Môn học bao gồm: những nội dung cơ bản về các khái niệm thư viện điện tử; cơ sở hạ tầng thư viện điện tử ; sưu tập số; nguồn nhân lực và người dùng tin của thư viện điện tử. Ngoài ra, môn học còn tập trung vào các kỹ năng thiết kế mô hình thư viện điện tử, xây dựng dự án thư viện điện tử, số hóa tài liệu và quản trị tài liệu số. Kết thúc môn học, sinh viên có khả năng tham gia các dự án thư viện điện tử Việt Nam. Trên cơ sở kiến thức và kỹ năng thư viện điện tử nền tảng, sinh viên có thể tiếp tục tự nghiên cứu, tự học để phát triển tốt nghiệp vụ thư viện điện tử.
Trang 1515
ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC: Thư Viện Điện Tử
Đại học Quốc Gia Hà Nội
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân Văn
Khoa Thông tin – Thư viện Bộ Môn: Thông tin – Tư liệu
1 Thông tin về giảng viên:
1.1 Giảng viên 1:
Họ và tên: Nguyễn Hoàng Sơn
Chức danh, học hàm, học vị: Giảng viên, Thạc sỹ
Thời gian làm việc:
Địa điểm làm việc: Khoa TTTV – Trường ĐHKHXH&NV
Địa chỉ liên hệ: 299A – Âu Cơ – Tây Hồ - Hà Nội
Điện thoại: 047196879 – 0904225082 / Email: n_hoangson@yahoo.com Các hướng nghiên cứu chính: Thư viện số, Kiến thức thông tin, Thông tin Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng, Hệ thống thông tin, Công nghệ nội dung
1.2 Giảng viên 2:
Họ và tên: Phạm Tiến Toàn
Chức danh, học hàm, học vị: Cử nhân, Giảng viên
Địa điểm làm việc: Bộ môn Tin học ứng dụng, Khoa Thông tin – Thư
viện Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân Địa chỉ liên hệ: Văn phòng Khoa Thông tin – Thư viện, Tầng 4
Nhà A, 336 Nguyễn Trãi, Thanh xuân, Hà Nội Điện thoại: 0912 728 762
Email: toanussh@yahoo.com
Các hướng nghiên cứu chính: Cơ sở dữ liệu, Tra cứu tin trong hoạt động TT-TV, Phần mềm quản lý hoạt động thông tin - thư viện, Thư viện điện
tử
1.3 Giảng viên 3:
Họ và tên: Đồng Đức Hùng
Chức danh, học hàm, học vị: Thạc sĩ
Địa điểm làm việc: Bộ môn Thư viện - Thư mục, Khoa Thông tin - Thư
viện
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Địa chỉ liên hệ: Văn phòng Khoa Thông tin - Thư viện
Tầng 4, Nhà A, 336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội
Điện thoại: 0904.216105
Email: dongduchung@yahoo.com
Các hướng nghiên cứu chính: Định chủ đề và tổ chức mục lục chủ đề; Phân loại và tổ chức mục lục phân loại; Tổ chức và bảo quản kho tài liệu; Quản
trị tri thức
2 Thông tin về môn học:
Trang 2516
Tên môn học: Thư Viện Điện Tử
Số tín chỉ: 02
Mã môn học:
Môn học: Bắt buộc
Các môn học tiên quyết: Thư viện học đại cương
Các môn học kế tiếp:
Yêu cầu về trang thiết bị:
- Máy tính, máy chiếu, phòng máy thực hành có nối mạng Internet, máy quét, máy ảnh số, phần mềm Adobe Acrobat, ACDSEE,
Greenstone…
Giờ tín chỉ đối với các hoạt động:
