- Theo từ điển Tiếng Việt thì “tiền luong” 1a “céng tra định kỳ hàng tháng, cho công nhân, viên chức ” Ưu điểm của định nghĩa này là chỉ ra được đối tượng hưởng lương và chỉ một trong n
Trang 1Đề bài số 11:
1 Khái niệm tiền lương? Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thỏa thuận điều khoản tiền lương trong hợp đồng lao động?
2 Năm 2005, anh A và công ty X có ký với nhau một HĐLĐ thời hạn 2
năm Hết thời hạn HĐ hai bên lại ký tiếp tục một hợp đồng thứ hai cũng có thời hạn là hai năm Hợp đồng sẽ kết thúc vào ngày 15.8.2009 Hết ngày 15.8.2009 do
không thấy NSDLĐ thông báo gì nên anh A tiếp tục làm việc bình thường và được
người phụ trách vẫn giao việc cho A Ngày 30.8.2009, NSDLĐ thông báo chấm dứt HĐ với A với lý do HDLD hết hạn NLĐ không đồng ý vì cho rằng sau khi
HD thứ hai hết hạn, NLD vẫn làm việc thì HD đã ký trở thành HĐ vô thời hạn
NSDLD cho rang trong thoi han 30 ngày công ty có quyền ký tiếp hay chấm đứt theo Điều 27 BLLĐ
a) Việc chấm dứt HĐLĐ của công ty đối với A là đúng hay sai? Tại sao?
b) _ A có thể gửi đơn đến cơ quan tổ chức nào để yêu cầu giải quyết bảo vệ quyền lợi của mình
c) Hãy giải quyết quyền lợi của A theo quuy định của pháp luật hiện hành?
d) — Giả sử công ty đưa quyết định chấm đứt HĐ với A, A không có ý kiến
gì và ký nhận vào bản thanh lý HĐ đồng thời nhận các khoản tiền lương, trợ cấp
thì việc thỏa thuận chấm dứt có được coi là trường hợp đương nhiên chấp dứt HĐÐ
do hai bên thỏa thuận không? Tại sao?
Trang 2BÀI LÀM Lao động là hoạt động quan trọng nhất của con người nhằm tạo ra các của cải vật chất và tỉnh thần cho xã hội Sức lao động sẽ được đánh giá phần nảo qua tiền
lương Hệ thống tiền lương tốt sẽ cho phép doanh nghiệp tuyển dụng các nhân viên
mới với mức lương thỏa đáng, tăng mức lương phù hợp cho nhân viên và hình thành một con đường sự nghiệp cho các cá nhân Để thực hiện được tất cả các công việc này, cần phải có một hệ thống tiền lương và tiền công có tô chức hợp lý Mục
đích của một hệ thống tiền lương và tiền công là đảm bảo rằng những người thực
hiện các nhiệm vụ được coi là có giá trị như nhau sẽ nhận được mức thù lao như nhau Thù lao bao hàm tất cả các hình thức thu nhập mà các cá nhân nhận được cho
phần lao động của họ
Chính vì tầm quan trọng của van dé, bai tập này sẽ nghiên cứu đề tài “Khái niệm tiền lương? Các yêu tố ảnh hưởng tới việc thỏa thuận điều khoản tiềng lương
trong hợp đồng lao động” và giải quyết một tình huống về tranh chấp lao động
cá nhân
1 Khái niệm tiền lương? Cúc vếu tố ảnh hưởng tới việc thỏa thuận điều khoản tiền lương trong hợp đồng lao động
1.1 Khái niệm tiền lương
Tiền lương là một phạm trù vừa mang tính kinh tế vừa mang tính pháp lý
Dưới góc độ kinh tế, tiền lương được nghiên cứu chủ yếu với tư cách là một bộ phận của chi phí sản xuất kinh doanh, là giá cả của hàng hóa sức lao động Dưới góc độ pháp lý tiền lương, tiền lương chủ yếu được xem xét với tư cách là chế định
của luật lao động là tương quan pháp lý giữa NSDLD và NLD trong lĩnh vực trả công lao động Với tư cách là chế định của luật lao động, tiền lương bao gồm tổng
thể các quy định pháp luật về nguyên tắc, chế độ, hình thức trả lương; hệ thống
thang, bảng lương, chế độ phụ cấp lương, chế độ tiền thưởng; việc trả lương trong
