độ nào ta vẫn thấy hiện hữu một cái tôi giàu tình cảm, gắn bó chi chút cho từng khoảnh khắc nhỏ nhoi của cuộc sống

Với Anh Thơ hạnh phúc không phải ở đâu xa vời – hạnh phúc hiện hữu

ở ngay trong tầm tay, trong cách ứng xử giữa mọi thành viên trong gia đình, trong nụ cười con trẻ, trong sự cảm thông chia sẻ, yêu thương người chồng,…

1.2 Hình tượng người phụ nữ trong thơ Anh Thơ

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ đầy gian khổ và thật nhiều mất mát hy sinh, biết bao nhà thơ, nhà văn đã khoác ba lô lên vai đi vào vùng hỏa tuyến đến với mọi miền quê và viết về cuộc sống, cũng như khắc họa chân dung về những con người cách mạng – những người tham gia vào cuộc vận động lịch sử lớn lao đầy bão táp và giông tố để đem đến cho dân tộc một cuộc sống hòa bình tự chủ Anh Thơ như những nhà thơ trẻ khác cũng tạm xa tổ ấm bé nhỏ của mình, hăm

hở bước vào cuộc kháng chiến với một niềm nhiệt thành lớn lao, với niềm khao khát được sáng tác, được viết về những con người mới, những anh bộ đội, những cán bộ kháng chiến, những chị phụ nữ vừa đảm việc nước, vừa giỏi việc nhà.Là một người nghệ sỹ hơn nữa lại là một nhà thơ nữ, Anh Thơ dành khá nhiều tâm huyết và tình cảm khi viết về cuộc sống lao động và chiến đấu của giới mình, của những người phụ nữ chân yếu tay mềm đã làm nên lịch sử

Có thể nói hiếm có nhà thơ nào viết về hình tượng người phụ nữ kháng chiến có sức lay động lòng người như Anh Thơ.Đó là những người chị , người

mẹ , người em, tuy dảm nhiệm ở những vị trí công việc khác nhau như cô cứu thương, cô pháo thủ, nữ công nhân, chị xã viên …song đều có chung một tấm lòng yêu nước thương dân, giàu tình cảm, tận tụy với cách mạng, sẵn sàng hy sinh vì đất nước, lặng lẽ góp công sức nhỏ bé của mình vào cuộc kháng chiến trường kỳ và khao khát được cống hiến vào công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước

Trước hết, hình tượng người phụ nữ trong thơ Anh Thơ được khắc họa với phẩm chất vô cùng đáng trân trọng Đó là những người nữ dân quân đảm đang tháo vát vừa chắc tay súng, vừa vững tay cày Trên chiến lũy, những người phụ