bài giảng sử dụng và sửa chữa ô tô

Lo i âm thanh này ít đ c dùng trong ch n đoán vì ít có giá tr thông tin... khi đang trong ch n đoán “Engine off-key on”.

Blank

M C L C

Ch ng 1 C I M HAO MÒN H H NG C A CÁC CHI TI T MÁY 1

1.1 KHÁI NI M V MA SÁT VÀ HAO MÒN, H H NG 1

1.1.1 Ma sát ngoài 1

1.1.2 Hao mòn 2

1.1.3 H h ng 3

1.2 M T S D NG HAO MÒN H H NG CH Y U 3

1.2.1 Hao mòn o xy hoá 3

1.2.2 Mài mòn 4

1.2.3 Tróc lo i 1 4

1.2.4 Tróc lo i 2 5

1.2.5 Hao mòn do m i 5

1.2.6 Hao mòn do xâm th c 6

1.2.7 Hao mòn do n mòn 6

1.3 QUY LU T MÀI MÒN C A CHI TI T THEO TH I GIAN 6

1.3.1 V i chi ti t l p l ng 6

1.3.2 Các chi ti t ghép ch t 7

1.3.3 B m t tr c ho c l có l p các vòng đàn h i (vòng ph t) 7

1.4 CÁC D NG H H NG KHÁC 7

1.4.1 Bi n d ng 7

1.4.2 N t gãy, v 7

1.4.3 Thay đ i c tính v t li u 7

1.5 CÁC NHÂN T NH H NG N HAO MÒN H H NG 7

1.5.1 nh h ng c a t i tr ng P 7

1.5.2 nh h ng c a t c đ V 8

1.5.3 nh h ng c a tính ch t v t li u và đ c tính b m t 8

1.6 CÁC BI N PHÁP GI M HAO MÒN H H NG 9

1.6.1 Bi n pháp công ngh 9

1.6.2 Các bi n pháp s d ng 9

Ch ng 2 QUI NH V B O D NG, S A CH A NG C , Ô TÔ 11

2.1 QUI NH V CH Y R T A 11

2.2 QUI NH CHUNG V B O D NG 11

2.2.1 M c đích ý ngh a c a b o d ng 11

2.2.2 Các quy đ nh c a b o d ng 12

2.2.3 Qui trình b o d ng ký thu t ô tô 13

2.3 NH NG QUY NH V S A CH A 17

2.4 CH N OÁN H H NG C A NG C 17

2.4.1 Nh ng bi u hi n h h ng c a đ ng c và khái ni m ch n đoán 17

2.4.2 Phân lo i các ph ng pháp ch n đoán 18

2.4.3 Các ph ng pháp ch n đoán đ ng c 20

2.4.4 Ch n đoán l i trong h th ng đi u khi n t đ ng trên đ ng c 26

2.4.5 Quy trình xác đ nh mã l i b ng h th ng t ch n đoán c a ECU 36

Ch ng 3 QUÁ TRÌNH CÔNG NGH S A CH A L N NG C - Ô TÔ 41

3.1 Các đi u ki n đ a c m máy vào s a ch a l n 41

3.2 i c ng v quá trình công ngh s a ch a l n đ ng c , ô tô 41

3.2.1 c đi m quá trình công ngh s a ch a đ ng c , ô tô 41

3.2.2 Quy trình công ngh s a ch a l n đ ng c -ô tô 41

3.3 TI P NH N VÀ THÁO 43

3.3.1 Ti p nh n xe vào s a ch a 44

3.3.2 Tháo 44

3.4 T Y R A 44

3.4.1 R a ngoài xe 44

3.4.2 R a chi ti t 44

3.5 KI M TRA PHÂN LO I CHI TI T 45

3.5.1 M c đích ki m tra 45

3.5.2 Ki m tra đ mòn 45

3.5.3 Ki m tra bi n d ng và sai lêch hính dáng hình h c 46

3.5.4 Ki m tra n t g y và h h ng ng m 47

3.5.5 Ki m tra t ng h p 49

3.6 S A CH A, PH C H I CHI TI T 49

3.6.1 Gia công c khí s a ch a chi ti t 49

3.6.2 Gia công c ngu i s a ch a chi ti t: 50

3.6.3 Hàn đ p ph c h i chi ti t 51

3.6.4 Hàn rung ph c h i chi ti t mòn 52

3.6.5 M ph c h i chi ti t 53

3.6.6 L a ch n ph ng pháp s a ch a, ph c h i chi ti t 56

3.6.7 Ki m tra cân b ng t nh và cân b ng đ ng 59

Ch ng 4 S A CH A THÂN MÁY, N P XI LANH VÀ XI LANH 61

4.1 KI M TRA VÀ S A CH A THÂN MÁY, N P XI LANH 61

4.1.1 Các h h ng c a thân máy, n p xi lanh 61

4.1.2 Ph ng pháp ki m tra thân máy, n p xi lanh 61

4.1.3 S a ch a thân máy và n p xi lanh 63

4.2 KI M TRA S A CH A XI LANH 64

4.2.1 Các h h ng c a xi lanh 64

4.2.2 Ki m tra xi lanh 65

4.2.3 Ph ng pháp s a ch a xi lanh 66

Ch ng 5 S A CH A C C U TR C KHU U-THANH TRUY N 69

5.1 KI M TRA S A CH A TR C KHU U 69

5.1.1 Các h h ng th ng g p 69

5.1.2 Ki m tra tr c khu u 69

5.1.3 Ph ng pháp s a ch a tr c khu u 71

5.2 KI M TRA S A CH A BÁNH À 73

5.3 KI M TRA S A CH A B C LÓT 74

5.4 KI M TRA S A CH A THANH TRUY N 75

5.4.1 Các h h ng c a thanh truy n 75

5.4.2 Ki m tra thanh truy n 76

5.4.3 S a ch a thanh truy n 78

5.5 KI M TRA CÁC CHI TI T C A NHÓM PÍT TÔNG 80

5.5.1 Các h h ng và ph ng pháp ki m tra pít tông 80

5.5.2 Các h h ng và ph ng pháp ki m tra xéc m ng 81

5.5.3 Ki m tra ch t pít tông 84

5.5.4 L p nhóm thanh truy n, pít tông, xéc m ng 84

Ch ng 6 S A CH A C C U PHÂN PH I KHÍ 87

6.1 CÁC H H NG C A C C U PHÂN PH I KHÍ 87

6.2 KI M TRA S A CH A NHÓM XUPÁP 87

6.2.1 Ki m tra và thay ng d n h ng xupáp 87

6.2.2 Ki m tra s a ch a xupáp 89

6.2.4 Rà xupáp và đ xupáp 90

6.2.5 Ki m tra lò xo xupáp 92

6.2.6 L p nhóm xupáp 93

6.3 KI M TRA S A CH A TR C CAM, B C LÓT VÀ CON I 94

6.3.1 Ki m tra tr c cam 94

6.3.2 S a ch a tr c cam 95

6.3.3 S a ch a và thay b c tr c cam 96

6.3.4 Ki m tra và thay con đ i 96

6.4 KI M TRA C N B Y & TR C C N B Y 97

6.5 S A CH A B TRUY N D N NG C C U PHÂN PH I KHÍ 98

6.5.1.Ki m tra và l p bánh r ng cam 98

6.5.2 Ki m tra và l p b truy n xích 99

6.5.3 Ki m tra và l p b truy n đai 100

6.6 KI M TRA VÀ I U CH NH C C U PHÂN PH I KHÍ 100

6.6.1 Ki m tra và đi u ch nh đ r d c c a tr c cam 100

6.6.2 i u ch nh khe h nhi t c a c c u phân ph i khí .101

6.6.3 Ki m tra và đi u ch nh v trí c a pít tông con đ i th y l c 103

Ch ng 7 S A CH A H TH NG BÔI TR N, LÀM MÁT 105

7.1 KI M TRA, S A CH A H TH NG BÔI TR N 105

7.1.1 Các h h ng c a h th ng bôi tr n 105

7.1.2 Ki m tra, b o d ng, s a ch a h th ng bôi tr n 105

7.2 KI M TRA, S A CH A H TH NG LÀM MÁT 109

7.2.1 Các h h ng c a h th ng làm mát 109

7.2.2 Ki m tra, b o d ng, s a ch a h th ng làm mát 110

Ch ng 8 S A CH A H TH NG NHIÊN LI U NG C X NG 117

8.1 KI M TRA S A CH A B M X NG 117

8.1.1 Ki m tra s a ch a b m x ng d n đ ng c khí 117

8.1.2 Ki m tra s a ch a b m đi n 118

8.2 KI M TRA S A CH A B CH HOÀ KHÍ 119

8.2.1 Các h h ng c a b ch hòa khí 119

8.2.2 Ki m tra, b o d ng, s a ch a b ch hòa khí 120

8.2.3 Ki m tra đi u ch nh b ch hòa khí trên xe 123

8.3 KI M TRA S A CH A H TH NG NHIÊN LI U PHUN X NG I N T 125

8.3.1 Các h h ng th ng g p 125

8.3.2 Ki m tra, ch n đoán h h ng c a h th ng 126

8.3-3 Ki m tra h h ng c a các c m bi n 130

8.3-4 Ki m tra ch n đoán h h ng c a b x lý trung tâm (h p đen) 139

8.3-5 Thông r a làm s ch vòi phun .139

8.4 KI M TRA B XÚC TÁC TRUNG HÒA KHÍ TH I 140

8.5 M T S H H NG I N HÌNH VÀ QUY TRÌNH KI M TRA X LÝ 141

Ch ng 9 S A CH A H TH NG CUNG C P NHIÊN LI U C A NG C DIESEL 147

9.1 CÁC H H NG C A H TH NG NHIÊN LI U DIESEL .147

9.1.1 Bi u hi n h h ng c a h th ng nhiên li u diesel và nguyên nhân 147

9.1.2 H h ng c a h th ng cung c p nhiên li u th p áp 148

9.1.3 H h ng c a b m cao áp .149

9.1.4 H h ng c a vòi phun 152

9.1.5 H h ng c a b đi u t c 153

9.2 S A CH A CÁC B PH N C A H TH NG NHIÊN LI U DIESEL 154

9.2.1 S a ch a h th ng cung c p nhiên li u th p áp 154

9.2.2 S a ch a các b đôi c a b m cao áp, vòi phun 154

9.3 L P, KI M TRA & I U CH NH B M CAO ÁP, VÒI PHUN TRÊN B NG TH 156

9.3.1 L p ráp b m 156

9.3.2 Ki m tra đi u ch nh b m cao áp ki u dãy trên b ng th 157

9.3.4 i u ch nh b m cao áp phân ph i 161

9.3.5 Ki m tra đi u ch nh vòi phun 162

9.3.6 Ki m tra và đi u ch nh c m b m cao áp - vòi phun 165

9.4 KI M TRA S A CH A H TH NG NHIÊN LI U DIESEL K I N T 166

Ch ng 10 S A CH A H TH NG ÁNH L A 167

10.1 CÁC H H NG C A H TH NG ÁNH L A 167

10.2 KI M TRA, B O D NG, S A CH A H TH NG ÁNH L A 167

10.2.1 Qui trình ki m tra h h ng c a h th ng đánh l a 167

10.2.2 Ph ng pháp ki m tra s a ch a các b ph n c a h th ng đánh l a 169

10.2.3 Tóm t t cách phán đoán h h ng thu c h th ng đánh l a 173

Ch ng 11 L P VÀ CH Y RÀ NG C 174

11.1 L P NG C 174

11.1.1 Yêu c u chung c a quá trình l p ráp 174

11.1.2 Qui trình l p đ ng c 175

11.2 CH Y RÀ VÀ TH CÔNG SU T NG C 177

11.2.1 Ch y rà đ ng c 177

11.2.2 Ki m tra công su t và các thông s làm vi c c a đ ng c s a ch a 179

11.3 V N HÀNH NG C SAU CHAY RÀ 180

Ch ng 12 S A CH A PH N G M 183

12.1 KI M TRA S A CH A H TH NG TRUY N L C 183

12.1.1 Ki m tra s a ch a b ly h p 183

12.1 2 S A CH A H P S VÀ H P S PH 189

12.1 3 S A CH A TR C TRUY N VÀ KH P CÁC- NG 197

12.1 4 KI M TRA, S A CH A C U XE 198

12.2 S A CH A H TH NG TREO, CH Y 203

12.2.1 Ki m tra s a ch a nhíp và lò xo 203

12.2.2 Ki m tra s a ch a gi m sóc 204