Trang 3các trường hợp đặc biệt; quyền và nghĩa vụ của NLĐ, NSDLĐ Còn với tư cách
là tương quan pháp lý giữa NLĐ và NSDLĐ, tiền lương thể hiện các quyền và
nghĩa vụ pháp lý của mỗi bên với mục đích đảm bảo sự công bằng và bảo vệ quyền lợi của người làm công
Vậy tiền lương là gì? Mục đích nghiên cứu lí luận về tiền lương dù xuất phát
từ phương diện nào cũng cần làm rõ vấn đề này
- Các nhà kinh tế học cổ điển ( như: Adam Smith, Stain, Simon, Proudhon ) quan niệm tiền lương không chỉ là sự bù đắp cho lao động mà còn là
thu nhập của người nghèo và do đó không những phải đủ để duy trì trong khi lao động mà cả trong trường hợp khi ngừng lao động Durkheim (nhà xã hội học nổi tiếng của Pháp) coi tiền lương như quan hệ kinh tế xã hội đặc trưng cho xã hội công nghiệp hiện hiện đại Những quan điểm này dường như nghiêng về khẳng định vị trí vai trò của tiền lương hơn là câu hỏi cho tiền lương là gì
- Theo từ điển Tiếng Việt thì “tiền luong” 1a “céng tra định kỳ
hàng tháng, cho công nhân, viên chức ” Ưu điểm của định nghĩa này là chỉ ra được đối tượng hưởng lương và chỉ một trong những đưac điểm cơ bản của tiền lương( lương trả theo định kỳ thời gian) Tuy nhiên, các tác giả này đã sử dụng khái niệm
tương đồng và điều đó dẫn tới hệ quá là chưa thực sự trả lời được câu hỏi “tiền
lương là gì”
- Điều 1 Công ước số 95 (1949) về bảo vệ tiền lương có quy định:
“ từ “tiền lương” là “sự /rả công hoặc thu nhập, bắt luận tên goi hay cách tính
mà có thể biếu hiện bằng tiền và được án định bằng sự thỏa thuận giữa NSDLĐ và
NLĐ, hoặc bằng pháp luật quốc gia, do NSDLĐ phải trả choNLĐ theo một hợp
dong thuê mướn lao động, bằng viết hoặc bằng miệng, cho một công việc thực hiện hãy sẽ phải thực hiện, hoặc cho những dịch vụ đã làm hay sẽ phải làm” Với định nghĩa này, ILO đã đưa ra dấu hiệu cơ bản nhận biết tiền lương, bao gồm: (¡)Tiền lương là sự trả công lao động; (ii)Hình thức biểu hiện tiền lương là bằng tiền mặt;
Trang 4(iiDTiền lương được ấn định bằng sự bằng sự thỏa thuận của các bên hoặc bằng
pháp luật quốc gia; (1v) Lí do mà NSDLĐ phải trả cho NLD về phương diện pháp
lý, có thé thay đây là là định nghĩa khá toàn diện về tiền lương Pháp luật lao động
của nhiều quốc gia đã vận dụng định nghĩa này một cách linh hoạt, phù hợp với
điều kiện kinh tế- xã hội của quốc gia mình
Trong ba cách hiểu trên, có thể thấy cách hiểu, cách định nghĩa về “tiền
lương” của tổ chức ILO là hợp lý hơn cả Việt Nam cũng đã vận dụng linh hoạt vào điều kiên kinh tế - xã hội của nước ta Điều 55 BLLĐ đã sửa đổi bé sung 6
nước ta quy định : “ếiễn lương của người lao động do hai bên thỏa thuận trong hợp đông lao động và được trả theo năng suất lao động, chất lượng và hiệu quả công việc Mức lương của người lao động không được thấp hơn mức lương tối thiểu do nhà nước quy định ”
Tóm lại, đưới góc độ pháp luật lao động, “điền lương được hiểu là số tiền mà người sử dụng lao động phải trả cho người lao động căn cứ vào năng suất lao động, chất lượng, hiệu quả công việc và điều kiện lao động, được xác định theo sự lao động, chất lượng hiệu quả công việc và điều kiện lao động, được xác định theo
sự thỏa thuận hợp pháp hai bên trong hợp đồng lao động hoặc theo quy định của pháp luật ”
Định nghĩa trên đã bao quát tiền lương với các bộ phận cấu thành cơ bản của
