Ngoai ra, vi tham quyen xet xir cac van ban hanh chinh eung cd su phan chia giua Toa hanh chinh va Toa tu phap Toa tu phap cQng xet xir nhiing quyet dinh hanh chinh nhung khi nd gan lien
Trang 1CO CHE BAG HIEN 6 vaONG QUOC Bl
THS NGUYEN HOANG ANH
Khoa Liiqt, DHQG Ha Ngi
Co che kiem tra tinh hgp hien d Bi cd ca qua trinh phat trien lieh sir Trudc day, khi Bi con phu thudc Phap va ddi song phap ly hau nhu chiu anh hudng hoan loan ciia Hien phap Phap 1946, nghia vu giam sat tinh hgp hien cua cae dao luat dat ra cho Uy ban Hien phap, mot thiet che bat ngudn true tiep tir Nghi vien Hoat ddng eiia ca quan nay dugc danh gia la hau nhu "hoan toan bat luc"*", nguyen nhan dugc ly giai kha don gian, dd la viee ca quan bi kiem tra va ngudi di kiem tra la mot Chinh vi the, tuy cd ton tai tren danh nghia, nhung su kiem tra tinh phu hgp eiia mot van ban cap dudi so vdi van ban ca'p tren, trong dd cd ca van d6 dam bao su hgp hien, hau nhu thue hien hoan toan bdi cac ca quan tu phap - he thong Toa an Ben canh dd, neu xem xet ky han niia, phai ndi den mot ca che kiem tra khac: dd la vai trd ciia nguyen thii qud'e gia Nguyen thu qudc gia, dua vao tu each va vi the khdng thien vi ciia minh, nghia la khdng phu thudc vao nhanh quyen luc nao, ke ca quyen lap phap, cd the sir dung mot cdng cu dac biet: tir chdi khdng edng bd mot dao luat - ma Nghi vien da thong qua - khi cho rang nd bat hgp hien Tren thue te, day la mot ca che tien giam sat - tuy rang tinh cha't va quy md thue hien nd kha la khiem tdn
Tai Vuong qudc Bi, ca che kiem tra tinh hgp hien dugc thue hien bdi nhieu thiet che khac nhau Diing dau trong so nay la Toa an trgng tai, ca quan ehuyen nghiep lam nhiem vu giam sat tinh hgp hien ciia cac dao luat, tuy nhien tham quyen nay ciing kha bi ban che, nhu phan tich trong phan sau day Ben canh dd, viec giam sat tinh hgp hien ciia
*" Theo Velu, Droit public, tap 1, NXB Bruylant, Bruxelles, 2001, tr 216
Trang 2cac van ban phap quy (van ban do cac ca quan hanh chinh ban hanh) dugc thue hien bdi he thong Toa an hanh chinh ma chii yeu la Hoi ddng nha nude - Toa hanh chinh tdi cao Ngoai ra, vi tham quyen xet xir cac van ban hanh chinh eung cd su phan chia giua Toa hanh chinh
va Toa tu phap (Toa tu phap cQng xet xir nhiing quyet dinh hanh chinh nhung khi nd gan lien vdi mot quyen chu the ciia mot duang su nhat dinh, xua't phat tu mot tranh chap Igi ich giiia cac chu the, ma tranh cha'p nay cd lien quan den mot van ban phap quy diing trong vu viec)
do vay khdng loai trir trong mot so trudng hgp Toa tu phap eung cd tham quyen xet xir tinh hgp hien trong cac van ban hanh chinh Han niia, khi cd mot phan quyet ciia Toa an vi pham hien phap, viec xet xir nay se dugc giao cho cac ca quan tu phap (ddi vdi ban an cua Toa Hanh chinh thi Hdi ddng Nha nude se xem xet lai) va ddi vdi ban an ciia cac toa an thudng thi do Toa Pha an xem xet
1 Kiem soat tinh hcfp hien cua cac dao luat thong qua Toa an trong tai (La cour d'Arbitrage)