12.2.3 ki m tra các kh p n i hình c u c a các đòn và giá xoay 204

12.2.4 Ki m tra, đi u ch nh bi bánh xe 205

12.2.5 i u ch nh góc nghiêng bánh xe 205

12.2.6 Ki m tra s a ch a bánh xe 206

12.3 S A CH A H TH NG LÁI 207

12.3.1 các h h ng th ng g p c a h th ng lái 207

12.3.2 Kiêm tra s a ch a h th ng lái 208

12.4 S A CH A H TH NG PHANH 209

12.4.1 Các h h ng c a h th ng phanh 209

12.4.2 S a ch a các chi ti t cua h th ng phanh 211

12.4.3 i u ch nh c c u phanh 211

12.4.4 Súc r a và x khí h th ng phanh d u 212

12.4.5 Th phanh 213

12.5 S A CH A H TH NG I N VÀ I U HÒA KHÔNG KHÍ 213

12.5.1 Ki m tra b o d ng c quy 213

12.5.2 Ki m tra s a ch a máy phát đi n 215

12.5.3 Ki m tra s a ch a h th ng kh i đ ng 216

12.5.5 Ki m tra s a ch a h th ng đi u hòa không khí 218

Có th xác đ nh g n đúng l c ma sát theo đ nh lu t Culông F = A + µN

Trong đó: A là h ng s đ c tr ng cho kh n ng liên k t t ng h gi a các b m t làm vi c,

th ng v i các b m t chi ti t đ c bôi tr n, A có tr s r t nh nên có th b qua;

µ là h s t l ph thu c vào các đi u ki n ma sát C, đ c g i là h s ma sát;

ng c a b m t ma sát trong giai đo n làm

vi c ban đ u c a ccs chi ti t ma sát sau khi gia công

Mi n III v i P>Pth2 h s ma sát t ng và không n đ nh Chi ti t làm vi c trong gia đo n này

- nh h ng c a các đi u ki n ma sát C

Các đi u ki n ma sát C bao g m các y u t nh d u bôi tr n gi a hai b m t ma sát, đ c tính

v t li u và đ c tính b ma sát, nhi t đ b m t Các đi u ki n ma sát này nh h ng t i m i quan

h µ = f(P) và µ = f(V) theo h ng làm thay đ i ph m vi t i h n c a t i tr ng P và v n t c V và

đ ng thp i thay đ i giá tr c a h s ma sát µ nh th hi n trên hình 1-3

1.1.2 Hao mòn

a) Khái ni m v hao mòn

Hao mòn là s thay đ i d n d n các kích th c chi ti t khi có ma sát và đ c đánh giá tr c

ti p b ng s thay đ i kích th c hay các d u hi u gián ti p qua các th ng s làm vi c c a c m máy Hao mòn luôn có quan h ch t ch v i quá trình ma sát Khi có ma sát là có hao mòn và các

y u t nh h ng đ n quá trình ma sát c ng chính là nh h ng đ n hao mòn v i cùng khuynh

I 1− 2

= T c đ hao mòn:

t

l l

= Trong đó V1 va V2 là th tích chi ti t tr c và sau khi làm vi c

- Hao mòn tr ng l ng: đ c đánh giá b ng đ gi m tr ng l ng c a chi ti t ma sát

C ng đ hao mòn:

L

G G

T c đ hao mòn:

t

G G

= Trong đó G1 va G2 là th tích chi ti t tr c và sau khi làm vi c

c tr ng b m t là luôn luôn t n t i m t l p màng b o v Theo đ c đi m c a l p màng b o

v (hình 1-4) ng i ta phân bi t 2 d ng hao mòn o xy hoá, dang 1 đ c tr ng b i s hình thành và bong tách các dung d ch r n c a o xy v i kim lo i, và d ng 2 đ c tr ng b i s hình thành và bong tách l p màng o xýt FeO, Fe2O3,

b) i u ki n hình thành hao mòn o xy hoá

- T n t i ô xi trong môi tr ng gi a hai b m t ma sát

- T c đ tr t không l n: v<25 m/s trong tr ng h p ma sát gi i h n và v<7m/s trong tr ng

- Quá trình ô xi hóa ph i chi m u th h n so v i các quá trình khác

- Các đi u ki n khác (nhi t đ , bôi tr n) ph i đ m b o t c đ phá ho i l p màng b o v nh

b) Hao mòn ô xi hoá lo i 2 I- L p kim lo i g c II- L p màng c u trúc th c p

Các chi ti t làm vi c trong đi u ki n bình th ng, bôi tr n t t th ng mòn theo d ng này ây

la d ng hao mòn t t y u x y ra

1.2.2 Mài mòn

a) Khái ni m

Mài mòn là d ng phá ho i b m t

chi ti t ma sát do h t mài gây ra H t mài

có th xâm nh p vào b m t ma sát t môi

H

K thì xu t hi n mài mòn c h c

Trong đó HK va Hm là đ c ng b m t kim lo i và đ c ng h t mài

- N u s l ng h t mài trong vùng ma sát nhi u thì th ng gây mài mòn c hoá vì áp l c c a

t ng h t mài lên b m t ma sát nh nên khó c t kim loai t o phoi mà chi gây bi n d ng b m t làm

c ng hoá quá trình o xy hoá

D ng phá ho i này th ng g p trong các máy xây d ng, khai khoáng, máy làm đ t và trong

đ ng c làm vi c trong môi tr ng b i, ch m sóc và b o d ng không đúng qui đ nh

thành các v t r trên b m t làm đ bóng gi m nhi u và phá ho i nhanh b m t chi ti t Theo c ch phá ho i, ng i ta phân ra 2 d ng tróc là tróc lo i 1 và tróc lo i 2

Tróc lo i 1 là s tróc r b m t chi ti t ma sát do s hình thanh các liên k t kim lo i c c b

gi a 2 b m t ma sát, s bi n d ng và s phá hu các liên k t y, gây ra bong tách hay bám dính các

ch th p vi sai, tr c c c u lái máy kéo

đ cao làm m m l p kim lo i b m t và phá hu chúng, các quá trình phá hu ti p theo t ng t

nh tróc lo i 1 Tróc lo i 2 ph thu c ch y u vào đ b n nhi t c a v t li u chi ti t

Xu t hi n do b m t ma sát ch u t i trong l n thay đ i l p đi l p l i T i tr ng này gây bi n

d ng d o c c b và do đó bi n c ng c c b trên b m t chi ti t gây ng su t c c b làm xu t hi n các v t n t t vi và d n d n làm bong tách các ph n kim lo i ra kh i b m t chi ti t Hao mòn c a các vòng bi th ng thu c d ng này

Hình 1-6 B m t tróc lo i 1

Hình 1-7 B m t tróc lo i 2

X y ra v i chi ti t kim lo i làm vi c v i dòng ch t l ng do s va đ p c c b c a dòng ch t l ng lên

b m t chi ti t Các chi ti t mòn d ng này nh áo n c đ ng c lam mát c ng b c, cánh b m

n c

1.2.7 Hao mòn do n mòn

Là d ng phá hu b m t chi ti t do tác d ng hoá h c hay đi n hoá c a kim lo i b m t v i môi tr ng xung quanh D ng hao mòn này có th x y ra ngay c khi máy móc làm vi c hay không làm vi c

Nói tóm l i, trong quá trình làm vi c chi ti t ma sát b hao mòn đ ng th i do nhi u quá trình cùng x y ra trên b m t (o xy hoá, tróc, mài mòn, n mòn ), nh ng tu theo đi u ki n làm vi c c a

b m t ma sát mà có m t quá trình chi m u th h n

1.3 QUY LU T MÀI MÒN C A CHI TI T THEO TH I GIAN

Trong đi u ki n làm vi c bình th ng, các chi ti t máy móc mòn theo m t qui lu t nh t đ nh

- Giai đo n I ( o n OA): Là giai đo n rà tr n, xác đ nh b ng th i gian rà tr n trt và kích th c

rà tr n (ho c lu ng mòn rà tr n) Hrt c tr ng c a giai đo n này là t c đ mòn nhanh do b m t sau gia công nhám, ch a có l p màng th c p v ng ch c b o v , c tính l p b m t còn y u Do

v y đ i v i giai đo n này c n ph i dùng các bi n pháp k thu t thích h p đ gi m th i gian và

l ng mòn c a nó b ng cách ch n ch đ t i tr ng, v n t c, bôi tr n và ch m sóc thích h p, ch đ

v n hành đó đ c g i là qui ph m ch y rà và th ng đ c xác đ nh b ng th c nghi m

- Giai đo n II (AB): là giai đo n s d ng chi ti t, t ng ng v i th i gian s d ng tsd và kích

th c gi i h n (đ mòn gi i h n) Hgh Giai đo n này b m t làm vi c c a chi ti t đã n đ nh và hao mòn đ c tr ng là hao mòn o xy hoá T c đ hao mòn nh và ph thu c vào đi u ki n v n hành, bôi

Hình 1-9 Qui lu t hao mòn theo

th i gian c a các chi ti t l p l ng

Hình 1-8 M t c t t vi b m t

b m i

tr n và b o d ng k thu t

- Giai đo n III (BC): là giai đo n phá h ng chi ti t c tr ng c a giai đo n này là t c đ mòn

r t nhanh do khe h l p ghép l n nên ngoài ma sát ra, b m t chi ti t còn b va đ p làm b m t chi

ghép không có chuy n đ ng t ng đ i, song, do t i tr ng

tác đ ng bi n thiên nên l p kim lo i b m t b bi n d ng

d o, b m i và bong tách làm cho đ dôi gi m d n và

xu t hi n khe h d n t i phá h ng chi ti t

1.3.3 B m t tr c ho c l có l p các vòng đàn h i (vòng ph t)

Vòng ph t luôn luôn ép t lên b m t tr c ho c l

nên c ng gây ra mài mòn L ng mòn t ng tuy n tính

theo th i gian nh minh h a trên hình 1-11

Nói tóm l i hao mòn là nguyên nhân chính làm thay đ i

tr ng thái k thu t d n t i gi m tu i th c a chi ti t và

c a c m máy S hao mòn chi ti t ph thu c vào v t li u

chi ti t và đi u ki n s d ng c a máy

1.4 CÁC D NG H H NG KHÁC

Ngoài b hao mòn và phá h ai b m t do ma sát, các chi ti t do ch u l c và ch u tác đ ng c a nhi t và môi tr ng còn b bi n d ng, n t gãy ho c thay đ i c tính b v t li u làm cho chi ti t không đap s ng đ c yêu c u làm vi c