nó, bao gồm: Lương cơ bản (lương chính), phụ cấp lương và tiền thưởng Trong đó lương cơ bản là phần tính đủ số lượng, chất lượng lao động đạt được trong điều kiện lao động trung bình Phụ cấp lương là khoản bổ sung cho lương cơ bản, bù đắp cho NLĐ phải làm việc trong điều kiện lao động không bình thường hoặc phải
thực hiện các công việc yêu cầu trách nhiệm cao hơn mức bình thường Tiền
thưởng là phần trả cho những yếu tô mới nảy sinh trong quá trình lao động, như: tăng năng suất lao động, nâng cao chất lượng sản phẩm, sáng kiến hay
Trang 5Tiền lương biểu hiện ở hai khía cạnh cơ bản: tiền lương đanh nghĩa là tiền lương thực tế Tiền lương danh nghĩa là số tiền mà NSDLĐ trả cho NLĐ do cung
ứng địch vụ lao động theo mức ghi trong hợp đồng hoặc quy định trong thnag lương, bảng lương hay bất kì một mức nào do các bên thỏa thuận không trái luật
Tiền lương thực tế biểu hiện qua số lượng (và chất lượng) hàng hóa, dịch vụ mà NLD có thể mua được từ tiền lương danh nghĩa để phục vụ cho cuộc sống của bản than và gia đình Khi giá cả sinh hoạt tăng lên, tiền lương thực tế sẽ bị giảm sút và
đời sống của người hưởng lương sẽ bị ảnh hưởng Từ đó đặt ra yêu cầu cần điều chỉnh tăng tiền lương danh nghĩa để đảm bảo cho sức mua của nó, tức là đảm bảo giá trị của tiền lương thực tế Một trong những giải pháp được nhiều quốc gia áp dụng để giải quyết tình trạng này là điều chỉnh mức tiền lương tối thiểu qua từng
thời kì tương ứng với tỉ lệ trượt giá trên thị trường hàng hóa, dịch vụ Điều tiết giá
sinh hoạt trong những trường hợp nhất định cũng là giải pháp tốt để nhà nước bảo
vệ sức mua của tiền lương danh nghĩa, giảm thiểu sự chênh lệch giữa tiền lương danh nghĩa và tiền lương thực tế
1.2 Các yếu tố ảnh hướng đến việc thóa thuận tiền lương trong hợp đồng lao động
Tính chất của quan hệ lao động do luật lao động do luật lao động điều chỉnh
là tự do thỏa thuận Nhìn chung những vấn đề về quyền và trách nhiệm của các bên
đều do họ tự quyết định bằng cách thỏa thuận không trái luật, trong đó có tiền
lương
Tại Điều 29 BLLĐ quy định “1 Hợp đông phải có những nội dung chủ yếu sau đây: công việc phải làm, thời gian làm việc, thời gian nghỉ ngơi, tiền lương,
địa điểm làm việc, thời hạn hợp đồng , điều kiện an toàn vệ sinh ”
Mặt khác ở Điều 55 BLLĐ quy định “ Tiên lương của người lao động do hai bên thỏa thuận trong hợp đông và được trả lương theo năng suất lao động, chất
Trang 6lượng và hiệu quả công việc Mức lương của người lao động không thể thấp hơn mức lương tối thiểu mà nhà nước quy định ”
Như vậy có thê thấy khi giao kết hợp đồng lao động các yếu tố ảnh hưởng đến tiền lương là những yếu tố liên quan chủ yếu đến nguyên tắc điều chỉnh tiền
lương, bao gồm các yếu tỐ sau:
Thứ nhất chất lượng và số lượng lao động Số lượng chất lượng lao động có thê khẳng định là căn cứ quan trọng nhất để trả lwong cho NLD Số lượng và chất
lượng được xác định khác nhau tùy vào từng hình thức trả lương Ở hình thức trả lương theo thời gian, số lượng lao động được tính căn cứ vào thời gian làm việc của NLĐ, chất lượng lao động phản ánh qua mức độ phức tạp của công việc thực hiện ứng với trình độ chuyên môn, mức độ lành nghề , khả năng tác nghiệp mà
NLĐ có thể đáp ứng để hoàn thành công việc Ở hình thức trả lương theo sản phẩm
