tiết 106 sống chết mặc bay

Thái độ - Có thái độ căm phẫn với bọn quan lại vô trách nhiệm, sự thương cảm trước cuộc sống lầm than cơ cực của người dân.. Tóm lại: quan phụ mẫu là 1 tên quan hách dịch, thích hưởng l

Tiết 106 VĂN BẢN

Ngày soạn: 1/3/2011 SỐNG CHẾT MẶC BAY (tiếp)

I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT

1 Kiến thức

- Giúp HS hiểu được giá trị hiện thực, nhân đạo và những thành công nghệ thuật của truyện ngắn “ sống chết mặc bay”

2 Kĩ năng

- Rèn kĩ năng đọc, hiểu một văn bản

- Biết tóm tắt truyện, phân tích nhân vật qua các cảnh đối lập – tương phản và tăng cấp

3 Thái độ

- Có thái độ căm phẫn với bọn quan lại vô trách nhiệm, sự thương cảm trước cuộc sống lầm than cơ cực của người dân

4 Giáo dục kĩ năng sống

- Rèn luyện cho học sinh kĩ năng lắng nghe, hợp tác…

II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

1 Giáo viên: Soạn bài, tìm thêm tư liệu có liên quan đến truyện ngắn “ sống chết mặc bay”

2 Học sinh: Tìm hiểu thêm văn bản theo hướng dẫn đọc hiểu văn bản trong sgk, học bài cũ

III CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC

1 Ổn định tổ chức lớp 7A2 (1ph)

Sĩ số:

Vắng:

2 Kiểm tra bài cũ: 4ph

? Em hãy cho cô biết truyện ngắn “ sống chết mặc bay” có thể chia làm mấy đoạn? Nội dung của từng đoạn?

Đáp án:

Chia làm 3 đoạn:

+ Đoạn 1: “ Gần 1 giờ đêm  Khúc đê này hỏng mất” nguy cơ vỡ đê và sụ chống

đỡ của người dân

+ Đoạn 2: “ Ấy lũ con dân đang chân lấm tay bùn  Điếu mày!” cảnh quan phủ cùng nha lại đánh tổ tôm trong khi “đi hộ đê”

+ Đoạn 3: Phần còn lại cảnh đê vỡ nhân dân lâm vào tình trạng thảm sầu

? Kiểm tra vở của HS

3 Bài mới

HOẠT ĐỘNG 1: GIỚI THIỆU BÀI MỚI

Phương pháp: thuyết trình, vấn đáp

Thời gian: 1ph

Tiết 106

Sống chết mặc

bay (tiếp)

Các em cùng quan sát 2 bức tranh là cảnh tượng nhân dân đang vật lộn vất vả trước nguy cơ đê vỡ Còn 1 bên là cảnh quan phủ cùng nha lại lao vào cuộc tổ tôm Vậy qua 2 cảnh đó tác giả muốn nói lên điều gì? Cô và các em cùng đi tìm hiểu nội dung tiếp theo của bài ngày hôm nay

HS lắng nghe

HOẠT ĐỘNG 2: TÌM HIỂU VĂN BẢN

Mục tiêu: HS nắm được sơ lược về tác giả, nội dung và nghệ thuật

Thời gian: 27ph

2 Cảnh trong

đình

* Quang cảnh:

- Tĩnh mịch,

trang nghiêm,

nhàn nhã, đường

bệ, nguy nga

GV chuyển ý: quan phụ mẫu và đám

nha lại lính tráng ở đây cũng đang đi làm nhiệm vụ “ hộ đê” Chúng ta hãy xem họ

“hộ đê” như thế nào? Cô và các em cùng chuyển sang phần 2

H: Theo em quang cảnh trong đình được

miêu tả qua những chi tiết nào?

ĐHTL:

+ Địa điểm: đình ở trên mặt đê nhưng cao mà vững chãi

+ Quang cảnh: đèn thắp sáng trưng, nha

lệ lính tráng, kẻ hầu người hạ đi lại rộn ràng, quan ngồi trên nha ngồi dưới, người nhà, lính lệ khoanh tay sắp hàng nghi vệ tôn nghiêm như thần thánh

H: Qua các chi tiết trên em có nhận xét

gì về quang cảnh trong đình?