Là các h h ng th y rõ b ng m t th ng làm cho chi ti t không th ti p t c làm vi c đ c Ví

d gãy tr c khu u, v bánh r ng, n t thân máy

1.4.3 Thay đ i c tính v t li u

M t s chi ti t làm vi c v i môi tr ng nhi t đ cao và t i tr ng thay đ i có th b thay đ i c tính v t li u làm m t kh n ng làm vi c bình th ng tr c khi b mòn t i gi i h n, ví d , lò xo m t tính đàn h i, b m t tang tr ng phanh b chai c ng

1.5 CÁC NHÂN T NH H NG N HAO MÒN H H NG

1.5.1 nh h ng c a t i tr ng P

T i tr ng P tác đ ng trên chi ti t ma sát quy t đ nh tr s áp su t riêng trên b m t ma sát và

do đó có nh h ng r t l n đ n c ng đ hao mòn chi ti t Hình 1-12 ch ra m i quan h gi a

hao mòn ô xy hóa nên c ng đ hao mòn nh cho

phép chi ti t làm vi c đ c liên t c trong th i

đ bóng khác nhau ch ra r ng v i các đ bóng gia công ban đ u khác nhau, sau m t th i gian làm vi c nh t đ nh, t t c các các m u đ u đ t

đ n m t đ bóng làm vi c nh t đ nh (hình 15) bóng này do các đi u ki n ma sát c a chi ti t quy t đ nh Do đó, vi c gia công chi ti t

1-đ n 1-đ bóng quá cao so v i 1-đ bóng làm vi c là không c n thi t vì khá t n kém Tuy nhiên, n u giá công đ n đ bóng quá th p l i làm quá trình

ch y rà kéo dài làm t ng l ng mòn, do v y làm gi m tu i th c a chi ti t

c) nh h ng c a môi tr ng gi a hai b m t ma sát

- D u bôi tr n gi a hai b m t ma sát, đ c bi t là khi duy trì đ c ma sát t làm gi m đ ng

k ma sát và do đó c ng đ mài mòn c a các chi ti t, nh t là các lo i d u bôi tr n có các ph gia

c i thi n đ c tính bôi tr n và t o đi u ki n hình thành các l p màng b o v trên b m t chi ti t

I (mg/1000 m đ ng ms)

Pth Hình 1-12 nh h ng c a t i tr ng đ n c ng đ hao

mòn c a chi ti t ma sát

V=Const C=Const

I

I (mg/1000m đ ng ms)

Vth2 Hình 1-13 nh h ng c a v n t c tr t đ n

c ng đ hao mòn

P=Const C=Const

- Nhi t đ b m t chi ti t cao so v i qui đ nh s làm t ng mài mòn vì có th làm gi m đ b n

l p màng d u bôi tr n và làm m m b m t chi ti t

- Th c nghi m ch ng t r ng c p chi ti t b ng thép làm vi c trong môi tr ng không khí so

v i m it ng khí tr vì trong môi tr ng không khí s t o thành l p màng th cáp trên b m t chi

ti t t t h n do t ng tác v i ô xi trong không khí

1.6 CÁC BI N PHÁP GI M HAO MÒN H H NG

1.6.1 Bi n pháp công ngh

- S d ng v t li u có c tính cao, ch u nhi t, ch u m i và ch u n mòn cao

- T ng b n b m t chi ti t ma sát b ng các ph ng pháp khuy ch tán kim lo i (nh th m crôm, vanadi ), các ph ng pháp nhi t luy n (tôi, ram), nhi t hóa (th m các bon, nit , xianua ),

- Tuân th các qui đ nh v ch m sóc b o d ng k thu t và s a ch a k pt th i

- Không v n hành thi t b v i các ch đ t i tr ng và t c đ quá qui đ nh

- V n hành thi t b đúng qui trình qui đ nh

Blank

Ch ng 2

Ô tô là m t c máy có k t c u ph c t p đ c l p ghép t nhi u b ph n v i t ng s chi ti t

l p ghép có th t i trên 15000 chi ti t, trong đó có r t nhi u c p chi ti t có chuy n đ ng t ng đ i

v i nhau Trong quá trình làm vi c, do ch u t i tr ng và ma sát nên các chi ti t th ng b mòn, bi n

d ng ho c gãy v , h ng hóc làm m t tính n ng ho t đ ng bình th ng c a xe K t qu là làm gi m công su t đ ng c , t ng tiêu hao nhiên li u, gi m m c đ tin c y và an toàn trong s d ng xe và nói chung là hi u qu kinh t trong khai thác s d ng xe gi m

khai thác h t kh n ng làm vi c và t ng hi u qu s d ng xe, trong quá trình s d ng ng i

t i ch t l ng quá trình cháy Ch t b n bám trên các b m t ma sát làm mòn nhanh các chi ti t và

s n i l ng các c vít làm t ng khe h l p ghép gi a chúng gây sai l ch các thông s đi u ch nh H

h ng các chi ti t bao kín làm ch y d u, rò n c và nhiên li u v.v Nh ng thay đ i đó làm cho máy nóng, gây ti ng gõ khác th ng và sinh nhi u t t b nh khác K t qu làm gi m công su t, t n nhiên

li u và gi m m c đ tin c y an toàn trong ho t đ ng c a ph ng ti n

B o d ng k thu t là nh m h i ph c l i và duy trì đi u ki n ho t đ ng bình th ng c a các chi ti t, các c c u và h th ng c a máy, đ m b o cho chúng luôn luôn có công su t l n, hi u su t

cao, tránh nh ng h h ng v t su t quá trình s d ng và kéo dài tu i th

B o d ng k thu t bao g m các thao tác nh m: Ch n đoán tình tr ng k thu t; Ki m tra đi u

ch nh các c c u và h th ng c a đ ng c , thi t b thu l c; Các công vi c r a s ch, bôi tr n, xi t

ch t t o nên h th ng b o d ng d phòng có k ho ch Tính ch t d phòng th hi n trong nh ng thao tác nh m phòng ng a h h ng b t th ng, làm t ng đ tin c y và kéo dài tu i th thi t b Tính

k ho ch th hi n qua k ho ch đ c d đ nh tr c, sau khi máy đã v n hành m t s gi quy đ nh, chúng ph i đ c đ a vào các x ng (ga ra) đ th c hi n các công vi c ch m sóc, ki m tra, đi u

ch nh

B o d ng k thu t bao g m: b o d ng hàng ngày và b o d ng đ nh kì

2.2.2 Các quy đ nh c a b o d ng

2.2.2.1 B o d ng hàng ngày

B o d ng hàng ngày th ng làm vào đ u ho c cu i m t ca ch y máy, nh m b o đ m an toàn và làm t ng đ tin c y khi máy ho t đ ng, duy trì b ngoài s ch s ; tra nhiên li u, d u m , n c cho các b ph n c n thi t

N i dung b o d ng hàng ngày g m:

- Lau r a s ch b i bám, b n trên m t máy, thân xe

- Ki m tra đ ng nhiên li u, d u m , n c n u có rò ri ph i x lí kh c ph c

- Ki m tra m c d u, n c, nhiên li u và b sung t i m c quy đ nh

- B o đ m các lo i đ ng h , các đèn chi u sáng ho t đ ng t t khi máy ho t đ ng

- Ki m tra các bulông b t ch t đ ng c và các c m truy n l c, phanh, tay lái, h th ng treo, bánh tr c, bánh sau, áp su t bánh xe, làm s ch bánh xe, lo i b các v t c ng cài k hoa l p

- Lau r a s ch m t ngoài máy

- Ki m tra n u c n thì đi u ch nh đ c ng dây đai qu t gió và máy phát

- B o d ng bình l c khí: r a l i l c, lõi l c và bôi d u r i l p vào v trí

- R a bình l c tinh d u bôi tr n

- Tháo x c n b n trong các bình l c thô và l c tinh nhiên li u

- B o d ng thi t bi đi n, ki m tra các nút x h i, m c dung d ch trong bình c quy, lau s ch

m t ngoài c a bình, c o s ch m t ti p xúc gi a c c và đ u dây n i, b sung n c c t vào bình, ki m tra các chi ti t và xi t ch t bulông gi ch t bình

- Cu i ca máy đ u tiên sau b o d ng 1 c n ki m tra th i gian quay ti p c a bình l c li tâm sau khi t t máy (n u có bình l c li tâm)

b) B o d ng 2

c th c hi n sau 240 gi ho t đ ng c a đ ng c g m nh ng thao tác c a b o d ng 1 và thêm:

- N p l i bình c quy ho c thay bình đã n p s n, ki m tra n u c n thì c o s ch m t ti p xúc

c a nút kh i đ ng đi n

- Ki m tra các bu lông xi t ch t đ ng c v i giá đ máy

- R a h th ng bôi tr n, thay d u trong các te

c) B o d ng 3

c th c hi n sau 960 gi ho t đ ng c a đ ng c B o d ng 3 nh m ch n đoán t ng h p

tình tr ng k thu t c a đ ng c đ quy t đ nh cho đ ng c ho t đ ng ti p hay c n ph i s a ch a m t

vài b ph n B o d ng 3 g m ph n l n n i dung b o d ng 2 và thêm:

- C r a thân bình l c, bình ch a nhiên li u; Thay lõi l c tinh nhiên li u

- Thông r a đ ng ng nhiên li u và ng n p

- Ki m tra góc phun s m và áp su t vòi phun

- Ki m tra đi u ch nh b m cao áp n u c n

- Thay d u nh n trong cacte, l i thông gió cacte

- N u c n c r a h th ng làm mát đ ng c

- Khi k t thúc b o d ng 3 c n ki m tra các chi ti t xi t ch t bên ngoài xác đ nh công su t và

su t tiêu th nhiên li u c a đ ng c , th c hi n đi u ch nh đ đ t các giá tr quy đ nh c a đ ng c

iv i ô tô, các c p b o d ng đ c th c hi n sau khi xe đã ch y đ c m t s km qui đ nh

tùy thu c vào lo i xe và đi u ki n s d ng Th ng qui đ nh 2 ho c 3 c p b o d ng đ nh k v i ô

tô là b o d ng c p 1 và b o d ng c p 2 N i dung công vi c c a các c p b o d ng và l ch trình

th c hi n đ c các hãng s n su t ô tô qui đ nh c th trong các s tay h ng d n s d ng và đ c

cung c p cho khách hàng khi mua xe

Ví d , chu k b o d ng đ i v i ô tô có th th c hi n trong ph m vi s km quãng đ ng ch y

nh sau, tr s l n áp d ng cho đ ng nh a và bê tông, tr s nh áp d ng cho đ ng s i đã r m và

