PHÁP LUẬT xử LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH VIỆT NAM

thành phố trực thuộc trung ương... Trưởng công xã không có thẩm quyền giữ người theo thủ tục hành chính nên khó khăn trong thi hành nhiệm vụ.

PHÁP LUẬT XỬ LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH VIỆT NAM - XU

HƯỚNG PHÁT TRIỂN VÀ HOÀN THIỆN

TS Vũ Trọng Hách

1 Những hạn chế của pháp luật xử lý vi phạm hành chính

Là một bộ phận quan trọng của hệ thống pháp luật hành chính Việt Nam -pháp luật xử lý vi phạm hành chính1 được hình thành và phát triển ngay từ những ngày đầu thành lập nước Qua từng giai đoạn phát triển của lịch sử cách mạng Việt Nam pháp luật xử lý vi phạm hành chính được hình thành và phát triển phù hợp với đặc điểm riêng của từng giai đoạn, phản ánh điều kiện kinh tế

- xã hội và thực tiễn quản lý xã hội của Nhà nước ta trong giai đoạn đó 2Pháp luật xử lý vi phạm hành chính luôn giữ một vai trò rất quan trọng, bảo đảm nguyên tắc pháp chế và trật tự, kỷ cương trong quản lý nhà nước

Tuy nhiên, nếu nhìn vào quá trình xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật xử lý vi phạm hành chính - quy định một loại trách nhiệm pháp lý - trách nhiệm hành chính ( ở nghĩa truyền thống - mặt tiêu cực), thì có thể thấy nó phát triển chậm hơn so với pháp luật quy định về các loại trách nhiệm khác: hình sự, dân sự, kỷ luật.3

Hệ thống pháp luật xử lý vi phạm hành chính hiện hành bao gồm: Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính được Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành ngày 02/07/2002 và có hiệu lực từ ngày 01/10/2002 ( sửa đổi, bổ sung năm 2007, 2008); có khoảng 100 Nghị định quy định về xử phạt hành chính ( trong đó có

81 Nghị định quy định về xử phạt hành chính, 17 Nghị định khác có liên quan đến quy định về xử lý vi phạm hành chính); 11 luật và pháp lệnh có quy định về xử phạt vi phạm hành chính; các Bộ Cơ quan ngang Bộ cũng đã ban hành hơn

100 Quyết định, Thông tư hướng dẫn thi hành

Nghiên cứu hệ thống pháp luật xử lý vi phạm hành chính hiện hành có thể thấy những hạn chế cơ bản của nó:

Thứ nhất, về hình thức thể hiện pháp luật xử lý vi phạm hành chính chưa

được quy định bằng luật; có quá nhiều các quy định dưới luật quy định các hành

vi và các hình thức xử phạt vi phạm hành chính

Thứ hai, việc ban hành văn bản hướng dẫn triển khai thi hành Pháp lệnh

xử lý vi phạm hành chính năm 2002 và hiện nay là Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung năm 2008 quá chậm, gây khó khăn cho công tác thi hành pháp luật, nhất là những văn bản quy định chi tiết thi hành Pháp lệnh Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính năm 2002 được ban hành

1 Thuật ngữ " xử lý vi phạm hành chính" được sử dụng với nọi hàm bao gồm : xử phạt vi phạm hành chính và các biện pháp hành chính

2 Nghiên cứu quá trình hình thành và phát triển của pháp luật xử lý vi phạm hành chính ở Việt Nam có thể chi thành ba giai đoạn chính: giai đoạn từ ngyaf 2-9-1945 đến năm 1954; giai đoạn từ năm 1954 đến năm 1989; giai đoạn từ năm 1989 đến nay.