- Nghe giảng lý thuyết: 15
- Làm bài trên lớp: 2
- Thảo luận: 7
- Thực hành: 4
- Tự học: 2
Địa chỉ Khoa/Bộ môn phụ trách môn học: Tầng 4, Nhà A, 336
Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội
3 Mục tiêu môn học
Môn học nhằm trang bị cho sinh viên ngành Thông tin - Thư viện:
Về kiến thức:
Nắm vững: khái niệm, định nghĩa cơ bản về thư viện điện tử, thư viện số, thư viện ảo cũng như phân biệt được sự khác biệt trong cách sử dụng 3 thuật ngữ: thư viện điện tử, thư viện số, thư viện ảo
Nắm được: kiến trúc thông tin trong thư viện điện tử, các yếu tố định danh trong thư viện điện tử và hạ tầng cơ sở trong trong thư viện điện tử Nắm được: các loại hình dữ liệu trong thư viện điện tử, siêu dữ liệu trong thư viện điện tử ( đặc biệt là siêu dữ liệu Dublin Core)
Nắm được: các vấn đề cốt lõi trong phát triển và bảo quản sưu tập số, bản quyền và quản trị quyền truy cập số, các dịch vụ thư viện điện tử, tìm tin trong thư viện điện tử
Nắm được: các vấn đề nguồn nhân lực thư viện điện tử, người dùng tin thư viện điện tử
Về kỹ năng:
Biết thiết kế mô hình thư viện điện tử
Biết xây dựng và phát triển dự án thư viện điện tử
Biết số hóa tài liệu in ấn và xử lý tài liệu số hóa
Biết quản trị tài liệu số
Về thái độ, chuyên cần:
Tích cực và chủ động tham gia các hoạt động học tập: nghe giảng, thảo luận và làm việc nhóm
Trang 3517
Tự tin trong thảo luận và trình bày các kết quả nghiên cứu
Hình thành được thái độ tích cực khi tham gia các dự án thư viện điện tử
Ý thức được vai trò của bản thân đối cuộc cách mạng chuyển đổi các thư viện truyền thống thành các thư viện điện tử - thư viện số hiện đại để đáp ứng nhu cầu tin đòi hỏi cao về cả số lượng lẫn chất lượng của xã hội
thông tin Việt Nam
Mục tiêu chi tiết cho từng nội dung của môn học
Mục tiêu
Chương 1 :
Những lý
luận chung
về thư viện
điện tử
- Trình bày được định nghĩa thư viện điện tử
- Phân biệt các khái niệm thư viện điện
tử, thư viện số, thư viện ảo
-Nêu được vai trò, đặc điểm, lợi ích của thư viện điện tử -Nêu được quá trình phát triển thư viện điện tử
-Nắm được những yếu tố tác động đến
sự phát triển thư viện điện tử
-Giới thiệu đựoc các thư viện điện tử trên thế giới và ở Việt Nam
- Hiểu được định nghĩa thư viện điện
tử và khái niệm thư viện điện tử, thư viện số, thư viện ảo
- Hiểu được vai trò, đặc điểm, lợi ích của thư viện điện tử
- Hiểu được quá trình phát triển thư viện điện tử
- Hiểu được những yếu tố tác động đến
sự phát triển thư viện điện tử
- Hiểu được hoạt động các thư viện điện tử trên thế giới
và ở Việt Nam
- Phân tích được định nghĩa thư viện điện tử và khái niệm thư viện điện
tử, thư viện số, thư viện ảo
- Phân tích được vai trò, đặc điểm, lợi ích của thư viện điện tử
- Phân tích được quá trình phát triển thư viện điện tử