2.2.3 Qui trình b o d ng ký thu t ô tô

2.2.3.1 Các công vi c ki m tra tr c khi vào b o d ng

Ki m tra g m

5 Ki m tra đ d phanh chân, phanh tay, đ n phanh x x x

3 Ki m tra các lo i đèn pha èn báo hi u, còi, xi nhan x x x

4 Tháo x c n b n trong các bình l c thô và l c tinh

8 Tháo x d u bôi tr n c , thay d u m i theo chu k

thay d u

x x

9 Thay th lõi l c d u bôi tr n đã h t h n s d ng x x

11 Ki m tra các bu lông xi t ch t đ ng c v i giá đ x x

12 Tháo đáy các te, r a khoang bên trong đ ng c , r a

l i thông gió cacte

x

13 Xi t ch t bu lông biên; Xi t ch t bu lông paliê; Ki m

tra xi t ch t bu lông b t n p máy, dàn đòn b y; Bu

lông bánh đà

x

14 Tháo vòi phun; Ki m tra đi u ch nh áp su t vòi phun

và ch t l ng tia phun trên d ng c th ; Thay th

kim phun m i n u c n ; L p vòi phun lên đ ng c

x

15 Tháo b m cao áp; d u bôi tr n vào kh p đi u

ch nh phun s m; Ki m tra đi u ch nh b m cao áp

trên b ng th ; Thay th b đôi m i n u c n

x

16 L p b m lên đ ng c ; Ki m tra góc phun s m; L p

hoàn ch nh h th ng nhiên li u và c c u đi u khi n

Ki m tra ho t đ ng chân ga và c c u t t máy

x

17 C r a thân bình l c, thùng ch a nhiên li u, đ ng x

ng nhiên li u; Thay th lõi l c nhiên li u đã h t h n

3 Ki m tra, b sung d u h p s , c u, lái, phanh đ n

1 Tháo, r a, ki m tra ô bi bánh xe;

2 Ki m tra xô l ch nhíp, xi t ch t gông nhíp, bu lông

4 Xiét ch t chân ca bin, thanh r ng ca bin, quang thùng

xe, b c lên xu ng, ki m tra khóa c a, tay quay kính

2 Ki m tra, đièu ch nh h p tay lái Xi t ch t các bu

lông b t gi giá tay lái và c c u hình thang lái

3 Ki m tra, đi u ch nh đ nghiêng, ch m bánh xe x x

4 Ki m tra tác d ng tr l c phanh Xi t ch t các giá đ

t ng h i, t ng phanh, bàn đ p phanh, bình h i, giá đ

phanh tay

5 ánh nhám ho c ti n tr ng phanh, thay má phanh,

thay cuppen t ng phanh

2 Ki m tra đi n áp ác quy, n ng đ và m c dung d ch

trong bình c quy: B sung dung d ch và s c l i ác

quy n u c n

x x

3 Tháo máy phát, máy kh i đ ng, làm s ch c góp;

Ki m tra ch i than, lò so; Ki m tra và làm s ch các

c c ti p đi m trong máy kh i đ ng; Tra m bi, b c

x x

4 ánh s ch, b t ch t các đ u dây d n đ n còi đèn,

công t c, đ ng h , r le

Ki m tra ho t đ ng c a đèn pha-c t, xi nhan, đèn

phanh, đèn lùi, còi, g t m a

3 Ki m tra th i gian quay ti p c a bình l c li tâm sau

khi t t máy (n u có bình l c li tâm)

12 Ki m tra áp su t nén các xy lanh (theo c p BD, ho c

khi thay đ m n p c ng nh thay các chi ti t b h i) x

13 Ki m tra công su t và su t tiêu th nhiên li u c a

đ ng c , th c hi n đi u ch nh đ đ t các giá tr quy

đ nh

x

Ki m tra g m khi xe đ t i ch và ch y trên đ ng

5 Ki m tra đ n phanh chân, phanh tay trên đ ng

6 Ki m tra đ bon xe x x x

Ki m tra H th ng đi n

2 Ki m tra các lo i đèn báo hi u, còi, xi nhan, g t m a,

các công t c

x x x

2.3 NH NG QUY NH V S A CH A

S a ch a đ ng c , ô tô là kh c ph c nh ng h ng hóc, tr c tr c phát sinh trong lúc s d ng

ho c khi b o d ng k thu t nh m ph c h i và duy trì kh n ng ho t đ ng bình th ng c a chúng

Ng i ta chia ra 2 d ng s a ch a: s a ch a nh (s a ch a h h ng đ t xu t) và s a ch a l n (s a

ch a đ nh kì)

S a ch a nh g m kh c ph c các h h ng c c b , ng u nhiên c a các chi ti t trong các c m

máy, có th tháo m t ph n ho c thay th m t s c m, chi ti t b ng chi ti t m i ho c chi ti t s a

ch a Công vi c s a ch a nh áp d ng cho nh ng chi ti t có tu i th khá ng n, ho c g p ph i s c

khi v n hành Ví d nh :

- Thay th các xéc m ng h i và d u trong đ ng c , máy nén khí

- C n ch nh khe h b c lót - c tr c khu u

- Thay th má ly h p, má phanh, cúp pen phanh

- Thay th dây đai kéo b m n c, máy nén khí, máy phát đi n

- Thay th m t s lo i c m bi n, bóng đèn

- S a ch a nhóm chi ti t thu c h th ng ph i khí b h do mòn r xu páp và đ , b cong đ a

đ y, gãy lò so xu páp

- S a ch a các v t cào x c, b p, rách v xe

- Thay th s m-l p, hoán đ i v trí l p xe

Các công vi c này thu c nhóm s a ch a nh và cho phép th c hi n k t h p v i m t k b o

d ng nào đó Nh v y trong quá trình b o d ng đ ng c – ô tô, yêu c u ng i cán b k thu t

ph i ti n hành ki m tra toàn di n ph ng ti n nh m phát hi n h h ng và quy t đ nh ph ng h ng

x lý Vì đây là nh ng lo i vi c đ t xu t nên không quy đ nh c th trong quy trình b o d ng,

song thông th ng chúng đ c làm k b o d ng c p 3

S a ch a l n đ c ti n hành theo đ nh k t i các xí nghi p chuyên s a ch a đ ph c h i kh

n ng làm vi c đ y đ c a t t c các chi ti t, c m b ng cách s a ch a, ph c h i ho c thay th t t c

các chi ti t mòn b ng chi ti t m i ho c chi ti t s a ch a c tr ng c a s a ch a l n là tháo toàn b

xe, máy, s a ch a, thay th và l p l i nh m i Yêu c u ph i ph c h i kh n ng làm vi c b ng ít

nh t 80% so v i xe, máy m i, t c là tu i th ph i b ng ít nh t 80% so v i tu i th c a xe m i

nh k s a ch a l n đ c nhà ch t o xác đ nh d a trên s x u đi c a đ c đi m kinh t -k

thu t c a c m máy và xe trong quá trình khai thác s d ng, khi đó các chi ti t chính đã mòn đ n

gi i h n Chu k s a ch a l n đ ng c và xe ph thu c vào ch ng lo i xe và đi u ki n s d ng Có

vuông góc ), đ kín khít v.v Chúng đ c g i chung là các tham s k t c u Trong quá trình làm

vi c, tr ng thái các tham s k t c u này- c ng chính là ch t l ng đ ng c - đ c ph n ánh ra bên ngoài theo m t lo t các bi u hi n gián ti p g i là các tham s ra nh : công su t, thành ph n khí th i, nhi t đ n c làm mát và d u bôi tr n, ti ng n và va đ p, hàm l ng m t kim lo i trong d u bôi

tr n, áp su t cu i k nén, áp su t d u bôi tr n, đ l t khí các te, m c tiêu hao nhiên li u và d u bôi

tr n v.v

Khi giá tr m t tham s k t c u nào đó b thay đ i, tham s ra t ng ng v i nó d nhiên c ng thay đ i theo, ví d : tình tr ng mài mòn nhóm pít tông – xéc m ng – xy lanh làm tham s k t c u

“Khe h mi ng và khe h l ng” c a xéc m ng s t ng lên, do đó làm tham s ra “Công su t đ ng

c ” b gi m, đ ng th i tham s ra “ l t khí các te” t ng cao Khi tham s k t c u “Khe h gi a đuôi xu páp và đòn b y” b t ng do mòn các chi ti t này thì tham s ra “Ti ng gõ đuôi xu páp” c ng

s phát tri n m nh lên

Các tham s k t c u ch đ c phép thay đ i trong m t ph m vi nh t đ nh đ đ m b o cho c m máy làm vi c m t cách an toàn và kinh t Khi các tham s này đ t đ n m t ng ng nào đó làm tính

n ng kinh t k thu t c a c m máy x u đi d i m c cho phép, c m máy s ph i ng ng ho t đ ng

đ s a ch a Giá tr c a chúng khi đó đ c g i là “Giá tr gi i h n c a tham s k t c u”, còn giá tr các tham s ra t ng ng v i nó c ng đ c g i là “Giá tr gi i h n c a tham s ra”

i u ki n đ m t c m máy v n hành ti p t c là t t c các tham s k t c u đ u ph i ch a đ t

đ n gi i h n và ch c n m t tham s nào đó v t quá gi i h n thì c m máy ph i ng ng ho t đ ng Thông qua m i liên h gi a các tham s k t c u và tham s ra nói trên, có th suy ra t t c các tham

s ra t ng ng c ng ph i có các giá tr ch a v t gi i h n Nh v y đ đánh giá tình tr ng ch t

l ng c m máy, ch c n xác đ nh giá tr hi n th i c a các tham s ra r i đ i chi u v i “Giá tr gi i

h n” c a chúng mà không c n tháo máy đo đ c các tham s k t c u, đó chính là b n ch t c a vi c

ch n đoán k thu t

Ch n đoán k thu t: là vi c đánh giá tình tr ng ch t l ng làm vi c c a c m máy d a trên s

thay đ i c a các tham s ra mà không c n ph i tháo máy Tham s ra đ c s d ng trong công vi c

ch n đoán lúc này đ c g i là “Tham s ch n đoán”

Tuy nhiên có nh ng tham s ra l i ch u nh h ng c a nhi u tham s k t c u cùng tác đ ng,

ví d công su t đ ng c là m t tham s ra, s suy gi m công su t có th do r t nhi u nguyên nhân

nh : mòn nhóm pít tông-xi lanh-xéc m ng, h xu páp và đ , quá trình cháy t i, đi u ch nh góc đánh

l a ho c phun s m sai v.v Do đó mu n công vi c ch n đoán nhanh chóng và chính xác c n ph i

l a ch n m t b tham s ch n đoán th a mãn các đi u ki n sau:

- Chúng ch ph n ánh duy nh t m t tr ng thái k t c u nào đó c a đ ng c

- Có s thay đ i l n v giá tr so v i s thay đ i c a tham s k t c u mà chúng ph n ánh đ

đ m b o s ch n đoán chính xác

- Có kh n ng đo đ c chúng m t cách d dàng, thu n ti n

Sau khi đã có b tham s ch n đoán h p lý, c n ph i bi t đ c giá tr gi i h n c a m i tham

s đ làm chu n so sánh Các giá tr gi i h n này th ng đ c nhà ch t o quy đ nh, ho c đ c xác

vi c chung c a đ ng c là t t hay x u mà không ch rõ h h ng c th chi ti t ho c b ph n nào

Ví d : Ch t l ng quá trình cháy; Tr ng thái c gi i; M c đ mòn chung v.v Nh ng thông s

ch n đoán chung ch y u g m:

- Công su t h u ích

- Nhi t đ và thành ph n khí x

- Áp su t nhiên li u trên đ ng cung c p x ng (H th ng phun x ng)

- L u l ng các vòi phun x ng trong 1 phút (H th ng phun x ng)