3 Năm 1989 pháp luật xử lý vi phạm hành chính mới được ban hành dưới hình thức pháp lệnh - Pháp lệnh xử phạt vi phạm hành chính và hiện nay hình thức thể hiện vẫn là pháp lệnh - Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính năm 2002.

từ 2008 đã có hiệu lực, nhưng vẫn còn đến gần 30 nghị định trong số hơn 100 nghị định của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong các lĩnh vực quản lý nhà nước vẫn chưa được sửa đổi, bổ sung, ban hành mới gây khó khăn và ảnh hưởng đến hiệu quả của công tác xử phạt vi phạm hành chính

Thứ ba, theo quy định của pháp luật xử lý vi phạm hành chính hiện hành

thì những hành vi vi phạm hành chính và những hình thức xử phạt chủ yếu do Chính phủ quy định; cơ quan hành chính nhà nước là chủ thể hầu như duy nhất thực hiện thẩm quyền xử phạt và áp dụng các biện pháp hành chính khác4 Như vậy, pháp luật xử lý vi phạm hành chính thể hiện nhiều nội dung tinh thần của pháp luật tập trung không cho phép phân biệt giữa lập pháp, hành pháp và tư pháp Tinh thần này, chưa thật sự phù hợp với chủ trương xây dựng nhà nước pháp quyền, thực hiện nguyên tắc phân công, phối hợp và kiểm soát trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp ở nước ta

Thứ tư, do tồn tại quá nhiều các văn bản dưới luật quy định về hành vi vi

phạm hành chính và hình thức xử phạt nên dẫn đến tình trạng các quy định xử phạt vi phạm hành chính chồng chéo, mâu thuẫn, trùng lắp giữa các văn bản Một số nghị định của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong các lĩnh vực quản lý nhà nước có các quy định về hành vi tương tự nhau với khung mức chế tài xử phạt khác nhau; thậm chí việc mô tả hành vi và kỹ thuật soạn thảo văn bản về hành vi có tính chất tương tự nhau ở các nghị định lại khác nhau dẫn đến gây lúng túng cho cơ quan, người có thẩm quyền xử phạt.5

Thứ năm, tình trạng văn bản quy phạm pháp luật về xử lý vi phạm hành

chính quy định chi tiết hoặc hướng dẫn thi hành pháp lệnh hoặc văn bản có hiệu lực pháp lý cao hơn nhưng lại không đúng với tinh thần, thậm chí mở rộng quy định hoặc trái với văn bản có hiệu lực pháp lý cao hơn đó6 Thậm chí có trường hợp sử dụng cả hình thức công văn có chứa quy phạm để hướng dẫn pháp luật xử lý vi phạm hành chính.7

Thứ sáu, tình trạng " xé rào" của một số địa phương trong ban hành văn

bản quy phạm pháp luật về xử lý vi phạm hành chính Điều 2 Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính quy định chỉ có Chính phủ mới có quyền quy định hành vi và chế tài xử phạt vi phạm hành chính trong các lĩnh vực quản lý nhà nước mà không trao quyền này cho Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân các tỉnh,

4 Có 74 chức danh có thẩm quyền xử phạt hành chính theo quy định của Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính năm 2002 và 14 loại chức danh theo quy định của những loại văn bản pháp luật khác nhưng chủ yếu là cơ quan hành chính, người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính.

5 Ví dụ, mức phạt đối với các hành vi vi phạm hành chính là hàng hóa là thuốc bảo vệ thực vật giữa Nghị định số 26/2003/NĐ-CP ngày 19/3/2003 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ và kiểm dịch thực vật với Nghị định số 175/2004/NĐ-CP ngày 10/10/2004 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thương mại chưa có sự thống nhất Nghị định 175/2004/NĐ-CP ngày 10/10/2004 quy định các hành vi liên quan đến sản xuất, kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật bị áp dụng mức xử phạt cao gấp 2 lần so với mức phạt đối với các mặt hàng thông thường có hành vi vi phạm tương tự Quy định này dẫn đến khó khăn trong việc xác định và áp dụng thẩm quyền của thanh tra viên.