ĐHTL:

Tĩnh mịch, trang nghiêm, nhàn nhã, đường bệ, nguy nga

GV chốt: Tóm lại qua các chi tiết miêu

tả cảnh trong đình ta có thể thấy quang

HS lắng nghe

HS trả lời

HS trả lời

* Hình ảnh quan

phụ mẫu

- uy nghi, chễm

chện, có kẻ hầu

người hạ

- Cử chỉ: hách

dịch

- Lời nói: gắt,

quát

cảnh nơi đây rất tĩnh mịnh, trang nghiêm, nhàn nhã, đường bệ, nguy nga

H: Trong cảnh đó nổi bật lên hình ảnh

trung tâm nào?

ĐHTL:

Viên quan lại phụ mẫu

H: Hình ảnh quan phụ mẫu được miêu tả

qua những chi tiết nào?

ĐHTL:

+ Uy nghi chễm chệ ngồi: tay trái dựa gối xếp, chân phải duỗi thẳng ra để cho tên người nhà quỳ ở dưới đất mà gãi

+ Bên cạnh ngài mé tay trái bát yến hấp đường phiên để trong khay khảm, khói bay nghi ngút… tráp, đồi mồi chữ nhật

để mở”…

GV giảng: Với các chi tiết trên đã tạo

nên hình ảnh một viên quan phụ mẫu hách dịch, nhàn nhã, hưởng lạc Người đọc có cảm giác quan đang ngồi nghỉ chơi trong một buổi thư nhàn chứ không phải đang đi “ hộ đê”

GV: Theo dõi tiếp cảnh phụ mẫu chơi tổ

tôm

H: Em hãy tìm các chi tiết miêu tả cử chỉ

và lời nói của quan phụ mẫu?

ĐHTL:

+ Cử chỉ: ngài xơi bát yến vừa xong, ngồi khểnh vuốt râu, rung đùi, mắt đang mải trông đĩa nọc

+ Lời nói: Ngài cau mặt gắt rằng: Mặc kệ!

H: Qua những cử chỉ và lời nói đó của

quan cho em hiểu thêm điều gì về quan?

ĐHTL:

Thờ ơ, vô trách nhiệm Là người hách dịch, thích hưởng lạc

GV giảng: Chỉ qua vài chi tiết trên ta có

thể thấy quan không chỉ hách dịch, thích hưởng lạc mà còn là một tên quan thờ ơ,

vô trách nhiệm ngay cả khi nghe tin đê sắp vỡ

HS trả lời

HS lắng nghe

HS trả lời

HS lắng nghe

- Nghệ thuật:

tương phản

Tóm lại: quan

phụ mẫu là 1 tên

quan hách dịch,

thích hưởng lạc,

thờ ơ vô trách

nhiệm không

màng đến sự

sống chết của

dân chúng

H: Em hãy cho biết cùng thời điểm này ở

ngoài đê đang diễn ra cảnh gì?

ĐHTL:

- Mưa gió ầm ầm, dân phu rối rít… trăm

họ đang vất vả lấm láp, gội gió, tắm mưa như đàn sâu lũ kiến ở trên

H: Để nói về cảnh trong đình và ở ngoài

đê trên thì tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì?

ĐHTL:

Nghệ thuật tương phản

H: Theo em phép tương phản trên có tác

dụng gì?

ĐHTL:

+ Làm nổi bật tính cách hưởng lạc, thờ

ơ, vô trách nhiệm của quan phủ và nỗi thống khổ của người dân

+ Tăng ý nghĩa phê phán của truyện

GV thuyết trình:

Nếu như ở ngoài đê tất cả những người dân phu vất vả, nhem nhuốc, mệt nhoài

vì vật lộn với việc cứu đê khỏi vỡ thì ở trong đình cách đây không xa chẳng khác gì một triều đình con: chỉ có mặt những kẻ có trách nhiệm trong cuộc “hộ đê” mà người chịu trách nhiệm cao nhất

là quan phụ mẫu – vẫn đang ung dung chơi bời hưởng lạc, chẳng ai vội vã, lo

âu Thái độ vô trách nhiệm của quan được thể hiện rõ nhất qua chi tiết quan nghe tin đê vỡ: “ Đê vỡ rồi! Đê vỡ rồi! đuổi nó ra”

Mặc dù khi nghe tin đê vỡ như vậy nhưng quan vẫn thờ ơ chỉ say mê đến tổ tôm không màng đến sự sống chết của dân

GV liên hệ: Ngày nay cũng mưa gió, lũ

lụt nhưng khác với thái độ của quan phụ mẫu thời đó Những người lãnh đạo cán

bộ trong Đảng và chính phủ đã có những biện pháp chính sách cụ thể đối với những vùng bị lũ lụt Thậm chí có nhiều

HS trả lời

Suy nghĩ và trả lời

HS lắng nghe

HS lắng nghe

- Nghệ thuật: sử

dụng phép tăng

cấp

cán bộ lãnh đạo trưởng các ban ngành đã xuống tận nơi có lũ lụt cùng nhân dân khắc phục hậu quả do lũ lụt gây ra Nhờ

có sự quan tâm của Đảng và chính phủ như vậy mà nhân dân ở vùng lũ lụt nhanh chóng được khắc phục đời sống nhân dân được cải thiện hơn

GV: ngoài bút pháp nghệ thuật tương

phản ra thì trong truyện ngắn này tác giả cũng sử dụng rất thành công phép tăng cấp Chúng ta có thể hiểu phép tăng cấp

ở đây là lần lượt đưa thêm chi tiết và chi tiết sau phải cao hơn chi tiết trước Vậy phép tăng cấp được thể hiện như thế nào trong truyện ngắn “ sống chết mặc bay”

chúng ta cùng đi tìm hiểu

GV: Tổ chức cho HS hoạt động nhóm.

Nhóm 1: sự tăng cấp trong miêu tả mức

độ của trời mưa

ĐHTL:

+ Tăng cấp trong việc miêu tả mức độ của trời mưa

Mưa tầm tã nước sông Nhị Hà lên to quá khúc sông núng thế  dưới sông nước cứ cuồn cuộn bốc lên  nước tràn lênh láng  xoáy thành vực

Nhóm 2: Tăng cấp trong việc miêu tả

cảnh dân phu hộ đê

Từng người xao xác gọi nhau  ai ai cũng mệt lử  trăm họ vất vả lấm láp gội gió tắm mưa  kẻ sống không chỗ

ở, người chết không nơi chôn

Nhóm 3: Sự tăng cấp trong việc miêu tả

mức độ đam mê bài lạc của tên quan phủ như thế nào?

ĐHTL:

- Không ngó gì đến việc hộ đê chỉ ở trong đình ăn chơi hưởng lạc

- Mưa càng to nhưng vẫn không để ý dân tình bên ngoài chỉ say mê tổ tôm

- Khi có người báo tin đê vỡ không hề lo lắng vẫn chơi bài cho đến lúc bài ù trong

HS lắng nghe

Thảo luận nhóm

HS cử đại diện nhóm trình bày

Thảo luận nhóm

Cử đại diện nhóm trình bày

niềm vui sướng cực độ.

GV chốt: Như vậy phép tăng cấp được

thể hiện rất rõ trong việc miêu tả trời mưa, cảnh dân phu hộ đê và đặc biệt là mức độ đam mê cờ bạc của quan phụ mẫu Mức độ đó ngày càng tăng lên

Trong truyện ngắn này tác giả đã kết hợp khéo léo phép tương phản và phép tăng cấp nhằm bộc lộ rõ nét tính cách của nhân vật và làm cho câu chuyện càng đọc càng hấp dẫn nút truyện ngày càng thắt chặt mâu thuẫn ngày càng bị đẩy tới cao trào

H: Trong khi kể chuyện tác giả đã xen kẽ

nêu lời bình và biểu cảm được thể hiện qua những chi tiết nào?

ĐHTL:

- Ngài mà còn dở ván bài…thì dẫu trời long đất lở đễ vỡ dân trôi ngài cũng thây kệ

- Ôi trăm hai mươi lá bài đỏ đen có ma lực gì mà run rủi…

- Than ôi…đồng bào huyết mạch

GV giảng: Việc tác giả kết hợp miêu tả

với kể chuyện và xen kẽ những câu văn bình luận có tác dụng làm nổi rõ tính cách bất nhân của viên quan phụ mẫu và làm nổi rõ nỗi thống khổ thê thảm của người dân

GV chuyển ý: trước thái độ thờ ơ vô

trách nhiệm của bọn quan lại như vậy thì hậu quả gì sẽ xảy ra Cô và các em đi tìm hiểu phần 3

H: Em hãy tìm những chi tiết miểu tả

cảnh đê vỡ?

ĐHTL:

+ Khắp mọi nơi miền đó nước tràn lênh láng xoáy thành vực sâu nhà cửa trôi băng, lúa má ngập hết

+ Kẻ sống không chỗ ở, kẻ chết không nơi chôn lênh đênh mặt nước, chiếc bóng

bơ vơ, tình cảnh thảm sầu, kể sao cho

HS lắng nghe

HS suy nghĩ và trả lời

HS lắng nghe

HS trả lời

GV chốt: Tóm lại qua những cảnh đối

lập gay gắt: cảnh dân phu hộ đê và cảnh thầy trò quan phủ rộn ràng đánh tổ tôm trong đình, cảnh vỡ đê dữ dội và cảnh quan sung sướng ù được ván bài to Tác giả Phạm Duy Tốn đã mạnh dạn phơi bày một mảng cuộc sống đời thường ở miền Bắc Việt Nam hồi đầu thế kỉ XX đồng thời phê phán mạnh mẽ thói cũ chơi vô trách nhiệm của viên quan phụ mẫu ngay khi y đang làm nhiệm vụ khẩn cấp

HOẠT ĐỘNG 3: TỔNG KẾT

Mục tiêu: giúp HS khái quát những nét chính về nội dung và nghệ thuật của văn bản

Phương pháp:quy nạp, vấn đáp

Thời gian: 4ph

HS

III Tổng kết

1 Nội dung

+ Giá trị hiện thực: phản

ánh sự đối lập hoàn toàn

giữa cuộc sống và sinh

mạng của nhân dân với

cuộc sống của bọn quan lại

mà kẻ đứng đầu ở đây là

tên quan phủ “lòng lang dạ

GV chuyển ý: để làm nên thành

công của tác phẩm phải kể đến giá trị nội dung và nghệ thuật Vậy giá trị nội dung và nghệ thuật đó

là gì chúng ta cùng đi tìm hiểu phần III tổng kết

H: Em hãy phát biểu chung về giá

trị hiện thực và nhân đạo của truyện?

ĐHTL:

+ Giá trị hiện thực: phản ánh sự đối lập hoàn toàn giữa cuộc sống

và sinh mạng của nhân dân với cuộc sống của bọn quan lại mà kẻ đứng đầu ở đây là tên quan phủ

“lòng lang dạ thú”

HS lắng nghe

Suy nghĩ và trả lời

+ Giá trị nhân đạo: thể

hiện niềm cảm thương của

tác giả trước cuộc sống

lầm than cơ cực của người

dân do thiên tai và thái độ

vô trách nhiệm của bọn

cầm quyền đưa đến

2 Nghệ thuật

+ Kết hợp thành công 2

phép nghệ thuật tương

phản và tăng cấp

+ Xây dựng tính cách nhân

vật bằng ngôn ngữ miêu tả,

kể, biểu cảm

+ Cách sử dụng từ ngữ gợi

hình

* Ghi nhớ (sgk/83)

+ Giá trị nhân đạo: thể hiện niềm cảm thương của tác giả trước cuộc sống lầm than cơ cực của người dân do thiên tai và thái độ vô trách nhiệm của bọn cầm quyền đưa đến

H: theo em truyện có những nét

đặc sắc gì về nghệ thuật?

ĐHTL:

+ Kết hợp thành công 2 phép nghệ thuật tương phản và tăng cấp

+ Xây dựng tính cách nhân vật bằng ngôn ngữ miêu tả, kể, biểu cảm

+ Cách sử dụng từ ngữ gợi hình

GV: Gọi HS đọc ghi nhớ. HS đọc

HOẠT ĐỘNG 4: LUYỆN TẬP

Mục tiêu: biết vận dụng những kiến thức kĩ năng đã học để làm bài tập Phương pháp: thực hành

Thời gian: 3ph

H: nêu cảm nghĩ của em sau khi học xong

tác phẩm?

ĐHTL:

+ Có thái độ căm ghét bọn quan lại vô trách nhiệm

+ Thương cảm trước cuộc sống lầm than

cơ cực của người dân

Liên hệ:

Chính vì vậy mà năm nào nhà trường tổ chức quyên góp tiền, quần áo, sách vở giúp đồng bào miền Trung bị lũ lụt cùng nhân dân miền Trung khắc phục hậu quả của lũ

HS trả lời

4 Củng cố

- GV hệ thống lại nội dung của toàn tác phẩm

5 Dặn dò

- Học bài cũ

- Soạn bài “ Những trò lố hay là Va – ren và Phan Bội Châu”