- S vòng quay c c đ i c a đ ng c (ho t đ ng c a b h n ch vòng quay)

- chênh l ch nhi t đ n c làm mát tr c và sau két

- Nhi t đ b t đ u m van h ng nhi t

- Nhi t đ b t đ u m van đi n t đóng ly h p qu t gió ho c van đi u ch nh d u vào kh p

n i thu l c c a qu t gió

- Kh n ng thông qua c a két làm mát

- Áp su t m van chân không và van áp l c trên n p két

- c ng dây đai d n đ ng b m n c – qu t gió

- Ch t l ng tia l a đi n (dùng thi t b hi n sóng)

- Tr ng thái bu-gi (qua màu s c, khe h đi n c c)

- Tình tr ng b máy (l n l t ng t đi n cao áp t i các bu-gi)

c) Ch n đoán riêng

Nh m xác đ nh h h ng c a m t s chi ti t trong đ ng c , thông qua nh ng tham s ra đ c

tr ng cho các h h ng đó, ho c s d ng m t s ph ng pháp ki m tra b ng d ng c bên ngoài (th

tr ng thái đ ng c không làm vi c) Ví d : Các thông s ch n đoán riêng cho các nhóm chi ti t

nh sau:

+ Nhóm pít tông- xéc m ng- xi lanh/ bao kín bu ng cháy :

- L ng khí l t xu ng các te trong m t đ n v th i gian

- M c đ tiêu hao d u nh n thành mu i than

- rò r khí nén trong bu ng cháy (th tr ng thái t nh)

- chân không đ ng n p

- Áp su t cu i k nén

- H đ m n p máy (l t khí vào két làm mát và l t khí gi a các xy lanh)

+ Nhóm thanh truy n- tr c khu u và b c:

- Áp su t d u bôi tr n trên đ ng d u chính

- Ti ng gõ tr c-b c

- C ng đ va đ p c a nhóm pít tông thanh truy n khi thay đ i liên t c áp su t khí nén trong

bu ng cháy (th tr ng thái t nh - b ng thi t b cung c p khí nén vào 2 phía c a píttông)

2.4.3 Các ph ng pháp ch n đoán đ ng c

2.4.3.1 Ch n đoán đ ng c theo công su t h u ích

Công su t ch u nh h ng c a r t nhi u y u t nh : Ch t l ng quá trình cháy, đ kín khít

c a nhóm chi ti t bao kín bu ng cháy, s làm vi c c a các h th ng ph i khí-nhiên li u- đánh l a,

tr ng thái nhi t đ , t n th t ma sát v.v

N u ch do nh ng nguyên nhân mài mòn bình th ng c a các chi ti t làm cho ho t đ ng c a các b ph n-h th ng kém đi, thì tr ng thái mòn gi i h n, công su t đ ng c c ng ch gi m t 15-20% so v i ban đ u

Nh ng hi n t ng công su t gi m đ t ng t so v i đ nh m c th ng là do các s c nh : Góc đánh l a s m, góc phun s m sai; B máy do cong vênh xu páp; K t-gãy xéc m ng; H h ng vòi phun-b m cao áp; M t tia l a đi n bu-gi do h th ng đánh l a làm vi c kém v.v

Nh n xét này cho ta h ng tìm h h ng nhanh chóng h n khi ph i x lý trên đ ng c ki m tra

Có th đo công su t đ ng c b ng cách đo mô men phanh trên bánh xe, đo công su t đ ng c

b ng ph ng pháp không phanh (t t các xi lanh khác ch cho 1 xi lanh ho t đ ng và đo t c đ đ ng

c ), đo kh n ng gia t c, phân tích khí x , đo áp su t ch th trung bình (đo đ th công)

2.4.3.2 ánh giá ch t l ng đ ng c theo thành ph n khí x

Thành ph n khí x ph n ánh tình tr ng chung c a đ ng c v quá trình chu n b và đ t cháy

h n h p, nó ph thu c vào các y u t nh : T l nhiên li u/không khí và s hoà tr n đ ng đ u h n

h p - quy t đ nh b i h th ng nhiên li u và ph i khí; Tr ng thái nhi t đ đ ng c ; Tình tr ng ho t

đ ng c a h th ng đánh l a trong đ ng c x ng; Ch t l ng quá trình nén trong đ ng c đi-e-den;

Ph m ch t c a nhiên li u v.v

a) Bi u hi n c a khí x :

Thông th ng ta có th quan sát khí x qua màu s c c a nó nh sau:

+ Khí th i không màu ho c có màu nâu r t nh t khi đ ng c phát công su t t i đa ch ng t quá trình cháy t t

+ Khí x màu tr ng do áp su t nén kém; Nhiên li u ch a đ t h t l n trong khí x ; L t n c vào bu ng đ t (h i n c màu tr ng); Góc đánh l a đ t ch a đúng (đ ng c x ng) ho c góc phun nhiên li u ch a chu n (đ ng c điêden)

+ Khí x màu xanh, xu t hi n ch y u là do d u bôi tr n l t vào bu ng cháy và b cháy Nguyên nhân là do: Nhóm pittông – xylanh b mòn hay thân xupáp và ng d n h ng b mòn; Do xécm ng d u l p sai hay các xécm ng khác b k t, gãy; Do m c d u các-te quá nhi u ho c m c d u trong bình l c không khí cao h n quy đ nh

+ Khí th i có màu nâu s m ho c đen:

- Th a nhiên li u do h th ng nhiên li u h ng (đi u ch nh sai l ng nhiên li u cung c p, vòi phun b k t ho c b mu i bám đ u kim làm nhiên li u phun không s ng, áp su t phun quá th p, góc phun s m ho c góc đánh l a s m sai )

- Thi u không khí do c n tr l n đ ng n p (t c b u l c khí, b m gió m không h t )

đ ng kính ng x Cho đ ng c ch y không t i vòng quay l n nh t trong kho ng 30s L y 3 m u

r i so sánh v t khói trên gi y m u chu n đ đánh giá m c đ và tính ch t khí x

+ V t khói màu xám - vàng cho ta bi t khí x l n d u do s c d u vào bu ng cháy

+ V t khói màu xám - nâu ch ng t trong khí x có l n nhiên li u, vòi phun b h ng và áp su t nén th p

+ N u có th y gi t n c t c là có n c trong bu ng cháy (đ m n p xylanh b cháy, đ kín khít m t l p ghép c a xylanh và thân máy không t t)

N u có h t mu i than th hi n d u cácte b cháy nhi u, góc phun s m đ t sai, bu ng cháy không kín khít, xupáp mòn quá gi i h n, th a nhiên li u, pha ph i khí b sai l ch, h l c không khí

và ng x b t c vì b n

B ng ph ng pháp phân tích thành ph n khí:

Hi n nay thi t b phân tích khí đ c s d ng ch y u là lo i đo nhanh, ví d : thi t b dùng

ph k h ng ngo i đo l ng CO; Dùng ph ng pháp quang hoá đo l ng NO, NO2 ; Thi t b dò

i-on hoá ng n l a đ xác đ nh thành ph n HC v.v

ki m tra s t n t i mu i than (b hóng) trong khí x c a đ ng c điêden, th ng dùng

ph ng pháp ki m tra đ c n quang ho c xác đ nh m c đ làm đen gi y l c c a lu ng khí x Khi ti n hành phân tích khí x , đ ng c c n đ c ch y nóng đ n nhi t đ quy đ nh; u ng trích khí đ a lên thi t b đo đ c l ng vào gi a tâm c a ng x và vào sâu kho ng 20cm; L n l t thay đ i ch đ ga theo chu trình: t ng t c – duy trì ga ch đ t i - gi m t c (th ng g m nhi u

b c theo các tiêu chu n th khí x đã quy đ nh) Các k t qu đo s đ c thi t b thu nh n và x lý, sau đó đ a lên máy tính ho c in ra gi y r t nhanh chóng, thu n ti n

Hàm l ng các ch t trong khí x trong đ ng c điêden, đ c bi t là đ khói đen, cho ta nhi u thông tin v ch t l ng c a các b ph n trong đ ng c , n u thao tác ki m tra h p lý, có th phát

hi n đ c ch b h h ng, ví d :

V i đ ng c điêden:

- L n l t ng t t ng xy lanh (ng t đ ng d u cao áp t i vòi phun), n u hàm l ng khí x không thay đ i thì xy lanh đó không làm vi c S thay đ i thành ph n khí x không nh nhau khi

ng t t ng xy lanh c ng ph n ánh s làm vi c không đ ng đ u gi a chúng

- Thay đ i góc phun s m s cho k t qu hàm l ng khí x khác nhau, nh đó tìm đ c góc phun thích h p nh t cho đ ng c ki m tra

- Áp su t phun c a vòi phun quá th p làm t ng đ khói khi đ ng c t ng t c

- L c khí b t c làm m c đ khói đen t ng cao, đ c bi t giai đo n t ng t c và gi m t c (Khi l ng nhiên li u đ a vào nhi u do ng i s d ng nh n ga lúc t ng t c và do b đi u ch nh t c

- Khi thay đ i d n t c đ đ ng c x ng dùng ch hoà khí t th p lên cao, hàm l ng khí x

c ng thay đ i theo h ng gi m d n l ng CO, CnH2n và t ng l ng O2, đi u này ph n ánh s t ng

c a h s d l ng không khí t 0,6 đ n g n 1,1 N u s thay đ i này không di n ra thì h th ng t o

bi n đo l u l ng, đo v trí b m ga, đo t c đ đ ng c đ xác đ nh l ng phun c b n, còn có các

b ph n hi u ch nh theo nhi t đ và c m bi n Lambda g n trên đ ng x đo l ng ôxy, đ a tín hi u

v b đi u khi n đi n t cho phép đi u ch nh l ng x ng phun thích h p Nh đó mà l ng CO,

NOx , CnH2n trong thành ph n khí x r t th p S thay đ i n ng đ các ch t trong khí x không phù

h p v i yêu c u ph n l n là do h h ng các c m bi n c ng nh h th ng đi u khi n gây nên

2.4.3.3 Ch n đoán đ ng c theo tr ng thái nhi t đ

Nhi t đ đ ng c là m t tham s ph n ánh chung v ch t l ng c a quá trình cháy, s ho t

đ ng c a h th ng làm mát, tình tr ng ma sát gi a các b m t trong nhóm pít tông-xi lanh-xéc m ng

c ng nh h th ng tr c-b c.V nguyên t c, khi h th ng làm mát ho t đ ng bình th ng, thì nhi t

đ đ ng c không th v t quá các ch s quy đ nh, do h th ng làm mát đã đ c thi t k đ có th

t i h t l ng nhi t mà đ ng c phát ra ch đ công su t l n nh t Nh v y khi nhi t đ v t quá

m c cho phép ch có th do các s c phát sinh trong quá trình làm vi c c a các b ph n nêu trên Nhi t đ đ ng c th ng đ c báo thông qua nhi t đ c a n c làm mát, m t s đ ng c còn

có c m bi n đ báo nhi t đ n p máy Trong nh ng đ ng c t nh t i c l n, nhi t đ c a khí x , c a

n c làm mát còn đ c đo trên t ng xi lanh đ giúp công vi c hi u ch nh cho các xi lanh làm vi c