6 Nghị định quy định không đúng với tinh thần của Pháp lệnh, thông tư hướng dẫn không đúng với tinh thần của nghị định.

7 Ví dụ, Công văn số 15242/TC/TCT ngày 24/1/2004 của Tổng cụ thuế hướng dẫn xử phạt vi phạm hành chính về trốn thuế; Công văn số 31/TCT/PCCB ngày 05/01/2005 của Tổng cục thuế hướng dẫn việc quyết định xử phạt nộp chậm tiền, tiền phạt…

thành phố trực thuộc trung ương Tuy nhiên, thời gian vừa qua nhiều tỉnh, thành phố đã ban hành văn bản quy phạm pháp luật về xử lý vi phạm hành chính trái thẩm quyền, tùy tiện, trái quy định của Pháp lệnh dẫn đến tình trạng hỗn loạn, không kiểm soát, không những vi phạm về thẩm quyền mà còn xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của công dân.8

Thứ bảy, về các biện pháp xử lý hành chính khác, một trong những bất

cập đáng lưu ý là do việc phân cấp thẩm quyền cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện thẩm quyền quyết định áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở chữa bệnh nên xuất hiện tình trạng do muốn làm " trong sạch" địa bàn quản lý nên một số nơi lạm dụng biện pháp này dẫn đến nhiều trường hợp áp dụng chưa đúng đối tượng9, dẫn đến không khuyến khích được các địa phương áp dụng biện pháp cai nghiện tại cộng đồng và gia đình Một số quy định về các biện pháp hành chính khác mặc dù Chính phủ đã ban hành nghị định quy định chi tiết nhưng vẫn còn nhiều điểm các địa phương chưa hiểu rõ nên áp dụng khác nhau, dẫn đến tình trạng thực hiện không thống nhất.10

Thứ tám, Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính năm 2002 ( sửa đổi, bổ

sung năm 2007, 2008) trong quá trình thực hiện đã có những hạn chế, bất cập:

Một là, những quy định tại Điều 14 về lĩnh vực và mức phạt tiền tối thiểu, tối đa

trong các lĩnh vực quản lý nhà nước không còn phù hợp Có rất nhiều Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong các lĩnh vực mà Pháp lệnh chưa dự liệu được ban hành ( ví dụ, xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài nguyên nước, thể dục, thể thao…) Mức xử phạt trong một số lĩnh vực phù hợp với thời điểm ban hành pháp lệnh, song đến thời điểm hiện nay và một số năm tới sẽ không phù hợp ( ví dụ, lĩnh vực chứng khoán, kế toán, hải quan, thủy sản…) Mức xử phạt tối đa quy định tại khoản 2 Điều 14 Pháp lệnh xử lý vi phạm hành, tuy đã được sửa đỏi, bổ sung năm 2008 nhưng hiện nay vẫn rất không phù hợp ( ví dụ,

lĩnh vực thuế, hải quan, việc xử phạt phải căn cứ vào giá trị hàng hóa…) Hai là,

có những bất hợp lý trong việc quy định về hình thức xử phạt và các biện pháp khắc phục hậu quả Điều 12 Pháp lệnh 2002 quy định hình thức xử phạt bổ sung phải được áp dụng cùng hình thức xử phạt chính, song trong trường hợp người

vi phạm bỏ trốn, nếu chỉ ra quyết định áp dụng hình thức xử phạt bổ sung để tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm mà không có hình thức xử phạt chính là trái với quy định này nhưng trên thực tế nếu không ra quyết định thì không biết xử lý thế nào Biện pháp khắc phục hậu quả buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu đã bị thay đổi do vi phạm hành chính gây ra trong nhiều lĩnh vực không khả thi Ví dụ, trong lĩnh vực bảo vệ rừng và quản lý lâm sản quy định biện pháp khắc

8 Các loại văn bản quy phạm pháp luật về xử lý vi phạm hành chính do các địa phương ban hành tập trung vào các lĩnh vực trật tự an toàn giao thông, trật tự an toàn xã hội, quản lý và bảo vệ rừng, quản lý lâm sản,…và một số lĩnh vực khác.

