Đề cương Thư mục khoa học xã hội nhân văn

Thư mục khoa học xã hội và nhân văn là môn học giúp áp dụng một cách chủ động và có hiệu quả kiến thức của môn học Thư mục học đại cương và của một số môn học khác, một số ngành học khác vào việc tổ chức xây dựng và khai thác sử dụng các loại công cụ kiểm soát tài liệu ở mức thư mục trong các ngành khoa học xã hội và nhân văn. Đây là một môn học có tính chất chuyên ngành, có nhiệm vụ trang bị các kiến thức và kĩ năng sâu về ngành cho sinh viên. Thư mục khoa học xã hội và nhân văn (KHXHNV) được phát triển khá sớm và ngày càng khẳng định được vai trò quan trọng của mình trong quá trình phát triển các ngành KHXHNV, phát triển quá trình giao lưu và hợp tác quốc tế giữa các nước trên thế giới. Giới thiệu các loại sản phẩm dạng thư mục trong lĩnh vực KHXHNV.

ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC: Thư mục Khoa học Xã hội và Nhân văn

Đại học Quốc Gia Hà Nội

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân Văn

Khoa Thông tin – Thư viện Bộ Môn: Thư viện- Thư mục

1 Thông tin về giảng viên

1.1 Giảng viên 1:

Họ và tên: Trần Mạnh Tuấn

Chức danh, học hàm, học vị: Thạc sĩ, Nghiên cứu viên chính Thời gian, địa điểm làm việc: Giờ hành chính, từ thứ 2 đến thứ 6 tại số 26, Lý Thường Kiệt, Hà Nội

Địa chỉ liên hệ: Viện Thông tin Khoa học Xã hội, 26 Lý Thường Kiệt, Hà Nội

Điện thoại: 04.8264243 (124),

Email : tmtuanissi@gmail.com

Các hướng nghiên cứu chính: Sản phẩm và dịch vụ thông tin -thư viện, tổ chức quản lý, marketing thông tin thư viện

1.2 Giảng viên 2:

Họ và tên: Mai Mỹ Hạnh

Chức danh, học hàm, học vị: Cử nhân

Địa điểm làm việc: Bộ môn Thư viện - Thư mục, Khoa Thông tin - Thư viện

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Địa chỉ liên hệ: Văn phòng Khoa Thông tin - Thư viện, Tầng 4,

Nhà A, 336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội Điện thoại: 04-8583903

Email: maihanhnv@yahoo.com

Các hướng nghiên cứu chính: Thư mục học đại cương, Định chủ đề và

tổ chức mục lục chữ cái, Marketing trong hoạt động Thông tin - Thư viện, quan hệ công chúng trong hoạt động Thông tin - Thư viện, người dùng tin

2 Thông tin chung về môn học

Tên môn học: Thư mục khoa học xã hội và nhân văn

Mã môn học:

Số tín chỉ: 2

Môn học: Bắt buộc

Các môn học tiên quyết: Thư mục học đại cương

Các môn học kế tiếp: Marketing thông tin-thư viện; Tra cứu-chỉ dẫn

thông tin, Sản phẩm và dịch vụ TTTV

Các yêu cầu đối với môn học:

- Phòng học giảng lý thuyết và thảo luận nhóm

- Máy chiếu projecter, máy tính

- Thư mục Quốc gia, một số thư mục địa chí, thư mục KHXH&NV

và một số sản phẩm dạng thư mục để khảo sát (dạng in và CSDLTM)

Giờ tín chỉ đối với các hoạt động:

- Nghe giảng lý thuyết: 18

- Làm bài trên lớp: 3

- Thảo luận: 5

- Tự học: 4

Địa chỉ Khoa phụ trách môn học:

Văn phòng Khoa Thông tin-Thư viện

Tầng 4, Nhà A, 336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội

Điện thoại: 04-8583903

3 Mục tiêu môn học

Môn học “Thƣ mục khoa học xã hội và nhân văn” trang bị cho

sinh viên:

Về kiến thức:

Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc tổ chức và biên soạn thư mục chuyên ngành, liên ngành và đa ngành;

Sự phân bố nguồn tin khoa học xã hội và nhân văn;

Những kiến thức bổ trợ gồm mối quan hệ với các ngành khoa học khác (trước hết là thư viện học, thư mục học, thông tin khoa học, lưu trữ và tin học, tư liệu học – thư tịch học);