Si! hien dien ciia TATT kha dac biet: nd la ket qua ciia qua trinh cai each Nha nude Bi trong nhiing nam 80, vdi xu hudng lien bang boa, da cho ra ddi thiet che nay Ve ban cha't, day chinh la Toa an Hien phap, bdi TATT cd chiie nang dua ra phan quyet ve tinh tuang hgp giiia cac van ban ciia ca quan lap phap vdi Hien phap Trong linh vuc nay, tham quyen ciia TATT hau nhu tuyet ddi: nd loai trii tat ca su hien dien cua cac Toa an khac Ban ve van de nay, cd the thay rang: nguge ban vdi xu hudng phan quyen thudng thay trong cac ca quan Nha nude khac d Bi, rieng vdi TATT, Hien phap Bi da tao lap mot md hinh rat tap trung trong ITnh vuc bao hien
Vi tri ciia Toa an trgng tai eung kha dac biet: nd khdng thudc ve ba't cii loai quyen luc nao trong ba nhanh quyen luc thdng thudng eiia nha nude: lap phap, hanh phap hay tu phap Trong Hien phap Bi, dieu
107 Chuang III (Chuang ve Hien phap) khi ndi ve Toa an trgng tai,
da dung tieu de: "Phdng ngiJia va giai ciuye't cac tranh chap" Dieu nay
ciing phan anh vai trd chii dao cua TATT - nhan danh mot Toa Hien phap, nhung nhiem vu chu yeu la dieu tiet, dieu hoa quan he giiia cac thiet che quyen luc nha nude, ma cu the la giiia cac ph^n lanh tho
Trang 3cau thanh qudc gia - quan he nay chu yeu dugc quy dinh trong cac dao luat
Ca cau ciia TATT eung dac biet: ca ca'u cua nd hoan toan tuang xiing vdi vai trd dac biet ma nd dam trach TATT la ket qua eiia mot
su can bang va su ket hgp vdi lidu lugng te nhi giiia nhiing yeu td khac nhau: tinh dai dien, pham chat nghe nghiep va sir dam bao doe lap, tuan thii phap luat
Cau thanh nen TATT la 12 tham phan, dugc hudng tat ca nhung dam bao cho vi the doc lap, vd tu, dugc bd nhiem sudt ddi bdi Vua, tren ca sd danh sach trinh tir Nghi vien, vdi da so 2/3 tren tdng sd thanh vien cd mat Trong tdng sd 12 thaim phan, cd 6 vi dai dien cho Viing Phap ngii va 6 vi con lai dai dien cho Viing ndi tieng Ha Lan Day la diem rat dac thu trong td chiic chinh quyen Lien bang Bi, do su
te nhi va phiic tap trong quan he giiia hai vung ngdn ngii Idn trong nude (tieng Phap va tieng Ha Lan) nen trong cac co quan quyen luc bao gid eung phai cd dii dai dien cho ca hai viing ngdn ngii Trong mdi
6 tham phan ciia tirng nhdm ngdn ngii, ngudi ta tha'y cd 3 vi dugc tuyen lira tir nhiing tham phan - da giir chiie vu it nhat trong 5 nam- d Toa Pha an hoac Hdi ddng Nha nude, hoac la nhiing giang vien luat d cac trudng dai hge, 3 vi con lai dugc tuyen tir nhirng Nghi si - da tirng lam viec it nha't trong vdng 8 nam, tai Thugng vien hay Ha vien
Nhu vay, trong ca cau ciia TATT bao gdm ca nhiing tham phan ehuyen nghiep ciing nhu nhiing ciru Nghi si
- Tham quyen ciia TATT: Co nhieu each phan loai tham quyen td tung ciia Toa an trgng tai
Neu can cii vao ndi dung tham quyen, ed the chia ra hai nhdm:
xet xir ve phan dinh tham quyen va xet xir vi viec vi pham mot sd
quyen ca ban ciia cdng dan