9 Chưa xác định rõ là người nghiện ma túy hay người có hành vi quậy phá vi phạm trật tự công cộng, đã có tiền án, tiền sự hay chưa…

10 Ví dụ, khái niệm " người không có nơi cư trú nhất định", việc bắt lại đối tượng bor trốn khi đang thi hành quyết định thì xử phạt như thế nào; việc phối hợp giữa các ngành trong làm thủ tục và thi hành biện pháp hành chính khác như thế nào, có quy định riêng không; kinh phí dành cho việc đưa đối tượng vào cơ sở chữa bệnh trong trường hợp cơ sở chữa bệnh ở rất xa thì lấy ở đâu…

phục hậu quả do phá rừng như buộc người vi phạm trồng lại rừng và chịu chi phí trồng rừng nhưng rất khó thực hiện với người vi phạm sinh sống tại địa phương có hoàn cảnh khó khăn hoặc người tạm trú, người có địa chỉ không rõ ràng, người ngoài địa phương Những bất hợp lý cũng xảy ra tương tự trong lĩnh vực đất đai, xây dựng, đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc buộc tái xuất hàng hóa, vật phẩm, phương tiện…các biện pháp khắc phục hậu quả được quy định rất khó

trong tổ chức thực hiện Ba là, việc quy định thẩm quyền trong xử phạt vi phạm

hành chính cũng chưa thật sự hợp lý Quy định thẩm quyền xử phạt đối với các chức danh trực tiếp xử phạt chưa hợp lý, dẫn đến vụ việc bị dồn lên cấp trên Pháp lệnh chưa quy định thẩm quyền của một số chức danh được quy định trong các luật mới được ban hành, một số chức danh khác trong thực tiễn quản lý nhà nước Pháp lệnh 2002 quy định 74 chức danh có quyền xử phạt, Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung nắm 2008 bổ sung thêm 13 chức danh có thẩm quyền xử phạt đã được một số luật, pháp lệnh quy định Tuy nhiên, trong hoạt động thực tiễn một số chức danh phát hiện ra vi phạm trong thi hành nhiệm vụ nhưng không có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính ( ví dụ, Đồn trưởng Đồn công an); một số thuộc thẩm quyền quản lý chuyên ngành nhưng người có thẩm quyền của ngành lại không có thẩm quyền xử phạt nên có nhiều khó khăn về thủ tục cũng như trách nhiệm giải quyết ( Ví dụ, thanh tra chuyên ngành giao thông công chính không được xử phạt trong lĩnh vực chiếu sáng, cấp nước trong khi các lĩnh

vực này thuộc quản lý của giao thông công chính)… Bốn là, quy định về các

biện pháp ngăn chặn và bảo đảm xử phạt chưa hợp lý Điều 44 Pháp lệnh 2002 quy định thời hạn tạm giữ người theo thủ tục hành chính thời gian không được quá 12 giờ, trường hợp cần thiết thì tối đa không quá 48 giờ, quy định này không hợp lý vì không đủ thời gian xác minh các yếu tố nhân thân, lai lịch của người vi phạm cũng như kết luận hành vi vi phạm ( vi phạm ở vùng sâu, vùng

xa, vùng biển, biên giới, hải đảo…) Chưa có những hướng dẫn cụ thể về nhà tạm giữ hành chính Trưởng công xã không có thẩm quyền giữ người theo thủ tục hành chính nên khó khăn trong thi hành nhiệm vụ Những quy định về tạm giữ phương tiện vi phạm hành chính theo quy định tại Điều 46 Pháp lệnh còn phức tạp nên không kịp thời xử lý các trường hợp vi phạm ( ví dụ, để tạm giữ phương tiện thì người tạm giữ phải ghi ba loại giấy tờ: biên bản vi phạm, biên bản tạm giữ và quyết định tạm giữ phương tiện…) Điều 47 Pháp lệnh quy định những người có thẩm quyền mới được khám người theo thủ tục hành chính nhưng thực tế một số người đang thực thi công vụ mới là người thực hiện các hoạt động tuần tra, kiểm soát trực tiếp nên nếu thời gian để họ trình lên cấp trên là không kịp thời Quy định về biện pháp khám nơi cất giấu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính ( Điều 49 Pháp lệnh) cũng không phù hợp với thực tế

gây khó khăn cho công tác đấu tranh của cơ quan có thẩm quyền…Năm là, các

quy định liên quan đến thủ tục xử phạt vi phạm hành chính cũng có những vấn đề không hợp lý Quy định về đình chỉ hành vi vi phạm hành chính cần phải có thời gian để xác minh hoặc để xác định đúng mức độ vi phạm của cơ quan có thẩm quyền nên quy định tại Điều 53 " Khi phát hiện hành vi vi phạm hành

chính, người có thẩm quyền xử lý phải ra lệnh đình chỉ ngay hành vi vi phạm hành chính" là khó khả thi Quy định thời gian để ra quyết định xử phạt 10 ngày là quá ngắn để hoàn chỉnh lập hồ sơ, chưa kể thời gian chuyển hồ sơ sang cơ quan có thẩm quyền xem xét Những quy định về thời gian nộp tiền phạt ( Điều