Tình hình, đặc điểm và xu thế phát triển các ngành in ấn, xuất bản, phát hành - đặc biệt là xuất bản điện tử, các nguồn thông tin trên mạng

… liên quan đến các lĩnh vực nghiên cứu-đào tạo KHXH&NV; tính chất của các loại hình xuất bản phẩm (sách, báo, tạp chí, xcuất bản phẩm các loại; tài liệu không công bố, tài liệu xám;…) và các loại hình công cụ tra cứu - chỉ dẫn đến các nguồn tư liệu, tài liệu (từ điển, bách khoa thư, sách dẫn, niêm giám, cẩm nang, danh mục, các nguồn thông tin trực tuyến và toàn văn, các OPAC và CORC…)

Kiến thức về vai trò và cách tổ chức biên soạn một số loại thư mục đặc biệt trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn: thư mục địa chí, thư mục tổng hợp về vùng/quốc gia/khu vực phục vụ cho hướng nghiên cứu tổng hợp đang rất phổ biến: các ngành địa phương học, đất nước học khu vực học,

Thư mục và các sản phẩm dạng thư mục: CSDLTM, chỉ dẫn trích dẫn, tạp chí tóm tắt

Về kỹ năng:

Các kỹ năng cần được chú trọng để cung cấp cho sinh viên trong quá trình thực hiện chuyên đề Thư mục KHXH&NV

Tổ chức, biên soạn các loại hình thư mục khác nhau

Nhận dạng và thiết kế các loại hình tra cứu-chỉ dẫn phổ biến trong lĩnh vực các KHXH&NV

Nhận biết, đánh giá, phân tích các ấn phẩm thư mục cụ thể, nhanh chóng nhận biêt được khả năng đáp ứng nhu cầu tin của mỗi thư mục Cải biên hoặc hoàn thiện bản thư mục đã có (tác động đến thành phần nào của thư mục để đạt được mục đích đề ra) hoặc trên cơ sở một tập hợp các thư mục/các sản phẩm dạng thư mục đã có (mục lục phiếu, thư mục dạng in, CSDLTM, Chỉ dẫn trích dẫn, tạp chí tóm tắt …) Đánh giá chất lượng bài giảng của thầy (thông qua trả lời phiếu hỏi do thầy hoặc khoa cung cấp); kĩ năng tranh luận, phản biện; bảo vệ các quan điểm của mình trong các buổi thảo luận nhóm hay thảo luận toàn lớp

Về thái độ, chuyên cần:

Yêu thích và say mê tìm hiểu về nội dung môn học, mong muốn có đóng góp vào sự phát triển hệ thống thư mục/sản phẩm dạng thư mục

về các khoa học xã hội và nhân văn

Có ý thức tìm tòi, nghiên cứu, phát hiện những phương thức, nguyên

lý, quy trình mới hiện đại, tiên tiến trong biên soạn và tổ chức công tác thư mục giai đoạn hiện nay

Mục tiêu chi tiết cho từng nội dung của môn học:

Mục tiêu

Chương 1:Các

nguyên lí của

thư mục học

được áp dụng

trong lĩnh vực

nghiên cứu,

đào tạo

- Hiểu rõ TM là loại sản phảm đặc trưng phục

vụ nghiên cứu, đào tạo

- Hiểu mức độ đáp ứng nhu cầu thông tin của TM

- Hiểu các tham biến phản ánh chất lượng của

- Hiểu rõ thư mục là sản phẩm đáp ứng nhu cầu tra cứu-chỉ dẫn về thông tin tài liệu

- Nhận thức rõ bản chất TM là kết quả của quá trình biên mục

TM

Chương 2:

Nguồn tài liệu

trong lĩnh vực

các

KHXH&NV

- Nắm được các quy luật phát triển nguồn tài liệu KH&CN

- Nắm được các loại và các đặc điểm của nguồn tài liệu

KHXH&NV

- Hiểu rõ các dạng thức và

sự phân bố nguồn tài liệu KHXH&NV

- Biết cách truy cập, khai thác nguồn tài liệu KHXH&NV

Chương 3:

Các loại hình

KHXH&NV

- Nắm được các loại thư mục phổ biến trong lĩnh vực KHXH&NV

- Nhận dạng được TM và các SP dạng

TM

- Biết chuyển đổi giữa các loại TM, các

SP dạng TM

Chương 4: Tổ

chức biên

soạn thư mục

KHXH&NV

- Nắm được các bước xây dựng

đề cương biên soạn TM

- Nắm được các công việc để tập hợp đội ngũ và triên khai quy trình biên soạn

TM KHXH&NV

- Hiểu cách phân tích các yếu tố cơ bản trong đề cương biên soạn TM

- Biết cách đánh giá hiệu quả biên soạn

TM

Chương 5:

Khai thác và

phổ biến thư

mục

KHXH&NV

- Hiểu các kĩ năng tìm kiếm các TM đã có/có thể đã có

- Hiểu các kĩ năng khai thác

TM KHXH&NV

- Hiểu các biện pháp phổ biến

TM

-Nắm rõ cách thức khai thác các TM hiện

có

- Biết rõ các bước phổ biến

TM

- Biết cách xây dựng kế hoạch

để phổ biến TM

cụ thể

Chương 6:

Thực hành

đánh giá và

biên soạn thư

mục

KHXH&NV

Nắm được

- Phương pháp

và kĩ năng đánh giá TM

KHXH&NV của chuyên gia thông

- Sử dụng phương pháp đánh giá của chuyên gia TTTV để đánh giá TM Quốc

- Biết các tìm

ra và các giải pháp khắc phục các hạn chế trong TM được đánh giá

tin thư viện

- Phương pháp

và kĩ naăg đánh giá của người dùng tin

gia, TM địa chí, TM nhân vật

4 Tóm tắt nội dung môn học

Thư mục khoa học xã hội và nhân văn là môn học giúp áp dụng một cách chủ động và có hiệu quả kiến thức của môn học Thư mục học đại cương và của một số môn học khác, một số ngành học khác

vào việc tổ chức xây dựng và khai thác sử dụng các loại công cụ kiểm soát tài liệu ở mức thư mục trong các ngành khoa học xã hội và nhân

văn Đây là một môn học có tính chất chuyên ngành, có nhiệm vụ trang bị các kiến thức và kĩ năng sâu về ngành cho sinh viên

Thư mục khoa học xã hội và nhân văn (KHXH&NV) được phát triển khá sớm và ngày càng khẳng định được vai trò quan trọng của mình trong quá trình phát triển các ngành KHXH&NV, phát triển quá trình giao lưu và hợp tác quốc tế giữa các nước trên thế giới

Giới thiệu các loại sản phẩm dạng thư mục trong lĩnh vực KHXH&NV

5 Nội dung chi tiết môn học

CHƯƠNG 1 CÁC NGUYÊN LÍ CỦA THƯ MỤC HỌC TRONG CÁC NGÀNH, LĨNH VỰC NGHIÊN CỨU-ĐÀO TẠO

1.1 Giới thiệu cấu trúc chung của một thư mục và việc áp dụng để biên soạn các thư mục KHXH&NV

1.2 Tìm hiểu mối quan hệ của thư mục KHXH&NV với thư mục quốc gia và thư mục thuộc các ngành/lĩnh vực khác như thư mục khoa học kỹ thuật, thư mục chính trị xã hội

CHƯƠNG 2 NGUỒN TÀI LIỆU TRONG CÁC LĨNH VỰC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

2.1 Nhận dạng và phân nhóm nguồn tài liệu KHXH&NV

2.2 Một số đặc trưng phảt triển của nguồn tài liệu KHXH&NV

CHƯƠNG 3 CÁC LOẠI HÌNH THƯ MỤC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

3.1 Phân nhóm theo tính chất của quá trình xử lí thông tin

3.1.1 Thư mục thông báo

3.1.2 Thư mục có tóm tắt chú giải

3.2 Phân nhóm theo tính chất của tài liệu được phản ánh

3.2.1 Thư mục chuyên ngành

3.2.2 Thư mục đa ngành

3.2.3 Thư mục tổng hợp về KHXH&NV

3.2.4 Thư mục địa chí

3.2.5 Táp chí tóm tắt

3.2.6 Thư mục hồi cố

3.2.7 Thư mục hiện tại

3.2.8 Các loại thư mục KHXH&NV khác

3.3 Phân nhóm theo dạng thức tồn tại của thư mục/sản phẩm dạng thư mục

3.3.1 Thư mục dạng một ấn phẩm độc lập: dạng sách, dạng ấn phẩm liên tục, dạng vi phim, vi phiếu

3.2.2 Thư mục là một bộ phận cấu thành tài liệu khác

3.2.3 Thư mục dạng chỉ dẫn trích dẫn

3.2.4 Thư mục dạng CSDL các loại và các sản phẩm dạng thư mục: Tạp chí tóm tắt, Chỉ dẫn trich dẫn

CHƯƠNG 4 TỔ CHỨC BIÊN SOẠN THƯ MỤC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

4.1 Xác định mục đích, chức năng, nhóm người dùng tin mục tiêu

và loại hình của thư mục sẽ được biên soạn

4.1.1 Xác định mục đích biên soạn thư mục

4.1.2 Xác định các chức năng chính của thư mục dự kiến được biên soạn

4.1.3 Nhận diện các nhóm người dùng tin mục tiêu của thư muc

4.1.4 Xác định loại hình thư mục sẽ được biên soạn

4.2 Xây dựng các tiêu chuẩn chọn tài liệu và xác định các giới hạn cho việc thu thập tài liệu

4.2.1.Các tiêu chuẩn về nội dung

4.2.2 Các tiêu chuẩn về hình thức

4.2.3 Giới hạn phạm vi kiểm soát tài liệu để biên soạn thư mục (chủ yếu là các giới hạn về không gian, thời gian)

4.3 Xây dựng các quy định được áp dụng trong quá trình xử lý thông tin

4.3.1 Xác định tiêu chuẩn biên mục được áp dụng

4.3.2 Xây dựng các quy tắc xử lý thông tin riêng được áp dụng 4.3.3 Cấu trúc biểu ghi mẫu của thư mục

4.3.4 Các ví dụ

4.4 Xác định các nguyên tắc hệ thống hoá biểu ghi trong thư mục

4.4.1.Bảng sắp xếp chính

4.4.2.Các bảng tra cứu bổ trợ

4.5 Biên soạn hướng dẫn sử dụng thư mục và xây dựng hệ thống các phụ lục cho thư mục

4.5.1 Nội dung chung của Hướng dẫn sử dụng thư mục

4.5.2 Các loại Phụ lục phổ biến của thư mục KHXH&NV

4.6 Phổ biến thư mục

4.6.1 Các pháp pháp phổ biến thư mục

4.6.2 Các phương tiện phổ biến thư mục

4.7 Thu nhận thông tin phản hồi và chỉnh sửa, cập nhật thông tin cho thư mục

4.7.1 Các phương tiện thu nhận thông tin phản hồi

4.7.2 Cơ chế thu nhận và xử lí thông tin phản hồi

4.7.3 Việc chỉnh sửa và quy trình cập nhật thông tin cho thư mục

CHƯƠNG 5 KHAI THÁC VÀ PHỔ BIẾN THƯ MỤC KHOA HỌC XÃ HỘI

VÀ NHÂN VĂN

5.1 Khai thác, sử dụng thư mục KHXH&NV

5.2 Phổ biến thư mục KHXH&NV

5.3 Giới thiệu một số cơ quan biên soạn thư mục KHXH&NV 5.4 Giới thiệu một số thư mục thư mục KHXH&NV hiện có

5.5 Các nguồn thư mục KHXH&NV trên Internet

CHƯƠNG 6 THỰC HÀNH ĐÁNH GIÁ VÀ BIÊN SOẠN THƯ MỤC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

6.1 Đánh giá thư mục quốc gia Việt Nam và một thư mục KHXH&NV cụ thể

6.2 Xây dựng đề cương biên soạn thư mục địa chí

6.3 Xây dựng đề cương biên soạn thư mục nhân vật

6.4 Xây dựng đề cương biên soạn thư mục cho một chuyên ngành KHXH&NV (địa lí, khảo cổ, nghiên cứu văn học, nghiên cứu tộc người )

6.5 Xây dựng đề cương biên soạn thư mục đa ngành trong lĩnh vực các KHXH&NV

6 Học liệu

6.1 Học liệu bắt buộc

1 Trần Mạnh Tuấn Đề cương môn học Thư mục KHXH&NV - H.: Khoa Thông tin-Thư viện 2007 21 tr

2 Trịnh Kim Chi, Dương Bích Hồng: Thư mục học đại cương H.:Đại học Văn hóa Hà Nội, 1993

3 Vũ Văn Sơn Nguồn tin khoa học và công nghệ: Giáo trình - H.: Trung tâm Thông tin-tư liệu khoa học và công nghệ quốc gia

124 tr (Tài liệu chưa xuất bản Lưu trữ tại Trung tâm Thông tin Khoa học và Công nghệ Quốc gia)

4 Webb W.H and Sources of Information in the Social Sciences: 3th edition A Guide to Literature - Chicago and London: ALA 1986 777 p

6.2 Học liệu tham khảo

6.2.1 Tài liệu tiếng Việt

5 Giáo trình.- H.: Trung tâm Thông tin Tư liệu KH&CN 1998.140

tr

6 Phan Huy Quế Biên soạn bài chú giải và bài tóm tắt tài liệu:

7 Tạ Thị Thịnh Phân loại tài liệu: Giáo trình - H: Trung tâm Thông tin Tư liệu KH&CN Quốc gia 1998 221 tr

8 Trần Mạnh Tuấn Sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện.- Giáo trình.- H.: Trung tâm Thông tin Tư liệu KH&CN Quốc gia

1998 324 tr

9 Trần Văn Giáp Tìm hiểu kho sách Hán Nôm: T.1 -2.H.: Văn hóa, 1984 447 tr

6.2.2 Tài liệu tiếng Anh

10 David L.T Tìm tin trong môi trường điện tử: Modul 3 -

Bangkok: UNESCO 2002 25p

11 Grogan, Denis Bibliographies of books Chicago: ALA, 1988

12 How to prepare an annotated bibliography:

13 Jenkins C., Morley M Collection management in academic

14 Libraries.- Aldershot: Gower 1991 289 p

15 Website:

http://www.library.cornell.edu/olinuris/ref/research/skill28.htm

7 Hình thức tổ chức dạy học

7.2 Lịch trình chung

Nội dung Hình thức tổ chức dạy môn học Lên lớp Thực Tự Tổng

Lý thuyết

Bài tập

Thảo luận

hành học

Nội dung 1, Tuần 1: Các nguyên lí

của thư mục học trong các ngành,

lĩnh vực nghiên cứu, đào tạo

Nội dung 2, Tuần 2: Nguồn tài liệu

Nội dung 3, Tuần 3: Các loại hình

Nội dung 4, Tuần 4: Các loại hình

Nội dung 5, Tuần 5: Xác định mục

đích, chức năng và mục tiêu của TM

sẽ được biên soạn

Nội dung 6, Tuần 6: Xây dựng các

Nội dung 7, Tuần 7: Xây dựng các

quy định đối với việc xử lí thông tin

cho TM

Nội dung 8, Tuần 8: Hệ thống hoá

Nội dung 9, Tuần 9: Biên soạn

Hướng dẫn sử dụng TM và các Phụ

lục

Nội dung 10, Tuần 10: Phổ biến

Khai thác, sử dụng TM KHXH&NV 1 1 2

Nội dung 11, Tuần 11: Nghiên cứu

theo nhóm về các nội dung Chương

4 và 5

Nội dung 12, Tuần 12: Thực hành

đánh giá TM Quốc gia, TM Địa chí,

TM Nhân vật, TM chuyên đề trong

lĩnh vực KHXH&NV

Nội dung 13, Tuần 13: Xây dựng đề

cương biên soạn TM KHXH&NV 1 1 2

Nội dung 14, Tuần 14: Trình bày

báo cáo nhóm về TM KHXH&NV 1 1 2

Nội dung 15, Tuần 15: Ôn tập và

7.2 Lịch trình tổ chức dạy học cụ thể

Nội dung 1, Tuần 1: Chương 1 Các nguyên lí của thư mục học trong các ngành, lĩnh vực nghiên cứu, đào tạo

Hình

thức tổ

chức

dạy học

Thời gian, địa điểm

Nội dung chính Yêu cầu SV

chuẩn bị

Ghi chú

Lí

thuyết

2giờ

- Mục đích và các phương pháp biên soạn thư mục trong lĩnh vực nghiên cứu, đào tạo

- Mối quan hệ tài liệu – người dùng tin

- Tính chất, đặc trưng

cơ bản của TM trong công tác kiểm soát nguồn tin

- Đọc TL số [2]

Nội dung 2, Tuần 2: Chương 2 Nguồn tài liệu trong các lĩnh vực KHXH&NV

Hình

thức tổ

chức

dạy học

Thời gian, địa điểm

Nội dung chính Yêu cầu SV

chuẩn bị

Ghi chú

Lí

thuyết 2 giờ

Sự phân bố và các quy luật phát triển nguồn tài liêu trong lĩnh vực KHXH&NV

- Đọc TL số [3], [4]

Nội dung 3, Tuần 3: Chương 3 Các loại hình thư mục KHXH&NV

Hình

thức tổ

chức

dạy học

Thời gian, địa điểm

Nội dung chính Yêu cầu SV

chuẩn bị

Ghi chú