Nguyen nhan tdn tai dau tien ciia TATT dd la viec xet xu phan dinh tham quyen: Cu the dd la viec phan dinh tham quyen giiia Nha nude va cac cdng dong lanh thd, nhiing tranh cha'p tham quyen nay cd
xu hudng tang dan len trong mot he thdng it nhieu hudng tdi md hinh nha nude lien bang Trong ITnh vuc nay, TATT cd quyen xem xet tinh hgp hien ciia cac dao luat, cac van ban lap phap uy quyfen, nghi dinh
va pha lenh - ngay ca khi ehiing da ed hieu luc - trong tuang quan vdi
Trang 4cac quy pham Hien phap ve phan dinh tham quyen giiia Nha nude, cac Viing va Cdng ddng
Lien quan den xet xir nhiing vi pham quyen ca ban, tham quyen cua TATT chi gidi ban d viec xet xir nhiing vi pham ve nguyen tac binh dang va khdng phan biet ddi xir dugc neu trong Hien phap
Neu can cii hinh thiic cua qua trinh to tung, ed the chia tham quyen ciia TATT lam hai nhdm: Su kiem tra tinh hgp hien mot each triru tugng thdng qua hinh thiic td tung buy quyet dinh, va su kiem tra tinh hgp hien mot each cu the thdng qua hinh thiic td tung ddi bdi thudng thiet hai
*o
a To tung huy quyet djnh bat hgp hien
TATT cd tham quyen xet xii nhiing vu kien ddi buy mot dao luat, (ddi vdi cac ca quan Nha nude thudc Thanh phd Bruxelles la cac Nghi dinh hoac Phap lenh), tren ca sd hai can eii: neu chiing vi pham nhirng
•quy dinh ciia Hien phap ve phan dinh tham quyen giiia Nha nude, Cdng ddng va Vung, va thii hai, neu chiing vi pham Dieu 6, Dieu 17 Hien phap Bi - quy dinh ve nguyen tdc binh dang ciia cac cdng dan va nguyen tac tu do hge tap
Cd vai dieu cd the binh luan lien quan den tham quyen nay ciia TATT:
- Thii nhat, TATT chi cd tham quyin huy nhiing van ban cd hieu luc phap ly a cap do luat, cu the la nhiing van ban dugc ban hanh bdi
ca quan lap phap - d ca'p Nha nude trung uang nhu Nghi vien Bi, hoac
ca quan lap phap ciia tirng Vung va Cdng ddng
Nhu vay, TATT khdng ed tham quyen xet xir nhiing van ban dugc ban hanh bdi ca quan hanh phap, vi du nhu cac Nghi dinh, cac quy che V.V., dau rang nhiing van ban nay cd vi pham cac dieu khoan Hien phap Tham quyen nay dugc danh cho Toa Hanh chinh va cac Toa an thudng
- Thii hai, nhiing cdn cu de danh gid tinh hgp hien md TATT cd tham quyin bao ve eung rat gidi han: Dd chi bao gdm nhiing quy tac
Hien dinh ve viee phan chia th^m quyen giiia cac Viing, cac Cdng ddng va Nha nude trung uang Cu the ban, dd la nhiing quy dinh lien quan den th^m quyen tirng loai viec, viec nao danh cho nha lap phap toan qudc, viec nao danh cho Cdng ddng va Viing Nhiing quy dinh
Trang 5nay nam trong Hien phap, duang nhien, va trong mot sd dao luat dac biet nhu nhirng luat lien quan den cai each bd may, nhiing luat lien quan den quyen ban tai chinh cua Cdng ddng va Vung, nhiing Luat lien quan den cac thiet che cua Thanh phd Bruxelles Nhu vay cd the ndi, ve viee nay, tham quydn ciia TATT chii yeu phuc vu cho muc tieu eiia nha nude lien bang
Ben canh dd, ke tir 1989, TATT eung thue hien nhiem vu giii gin cho mot so quy6n hien dinh ciia cdng dan, ma cu the la xem xet xem lieu cac van ban phap luat ciia Nha nude trung uang, cdng ddng va viing, ed su vi pham quyen binh dang ciia cac cdng dan hay la quyen