57, 58 Pháp lệnh), quy định về xử lý tang vật, phương tiện vi phạm hành chính ( Điều 61 Pháp lệnh), hoãn thi hành quyết định phạt tiền ( Điều 65 Pháp lệnh), cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt ( Điều 66 Pháp lệnh), thời hiệu thi hành quyết định xử phạt ( Điều 69 Pháp lệnh), về công tác phối hợp giữa cơ quan có thẩm quyền xử phạt và các cơ quan liên quan…cũng phát sinh những vấn đề

không phù hợp với thực tiễn hiện nay Sáu là, các quy định của Pháp lệnh, nghị

định hướng dẫn thực hiện liên quan đến việc áp dụng các biện pháp xử lý hành chính khác cũng có nhiều điểm không thống nhất, không phù hợp Ví dụ, có sự không thống nhất giữa quy định tại khoản 2 Điều 23 về đối tượng bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn và khoản 2 Điều 24 về đối tượng bị áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng Điểm b khoản 2 Điều 24 Pháp lệnh quy định đối tượng bị áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng bao gồm người từ đủ 12 tuổi đến dưới 16 tuổi thực hiện hành vi có dấu hiệu của tội phạm ít nghiêm trọng hoặc tội phạm nghiêm trọng quy định tại Bộ luật hình sự mà trước đó đã giáo dục tại xã, phường, thị trấn song tại khoản 2 Điều 23 Pháp lệnh không có đối tượng này

Quy định về thời hạn 5 ngày phải đưa đối tượng vào trường giáo dưỡng trên thực tế đối với những tỉnh ở xa trường giáo dưỡng là chưa phù hợp ( khoản

2 Điều 14 Nghị định số 76/2003/NĐ-CP) Chưa quy định vấn đề thay đổi thời hạn trong quyết định hoặc hủy quyết định đưa vào trường giáo dưỡng Quy định về người vừa thuộc đối tượng đưa vào cơ sở giáo dục, trường giáo dưỡng, vừa thuộc đối tượng đưa vào cơ sở chữa bệnh ( Điều 113 Pháp lệnh) gây vướng mắc,

khó khăn trong việc tổ chức thực hiện của các địa phương…Bảy là, những quy

định về chế độ khen thưởng ( Điều 120 Pháp lệnh), về giám sát của Hội đồng nhân dân đối với công tác xử lý vi phạm hành chính tại địa phương ( Điều 115

Pháp lệnh)… cũng chưa phù hợp với thực tiễn…Tám là, một số vấn đề khác có

liên quan đến xử lý vi phạm hành chính cần được quy định và quy định mới cho phù hợp Hiện nay chưa có văn bản pháp luật quy định về xử phạt vi phạm hành chính đối với công dân Việt Nam có hành vi vi phạm pháp luật ở nước ngoài ( chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự), do vậy, các trường hợp vi phạm

do phía nước ngoài bàn giao không thể xử lý Hoặc, trường hợp người nước ngoài vi phạm bị áp dụng hình thức đánh dấu trên Giấy phép lái xe cũng không có hiệu quả vì chưa có hướng xử lý như thế nào? Phương tiện phục vụ cho công tác xử lý vi phạm hành chính trong các lĩnh vực như môi trường, vệ sinh thực phẩm, giống cây trồng …không có để kiểm tra, thử nghiệm nên không đủ căn cứ để ra quyết định xử phạt Pháp lệnh quy định xử lý các trường hợp tái phạm còn nhẹ, mới dừng ở mức phạt tiền, chưa có chế tài đủ mạnh để xử lý nghiêm khắc phòng ngừa tái phạm Một số khái niệm trong Pháp lệnh và Nghị định hướng dẫn còn gây khó hiểu, khó khăn cho việc thực hiện Ví dụ, các quy định như: "