đ ng đ u đ c thu n l i

Vi c s d ng tham s nhi t đ khi ch n đoán không th ch d a vào nhi t đ chung c a đ ng

c , vì có quá nhi u y u t nh h ng đ n nó Mu n bi t nguyên nhân h h ng đâu c n ph i có các bi n pháp ki m tra nhi t đ b sung trên t ng khu v c

N u quá trình cháy c a đ ng c không t t nh cháy kích n trong đ ng c x ng, cháy quá

mu n do đ t góc phun s m ho c góc đánh l a s m sai, th ng làm nhi t đ đ ng c mau chóng

t ng cao, m c dù h th ng làm mát v n ho t đ ng bình th ng Khi xu t hi n cháy kích n trong

đ ng c x ng, ngoài vi c làm t ng nhi t đ đ ng c , hi n t ng này th ng kèm theo ti ng rít khan

và s rung đ ng do s c ng h ng sóng xung kích trong xylanh gây ra, có th phát hi n qua đ u dò

âm h c ho c theo kinh nghi m Khi góc phun quá mu n th ng th y ph t l a ra ngoài ng th i Nhi t đ riêng c a t ng khu v c n p máy và ng x trên m i xi lanh c ng là m t y u t đánh giá ch t l ng ho t đ ng c a máy đó N u ngay sau khi n máy, lúc ng x còn ch a b đ t nóng,

ki m tra nhi t đ t ng c x , máy nào n kém ho c b máy, nhi t đ c a nó s th p h n h n các máy khác

Tình tr ng ma sát nhóm xi lanh-pít tông-xéc m ng th ng khó đánh giá b ng nhi t đ riêng

c a t ng máy, vì l ng nhi t phát ra không nhi u so v i nhi t l ng khí cháy c a chúng, h n n a

l i có áo n c làm mát bao quanh, vì v y ph i dùng các bi n pháp khác nh tr ng h p pít tông b

bó trong xi lanh, quan sát khí x s có màu khói đen và máy gi m công su t d n đ n d ch t khi

ch y v i ga th p, ngay sau khi máy ch t n u quay tr c khu u s th y r t n ng, đ m t th i gian máy ngu i m i nh nh c

Riêng v i nhóm tr c-b c, hi n t ng bó b c s làm t ng nhi t đ d u bôi tr n cao h n bình

th ng, đ c bi t n u ki m tra nhi t đ vùng tr c chính c a thân máy, nào b bó s có nhi t đ cao h n so v i vùng khác

Ngoài v n đ mài mòn, khí l t các te còn ph thu c vào nh ng đi u ki n sau:

- Tr ng thái nhi t đ đ ng c và s bôi tr n thành xy lanh: Nhi t đ t ng làm d u bôi tr n loãng ra, n u l p màng d u bôi tr n thành xy lanh không đ m b o, l ng khí l t s b t ng lên đáng

L ng khí l t các te nh ng đ ng c công su t trung bình kho ng 10-20 lít/phút lúc m i,

t ng đ n 150 lít/phút khi đ ng c mòn đ n gi i h n

L u l ng khí l t đ c đo b ng các d ng c chuyên dùng Tr c khi đo, đ ng c ph i đ c

ch y nóng máy đ n nhi t đ quy đ nh, b t b t các đ ng thông khí các te, ch đ m t đ ng khí qua

Nguyên nhân làm gi m áp su t cu i k nén

- S c c n đ ng ng n p l n (vì t c l c gió )

- Pha phân ph i khí c a đ ng c b sai l ch

- Thi u d u bôi tr n trên thành xy lanh

- H h ng nhóm chi ti t bao kín bu ng cháy (mòn piston, xy lanh, xéc m ng; gãy ho c bó

k t xéc m ng trong rãnh piston, h đ m n p máy; h xu pap v.v )

Cách đo áp su t cu i k nén

i v i đ ng c x ng, đo áp su t nén th c hi n tr ng thái đ ng c không làm vi c, m h t

b m ga sau đó dùng đ ng c kh i đ ng làm quay tr c khu u, còn đ ng c đieden có th đo

tr ng thái không làm vi c ho c ch đ ch y không t i

i u quan tr ng là ph i đ m b o s vòng quay đo n đ nh, ngoài ra đ đ m b o nhi t đ đ ng c và duy trì l p d u bôi tr n trên thành xy lanh nh khi đ ng c đang làm vi c, tr c khi đo

c n ph i cho đ ng c n máy đ n nhi t đ quy đ nh (kho ng 80~900C)

Dùng các đ u gá thích h p đ l p v i đ ng h đo áp su t nén (v i đ ng c điêden có th t n d ng vòi phun c a đ ng c

ho c đ u gá l p vào l bugi s y, v i đ ng c x ng ch c n c m

đ u đo tr c ti p vào l bugi); Cho đ ng c quay t 10~15 vòng và dùng đ ng h ki m tra s vòng quay khi đo theo đúng yêu c u, sau m i l n đo c n ngh kho ng 5' cho acquy h i đi n

chênh l ch áp su t nén gi a các xy lanh DPc không đ c

v t quá quy đ nh c a nhà ch t o (đ i v i đ ng c x ng t 1á1,5 kg/cm2 , v i đ ng c điêden t 2-3 kg/cm2

) Hình 2-1 mô t cách

đo áp su t nén trên đ ng c điêden

Trong tr ng h p áp su t nén c a m t xy lanh t t th p so

v i các xy lanh khác, có th do h ng c a nhóm pít tông-xi lanh- xec m ng (gãy, bó k t xec m ng ),

ho c h xu pap và đ m n p máy ki m tra, ta đ 20-25 cm3

d u bôi tr n vào xy lanh đó, đo l i

áp su t nén, n u áp su t không t ng ch ng t xu pap không kín, n u áp su t t ng có th k t lu n do

Tiêu chu n Gi i h n

Chênh l ch cho phép (kg/cm2)

2.4.3.6 Ch n đoán đ ng c theo áp su t d u bôi tr n

Áp su t d u bôi tr n đo trên đ ng d u chính tr c khi đi bôi tr n các c tr c, ph thu c vào nh ng y u t sau:

- i u ch nh l c lò xo van an toàn trên đ ng d u (van b m d u) quá th p

- Tr ng thái nhi t đ và t c đ đ ng c : nhi t đ càng cao đ nh t càng gi m, t c đ càng

ch m l ng d u cung c p càng ít nên áp su t d u càng th p

Tr ng h p áp su t d u quá cao c ng không ph i là đi u t t vì có th do khe h tr c và b c đ quá nh , ho c nguy hi m h n là t c đ ng d u chính ngay sau đ ng h và tr c khi đi vào c

tr c, lúc này tuy đ ng h báo có áp su t, song c tr c l i thi u ho c không có d u bôi tr n

Trong b t k tình hu ng nào, khi áp su t d u quá th p ho c quá cao so v i quy đ nh đ u b t

bu c ph i ng ng máy đ ki m tra s a ch a, vì v y áp su t d u bôi tr n tr c h t nh là m t tín hi u

an toàn cho đ ng c làm vi c Nhi u đ ng c s d ng nó đ t đ ng báo nguy ho c ng t máy

Hình 2-1 o áp su t nén trên

đ ng c điêden

1.Bích k p 2 u gá 3 ng h

áp su t

N u có bi n pháp đo áp su t d u t ng v trí h p lý, có th phát hi n h h ng c c b c a đ ng c Ví d : đo đ chênh áp tr c

và sau l c d u đ phán đoán hi n t ng t c l c, chênh áp đ u và

cu i đ ng d u chính ph n ánh khe h các chi ti t tr c b c v.v (hình 2-2)

Giá tr áp su t d u bôi tr n tr ng thái nhi t đ quy đ nh, đ c nhà ch t o ch rõ theo ch đ t c đ và lo i đ ng c , th ng trong

n p, th i, cháy c a đ ng c Lo i âm thanh này ít đ c dùng trong

ch n đoán vì ít có giá tr thông tin Ti ng va đ p (gõ) l i do khe h

l n gi a các chi ti t có chuy n đ ng t ng đ i v i nhau ho c do s

va ch m b i các nguyên nhân nh : l t d v t vào bu ng cháy, xu pap ch m vào đ nh piston do l p hay đi u ch nh sai v.v

Khi mài mòn t ng ho c do đi u ch nh sai làm khe h gi a các chi ti t ma sát t ng cao, t t y u d n đ n c ng đ va đ p m nh lên Trên hình 2-3 gi i thi u m i quan h gi a s t ng khe h m i ghép (bi u di n trên tr c hoành) và c ng đ va đ p

Khi khe h t ng đ n m t ph m vi nào đó c ng đ va đ p s

t ng v t, vì v y đ b o đ m s làm vi c êm d u và an toàn cho các chi ti t, khi mài mòn làm t ng khe h gi a 2 chi ti t đ n gi i h n này, ph i d ng máy đ s a ch a

M i lo i ti ng gõ đ u có nh ng đ c tr ng riêng và phát ra rõ

nh t nh ng v trí có va đ p Nh ng đ c đi m này c n đ c khai thác khi ki m tra phát hi n Tuy nhiên nó ph thu c r t nhi u vào kinh nghi m c a ng i ki m tra Nh ng thi t b đo âm thanh th c ra c ng không có hi u qu nhi u

h n, vì chúng ch khu ch đ i âm ho c đ rung đ ng mà không có kh n ng phân tích đ c tính t n

s - biên đ c a lo i va đ p đó

Vùng ki m tra khi nghe ti ng va đ p và d ng c ki m tra gi i thi u trên hình 2-4:

c đi m c a m t s lo i ti ng gõ và thao tác ki m tra nh sau:

Ti ng bánh r ng: vòng quay nh : ti ng rào rào đ u đ u d l n v i ti ng n chung

M t s ph ng pháp xác đ nh tình tr ng mòn nhóm piston xy lanh qua vi c đo biên đ ki u

m ch đ ng c a ti ng va đ p (do s thay đ i chi u chuy n đ ng c a piston gây nên), thu đ c k t

qu khá t t Khi khe h t ng, biên đ ti ng va đ p t ng theo, tuy nhiên c ng không th xác đ nh chính xác giá tr c a khe h

2.4.4 Ch n đoán l i trong h th ng đi u khi n t đ ng trên đ ng c

H th ng đi u khi n đi n t trên xe g m m t lo t các c m bi n đi n, b x lý trung tâm, các

b ph n ch p hành, c ng trao đ i d li u thông tin và màn hình giao di n v i ng i lái Các c m

bi n liên t c đo các thông s làm vi c c a các b ph n, h th ng và g i v b x lý trung tâm B

x lý này th c ch t là m t máy vi tính ti p nh n thông tin v s ho t đ ng c a các b ph n c a xe, tính toán x lý r i đ a ra các tín hi u đi u khi n các b ph n ch p hành m t cách thích h p đáp ng mong mu n c a ng i lái ng th i, b máy vi tính này sau khi x lý thông tin v s ho t đ ng

c a các b ph n c ng thông báo cho ng i lái bi t tình tr ng k thu t không bình th ng c a các b

ph n n u có qua mã h h ng hi n th trên màn hình và l u gi các thông tin chi ti t trong b nh

c a máy tính đ ng i lái có th xem l i và x lý

Mã s báo h h ng c a b ph n nào đó s đ c b t lên khi tín hi u c m bi n v s ho t đ ng

c a nó n m ngoài ph m vi qui đ nh ho c không thay đ i trong m t kho ng th i gian nh t đ nh Các l i có th xu t hi n kh i c m bi n, b ECU/ECM, kh i c c u ch p hành và các b

ph n khác trên đ ng c làm h th ng đi u khi n hi u sai v tr ng thái máy, d n đ n các l nh đi u khi n đ a ra không h p lý so v i tình tr ng th c