và lương khoán, 36 lượng lao động lai được tính ứng với số lượng sản phẩm hoặc khối lượng công việc NLĐ hoàn thành, chất lượng lao động chính là lượng sản phẩm, công việc đó Trên thực tế, số lượng và chất lượng lao động mà NLĐ đóng
góp thê hiện cao năng suất, chất lượng lao động và đây chính là yếu tố, cơ sở thực
tế để các bên thỏa thuận về điều khoản tiền lương trong hợp đồng
Theo nguyên tắc này, lao động có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cao, thành
thạo, chất lượng cao,làm việc nhiều được hưởng nhiều và ngược lại; những lao
động ngang nhau thì được trả lương như nhau Những nội dung này cần được vận dụng linh hoạt tùy hoàn cảnh, từng nhóm NLĐ cụ thê Điều này phù hợp với đặc điểm của thị trường lao động đồng thời tránh thực hiện phân phối theo lao động một cách cứng nhắc, không gắn kết quyền và lợi ích của NLĐ với hiệu quả kinh tế
của đơn vị sử dụng lao động, không tính tới những yếu tố tác động bên ngoài tới tiền lương của NLĐ.Thực hiện nguyên tắc này tránh tư tưởng bình quân chủ nghĩa
và quan điểm NLĐ tạo ra bao nhiêu sản phẩm hưởng đủ bấy nhiêu Các tư tưởng này sẽ phá vỡ công bằng và không đâm bảo tính hiện thực trong việc trả lương
Trang 7Thứ hai, điểu kiện lao động Đó là là tính chất công việc, ngành nghề, điều kiện tự nhiên và điều kiện xã hội nơi mà NLĐ làm việc có tác động không nhỏ
tới mức tiêu hao lao động hoặc sức mua của tiền lương trên thị trường hàng hóa,
dịch vụ Vì vậy, ngoài việc tính đúng, tính đủ số lượng và chất lượng lao động của NLD, trong co cau tién lương còn phải đáp ứng yêu cầu tính đúng và đủ những yếu
tố thuộc về điều kiện lao động thực tế tác động đến NLĐ trong quá trình làm việc NLD lam nghé hoặc công việc có tính chất không bình thường (nặng nhọc, độc hại , yêu cầu tính chất trách nhiệm cao, tính lưu động cao), NLĐ làm việc ở địa bàn không thuận lợi về điều kiện tự nhiên (vùng xa xôi, hẻo lánh , khí hậu khắc nghiệt ) hoặc có khó khăn về điều kiện xã hội ( cơ sở hạ tầng thấp kém, giá cả thị
trường đắt đỏ, trình độ dân trí thấp )cần được đảm bảo mức lương cao hơn những NLĐ khác Chính vì vậy tùy vào điều kiện lao động cụ thể mà NSDLĐ và NLĐ phải thỏa thuận vấn đề này khi đi đến các điều khoản tiền lương trong HĐLĐ Thu tw, năng suất lao động Năng suất lao động là một trong những yếu tố
quyết định trực tiếp đến tiền lương của NLĐ, bởi để đạt hoặc vượt chỉ tiêu năng
xuất lao động có phần đóng góp của NLĐ từ việc cung ứng sức lao động của họ
Vì vậy khi năng suất lao động tăng có khả năng NLĐ được tăng lương Tiền lương tăng, đến lượt nó lại là nhân tố kích thích NLĐ tăng năng suất lao động, góp phần tăng trưởng kinh tế cho đơn vị và cho xã hội Yêu cầu của yếu tố này là đặt tiền lương và năng suất lao động trong mối quan hệ tác động qua lại Song mức độ hiệu
quả của nhân tố này lại phụ thuộc vào mức độ tăng năng suất lao động với tốc độ
tiền lương Lí luận và thực tiễn đã chứng minh tốc độ tăng năng suất alo động cần cao hơn mức độ tiền lương bình quân thì việc trả theo năng suất mới phát huy được
tác dụng Năng suất lao động tăng không chỉ do sự đóng góp của NLĐ, mà còn do việc thực hiện hàng loạt các biện pháp từ phía NSDLĐ, như : cải tiến phương pháp
tổ chức sản xuất, quản lý lao động;đầu tư trang thiết bị,đổi mới công nghệ sản