điểm giao thông tĩnh", " chưa đến mức truy cứu hình sự", " trì hoãn trốn tránh",

" trộm cắp vặt", " lừa đảo nhỏ"…

2 Định hướng hoàn thiện pháp luật xử lý vi phạm hành chính

Hoàn thiện pháp luật xử lý vi phạm hành chính theo chúng tôi cần phải dựa vào những quan điểm chỉ đạo mang tính nguyên tắc chủ yếu như sau:

Một là, phải đặt việc tiếp tục xây dựng và hoàn thiện pháp luật xử lý vi

phạm hành chính trong bối cảnh Đảng và Nhà nước ta đã có chủ trương tiến hành xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước và xã hội theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, cải cách bộ máy nhà nước, xây dựng nhà nước pháp quyền, từng bước đưa đất nước hội nhập quốc tế

Hai là, việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật về xử lý vi phạm hành

chính phải được tiến hành theo phương pháp pháp điển hóa cao, xây dựng luật về xử lý vi phạm hành chính để thay thế Pháp lệnh hiện hành Dự án luật phải nhằm giải quyết được cơ bản những vấn đề bất cập, hạn chế hiện nay của Pháp lệnh và các văn bản hướng dẫn thi hành, đồng thời phải tạo được cơ sở pháp lý về những vấn đề cơ bản nhất, mang tính nguyên tắc trong xử lý vi phạm hành chính trên cơ sở kế thừa kinh nghiệm xây dựng pháp luật những năm qua, bảo đảm phù hợp và đáp ứng yêu cầu cải cách bộ máy nhà nước và đáp ứng chiến lược phát triển của pháp luật Việt Nam trong thời gian tới, tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế trong xây dựng, phát triển pháp luật về xử lý vi phạm hành chính

Ba là, tăng cường bảo đảm quyền tự do dân chủ của công dân, bảo đảm

quyền con người, đề cao tính dân chủ, công khai, công bằng và minh bạch trong việc xây dựng, ban hành văn bản quy phạm và văn bản áp dụng pháp luật về xử lý vi phạm hành chính Đồng thời bảo đảm hiệu quả, hiệu lực của quản lý nhà nước, xử lý nghiêm minh, triệt để, nhanh chóng, đúng pháp luật các vi phạm hành chính, giữ vững an ninh, trật tự an toàn xã hội, tạo môi trường ổn định để phát triển kinh tế - xã hội

Bốn là, thể hiện rõ tinh thần cải cách hành chính trong xử lý vi phạm hành

chính theo hướng đơn giản, rõ ràng, tạo điều kiện cho cá nhân, tổ chức những không làm bó tay các cơ quan có thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính; bảo đảm các quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức, các quyền tự do dân chủ của công dân, đồng thời có cơ chế giám sát chặt chẽ nhằm ngăn chặn và phòng ngừa vi phạm từ phía các cơ quan, công chức nhà nước trong thi hành công vụ và xử lý vi phạm hành chính

Hiện nay, trong các hội thảo, báo cáo khoa học ở nước ta đang tồn tại một số phương án về hoàn thiện pháp luật xử lý vi phạm hành chính như sau:

Phương án 1: hoàn thiện pháp luật về xử lý vi phạm hành chính một cách

cơ bản Theo tinh thần phương án này là bỏ hẳn tất cả các biện pháp xử phạt cũng như xử lý vi phạm hành chính Tất cả đều chuyển sang các biện pháp tư

pháp như ở các nước hiện đại.11 Sử dụng tòa vi cảnh đối với những tội phạm nhỏ, mà chúng ta vẫn gọi là vi phạm hành chính theo thủ tục rút gọn một thẩm phán.12