tu do hoc tap - nhiing quy6n dugc quy dinh ngay trong Hien phap"*
- Cac chii the cd the khdi kien trudc TATT ra't phong phii: trudc tien, dd la Hdi ddng Bd trudng va cac ca quan hanh phap ciia cac Viing va Cdng dong Chu tich Qudc hdi Lien bang, hoac chu tich Qudc hdi ciia Vung, Cdng ddng eung cd quy6n nay khi ma 2/3 cac nghi si ciia ho bieu quyet tan thanh Nhiing ngudi nay khdng phai ly giai cho Igi ich ciia ho trong viec khdi kien
Sau dd, tham quyen nay dugc md rong cho tat ca cac ca nhan va the nhan, nhung nhiing ngudi nay phai ly giai dugc Igi ich ciia hg khi khdi kien vu an Thdng thudng thi nhiing ddi tugng nay khdi kien trong linh vuc quyen binh dang va quyen hoc tap Nhu ta da tha'y, ddi mdi nay mdi cd tir nam 1989, day la mot budc tien dang ke trong viec bao ve cac quyen tu do hien dinh ciia cdng dan
- Vi thii titc to tung:
Vu kien chi dugc thu ly neu nhu nd dugc dua den Toa trong vdng
6 thang ke tir ngay cdng bd dao luat ma cac ben khdi kien cho la vi hien Tuy nhien cd mot ngoai le, dd la khi ma TATT ehuyen vu viec: khi TATT da thu ly vu viec theo thii tuc kien bdi thudng thiet hai, ma lai phat hien va thdng bao rang van ban bi kien vi pham nhiing nguyen tdc hien dinh ve phan chia tham quyen hoac vi pham cac dieu 6, dieu
17 Hien phap, mot thdi ban mdi 6 thang lai se dugc tiep tuc gia ban danh cho vu kien theo thii tuc buy quyet dinh ba't hgp hien
"' Van de hoc tap c6 y nghia dac biet quan trong va nhay cam 6 Bi, bci no c6 sic thai chinh tri: lien quan den moi quan he giua hai cpng dong ngon ngii: Cong ddng noi tieng Phap va Cong dong noi tieng Ha Lan
Trang 6- Cud'i eung la va'n de hieu lire ciia phan quyet cua TATT: Ban an ciia TATT cd hieu luc ke tir ngay dugc dang trong Cdng bao (Moniteur beige) Mot khi da bi tuyen buy, dao luat dd se bi coi nhu chua tirng tdn tai Tuy nhien dieu nay ddi khi keo theo nhirng hau qua nghiem trgng Vi du: Mot dao luat quy dinh ve tig cap cho mot sd ddi tugng da bi buy bdi tinh bat hgp hien Ma nhu vay, dao luat se bi coi
nhu chua tirng tdn tai, diiu nay mac nhien dan den hau qua la nhiing
khoan trg ca'p da dugc chi nay budc phai bdi hoan
Dieu nay lam tdn hai den an toan phap ly, va vi vay de tranh nhiing trudng hgp nhu trong vi du, phap luat da cho phep TATT dugc tuy y quyet dinh, bang each dat ra cac quy dinh chung, ve hieu luc ciia nhiing van ban bi buy: cd the tuy tirng trudng hgp ma bi coi nhu la tuyet ddi hoac chi tinh trong mot quang thdi gian xac dinh ma thdi Cung luu y rang, TATT cd the tuyen buy toan van dao luat vi hien hoac chi mot bd phan trong dao luat dd, tuy tirng trudng hgp cu the
b Van de kien theo thu tuc ddi bdi thudng thiet hai
Trinh tu kien nay mudn am chi mot vu kien binh thudng giiia cac ben trudc mot Toa an ba't ky, lien quan den quyen Igi ich ciia cac ben Tuy nhien trong qua trinh giai quyet vu viec, tham phan budc phai can nbac xem la dao luat ma minh dang van dung de giai quyet vu viec lieu
cd tuang hgp vdi nhirng quy dinh ciia hien phap lien quan den phan chia tham quy6n hoac den cae dieu 6 va 17 ciia Hien phap hay khdng Bat luan la trong thue te, tham phan cd the tu giai quyet dugc van de, nhung luat quy dinh vu viec bat budc phai ehuyen len TATT Day la y dd chii quan ciia nha lam luat, mudn rang ca che bao hien phai dugc xac lap mot each tap trung Vi the, tham phan se giri vu kien len TATT, hoac tu minh, hoac theo de nghi cua cac ben lien quan
Khi cd dan khdi kien theo trinh tu nay, TATT se giai quyet, tuy nhien quyen han kha la ban che: Toa an trgng tai chi cd the tuyen bd
ve tinh hgp hien hay khdng ciia dao luat, chii khdng dugc tuyen ve giai phap cu the lien quan den ndi dung vu kien, (ben nao thang, ben nao thua) Tham quyen nay danh cho cac toa an da thu ly vu viec cu the,
va duang nhien, khi giai quyet vu viec, hg budc phai can cii vao phan quyet da dugc dua ra bdi TATT
Trang 72 JVIot vai nhan xet
- Thii nha't, ca che kiem tra tinh hgp hien d Bi dugc thue hien mot each da dang va tuang ddi phiic tap: cd nhieu ca quan khac nhau ciing dam trach, cd ca ca quan ehuyen trach va ca quan khdng ehuyen Tuy tCrng va'n d6 ma cd liic ca che nay can td chiic theo md hinh mang tinh tap trung cao (Toa an trgng tai) hoac cd liie do tiing Toa rieng d tirng viing thue hien Thdng thudng nhiing va'n de can dugc giai quyet bdi Toa an trgng tai la nhiing va'n de lien quan tdi toan lien bang, nhu phan dinh tham quyen giiia cac viing lanh thd trong Bi, hoac nhiing van de ma tam quan trgng cua nd gan lien vdi su tdn tai ciia cac dan vi hanh chinh lanh thd d Bi, vi du van de tu do hoc tap, hoac nhiing van
de dam bao sir thdng nha't hai boa trong muc tieu hoat ddng cua chinh quyen d ta't ca cac vung, nhu quyen binh dang ciia cdng dan Bi
- Thii hai, dii dugc thue hien bdi nhieu ca quan khac nhau, nhung nhin chung nhiing ca quan cd nhiem vu giam sat tinh hgp hien ciia cac dao luat hay la van ban phap quy deu nam trong he thdng Toa an Day
la phuong thiic biiu hieu nha't va chat che nha't, bdi vi Toa an, vdi ca che tranh tung rat phiic tap, cd the thue hien nhiem vu nay mot each chuan xac Va day ciing la loai ca quan ma viec giam sat se dam bao dugc thue hien mot each khach quan nhat, bdi le chiing nam doe lap
so vdi cac ca quan lap phap hay hanh phap - ddi tugng bi giam sat trong trudng hgp nay Trong giam sat viec tuan thii Hien phap, Bi ket hgp ca md hinh giam sat chu dong va giam sat dac biet Loai hinh giam sat dac biet dugc thirc hien bdi cac Toa an thudng va he thdng Toa hanh chinh Nhung ddi vdi mot sd van de ma y nghia eiia nd dac biet quan trgng, lien quan den su gan ket, mdi doan ket va su tdn tai cua cac cdng ddng trong qudc gia, thi viec giam sat tinh hgp hien eiia chiing phai do mot loai Toa nam tren ban cac thiet che quyen luc khac, tham chi khdng thudc ve ca quan tu phap, thue hien, va bang con dudng giam sat chii ddng