- Phân tích được những yếu tố tác động đến sự phát triển thư viện điện
tử
- Phân tích được hoạt động các thư viện điện tử trên thế giới và ở Việt Nam
Chương 2 :
Sưu tập số
-Liệt kê được các dữ liệu trong thư viện điện tử
-Nắm được phát triển sưu tập số
-Trình bày được dịch
vụ tra cứu sưu tập số
- Nắm được bản
-Hiểu được các dữ liệu trong thư viện điện tử
- Hiểu được phát triển sưu tập số
- Hiểu bày được dịch
vụ tra cứu sưu tập số
- Hiểu được bản
- Phân tích được các dữ liệu trong thư viện điện tử
- Phân tích được phát triển sưu tập
số
- Phân tích được dịch vụ tra cứu sưu
Trang 4518
quyền và quản trị quyền sưu tập số
quyền và quản trị quyền sưu tập số
tập số
- Phân tích được bản quyền và quản trị quyền sưu tập số
Chương 3:
Hạ tầng cơ
sở thư viện
điện tử
-Nêu được hạ tầng phần cứng
-Nêu được hạ tầng phần mềm
-Nêu được kiến trúc thông tin trong thư viện điện tử
-Nêu được định danh trong môi trường thư viện điện tử
-Nêu được thiết kế thư viện điện tử -Nêu được tổ chức
bộ máy tìm tin thư viện điện tử
-Hiểu được hạ tầng phần cứng
- Hiểu được hạ tầng phần mềm
- Hiểu được kiến trúc thông tin trong thư viện điện tử
- Hiểu được định danh trong môi trường thư viện điện
tử
- Hiểu được thiết kế thư viện điện tử
- Hiểu được tổ chức
bộ máy tìm tin thư viện điện tử
-Phân tích được hạ tầng phần cứng
- Phân tích được
hạ tầng phần mềm
- Phân tích được kiến trúc thông tin trong thư viện điện
tử
- Phân tích được định danh trong môi trường thư viện điện tử
- Phân tích được thiết kế thư viện điện tử
- Phân tích được tổ chức bộ máy tìm tin thư viện điện tử
Chương 4:
Nguồn nhân
lực thư viện
điện tử
-Nắm được đào tạo nhân lực thư viện điện tử trên thế giới
- Nắm được vấn đề đào tạo nhân lực thư viện điện tử tại Việt Nam
- Nắm được nội dung đào tạo nhân lực thư viện điện tử
-Hiểu được đào tạo nhân lực thư viện điện tử trên thế giới
- Hiểu được vấn đề đào tạo nhân lực thư viện điện tử tại Việt Nam
- Hiểu được nội dung đào tạo nhân lực thư viện điện tử
-Đánh giá được đào tạo nhân lực thư viện điện tử trên thế giới
- Đánh giá được vấn đề đào tạo nhân lực thư viện điện tử tại Việt Nam
- Thiết kế được nội dung đào tạo nhân lực thư viện điện tử
Chương 5:
Người dùng
tin thư viện
điện tử
- Nắm được nhu cầu thông tin số
- Nắm được quá trình tìm tin
- Nắm được giao diện người dùng tin - thư viện điện tử
- Hiểu được nhu cầu thông tin số
- Hiểu được quá trình tìm tin
- Hiểu được giao diện người dùng tin - thư viện điện tử
- Phân tích được nhu cầu thông tin
số
- Phân tích được quá trình tìm tin
- Phân tích được giao diện người
Trang 5519
- Nắm được đào tạo kiến thức thông tin cho người dùng tin thư viện điện tử
- Hiểu được đào tạo kiến thức thông tin cho người dùng tin thư viện điện tử