2.4.4.1 L i trong h th ng đi u khi n t đ ng

Nhìn chung các s c x y ra có th do:

L i c a các c m bi n

Các l i liên quan đ n các c m bi n có th bao g m:

- Các đ u n i t c m bi n vào ECU b tu t, l ng

- Mòn các đi n c c ti p xúc: làm t ng đi n tr trong đ ng d n

- C m bi n b h h ng: h m ch ho c ng n m ch, các chuy n đ i b sai l ch do lão hoá

D nhiên khi c m bi n h h ng, các tín hi u g i v b x lý s không ph n ánh đúng tr ng thái c a đ ng c và b x lý d a trên các thông tin sai s ra các tín hi u đi u khi n không phù h p

L i c a kh i ch p hành

Trên đ ng c x ng ho c điêden, ngoài vi c đi u khi n t đ ng cung c p nhiên li u, tu theo yêu c u làm vi c mà đ ng c còn đ c đi u khi n t đ ng m t s quá trình khác nh : i u khi n đánh l a và thay đ i góc đánh l a s m; i u ch nh t c đ và góc phun s m; i u khi n thay đ i

Hình 2-4 Ki m tra ti ng gõ Bên trái: S đ vùng nghe ti ng gõ: 1.4 Pít tông-xi lanh-xéc m ng 2 C biên tr c khu u và b c 3

Ch t pít tông và b c 5 Các c chính và b c 6 C tr c cam và b c 7 Cam và con đ i 8 Con đ i

và l con đ i 9 Xu páp và đ 10 L đòn b y và tr c 11 òn b y và đuôi xu páp 12 Các bánh

r ng

Bên ph i: D ng c nghe ti ng gõ: 1 u c ng h ng 2 ng truy n âm 3 Thân 4 Nút

pha ph i khí; i u khi n quá trình kh i đ ng, ch y không t i, t t máy; Các v n đ đi u khi n dòng khí n p (Xoáy l c, thay đ i chi u dài đ ng n p, thay đ i ti t di n ng n p, hút khí, phun khí);

- Các v n đ c a h th ng nhiên li u: rò r ho c t c vòi phun, b n áp kém, h h ng b m nhiên li u làm áp su t trên đ ng ng b gi m có th b ECU x lý làm giàu ho c nghèo h n h p

- i v i đ ng c điêden, do có nhi u ki u h th ng nhiên li u khác nhau nên h h ng c ng

r t đa d ng, ví d : S h h ng c a b m d u cao áp và van đi u ch nh áp su t trong h th ng HEUI làm sai l ch l ng nhiên li u cung c p vào xy lanh; Do nhiên li u b n làm t ng ma sát gây c n tr

d ch chuy n c a các thanh r ng ho c b c x gây nh h ng t i th i đi m và l ng nhiên li u cung

c p (h th ng PEEC)

- Các v n đ c a h th ng x : h h ng b xúc tác khí x , van luân h i khí x EGR, h th ng

ng ng t x ng Carnister làm ECU x lý thành ph n h n h p không đúng

- Các v n đ c a đ ng c : nh ng ti ng gõ c khí, n, rung đ ng s đánh l a c m bi n đo rung ho c c m bi n kích n làm sai l ch ho t đ ng c a ECU

Trong hàng lo t l i có th x y ra, nên l u ý r ng ch có kho ng 25% l i là do ECU và các c m

bi n, còn l i là các h h ng ph bi n nh : l ng, tu t đ u n i, mòn ti p đi m, h các đ ng chân không, h ng bugi, h ng dây cao áp, cháy các xu páp vì v y nên ki m tra các tr ng h p này

tr c khi làm các phép th t ng h p, đ rút ng n đ c th i gian c ng nh t ng hi u qu c a công tác s a ch a

C ng c n chú ý r ng trên các ô tô hi n đ i, nhi u h th ng và c m c ng đ c đi u khi n t

đ ng nh đ ng c , ví d : h th ng truy n l c, phanh, lái, đi n, đi u hoà, ch ng va đ p Các b

đi u khi n này th ng đ c k t n i v i nhau đ ch huy ho t đ ng c a ph ng ti n m t cách t t

nh t

2.4.4.2 Ch n đoán l i

Do h th ng đi u khi n t đ ng r t ph c t p, nên đ giúp cho vi c s a ch a đ c thu n l i, nhà ch t o đã thi t k ch ng trình ch n đoán l i (Diagnostic) cài đ t s n trong b ECU/ECM, g i

là h th ng ch n đoán k thu t H th ng này l y các thông tin v c m bi n và đi u khi n t các

ch ng trình chính, đ i chi u v i các giá tr cho phép đ đánh giá s làm vi c c a chúng và thông báo ra bên ngoài các l i g p ph i, d i d ng các tín hi u đã đ c mã hoá (mã l i)

H th ng ch n đoán đ c kích ho t b ng cách n i m t s c c trong đ u n i riêng (Connector)

b trí s n trên xe, đ ng th i thông báo l i b ng m t s ph ng án nh : Nh p nháy đèn ki m tra (Check Engine) trên b ng đ ng h , báo qua Vonmét, báo b ng b ng đi u hoà v.v Nh v y ng i

s d ng c n ph i bi t s đ k t c u và nguyên t c ho t đ ng c a toàn h th ng, c ng nh n m đ c

ph ng pháp kích ho t m ch ch n đoán và có b ng gi i thích mã l i, thì m i có th tìm và x lý l i

m t cách nhanh chóng

Tu theo t ng ki u xe mà h th ng ch n đoán có ch đ bình th ng hay c ch đ bình

th ng và ch đ th

Ch đ bình th ng: ECU theo dõi h u h t các c m bi n, n u phát hi n h h ng m t c m

bi n hay m ch nào đó, nó s b t sáng đèn Check Engine đ thông báo cho ng i s d ng bi t có l i,

đ ng th i ghi h th ng có h h ng vào b nh c a nó đ ph c v cho vi c s a ch a l i sau này Sau khi l i đã đ c s a, đèn Check Engine t t đi nh ng b nh c a nó v n l u tr l i cho đ n khi đ c xoá b ng thao tác xoá l i

Vi c ki m tra l i trong h u h t các lo i đ ng c đ u th c hi n theo ph ng pháp n i t t c c T hay c c TE1 v i c c E1 trong đ u n i ch n đoán và đ m s l n nháy c a đèn Check Engine (xem

ph n sau)

Trong m t s ki u xe c , n i dung c a b nh ch n đoán còn đ c đ c b ng cách n i t t c c

T và E1 b ng m t dây riêng, đ ng th i n i m t vôn k ki u kim vào c c VF và E1 c a đ u n i ch n đoán, sau đó ki m tra s dao đ ng c a đi n áp (dao đ ng c a kim von k )

Ch đ th : Ch dùng cho các k thu t viên, nó có đ nh y cao h n ch đ th ng, ví d ch

sau 1 l n xu t hi n h h ng nó đã ghi l i trong khi ch đ th ng ch ghi sau 2 l n liên ti p có h ng

Ph ng pháp kích ho t ch đ th s theo m t quy trình riêng, và s d ng c c TE2 trên đ u n i

Vi c đ c mã l i c ng gi ng nh ch đ th ng

Chú ý r ng m i ki u xe có m t cách phát hi n h h ng và đ c mã l i khác nhau Ngoài ra còn các thông tin khác phát ra t c c VF c a đ u n i ch n đoán, tu theo tr ng thái c a c c T hay TE1

và tr ng thái c a ti p đi m ch y ch m IDL trong c m bi n v trí b m ga; Nh ng thông tin này có

th là vi c đi u khi n t l h n h p không khí/nhiên li u, ho c d li u ECU v.v

2.4.4.3 Ph ng pháp ch n đoán h th ng đi u khi n t đ ng

a) Nh ng đ nh ngh a và nguyên t c c b n c a ch n đoán

-Tham s làm vi c:

M i b ph n trong h th ng đi u khi n t đ ng đ u có m t mi n làm vi c cho phép, đó là các

ph m vi t max đ n min đ c ch p nh n, c a các đ i l ng đi n nh : đi n áp c a c m bi n ôxy, d i

đi n tr c a c m bi n nhi t đ ho c dòng đi n đ a vào cu n dây c a vòi phun

- Mã l i:

Các h h ng (l i) có th phát sinh trong quá trình ho t đ ng -t c là khi có m t tham s nào đó

b v t quá gi i h n - đ c d ki n tr c và l u tr trong kh i ch n đoán c a ECU d i d ng các

mã l i (trouble codes), đó là các tín hi u xung th hi n s mã l i, t ng ng v i m t l i nào đó,

đ c ECU phát ra khi cho h th ng ch n đoán làm vi c Bi t đ c s mã l i, tra b ng gi i thích v

l i đó, ta s bi t đ c h h ng x y ra đâu và cách kh c ph c

- u n i ch n đoán:

có th th c hi n vi c ch n đoán l i, trên h th ng có ch s n m t đ u n i ch n đoán (diagnostic connector), đây là m t c m đ u dây n i v i các c m bi n và c c u ch p hành đ l y thông tin và đ c mã l i t ECU u n i ch n đoán có th đ c b trí các v trí khác nhau trên ô

tô nh :

- G n vách ch n nhi t phía đuôi đ ng c (Ford)

- G n h p c u chì d i b ng đi u khi n (General Moteurs - GM)

- Trong vách tai xe khoang đ ng c (Chrysler)

- D i tr c tay lái ho c tr c h p ECU (Ford và GM)

- N i dây có gi c c m vào 2 đ u nào đó trong Connector Hình 2.12

- Xoay chìa khoá đi n các v trí on-off 3 l n trong 5” và đ t on: -on-of, on-of, on (Chrysler, Ford, GM) Hình 2.13

- N i d ng c a ác quy v i von mét và 1 đ u t von mét t i 1 đ u c a Connector, đ ng th i

n i đ u gi c vào Connector và đ u kích ho t ch n đoán (Ford) Hình 2.14

- Xoay b ch n ki u làm vi c bên trong ECU b ng tu c n vít

Chú ý r ng: Các ph ng pháp kh i đ ng ch n đoán có th thay đ i theo k t c u xe; C m các

đ u dây ph i chính xác n u không s có th phá h ng m ch đi n

Ph bi n nh t là 2 cách: dùng dây c m và dùng nút đi u khi n đi u hoà

b) Các ph ng pháp ch n đoán

Có th ch n đoán đ ng c theo m t s cách khác nhau nh sau:

- Ch n đoán khi đ ng c không làm vi c, khoá đi n đóng (Engine off-key on)

Hình 2-5 S d ng b ng đi u khi n đi u hoà đ

kích ho t ch n đoán và xoá mã l i (Ford - Cadilac) Hình 2-6 N i dây c m vào đ u nào đó trong đ u n i ch n đoán và mát