Phương án 2: hoàn thiện một bước Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính năm 2002 Tinh thần của phương án này là sửa đổi Pháp lệnh thành Luật xử phạt

vi phạm hành chính, tập trung vào quy định thủ tục với các loại vi phạm hành chính thuộc loại vi cảnh ( loại vi phạm hành chính về trật tự an toàn xã hội, trật tự an toàn giao thông…) giao cho cơ quan hành chính ( chủ yếu là lực lượng cảnh sát nhân dân) tiến hành xử phạt, người bị xử phạt có quyền khiếu nại, giải trình Còn các loại vi phạm hành chính, kể cả biện pháp xử lý hành chính khác chuyển giải quyết bằng con đường tư pháp

Phương án 3: hoàn thiện một cách toàn diện pháp luật về xử lý vi phạm hành chính hiện hành Theo tinh thần phương án này, sửa đổi Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính năm 2002 thành Luật xử lý vi phạm hành chính Đổi mới một số nội dung nhằm đáp ứng yêu cầu thực tế đặt ra; tiếp tục quy định cụ thể chi tiết hơn về thẩm quyền xử phạt của các chức danh trong cơ quan hành chính nhà nước và phân định rõ ràng, cụ thể hơn về thẩm quyền đối với loại hành vi vi phạm Quy định rõ thủ tục xử phạt theo hướng mở rộng hơn tính minh bạch, công khai, công bằng và dân chủ, cho phép người bị xử phạt có quyền trình bày, giải trình, có quyền khiếu nại, có quyền mời luật sư trong trường hợp cần thiết, để có thể tiến hành bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của họ…Bỏ các biện pháp xử lý hành chính khác, chuyển các biện pháp bắt buộc chữa bệnh cho sở y tế quản lý

Theo chúng tôi, hoàn thiện pháp luật xử lý vi phạm hành chính ở nước ta nên tiến hành theo tinh thần phương án 3 sẽ có tính khả thi hơn, phù hợp hơn với nội dung các quan điểm mang tính nguyên tắc đã nêu ở trên Vì, như đã phân tích, nhận xét trên đây pháp luật xử lý vi phạm hành chính hiện hành còn nhiều quy định thể hiện sự tập trung của cơ chế cũ, chưa có sự phân biệt rạch ròi giữa

ba quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp Việc sửa đổi hệ thống pháp luật xử lý

vi phạm hành chính cũng cần phải thể hiện cụ thể hơn nguyên tắc phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp Tuy nhiên, lộ trình hoàn thiện pháp luật về xử lý vi phạm hành chính cũng phải tính đến yếu tố thống nhất và đồng bộ với lộ trình hoàn thiện hệ thống pháp luật và cải cách bộ máy nhà nước ở nước ta trong điều kiện kinh tế - xã hội hiện nay và thời gian tới Nên trước mắt, chúng ta cần tập trung tìm giải pháp khắc phục những tồn tại, hạn chế, bất cập của pháp luật xử lý vi phạm hành chính hiện hành; tổng kết

11 Ở Vương quốc Anh và Mỹ không phân biệt " tội phạm" và " vi phạm hành chính" " Vi phạm hành chính " được xem là một dạng " tội phạm nhỏ" Ở các nước này vấn đề " vi phạm hành chính" thuộc phạm vi của luật hình sự Thủ tục xử lý một" tội phạm nhỏ" được áp dụng với thủ tục tố tụng hình sự ngắn gọn: không bắt buộc có sự tham gia của luật sư; không áp dụng thủ tục bắt người; không áp dung thủ tục điều tra ( Bùi Tiến Đạt giảng viên Khoa luật - Đại học quốc gia Hà Nội, pháp luật xử lý vi phạm hành chính của Mỹ, Hội thảo khoa học

" xử lý vi phạm hành chính ở Việt Nam" - Viện nghiên cứu chính sách, pháp luật và phát triển, Đồ Sơn, Hải Phòng tháng 12/2010).

12 Ở nước ta thời kỳ đầu lập nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, chúng ta có tòa vi cảnh phán xét việc vi phạm hành chính, nhất là những việc hạn chế quyền tự do của người dân.

hệ thống pháp luật xử lý vi phạm hành chính; nghiên cứu, tìm hiểu kinh nghiệm,

mô hình pháp luật xử lý vi phạm hành chính của các quốc gia khác để hoàn thiện pháp luật xử lý vi phạm hành chính ở nước ta theo hướng phù hợp, khả thi và từng bước hiện đại hơn