dùng tin - thư viện điện tử
- Thiết kế được nội dung đào tạo kiến thức thông tin cho người dùng tin thư viện điện tử
Chương 6:
Thực hành
số hóa tài
liệu
- Nắm được phương pháp và cách sử dụng phương tiện số hóa tài liệu
- Áp dụng được phương pháp và cách
sử dụng phương tiện
số hóa tài liệu vào hoạt động thực tế
- Cải tiến được phương pháp và cách sử dụng phương tiện số hóa tài liệu vào hoạt động thực tế
Chương 7:
Thực hành
quản trị tài
liệu số
- Nắm được cách sử dụng phần mềm Greenstone để quản
lý tài liệu số
- Áp dụng phần mềm Greenstone để quản
lý tài liệu số trong hoạt động thực tế
- Tùy biến các tiện ích phần mềm Greenstone để quản lý tài liệu số trong hoạt động thực tế
4 Tóm tắt nội dung môn học:
Môn học bao gồm: những nội dung cơ bản về các khái niệm thư viện điện tử; cơ sở hạ tầng thư viện điện tử ; sưu tập số; nguồn nhân lực và người dùng tin của thư viện điện tử Ngoài ra, môn học còn tập trung vào các kỹ năng thiết kế mô hình thư viện điện tử, xây dựng dự án thư viện điện tử, số hóa tài liệu và quản trị tài liệu số Kết thúc môn học, sinh viên có khả năng tham gia các dự án thư viện điện tử Việt Nam Trên cơ sở kiến thức và kỹ năng thư viện điện tử nền tảng, sinh viên có thể tiếp tục tự nghiên cứu, tự học để phát triển tốt nghiệp vụ thư viện điện tử
5 Nội dung chi tiết môn học:
CHƯƠNG 1: NHỮNG LÝ LUẬN CHUNG VỀ THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ
1.1 Định nghĩa thư viện điện tử
1.2 Phân biệt các khái niệm thư viện điện tử, thư viện số, thư viện ảo
1.3 Vai trò, đặc điểm, lợi ích của thư viện điện tử
1.4 Quá trình phát triển thư viện điện tử
1.5 Những yếu tố tác động đến sự phát triển thư viện điện tử
1.6 Giới thiệu các thư viện điện tử trên thế giới và ở Việt Nam
CHƯƠNG 2: SƯU TẬP SỐ
Trang 6520
2.1 Dữ liệu trong thư viện điện tử
2.1.1.Kiểu dữ liệu trong thư viện điện tử 2.1.2 Siêu dữ liệu trong thư viện điện tử
2.2 Phát triển sưu tập số
2.2.1 Khái niệm sưu tập số 2.2.2.Tiêu chí lựa chọn tài liệu số 2.2.3.Nguyên tắc và cách thức phát triển sưu tập số
2.2.4 Số hóa tài liệu
2.3 Bảo quản sưu tập số
2.3.1 Các lý do mất dữ liệu 2.3.2 Các vấn đề cơ bản trong bảo quản sưu tập số 2.3.3 Những công việc chuẩn bị bảo quản sưu tập số 2.3.4 Duy trì sưu tập số
2.3.5 An toàn dữ liệu số
2.4 Dịch vụ tra cứu sưu tập số
2.4.1 Các dịch vụ thông tin trên Web 2.4.2 Các dịch vụ máy tìm tin
2.4.3 Các dịch vụ tra cứu số
2.5 Bản quyền và quản trị quyền sưu tập số
2.5.1 Khái niệm bản quyền 2.5.2 Các vấn đề pháp lý, kinh tế 2.5.3 Các công nghệ bảo vệ bản quyền số
CHƯƠNG 3: HẠ TẦNG CƠ SỞ THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ
3.1 Hạ tầng phần cứng
3.2 Hạ tầng phần mềm
3.3 Kiến trúc thông tin trong thư viện điện tử
