TRIỂN KHAI NGHỊ QUYẾT CÙA ĐÀNG VÀO cuộc SÔNG PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA CẮC Tổ CHỨC CHÍNH TRỊ XÃ HỘI TRONG cơ CHẾ BẢO ĐẢM QUYỂN CON NGỚƠI ở VIỆT NAM HIỆN NAY TRẦN THỊ THANH MAI • Ngày nhận bài 1/4/2022 Nhận[.]
Trang 1TRIỂN KHAI NGHỊ QUYẾT CÙA ĐÀNG VÀO cuộc SÔNG
CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI TRONG cơ CHẾ BẢO ĐẢM
TRẦN THỊ THANH MAI •
Ngày nhận bài: 1/4/2022 Nhận kết quả phàn biện: 9/5/2022 Duyệt đăng: 16/6/2022
Tóm tắt: Các tố chức chính trị - xã hội đã và đang đóng vai trò rất quan trọng trong cơ chế bảo đảm quyền con người ở Việt Nam Từ việc làm rõ vị trí, vai trò cua các tổ chức chính trị - xã hội và đánh giá thực trạng phát huy vai trò cua các tố chức chính trị - xã hội trong bào đám quyền con người thời gian qua, bài viết đề xuất một so giải pháp phát huy vai trò của các tỏ chức này nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chù nghĩa Việt Nam hiện nay.
Từ khóa: Cơ chê bào đảm quyền con người; tố chức chính trị - xã hội: quyền con người, Việt Nam.
TA ặtvấnđề
Sau hơn 35 năm đổi mới, Việt Nam
đã đạt được nhiều thành tựu vế nhân quyển,
thể hiện trên tăt cả các lĩnh vực của đời sống
xã hội, trong quan hệ hợp tác quốc tế về nhân
quyền Đó là thành tựu của quá trình hoàn
thiện cơ chế bảo đảm quyền con người
(QCN) ở Việt Nam Trong đó, các tổ chức
chính trị - xã hội đã không ngừng đổi mới,
phát huy ngày càng tốt hơn vai trò của mình
trong cơ chế bảo đảm QCN Tuy nhiên,
trước yêu cấu hoàn thiện Nhà nước pháp
quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN) Việt Nam
hiện nay, theo tinh thần Văn kiện Đại hội đại
biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, việc
phát huy vai trò của các tổ chức chính trị - xã
hội đang đứng trước nhiều thách thức mới,
nhất là yêu cầu bảo đảm quyền tự do lập hội
của công dân Vì vậy, việc nghiên cứu làm rõ
và phát huy vai trò của các tổ chức chính trị -
xã hội trong cơ chê' bảo đảm QCN phù hợp
với bối cảnh phát triển và hội nhập hiện nay
là cần thiết, nhằm thực hiện tốt chủ trương
của Đảng về “lấy hạnh phúc, ấm no của nhân
dân làm mục tiêu phấn đấu”[2; tr.218]
Học viện Chính trị khu vực I.