Hình 2-7 N i dây vào hai

ch n đoán

Khi đóng khoá đi n song không cho đ ng c làm vi c s làm kh i đ ng h th ng t ch n đoán, các xung mã l i đã l u tr s đ c xu t ra t b nh c a ECU Phép th này đ c th c hi n

tr c tiên đ phát hi n và x lý l i tr c khi n máy, vì nhi u khi ECU s không cho phép đ ng c làm vi c n u l i còn t n t i i u c n chú ý là n u phép th “Engine off-key on” di n ra quá 30’

c n ph i n i ngu n s c ác quy cho ô tô, đ đ m b o dòng đi n bình th ng, tránh hi n t ng báo sai mã l i do b ph n c nh báo ác quy ch t đ a ra

- Ch n đoán khi đ ng c ho t đ ng (Engine running)

Vi c ch n đoán đ c th c hi n khi đ ng c n và ch y m máy đ n khi đ t các đi u ki n làm

vi c bình th ng ECU s ki m tra ch c n ng c a các c m bi n và c c u ch p hành (vòi phun

x ng ) d i đi u ki n làm vi c này N u phát hi n l i s đ c thông báo ra bên ngoài

- Phép th dao đ ng (Wiggle test)

Phép th này th c hi n b ng cách làm đ ng (rung, l c) các bó dây n i, các đ u c m khi đang trong ch n đoán “Engine off-key on” i u này s giúp xác đ nh m t s tr c tr c trên đ ng d n

N u l c l dây làm xu t hi n m t thông báo mã l i m i ph i ki m tra các đ u n i đi n, có th b

- Phép th đ u n i ECU

Giá tr các thông s đi n áp, đi n tr c a t ng chân c m h p đ u ra c a ECU ho c đ u

n i (Connector), s cho phép đánh giá s làm vi c c a h th ng là t t hay x u, n u đem so sánh v i các giá tr chu n c a chúng đo đ c các giá tr này, c n s d ng m t Von-Ôm mét k thu t s Các giá tr chu n đ c nhà ch t o quy đ nh tr c Khi m t giá tr đo nào đó không đ t, nhà ch t o

đ a ra h ng d n tìm nguyên nhân và cách kh c ph c Trong tr ng h p s d ng máy tính v i

ph n m m t ng thích, ho c thi t b dao đ ng ký đi n t (Osylograf) n i v i ECU, hay thi t b quét (Scanner) do các hãng s n xu t xe cung c p, có th l y đ c các thông tin phong phú v quá trình làm vi c ho c th i gian phun (đ r ng xung phun) c a các vòi phun v.v

u n i có hàng lo t c c (chân c m) đ c n i v i các c m bi n và b ph n trên đ ng c , ý ngh a c a các ký hi u đánh trên các chân c m và giá tr đi n áp c a chúng tu thu c vào ch ng lo i xe; Trong s các c c c a đ u n i, có c c dành cho ch n đoán là T ho c TE1 và E1 (c c n i mát) Khi T ho c TE1 n i v i E1, h th ng ch n đoán đ c đ a vào ho t đ ng

Ngoài ra trong đ u n i còn có c c VF hay VF1, đ ng c ch V có thêm c c VF2 đ phát thông tin v dãy xylanh bên ph i còn VF1 phát thông tin v dãy xylanh bên trái; N u là đ ng c 6 xylanh m t hàng, c c VF1 phát thông tin c a xylanh t 1 đ n 3, VF2 phát thông tin c a các xy lanh

t 4 đ n 6 Các c c VF đ a ra nh ng giá tr đi n áp, cho phép l y thông tin v s phun nhiên li u là

t ng hay gi m, ho c tín hi u c m bi n ôxy th hi n h n h p đ m hay nh t tu theo tr ng thái đ u

n i khi ch n đoán Ph thu c vào ki u đ ng c , c c VF có th đ a ra t 3 đ n 5 m c đi n áp, v i giá tr t 0 đ n 5V C th nh sau:

+ C c T hay TE1 m , ti p đi m ch y ch m IDL đóng (đ ng c ho t đ ng) - Các giá tr đi n

áp c a c c VF ch m c đ đ m hay nh t c a h n h p nhiên li u/không khí: đi n áp 2,5V là bình th ng, trên 2,5V là đ m và d i 2,5V là nh t

+ C c T hay TE1 đóng (n i T ho c TE1 v i E1), ti p đi m IDL đóng - Các giá tr đi n áp c a

c c VF ch k t qu x lý tín hi u c m bi n ôxy: 5V là tín hi u đ m, 0V là tín hi u nh t hay

ch đ m ch h (tín hi u c m bi n ôxy không dùng đ đi u khi n)

+ N u có l i, đi n áp trên c c VF s xu ng m c 0V, n u bình th ng đi n áp s b ng 5V,

nh v y n i c c VF v i Vonmét s làm kim c a nó dao đ ng theo quy lu t t ng ng v i s

mã l i, d a vào đó có th tìm đ c h h ng

Các b đi u khi n đi n t trên đ ng c điêden (ECM) c ng có c u t o t ng t nh các b

đi u khi n trên đ ng c x ng

c) Báo mã l i

Khi h th ng ch n đoán đã ho t đ ng, vi c báo mã l i có th th c hi n theo m t s cách sau:

- Báo theo ki u tín hi u Morse hay On-Off , thông qua s b t – t t c a đèn ki m tra (Check Engine) trên b ng đ ng h ho c s dao đ ng c a kim von k qua ph i và trái, n u s d ng von k

- Quan sát đèn chi u (Flasch) khi n i đèn v i đ u n i ch n đoán

- c s c t trên thi t b quét (Scanner)

- c s c t trên b ng đi u hoà

- Quan sát đèn LED bên c nh ECU

èn sáng khi khoá đi n b t (ON) đ thông

báo r ng nó không b cháy èn t t khi t c đ đ ng

c đ t kho ng 500v/p (t c đ này có th khác nhau

gi a các lo i đ ng c )

+ Ch c n ng báo l i (không n i c c T hay

TE1):

Khi có l i và ECU nh n bi t l i x y ra m t

trong các m ch tín hi u vào/ra n i v i ECU, đèn s

sáng đ c nh báo cho lái xe èn t t khi l i đã

đ c kh c ph c Ch c n ng này ch có khi t c đ

đ ng c đ t t 500v/p tr lên

+ Ch c n ng báo mã ch n đoán (n i c c T

hay TE1 và E1):

Khi có l i, đèn s nh p nháy theo m t quy lu t nh t đ nh, ví d :

- Mã l i đ n có s mã 12: đèn nháy 1 l n - ngh dài - nháy nhanh 2 l n - ngh m t kho ng dài h n, r i l p l i nh c Hình 2-10

- Mã l i kép, g m 2 mã 12 và 23: đèn s đ a ra mã l i 12 (mã l i nh ) tr c, sau khi ngh dài đ a ra mã 23 – ngh 1 kho ng dài h n r i l p l i

- Báo mã l i b ng Von mét

V nguyên t c, báo mã l i b ng Vonmét gi ng nh báo b ng đèn, nh ng s d ng s dao đ ng

c a kim đi n k đ th hi n s mã l i; Ph ng pháp n i Vonmét đã gi i thi u trong ph n kích ho t

h th ng ch n đoán Ví d báo mã l i b ng Vonmét th hi n trên hình 2-11

- Mã l i đ n s 3: kim đi n k dao đ ng 3 l n, cách nhau 0,4”

Hình 2-10 Báo mã l i b ng đèn ch

th (Check Engine Lamp)

- Báo mã l i b ng Von mét c ng có th đ c b ng xung đi n áp trên màn tinh th l ng; Ví d trên hình 2.19 cho th y cách báo mã b ng xung:

M t xung vuông đ c t o thành b i các m c đi n áp 2,5V và 5V

Các xung báo s th hai xu t hi n sau s th nh t 1,5s, v i cách báo t ng t

N u có l i th hai, sau th i gian ngh 2,5s s xu t hi n b xung m i báo mã l i th hai v i nguyên t c nh báo mã th nh t

Hình 2-12 Báo mã l i b ng màn hình tinh th l ng trên Von mét A.Tr ng h p bình th ng

B.Nguyên t c báo mã l i b ng xung hi n th khi có l i C c xung mã l i trên Von mét

Hình 2-11 Báo mã l i b ng Von mét

Hình 2-13 V trí đèn LED trên ECU và các Hình 2-14 Báo mã l i b ng b ng đi u

- Báo mã l i b ng b ng đi u hoà

Ph ng pháp báo mã l i b ng b ng hi n th c a h th ng đi u hoà đ c s d ng trên ô tô c a General Motor; làm xu t hi n mã l i ph i nh n 2 l n vào phím trên b ng đi u hoà Mã l i s

đ c hi n th b ng s Hình 2-14

d) B ng mã l i

hi u đ c l i c n ph i có b ng gi i thích mã l i do nhà ch t o cung c p Nh b ng mã l i

mà ng i s a ch a có th bi t nên b t đ u làm t đâu, theo m t chu trình nh th nào, cho t ng lo i

l i M t quy lu t chung là: tr c h t ph i x lý nh ng nguyên nhân gây ra l i các mã l i có s c t

th p nh t, vì đôi khi gi quá lâu m t mã l i th p s xoá đi m t các mã l i có s c t cao h n

Nên nh r ng không ph i lúc nào có báo mã l i là có m t m ch nào đó c a ECU b h h ng,

ví d : khi d u đ ng c b b n có th s kích ho t c m bi n ô xy ho c làm xu t hi n mã l i báo h n

h p đ m Khi h h ng h th ng thông gió các te, Van PCV có th đ y khí x vào đ ng n p c ng làm thông báo mã l i h n h p giàu Do đó vi c làm b o d ng ch m sóc t t các h th ng c a đ ng

c có th làm h n ch r t nhi u các sai l ch trong quá trình ch n đoán

Tu theo k t c u c a t ng lo i h th ng đi u khi n t đ ng mà các hãng ch t o đ a ra các quy đ nh riêng v mã l i và gi i thích mã l i; Ví d d i đây là trích m t ph n b ng gi i thích mã

ECU khi đ ng c đang ch y M ch chia Tr c khu u, m ch TH kh i đi n đ ng

B chia đi n; ECU

e) H th ng ch n đoán OBD

- c đi m các h th ng OBD

M c đích c b n c a h th ng ch n đoán OBD là phát hi n các ch t đ c h i th i ra khí quy n

đ t đó tìm ra các h h ng c a các b ph n trên đ ng c H th ng OBD g m 2 lo i: OBD-I là lo i

ch n đoán thông th ng đ c nhi u hãng s n xu t áp d ng tr c n m 1994; OBD-II ra đ i sau và

áp d ng t i M – Canada t 1994, trên c s các tiêu chu n qu c t (ISO 15031-6/SAE J2012),

nh m th ng nh t các ch c n ng ch n đoán và do đó c ph ng pháp th hi n mã l i, đ ng th i cho phép ch n đoán sâu và khai thác d li u ti n d ng h n so v i OBD-I, vì v y OBD-II còn đ c g i

là h th ng ch n đoán th ng nh t châu Âu s d ng h th ng E-OBD và Nh t B n dùng J-OBD, các h th ng OBD này đ u khác nhau v ph ng pháp phát hi n Có th so sánh OBD-I v i OBD-II

Tiêu chu n hoá d ng c ch n đoán

Tiêu chu n hoá gi c n i ch n đoán

Có (8 m c) Không Không Không Không Không Không

S khác bi t v ph ng th c ch n đoán gi a 2 h th ng OBD-I mà hãng TOYOTA đã s

d ng và OBD-II áp d ng M – Canada, th hi n trên b ng sau: