Tiết 106 Sống chết mặc bay

Thái đ ộ : - Giáo dục các em thái độ cảm thông với nhân dân và lên án đối với bọn quan lại thời xưa.. -> Hiện tượng vô trách nhiệm của bọn quan lại táng tận lương tâm, với bản chất ích k

Ngày soạn: Ngày giảng

TiÕt 105

Ph¹m Duy Tèn

1 MỤC TIÊU

a Về kiến thức :

- Sơ giản về tác giả Phạm Duy Tốn

- Hiện thực về tình cảnh khốn khổ của nhân dân trước thiên tai

- Hiểu được giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo cũng như thành công nghệ thuật

mà truyện ngắn: sống chết mặc bay

b Về kĩ n ă ng :

- Đọc hiểu một truyện ngắn hiện đại đầu thế kỉ XX

- Kể tóm tắt truyện

- Phân tích nhân vật, tình huống truyện qua các cảnh đối lập, tăng cấp

c Thái đ ộ :

- Giáo dục các em thái độ cảm thông với nhân dân và lên án đối với bọn quan

lại thời xưa

2 CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

a Chuẩn bị của GV: - Bảng phụ, SGK, giáo án, SGV

b Chuẩn bị của HS : - Bài soạn,SGK,

3 TIẾN TRÌNH BÀI DẠY

a Kiểm tra bài cũ (4’)

- Kiểm tra sự chuẩn bị bài của học sinh.

* Giới thiệu bài (1’)

b Dạy nội dung bài mới

Hoạt động của Gv và Hs Nội dung ghi bảng

?

Gv

?

Nêu những hiểu biết của em về tác giả?

Giới thiệu bổ sung về tg

Thể loại, đặc điểm thể loại của truyện?

I Tìm hiểu chung

1 Tác giả.

(sgk - 79)

2 Tác phẩm

a Thể loại

- Truyện ngắn hiện đại

Gv

?

Hs

?

Hs

?

Hs

Gv

?

Hs

Hs

?

?

Hs

?

Giới thiệu nhanh các đặc điểm:

- Truyện ngắn?

- TNHĐ: + sự khác biệt với truyện trung

đại và tiểu thuyết;

+ cốt truyện, kết cấu, tình huống,

nhân vật, bút pháp trần thuật

+ H.thành ở VN: chủ yếu từ đầu thế

kỉ 20

Nêu y/c đọc -> Đọc đoạn 1-> 2,3 hs đọc

Tp này kể về chuyện gì? Vào thời kì

nào?

-> Kể về việc hộ đê chống thảm họa lụt

lội ở thời Pháp thuộc trước 1945

Truyện hướng tới khắc họa hiện tượng gì

trong xã hội thời đó?

-> Hiện tượng vô trách nhiệm của bọn

quan lại táng tận lương tâm, với bản chất

ích kỉ đến độ vô liêm sỉ, chỉ lo ăn chơi

hưởng lạc, không mảy may rung động

trước cảnh lụt lội cuốn trôi người và nhà

cửa của nhân dân

Truyện có thể đc chia thành mấy phân?

Mỗi phần nói gì?

Trả lời

Gv đưa bố cục lên m/h

Với bố cục này, trọng tâm miêu tả nằm ở

phần nào?

-> Phần 2

Theo dõi đoạn: “Từ đầu hỏng mất”

Cảnh nd hộ đê chống lũ đc diễn ra vào

thời gian nào?

Thời gian đó có ý nghĩa ntn?

-> Thời điểm đêm khuya, khi mà bình

thường, mọi người đang ngủ say

Xác định thời gian như thế nhà văn muốn

nói gì với chúng ta?

b Đọc văn bản

c Bố cục: 3 phần

II Phân tích

1 Cảnh nhân dân chống bão lụt.

- Thời gian: gần một giờ đêm -> Rất khuya

?

Gv

?

Hs

?

Gv

?

?

?

Gv

-> Cuộc hộ đê của nd nơi đây đã kéo dài

suốt cả ngày đến tối, tới tận đêm khuya

mà chưa đc nghỉ ngơi Nặng nề và căng

thẳng biết bao

Trong khi đó, thời tiết ntn?

-> “trên trời thời vẫn mưa tầm tã trút

xuống, dưới sông thời nước cứ cuồn

cuộn bốc lên”.

Giữa cảnh trời nước như thế, công cuộc

hộ đê của nd diễn ra ntn?

-> Hàng trăm nghìn con người

Cùng với đó là những âm thanh gì?

Cùng với những câu văn tả thực, nhà văn

cũng không kìm nổi xúc động“xem

chứng núng thế lắm, không khéo thì vỡ

mất Tình cảnh trông thật là thảm Than

ôi! Sức người khó lòng địch nổi với sức

trời Lo thay!Nguy thay! ”

Qua những chi tiết ấy, tg cho chúng ta

thấy đc điều gì nữa?

Nhận xét cách sử dụng từ ngữ miêu tả

của tác giả? (Gạch chân)

Qua đó, giúp em hình dung ntn về cảnh

tượng đó?

Cách dùng từ ngữ, h/a miêu tả của tg

khiến cho người đọc có cảm tưởng như

đc trực tiếp nhìn thấy, nghe thấy, và đang

sống giữ một cuộc đắp đê chống bão lũ

có thật

=> Phạm Duy Tốn đã dẫn người đọc vào

- Mưa mỗi lúc một nhiều, nước sông mỗi lúc một dâng cao

- Hàng trăm nghìn con người: thuổng, cuốc, đội đất, vác tre, đắp, cừ bì bõm dưới bùn lấy ướt lướt thướt như chuột lột

- Âm thanh: trống đánh, ốc thổi, người gọi nhau mỗi lúc một ầm ĩ

- Sức người mỗi lúc một đuối

- Nguy cơ vỡ đê mỗi lúc một đến gần-> cuối cùng đã đến

-> Tính từ, động từ dồn dập, hình ảnh

so sánh -> Nhốn nháo, căng thẳng, vất

vả và tâm trạng hoang mang, lo sợ của người dân

trung tâm c/s, lay động lòng người, đánh

thức những t/c đúng đắn của chúng ta

Để miêu tả cảnh này, tg đã sd rất thành

công 1 phép NT của TNHĐ, đó là phép

tăng cấp

Đó là phép NT gì? -> Tăng cấp

Tác dụng?

HẾT TIẾT 1

=> Phép tăng cấp ->Thiên tai đang từng lúc giáng xuống, sức lực con người mỗi lúc một thê thảm

c Củng cố và luyện tập (2’)

- Hs tóm tắt lại nội dung tác phẩm

d H ư ớng dẫn học sinh học bài ở nhà (3’)

- Nắm được những nét cơ bản về tg, tp (đặc điểm của thể loại TNHĐ)

- Nắm chắc nội dung phân tích phần 1

- Chuẩn bị cho tiết 2: Cảnh quan phủ và bọn nha lại đi hộ đê.

* RÚT KINH NGHIỆM SAU KHI GIẢNG

Thời gian: ……….

……….

Nội dung : ……….

……….

Phương pháp……….

………

- Truyện ngắn: là tp tự sự cỡ nhỏ Nội dung bao trùm hầu hết các phương diện của đ/s: đời tư, thế sự hay sử thi

- Truyện ngắn hiện đại: Là một kiểu tư duy nghệ thuật mới (nghĩa là có khác phần nào so

với kiểu tư duy đã sản sinh ra truyện trung đại): một bên viết bằng chữ Hán, một bên viết

bằng văn xuôi tiếng Việt hiện đại Một bên thiên về hư cấu, cốt truyện đơn giản, thiên về giáo huấn; một bên thiên về kể chuyện thật, việc thật, do đó còn gần với kí, với sử Cốt truyện p.tạp hơn, tập trung khắc họa hình tượng, bản chất nhân vật TNHĐ cũng khác

tiểu thuyết: chỉ khắc họa một hiện tượng, p/a một nét bản chất nê nhân vật ít hơn, sự kiện

ít phức tạp hơn.

* Đặc điểm TNHĐ:

- Cốt truyện: diễn ra trong 1 thời gian và không gian hạn chế nên không phức tạp, chỉ cốt

làm nổi bật một vấn đề.

- Kết cấu: không chia thành nhiều tầng, nhiều tuyến mà kết cấu theo nguyên tắc tương

phản và liên tưởng.

- Tình huống: thường đặc sắc, chỉ vừa đủ cho việc khắc họa một nét bản chất nào đó của

con người.

- Nhân vật: thường ít, đc kết dệt bằng những chi tiết cô đúc và thường là hiện thân cho 1

trạng thái quan hệ xã hội, ý thức xã hội hoặc một trạng thái tồn tại của con người.

- Bút pháp trần thuật: thường là kể người thật, việc thật, gần với kí, với sử.

Ngày soạn: Ngày giảng

TiÕt 106 V¨n b¶n Sèng chÕt mÆc bay (tiếp)

Ph¹m Duy Tèn

1 MỤC TIÊU

a Về kiến thức :

- Thấy được hình ảnh tên quan phủ vô trách nhiệm, táng tận lương tâm để mặc người dân chống chọi với thiên tai trong tuyệt vọng, còn hắn thì ung dung ngồi bên trong đình trên mặt đê cùng lũ tay chân đánh tổ tôm để tiêu khiển

b Về kĩ năng:

- Tiếp tục phân tích nhân vật, tình huống truyện qua các cảnh đối lập, tăng cấp

c Thái đ ộ :

- Giáo dục các em thái độ cảm thông với nhân dân và lên án đối với bọn quan lại thời xưa

* THKNS: Tự nhận thức giá trị của tinh thần trách nhiệm với người khác.

2 CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

a Chuẩn bị của GV: - Nội dung trình chiếu , SGK, SGV, giáo án

b Chuẩn bị của HS : - Bài soạn,SGK,

3 TIẾN TRÌNH BÀI DẠY

a Kiểm tra bài cũ (4’)

- Cảnh dân chúng hộ đê được tg miêu tả ntn?

- Tg sd thành công phép NTN gì? Tác dụng?

* Giới thiệu bài (1’) Tiết trước cô đã hướng dẫn cả lớp tìm hiểu nội dung thứ

nhất của bài: Cảnh nhân dân chống lũ, cứu đê Tiết học này, cô tiếp tục hướng dẫn các em tìm hiểu nội dung phần 2 => Ghi tên bài: Tiết 106

b Dạy nội dung bài mới

Hoạt động của Gv và Hs Nội dung ghi bảng

Gv - Tóm tắt khái quát lại nội dung phần 1

-> Trong khi lũ con dân đang chân lấm tay

bùn, trăm lo nghìn sợ, đem thân hèn yếu

mà đối sức với mưa to nước lớn, để bảo

* Tóm tắt nội dung phần 1 (1’)

?

?

?

?

Hs

?

?

?

Hs

?

?

Gv

Gv

thủ lấy tính mạng, gia tài thì lúc này, quan

“cha mẹ” đang ở đâu? => Phần 2

Theo dõi đoạn “Ấy -> đi lại rộn ràng”

Trong lúc trăm nghìn người dân đang đánh

đổi cả tính mạng để cứu đê, quan phủ và

bọn nha lại đang ở đâu?

-> Đê vỡ cũng không sao

Không khí và quang cảnh trong đó ra sao?

So với cái cảnh trăm họ đang vất vả, gội

gió tắm mưa như đàn sâu lũ kiến ngoài kia

thì ở đây là một nơi ntn?

Và nổi bật trong khung cảnh đó là h/a của

nhân vật nào?

Theo dõi đoạn: “Trên sập ngồi hầu bài”

H/a quan phụ mẫu hiện lên qua những chi

tiết nào?

Đồ dùng xung quanh chỗ quan ngồi gồm

những gì?

Em có nhận xét gì về những đồ dùng, vật

dụng quan mang theo?

-> Quý giá, đắt tiền

Điều đó cho thấy đây là một người ntn?

H/a đó có đúng với h/a của một người đi

chỉ đạo hộ đê hay không? -> Không

-> Kẻ trọc phú ấy mang danh đi chỉ đạo

hộ đê mà như đi chơi, đi để khoe khoang

của cải Mà đúng là hắn đi chơi thật:

“ Chung quanh sập, bắc bốn ghế

mây cùng ngồi hầu bài”.

Giữa lúc nd đang trăm thảm, nghìn sầu thì

tên quan cùng đồng bọn say sưa, đắm mình

trên chiếu bạc (đánh tổ tôm) >

2 Cảnh quan phủ và bọn nha lại (25’)

- Ở trong đình cao, vững chãi

- Đèn sáng trưng

- Lính tráng, kẻ hầu đi lại rộn ràng

-> Đường bệ, nguy nga, nhàn nhã

* H/a quan phụ mẫu:

- Uy nghi, chễm chện ngồi

- Tay trái tựa gối xếp, chân phải duỗi thẳng - người nhà quỳ gãi

- Xung quanh: bát yến hấp, khay khảm, tráp đồi mồi đồng hồ vàng, dao chuôi ngà, ống vôi chạm bạc

-> Giàu sang, phú quý, thích khoe của

- Trong cuộc tổ tôm:

?

?

Gv

?

Gv

Gv

?

Hs

?

Gv

?

Gv

?

Hs

?

?

?

Theo dõi tiếp từ “Ngoài kia vì phúc tinh”

Không khí lúc này đc tg miêu tả ntn?

H/a quan cùng bọn nha lại đc miêu tả ra

sao?

->“Nào quan ngồi trên, nào nha ngồi

dưới vì phúc tinh.”

Sự say mê đánh bài của quan đc tg miêu tả

qua những câu văn nào?

MC -> Ngài mà đang dở ván bài, hoặc

chưa hết hội thây kệ.

Từ giọng văn xót xa thương cảm ở phần

đầu, tg chuyển sang giọng chế giễu, mỉa

mai và cả những lời bình phẩm -> bộc lộ

sự khinh bỉ, căm giận của mình Từ đó

cũng cho thấy niềm say mê bài bạc dường

như đã ngấm vào máu tên quan quan vậy

Quan thì như vậy, còn thái độ của bọn tay

chân hầu bài khi quan ù thông?

-> Tạo mọi đk để quan thắng bạc

Qua đó cho thấy chúng là hạng người ntn?

-> nịnh bợ, hèn kém

- Người đầu cánh, kẻ cuối tay (tạo đk )

-> Với chúng, quan ù, ấy là hp.

Không khí, quang cảnh đó cùng thái độ

của bọn tay chân nói lên điều gì về vị thế

của quan?

Ù xong ván bài, quan xơi bát yến, ngồi

khểnh vuốt râu, rung đùi và tiếp tục bước

vào ván bài tiếp theo

Đúng lúc đó điều gì đã xảy ra?

-> Ngoài xa, tiếng kêu vang trời dậy đất

-> Đê sắp vỡ

Thái độ của mọi người lúc đó?

Còn thái độ của quan? Vì sao?

Khi có người bẩm báo : Bẩm, dễ có khi đê

+ Tĩnh mịch, trang nghiêm

+ Trừ quan ra, không ai dám to tiếng

+ Th/thoảng nghe tiếng quan gọi

-> Uy nghi, tôn kính - vì phúc tinh

- Khi đê sắp vỡ:

+ Mọi người giật nảy mình + Quan: điềm nhiên, chờ bốc bài

vì sắp ù

Hs

Gv

Gv

?

Gv

?g

Gv

vỡ, quan có thái độ và hđộng gì?

Thái độ cau mặt, kèm theo đó là câu gắt

“mặc kệ” cho ta hiểu gì về thái độ của

quan ở thời điểm này?

-> Thờ ơ

Quan ham mê tới mức: chỉ vì chờ 1 con

bài ù mà quên hết nhiệm vụ Ngoài đánh

bài ra, mọi việc đối với quan lúc này

dường như không quan trọng và đều khiến

quan cảm thấy khó chịu Cho nên quan

mới cáu, gắt Gắt xong, quan lại quay gối,

dựa sang bên tay phải, thái độ rất điềm

nhiên như không có chuyện gì xảy ra,

nghiêng mình bảo thầy đề: Có ăn không

thì bốc chứ

Trong khi đó, ngoài kia điều khủng khiếp

nhất cũng đã xảy ra: Đê vỡ thật

Cảnh đê vỡ đc miêu tả bằng những h/a, âm

thanh nào ?

Cảnh diễn ra khi đê vỡ đc tg miêu tả bằng

một loạt h/a, âm thanh, song các em chú ý

vào h/a người nhà quê, mình mẩy lấm

láp

H/a này cho em suy nghĩ gì?

-> Họ đã rơi xuống tận cùng của vực

thẳm, họ đã không cứu đc đê, điều đó đồng

nghĩa với việc c/s và tính mạng của họ

đang trong cảnh nghìn cân treo sợi tóc,

mặc dù cố hết sức nhưng sức người cuối

cùng không thắng nổi sức trời Và chỗ dựa

cuối cùng của họ lúc này là quan- người

mang danh là cha mẹ của những người con

dân khốn khổ kia Thế nhưng:

+ Cau mặt gắt “Mặc kệ!”-> tiếp

tục chơi bài

=> Thờ ơ, vô trách nhiệm, ham

cờ bạc

- Khi đê vỡ:

+ Tiếng người, tiếng nước, tiếng gà,chó,trâu, bò - tứ phía

+ Trong đình, ai nấy đều nôn nao

sợ hãi

+ Người nhà quê lấm láp, thở không ra lời vào bẩm báo

?

?

Gv

?

Hs

Gv

?

Gv

Khi con dân vào kêu cứu, quan cha mẹ đã

có thái độ và hành động ntn?

Vì sao quan lại đỏ mặt, quát? Có phải vì lo

đê vỡ, dân trôi không?

-> Không, vì đang nóng lòng, sốt ruột chờ

bốc quân bài chi chi để ù to.

Em có suy nghĩ gì về thái độ của quan phụ

mẫu qua những chi tiết trên?

-> Hắn đã quên hết nhiệm vụ giúp dân

chống lụt, chỉ vì đợi một quân bài

Trong khi thầy đề “tay run cầm cập thò

vào đĩa nọc ” (rất lo sợ) thì quan sung

sướng hả hê ngả ra nhũng quân bài, ù một

ván to Không những thế, hắn còn vỗ tay

xuống sập kêu to (Đây rồi! Thế chứ lại->

xòe bài, vừa cười vừa nói )

Trong khi quan ù to, cũng là lúc cảnh

tượng khủng khiếp nào đã xảy ra?

-> “khắp mọi nơi, nước tràn lênh

láng thảm sầu”

-> Kẻ quan liêu, vô trách nhiệm ấy đã reo

vui, sung sướng đến tột đỉnh khi đc hưởng

một món tiền lớn, giữa lúc nd đau khổ

cũng đến mức độ thẳm sâu, không thể đo

được

Ở phần này, mọt lần nữa tg lại sử dụng thủ

pháp nghệ thuật gì? Thủ pháp NT đó diễn

tả điều gì?

- Mê bài bạc do không trực tiếp chứng

kiến cảnh hộ đê đã đành, nhưng ngay cả

khi trước sân đình, mưa đổ xuống mỗi lúc

1 tăng mà coi như không biết gì thì độ mê

mải bài bạc đã quá lớn

- Từ thái độ “mặc kệ” khi đê sắp vỡ đến

+ Quan: đỏ mặt tía tai, quát -> tiếp tục ván bài -> ù to

-> Quan liêu, vô trách nhiệm đến tột độ

* Hậu quả: Đê vỡ, dân trôi

=> Phép tăng cấp -> sự đam mê tổ tôm gắn với bản chất vô trách nhiệm, vô lương tâm của tên quan phủ ngày một tăng

?

Hs

Gv

?

Hs

Gv

?

Gv

thái độ “đỏ mặt tía tai”, lên giọng quát nạt

bọn tay chân khi đê vỡ thật, và rồi quay lại

tiếp tục đánh tổ tôm cho đến lúc “Ù thông

tôm, chi chi nảy” trong một niềm vui

sướng cực độ, và phi nhân tính- nói như tg

là “lòng lang dạ thú cho thấy bản chất vô

trách nhiệm, vô lương tâm ngày càng tăng

=>Bằng thủ pháp tăng cấp, tg đã XD lên 1

tình huống NT đầy kịch tính, mức độ nguy

cấp của tình huống ngày 1 tăng, tg đã đặt

nhân vật vào đó để bộc lộ rõ thái độ, tính

cách của mình

MC: Quan sát 2 bức tranh minh họa 2 nd

của bài:

Nếu coi đây là 2 bức tranh đời thì tg đã sd

rất thành công biện pháp nghệ thuật gì để

miêu tả?

-> Phép tương phản

-> Một bên cảnh nd đang vật lộn căng

thẳng, vất vả đến cực độ trước nguy cơ đê

vỡ Một bên là cảnh quan phủ cùng nha lại,

chánh tổng nhàn nhã trong cuộc tổ tôm

ngay trong khi họ đi hộ đê

Cùng với phép tương phản, trong mỗi nội

dung, tg sd rất thành công BPNT gì?

-> Tăng cấp

Đó chính là một trong các giá trị NT làm

nên sự thành công của tác phẩm  III

MC G.trị NT

- Vận dụng và kết hợp

Thông qua 2 bức tranh đời đó, tg muốn

phản ánh điều gì về cuộc sống và XHVN

những năm thế kỉ XX?

MC G.trị hiện thực

Sau bức tranh về 1 cảnh đời bi hài, thấp

thoáng có bóng hình tác giả

III Tổng kết (7’)

1 Giá trị nghệ thuật.

2 Giá trị hiện thực