3.4 Định danh trong môi trường thư viện điện tử
3.4.1 Khái niệm định danh 3.4.2 Khái niệm URL 3.4.3 Khái niệm URN 3.4.4 Khái niệm PURL 3.4.5 Khái niệm DOI
3.5 Thiết kế thư viện điện tử
3.5.1 Những khó khăn trong quá trình thiết kế thư viện điện tử 3.5.2.Quy mô và khả năng duy trì lâu dài thư viện điện tử 3.5.3.Khả năng tương thích thư viện điện tử
3.5.4.Các quy tắc thiết kế thư viện điện tử 3.5.5 Mô hình thiết kế thư viện điện tử
3.6 Tổ chức bộ máy tìm tin thư viện điện tử
CHƯƠNG 4: NGUỒN NHÂN LỰC THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ
4.1 Đào tạo nhân lực thư viện điện tử trên thế giới
4.2 Vấn đề đào tạo nhân lực thư viện điện tử tại Việt Nam
Trang 7521
4.3 Nội dung đào tạo nhân lực thư viện điện tử
CHƯƠNG 5: NGƯỜI DÙNG TIN THƯ VIỆN ĐIỆN
5.1 Nhu cầu thông tin số
5.2 Quá trình tìm tin
5.3 Giao diện người dùng tin - thư viện điện tử
5.4 Đào tạo kiến thức thông tin cho người dùng tin thư viện điện tử
CHƯƠNG 6: THỰC HÀNH SỐ HÓA TÀI LIỆU
CHƯƠNG7: THỰC HÀNH QUẢN TRỊ TÀI LIỆU SỐ
6 Học liệu
6.1 Học liệu bắt buộc
1 Cao Minh Kiểm Bài giảng thư viện điện tử -H.: Đại học KHXH&NV,
2003
2 Đoàn Phan Tân Tin học trong hoạt động Thông tin – Thư viện.-
H.:ĐHQGHN.- 2005.- 297tr
3 Nguyễn Hoàng Sơn Bài giảng powerpoint thư viện điện tử -H.: Đại
học KHXH&NV, 2007
6.2 Học liệu tham khảo
1 Cao Minh Kiểm Thư viện số - định nghĩa và vấn đề//Tạp chí Thông tin
& Tư liệu, (3), 2000 - Tr.5-11
2 Hoàng Thị Thu Hương Một số vấn đề phát triển thư viện số tại các trung tâm TTTV tiêu biểu trên địa bàn Hà Nội: Khóa luận tốt nghiệp .-H., Đại học KHXH&NV, 2007.- 67Tr
3 Nguyễn Hoàng Sơn Đào tạo nguồn nhân lực thư viện số: yếu tố quan trọng phát triển nguồn nhân lực thư viện số// Kỷ yếu hội thảo khoa
học : Ngành Thông tin- Thư viện trong Xã hội Thông tin H.: ĐHQG,
2006 Tr 347 – 356
4 Trịnh Thu Trang Tìm hiểu vấn đề bảo quản tài liệu số trong thư viện
và đề xuất giải pháp bảo quản tài liệu số cho các thư viện tại Việt Nam: Khóa luận tốt nghiệp -H., Đại học KHXH&NV, 2007.- 65Tr
5 Vũ Văn Sơn Xây dựng thư viện điện tử ở Việt Nam và tính khả thi// Tạp chí Thông tin & Tư liệu, (2), 1999.- Tr.1-6
7 Hình thức tổ chức dạy học
7.1 Lịch trình chung:
Nội dung/Tuần
Hình thức tổ chức dạy môn học Tổng
hành
Tự học
Lý thuyết
Bài tập
Thảo luận
Trang 8522
Nội dung 1, tuần 1: Những lý
luận chung về thư viện điện tử (
phần 1)
Nội dung 2, tuần 2: Những lý
luận chung về thư viện điện tử (
phần 2)
Nội dung 3, tuần 3: Dữ liệu trong
thư viện điện tử
Nội dung 4, tuần 4: Siêu dữ liệu
Dublin Core
Nội dung 5, tuần 5: Phát triển sưu
tập số
Nội dung 6, tuần 6: Bảo quản sưu
tập số
Nội dung 7, tuần 7: Dịch vụ tra
cứu sưu tập số, Bản quyền và quản
trị quyền sưu tập số
Nội dung 8, tuần 8: Hạ tầng cơ sở
thư viện điện tử
Nội dung 9, tuần 9: Kiến trúc