12
1 Vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội trong cơ chế bảo đảm quyền con người
ở Việt Nam
Quyền con người là “các đặc quyền tự nhiên, bắt nguồn từ phẩm giá vốn có của tất
cả mọi người, được cộng đồng quốc tế và quốc gia thừa nhận, tôn trọng bảo vệ và bảo đảm bằng hệ thống pháp luật quốc gia và quốc tế”[4; tr.12] Cơ chế bảo đảm QCN được hiểu là “hệ thống các nguyên tắc, các quy trình, quy định và phương thức vận hành trong mổi liên hệ chặt chẽ với nhau của các thiết chê nhâm mục tiêu hướng tới là các nguyên tắc, quy phạm quyển con người trong Hiến pháp, pháp luật được tôn trọng thực hiện; ngăn ngừa, hạn chế nguy cơ lạm dụng quyển lực, vi phạm quyến con người”[5; tr.206] Ở Việt Nam, cơ chê' bảo đảm QCN bao gôm tất cả các thiết chê trong hệ thống chính trị, là Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội, các tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, các thiết chê' truyền thông báo chí Trong đó, mỏi chủ thể, tùy theo chức năng nhiệm vụ của mình, mà có một vị trí, vai trò, cách thức
tổ chức và hoạt động riêng nhưng cùng
TẠP CHÍ GIÁO DỤC LÝ LUẬN - SỐ 340 (6/2022)
Trang 2TRÂN TH! THANH MAI
Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên
viên, hội viên tổ chức mình” [7]
;, thực hiện:
hướng tới bảo đảm thực hiện các nguyên tắc,
quy phạm QCN trong Hiến pháp năm 2013
Các tổ chức chính trị - xã hội là những thiết
chê' đặc thù, được quy định tại Điều 9 Hiến
pháp năm 2013 Bao gổm, Mặt trận Tổ quốc
(MTTQ) Việt Nam và các tổ chức thành viên
là Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Đoàn
Thanh nia
hiệp phụ nữ; Hội Nông dân Việt Nam, Hội
Cựu chiên binh Các tổ chức này được
“thành lập trên cơ sở tự nguyện, đại diện và
bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng
của thành
Trong thể chế chính trị của Việt Nam hiện
nay, MTTQ^Việt Nam có vị trí đặc biệt
quan trọng, là “cơ sở chính trị của chính
quyền nhân dần”, MTTQ-Việt Nam cùng
các tổ chức chính trị - xã hội thành viên có
vị trí, vai trò rất quan trọng trong cơ chế
bảo đảm QCN
Trong cơ chế bảo đảm QCN, vai trò
của các tổ chức chính trị - xã hội được thể
hiện qua phương thức mà các tổ chức này
thực hiện trong cơ chê' bảo đảm QCN
nhằm làm cho các quy định vế QCN
trong Hiến pháp và pháp luật Việt Nam
được tôn trộng)
Thứ nhất, tuyên truyển, vận động các hội
viên thực hiện tốt đường lối của Đảng, pháp
luật của Nhà nước Thông qua đó, các tổ
chức chính trị - xã hội giúp thành viên nhận
thức đầy đủ vể quyền của mình theo quy
định của pháp luật
Thứ hai, đi
mình hoặc hâ trợ, hướng dẫn để các thành
viên có điểu 1
của mình và ợ
Thứ ba, tham gia ý kiến, giám sát, phản
biện xã hội trơng xây dựng và tổ chức thực
hiện chính sách, pháp luật của các cơ quan
i diện bảo vệ thành viên của
iện thực hiện và bảo vệ QCN rười liên quan
Phát huy
nhà nước, cá nhân có thầm quyển Kiến nghị tới các cơ quan nhà nước có thẩm quyền khi phát hiện hành vi xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của thành viên
Thứ tư, tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri, lắng nghe tầm tư, nguyện vọng của hội viên để phản ánh tới các cơ quan, tổ chức có thầm quyền nhầm tăng sự đổng thuận giữa nhân dần với các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước
2 Thực trạng phát huy vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội trong cơ chè bảo đảm quyền con người ở Việt Nam hiện nay
Trong những năm qua, các tổ chức chính trị - xã hội đã có nhiều đổi mới vể tổ chức và phương thức hoạt động, theo hướng thực chất hơn, hướng mạnh vể các thành viên của mình; tích cực tham gia vào các hoạt động xây dựng và tổ chức thực hiện pháp luật Chẳng hạn, Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam
đã tham gia xây dựng Luật Bình đẳng giới (2006), Luật Phòng chổng bạo lực gia đình (2007) ; MTTQ_Việt Nam và các tổ chức thành viên đã tích cực, chủ động tham gia xây dựng nội dung chương trình phổ biến, giáo dục pháp luật và cử đại diện tham gia vào Hội đồng Phổ biến và giáo dục pháp luật ở địa phương Việc tuyên truyền, phổ biến, vận động nhân dần thực hiện pháp luật đã đạt được nhiểu kết quả tích cực Số lượng các hoạt động tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật hàng năm trên mỏi địa bàn là khá lớn, hình thức tổ chức cũng răt đa dạng Nhiều cán bộ Hội đã được tham gia các chương trình tập huấn về nội dung, kỹ năng phổ biến, giáo dục pháp luật và kỹ năng vận động hội viên Thông qua đó, MTTQ-Việt Nam và các tổ chức thành viên đã góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dần, giúp cho các hội viên hiểu được quyển và nghĩa vụ của
Trang 3TRĂN THỊ THANH MAI Pháthuy
mình, đặc biệt là các chế độ, chính sách dành
cho hội viên: củng cố lòng tin của nhân dân
vào đường lối, chủ trương của Đảng, chính
sách, pháp luật của Nhà nước
Nhiều tổ chức chính trị - xã hội ở các địa
phương đã phát huy rất tốt vai trò của mình,
sâu sát địa bàn, nắm bắt tâm tư nguyện vọng,
điểu kiện, hoàn cảnh của thành viên, hội viên
Nhiểu phong trào tương thân, tương ái như
“hũ gạo tình thương”; nhiều hoạt động hỗ trợ
vốn và cách làm ăn cho hội viên đã được
triển khai Nhờ đó, cải thiện đời sống, thu
nhập cho hội viên, bảo đảm các quyển có
mức sống thích đáng, quyền khám chữa
bệnh, quyền học tập cho con em, phòng
chống bạo lực gia đình Các tổ chức chính trị
- xã hội đã có nhiều hoạt động thiết thực bảo
vệ quyển và lợi ích hợp pháp của hội viên Tổ
chức công đoàn đã thực hiện tốt vai trò đại
diện cho người lao động ký thỏa ước lao
động tập thể với người sử dụng lao động;
tham gia ý kiến, khi các tổ chức sử dụng lao
động giải quyết các vấn đế vể lương, phụ cấp,
bảo hiểm phải có ý kiến của cộng đoàn ;
tham gia hội đông lương, thi đua khen
thưởng, kỷ luật của cơ quan doanh nghiệp
Hội phụ nữ nhiều địa phương rất sáng tạo
trong hỗ trợ hội viên nhận thức về quyền và
bảo vệ quyền của mình như: thông điệp cho
phụ nữ “Bạn không cô đơn - chúng tôi luôn
bên bạn”, cung cấp sổ tay “Những điều cần
biết về bình đẳng giới trong gia đình”, “Ngăn
chặn bạo lực gia đình là trách nhiệm của mọi
người và của cả cộng đông” Xây dựng mô
hình câu lạc bộ “Gia đình hạnh phúc”,
“Không bạo lực gia đình”, “Không sinh con
thứ ba”, hỗ trự hội viên nâng cao kiến thức về
chăm sóc, nuôi dạy con, kỹ năng tổ chức cuộc
sống gia đình, kiến thức pháp luật cho phụ
nữ Ngoài ra, các tổ chức chính trị - xã hội đã
phối hợp tổ chức được nhiều hoạt động trợ giúp pháp lý cho hội viên
Các hoạt động giám sát, phản biện xã hội của MTTQ_Việt Nam và các tổ chức thành viên cũng ghi nhận được nhiều kết quả Các
tổ chức chính trị - xã hội đã tổ chức được nhiếu đoàn giám sát như: Giám sát của MTTQ_đối với hoạt động bấu cử; giám sát việc thực hiện các quy định vể công tác cán
bộ, việc ban hành và thực hiện các quy định của chính quyển địa phương; giám sát việc thực hiện các chính sách hỗ trợ trong dịch bệnh Covid Năm 2020, MTTQ_đã giám sát, nghiên cứu tài liệu hô sơ của 58 tỉnh, thành về thực hiện các quy định của Đảng vể công tác cán bộ, phát hiện 437/1502 trường hợp vi phạm về thời gian ban hành quyết định bổ nhiệm lại, chiếm tỷ lệ 29,23% và đã kiến nghị Chính phủ rà soát, khắc phục [4] Các tổ chức chính trị - xã hội cũng tổ chức phản biện, góp ý kiến vào nhiểu văn bản quy phạm pháp luật của các cơ quan nhà nước Theo báo cáo của 63/63 ủy ban MTTQViệt Nam các cấp ở địa phương, trong năm 2021
đã tổ chức 4.819 cuộc phản biện xã hội, trong đó: ủy ban MTTQViệt Nam cấp tỉnh, chủ trì phản biện xã hội được 162 cuộc; ủy ban MTTQ-Việt Nam cấp huyện, chủ trì phản biện xã hội được 696 CUỘC; ủy ban MTTQ_ Việt Nam cấp xã, chủ trì phản biện xã hội được 3.961 cuộc[5]
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, việc phát huy vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội trong cơ chế bảo đảm QCN còn bộc lộ những bất cập như:
Thứ nhất, hiệu quả của việc tuyên truyền pháp luật của các tổ chức chính trị - xã hội còn chưa cao, chưa đến được với tất cả các thành viên, hội viên, đặc biệt là hội viên ở các vùng khó khăn, dân tộc ít người Không ít vụ
Trang 4TRĂN THỊ HANH MAI Phát huy
các cơ quan chính quyền dịa
trợ của MTTQ_Việt Nam và các tổ
việc vi phạm pháp luật, thậm chí là vi phạm
pháp luật hình sự đã xảy ra thời gian qua do
người thực hiện hành vi thiếu hiểu biết pháp
luật Việc tuyên truyền, phổ biến, giáo dục
pháp luật của các tổ chức chính trị - xã hội
mới chủ yếu tiếp cận từ góc độ vận động
nhân dân thực hiện các nghĩa vụ pháp lý của
mình, chưa chú trọng nâng cao nhận thức vế
quyến của công dân; về việc sử dụng pháp
luật như phương tiện bảo vệ QCN theo tinh
thần của Hiến pháp năm 2013
Thứ hai, với vai trò đại diện bảo vệ quyền
và lợi ích hợp pháp của hội viên, các tổ chức
chính trị xã hội đã tham gia vào nhiều hoạt
động của bộ máy nhà nước, như hoạt động tố
tụng tại tòa án nhân dân, tổ chức và hoạt
động của
phương nhưng nhìn chung chất lượng chưa
cao Sự hỗ
chức thành viên với hội viên của mình trong
việc bảo ve và thúc đẩy QCN chưa thường
xuyên, chửa thực sự là chỗ dựa cho hội viên
“Nội dung và phương thức hoạt động có lúc,
có nơi chưa thiết thực, hiệu quả, thiếu sầu sát
CƠSỞ”[1]
Thứ ha, tông tác giám sát, phản biện xã hội
của MTTQ-Việt Nam và các tổ chức thành
viên được liến hành chưa nhiều, chất lượng
giám sát, phản biện chưa cao
các tổ chứlc chính trị - xã hội trong bảo
đảm quyến con người ở Việt Nam hiện nay
Một là, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng
trong đổi mơi tổ chức và hoạt động của các tổ
chức chính tr
Văn kiện Đại hội XIII chủ trương MTTQ_
Việt Nam và
cường “bảo
chính đáng của đoàn viên, hội viên và nhân
dân, làm cầu nối quan trọng giữa Đảng và
1 ố giải pháp phát huy vai trò của
- xã hội
các tổ chức thành viên phải tăng
vệ quyền và lợi ích hợp pháp,
nhân dân Củng cố, tăng cường lòng tin, sự gắn bó của nhân dần với Đảng, Nhà nước, chế độ xã hội chủ nghĩa”[2; tr.43]; “phát huy vai trò của Mặt trận tổ quốc và các tổ chức chính trị xã hội, các đoàn thể nhân dân và các
cơ quan thông tin đại chúng trong quá trình hoạch định chiến lược, chính sách phát triển kinh tế - xã hội” [2; tr.288-289] Các chủ trương này cẩn được quán triệt đầy đủ đến các cấp ủy địa phương Với vai trò của mình, các cấp ủy địa phương, cơ quan, đơn vị cần quan tâm đến việc bố trí nhân sự cho các tổ chức chính trị - xã hội, bảo đảm việc bố trí cán bộ lãnh đạo các tổ chức chính trị - xã hội phải ngang tấm nhiệm vụ; cấp ủy đảng cẩn quan tầm chỉ đạo nâng cao trách nhiệm phối hợp của các cơ quan, tổ chức tại địa phương, đơn vị giúp các tổ chức chính trị - xã hội thực hiện tốt chức năng giám sát, phản biện xã hội; các tổ chức Đảng cẩn chú trọng “Tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội, bảo đảm sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Đảng, đổng thời tôn trọng nguyên tấc hiệp thương dân chủ trong tổ chức và hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, phát huy mạnh mẽ vai trò, tính tự chủ, năng đông, sáng tạo của Mặt trận và các tổ chức chính trị -xãhội”[2; tr.197]
Hai là, đổi mới nội dung và phương thức hoạt động nâng cao trách nhiệm của các tổ chức chính trị - xã hội
Các tổ chức chính trị - xã hội cần bám sát hội viên của mình, nắm bắt tầm tư, nguyện vọng của hội viên, giúp đỡ hội viên vượt qua khó khăn trong cuộc sống gia đình và phát triển kinh tế, nuôi dạy con cái là chỗ dựa tin cậy của hội viên Tổ chức chính trị - xã hội nào, hoặc chưa có lòng tin từ hội viên của mình, hoặc chưa thật sự sầu sát, chưa gần hội
Trang 5TRẦN THỊ THANH MAI Phát huy
viên của mình, cẩn phải xem xét trách nhiệm,
nhất là trách nhiệm cá nhân của cán bộ hội,
nhằm khắc phục tình trạng “hành chính hóa”,
“quan liêu” đã và đang tổn tại trong không ít
các tổ chức chính trị - xã hội hiện nay
Ba là, cân xây dựng chế độ chính sách hợp lý,
cải thiện điểu kiện cơ sở vật chất phục vụ hoạt
động của các tổ chức chính trị - xã hội
Hiện nay, các tổ chức chính trị - xã hội
hoạt động chủ yếu dựa vào ngân sách nhà
nước, từ chế độ chính sách cho cán bộ, đến
kinh phí cho các hoạt động của các tổ chức
chính trị - xã hội Trong bối cảnh ngân sách
nhà nước còn eo hẹp, thì đây là một khó khăn
không dễ để khắc phục Các tổ chức chính trị
- xã hội, một mặt cẩn “kiên quyết cắt giảm số
lượng ban, phòng có chức năng, nhiệm vụ
trùng lắp, chồng chéo, hoạt động kém hiệu
quả” “Tinh giản biên chế, cơ cấu lại đội ngũ
cán bộ chuyên trách các cấp, gắn với đổi mới
cơ chế phần bổ ngân sách nhà nước và quản
lý tài chinh”[l] Đổng thời, nâng cao hiệu
quả hoạt động để có điểu kiện thu hút các nguồn đóng góp từ hội viên và “tăng cường
sử dụng đội ngủ công tác viên, tình nguyên viên”[l] Trên cơ sở đó thực hiện tốt để án xây dựng vị trí việc làm, cải thiện thu nhập cho cán bộ của các tổ chức chính trị - xã hội
và tăng cường các điểu kiện cơ sở vật chất, nhất là các trang thiết bị phục vụ cho việc ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động của các tổ chức chính trị - xã hội
Kết luận
Trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyển XHCN Việt Nam, bảo đảm QCN, cần nhận thức đúng về vị trí, vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội trong cơ chế bảo đảm QCN Từ đó, quán triệt các quan điểm xây dựng các giải pháp cụ thể toàn diện vể đổi mới tổ chức, hoạt động, nhằm phát huy đúng vai trò của các tổ chức này, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ cách mạng trong giai đoạn hiện nay
Tài liệu tham khảo:
[1] Đảng Cộng sản Việt Nam (2017), Nghị quyết Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương khơá XII Sốl8- NQ/TW ngày 25 tháng 10 năm 2017 một số vấn đề về tiếp tục đôi mới, sắp xếp tô chức bộ máy cua hệ thống chính trị tinh gọn hoạt động hiệu lực, hiệu qua, https://thuvienphapluat.vn
[2] Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biếu toàn quốc lần thứXIII, tập I, Nxb Chính trị quốc gia Sự
thật, Hà Nội.
[3] Đe người dân không ”vô tình ” vi phạm chỉ vì thiếu hiểu biết pháp luật, https://laodong.vn
[4] Giám sát, phản biện vỉ lợi ích của nhân dân, http://mattran.org.vn
[5] Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2020), Giáo trình Lý luận và pháp luật về quyền con người, Nxb Lý luận
chính trị, Hà Nội.
[6] Nâng “chất" giám sát, phản biện xã hội, https://dangcongsan.vn
[7] Quốc hội Nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2013), Hiến pháp năm 2013, https://thuvienphapluat.vn