xuất; tang chi phi bán hàng Từ đó chỉ phí sản có thể tăng lên đáng kể, doanh
Trang 8nghiệp bán hàng và lợi nhuận trên đơn vị sản phẩm, hàng hóa lại có thể giảm Vì
lý do trên khi thỏa thuận ký két HDLD, NSDLD va NLD phải có những thỏa thuận
cụ về việc tiền lương tăng hay giảm do năng suất lao động giảm hay tăng Tránh trường hợp NLĐ nhận thấy năng suất lao động tăng rõ rệt mà không được tăng
lương hoặc đột nhiên bị trừ tiền lương mà không biết lý do Thường khi thỏa thuận trả tiền lương cho người lao động theo năng suất lao động được thể hiện trong chế độ tiền thưởng
Thứ tư, hình thức trả lương Trong thỏa thuận tiền lương trong HĐLĐ, vấn đề hình thức trả lương cũng là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến giao kết HĐLĐ Ngoài thực tế hiện nay có rất nhiều hình thức trả lương cho NLĐ :trả bằng
tiên mặt, trả qua thẻ ATM, trả bằng hiện vật Vì vậy cần có sự thỏa thuận trước
tránh trường hợp tranh cãi sau này
Thứ năm, sự điều chỉnh của Nhà nước thông qua pháp luật Tuy HĐLĐ được
ký kết dựa trên sự thỏa thuận của các bên nhưng để tránh tình trạng bất cập pháp luật cần có sự điều chỉnh nhất định và là một trong những yếu tố ảnh hưởng ảnh hưởng đến thỏa thuân tiền lương trong HĐLĐ Các bên thỏa thuận phải dựa trên những nguyên tắt cơ bản của pháp luật như : tiền lương tối thiểu, các trợ cấp, trả lương làm theo giờ, nghỉ làm vẫn có lương Điều 155 BLLĐ quy định : “ Mức lương của người lao động không thê thấp hơn mức lương do Nhà nước quy định”
Về phương diện pháp luật, việc trả lương theo số lượng và chất lượng lao động phải tuân theo và áp dụng các thang lương, bảng lương của Nhà nước và các đơn
vị sử dụng lao động Trong cùng thang , bảng lương, nhóm lương, của những lao động có trình độ chuyên môn cao được thiết kế với những hệ số mức lương cao
hơn ở từng bậc lương tương ứng với nhóm lương, ngạch lương của những lao động
có chuên môn nghiệp vụ thấp hơn Trong cùng một nhóm lương, ngạch lương,
ngạch lương, mức độ phức tạp của công việc hoặc yêu cầu về trình độ lành nghề của NLĐ được phản ánh đo hệ số lương của từng mức lương Ngoài ra, pháp luật
Trang 9còn quy định về tiền lương như : làm công việc gì hưởng lương theo công việc đó; lương của lãnh đạo phải cao hơn lương của người bị lãnh đạo
Trong việc trả lương theo điều kiện công việc, Pháp luật quy định chế độ phụ cấp để đền bù cho những NLĐ làm việc ở vùng xa xôi, hẻo lánh, khí hậu khắc nghiệt được hưởng phu cấp khu vực; NLĐ làm việc nghề hoặc công việc nghề nặng nhọc, độc hại được hưởng trợ cấp nặng nhọc độc hại Tùy vào điều kiện và mục đích cụ thể, các đơn vị sử dụng lao động có thể tách hoặc gộp lương cấp bậc,
chức vụ với phụ cấp lương khi thỏa thuận và trả lương cho người lao động
Tóm lại Nhà nước không bắt buộc NSDLĐ và NLĐ khi thỏa thuận điều
khoản tiền lương trong HĐLĐ phải tuân theo một cách gò bó ma hai bên có thể linh động nhưng không đi quá giới hạn mà pháp luật cho phép
Bên cạnh các yếu tô trên, tương quan cung cầu lao động trên thị trường, mức sống chung của nhân dân địa phương, phong tục tập quán, sức mạnh của tô chức công đoàn, tình trang tài chính của đơn vị sử dụng lao động .cũng là những yếu
tố ảnh hưởng tới việc thỏa thuận tiền lương trong HĐLĐ
2.Giải quyết tinh huong
a) Việc chấm dứt HĐLĐ của công ty đỗi với A là đúng hay là sai? Tại sao?