thông tin và Định danh trong môi
trường thư viện điện tử
Nội dung 10, tuần 10: Thiết kế và
Tổ chức bộ máy tìm tin thư viện
điện tử
Nội dung 11, tuần 11: Nguồn
nhân lực thư viện điện tử
Nội dung 12, tuần 12: Xây dựng
dự án thư viện điện tử
Nội dung 13, tuần 13: Thực hành
số hóa tài liệu
Nội dung 14, tuần 14: Thực hành
quản trị tài liệu số
7.2 Lịch trình tổ chức dạy học cụ thể
Nội dung 1, tuần 1: Những lý luận chung về thƣ viện điện tử ( phần 1)
Trang 9523
Hình
thức tổ
chức
dạy
học
Thời gian,
địa điểm
sinh viên chuẩn bị
Ghi chú
Lý
thuyết
2 h - Định nghĩa thư viện điện tử
-Phân biệt các khái niệm thư viện điện tử, thư viện số, thư viện ảo
-Vai trò, đặc điểm, lợi ích của thư viện điện tử
Đọc phần 1.1, 1.2, 1.3 của chương
1 của tài liệu số 3
Nội dung 2, tuần 2: Những lý luận chung về thƣ viện điện tử ( phần 2)
Hình
thức tổ
chức
dạy
học
Thời gian,
địa điểm
sinh viên chuẩn bị
Ghi chú
Lý
thuyết
2 h -Quá trình phát triển thư viện điện tử
-Những yếu tố tác động đến sự phát triển thư viện điện tử
-Giới thiệu các thư viện điện tử trên thế giới và ở Việt Nam
Đọc phần 1.4, 1.5, 1.6 của chương
1 của tài liệu
số 3
Nội dung 3, tuần 3: Dữ liệu trong thƣ viện điện tử
Hình
thức tổ
chức
dạy
học
Thời gian,
địa điểm
sinh viên chuẩn bị
Ghi chú
Lý
thuyết
2 h - Kiểu dữ liệu trong thư viện điện tử
- Khái niệm siêu dữ liệu
- Phân loại siêu dữ liệu
- Thuộc tính siêu dữ liệu
Đọc phần 2.1 của chương 2 của tài liệu
số 3
Nội dung 4, tuần 4: Siêu dữ liệu Dublin Core
Trang 10524
Hình
thức tổ
chức
dạy
học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính Yêu cầu sinh
viên chuẩn bị
Ghi chú
Lý
thuyết
2 h -Lịch sử ra đời Dublin Core
-Đặc tính của Dublin Core -Thuộc tính của Dublin Core -Cấu trúc và các yếu tố của Dublin Core
Đọc phần 2.1 của chương 2 của tài liệu số
3
Nội dung 5, tuần 5: Phát triển sưu tập số
Hình
thức tổ
chức
dạy
học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính Yêu cầu sinh
viên chuẩn bị
Ghi chú
Thảo
luận
2 h -Khái niệm sưu tập số
-Tiêu chí lựa chọn tài liệu số -Nguyên tắc và cách thức phát triển sưu tập số
- Số hóa tài liệu -Công tác chuẩn bị số hóa -Nguồn nhân lực cho dự án số hóa -Kinh phí số hóa -Quy trình số hóa
- Đọc phần 2.2 của chương 2 của tài liệu số
3
- Yêu cầu các nhóm sinh viên trình bày hiểu biết, phân tích và đánh giá vấn đề
Nội dung 6, tuần 6: Bảo quản sưu tập số
Hình
thức tổ
chức
dạy
học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính Yêu cầu sinh
viên chuẩn bị
Ghi chú
Thảo
luận
2 h - Các lý do mất dữ liệu
-Các vấn đề cơ bản trong bảo quản sưu tập số
-Những công việc chuẩn bị bảo quản sưu tập số
-Duy trì sưu tập số -An toàn dữ liệu số
- Đọc phần 2.3 của chương 2 của tài liệu số
3
- Yêu cầu các nhóm sinh viên trình bày hiểu