Việc châm dứt HĐLĐ của công ty với A là sai
Để khẳng định quyết định chấm dứt HĐLĐ của công ty với A là sai, cần đối chiếu các tình tiết của tình huống với các qui định của pháp luật lao động
Thứ nhất, công ty X và anh A đã kí kết và thực hiện 2 HĐLĐ thời hạn 2 năm,
theo qui định của BLLĐ thì hai hợp đồng này là hợp đồng lao động xác định thời
hạn
b) Hợp đồng lao động xác định thời hạn
Trang 10Hợp đồng lao động xác định thời hạn là hợp đồng mà trong đó hai bên xác định thời hạn, thời điểm chấm dứt hiệu lực của hợp động trong khoảng thời gian từ đủ
12 tháng đến 36 tháng;
Thứ hai, sau khi HĐLĐ thứ hai kết thúc, ngày 15/8/2009 anh A vẫn đến công ty làm việc bình thường, người phụ trách vẫn giao việc cho A Chính vì thế, theo qui định tại khoản 2 Điều 27 bộ luật lao động và Khoản 4 Điều 4 Nghị định 44 của Chính phủ (quy định chỉ tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Bộ luật Lao động về hợp đồng), HĐLĐ giữa anh A và công ty đã trở thành HĐLĐ vô thời hạn
Chính vì vậy khi đơn phương chấm đứt hợp đồng công ty (NSDLĐ) phải tuân theo các quy định của pháp luật về chấm dứt HĐLĐ Ở trong tình huống này công ty cho rằng công ty có quyền ký tiếp hoặc chấm dứt theo Điều 27 BLLĐ là hoàn toàn sai về mặt thủ tục thông báo trước khi đơn phương chấm đứt hợp đồng đối với hợp
đồng vô thời hạn Cụ thể, khoản 3 Điều 38 quy định : “ 3 Khi đơn phương chấm
dứt hợp đồng, trừ trường hợp quy định tại điểm b khoản l Điều này, người sử dụng lao động phải thông báo cho người lao động biết trước: a) Ít nhất 45 ngày đối với hợp đồng lao động không xác định thời hạn ”
Từ phân tích trên có thể nhận thấy rằng trong trường hợp này công ty đã đơn phương chấm đứt HĐLĐ trái pháp luật Thực tế, công ty X đã hiểu sai quy định của luật về thời hạn 30 ngày Không phải trong thời gian 30 ngày công ty X có
quyền kí hoặc chấm dứt hợp đồng mà luật quy định thời hạn 30 ngày để buộc 2 bên phải kí kết hợp đồng mới, nếu không kí kết thì hợp đồng đó đương nhiên trở thành hợp đồng lao động không xác định thời hạn (với điều kiện ở điều 27 là " hết hạn
hợp đồng mà người lao động tiếp tục làm việc")
b) A có thể gửi đơn đến cơ quan tô chức nào để yêu cầu giải quyết báo vệ quyền lợi của mình
10