Giúp học sinh lớp 6B nâng cao kết quả học tập môn Vật Lý bằng cách tổ chức thí nghiệm đồng loạt theo quy trình

Đề tài nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng:“GIÚP HỌC SINH LỚP 6B NÂNG CAO KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN VẬT LÍ BẰNG CÁCH TỔ CHỨC THÍ NGHIỆM ĐỒNG LOẠT THEO QUY TRÌNH” Giáo viên nghiên cứ

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO KHÁNH SƠN

TRƯỜNG THCS BA CỤM BẮC

Đề tài nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng:

“GIÚP HỌC SINH LỚP 6B NÂNG CAO KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN VẬT LÍ BẰNG CÁCH TỔ CHỨC THÍ NGHIỆM ĐỒNG

LOẠT THEO QUY TRÌNH”

Giáo viên: Lê Thị Thu Phương Năm học: 2012 – 2013

MỤC LỤC

I TÓM TẮT ĐỀ TÀI 2

II GIỚI THIỆU 3

1 Hiện trạng .3

2 Giải pháp thay thế 4

3 Một số đề tài gần đây 5

4 Vấn đề nghiên cứu 5

5 Giả thuyết nghiên cứu 5

III PHƯƠNG PHÁP 5

1 Khách thể nghiên cứu 5

2 Thiết kế .6

3 Quy trình nghiên cứu 6

4 Chọn đối tượng thực hiện 11

5 Tiến hành thực nghiệm 11

6 Đo lường .12

IV PHÂN TÍCH DỮ LIỆU VÀ BÀN LUẬN KẾT QUẢ 13

1 Phân tích dữ liệu 13

2 Bàn luận kết quả 14

V BÀI HỌC KINH NGHIỆM 15

VI KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 15

VII TÀI LIỆU THAM KHẢO 17

VIII CÁC PHỤ LỤC CỦA ĐỀ TÀI 18

PHỤ LỤC I: Xác định đề tài nghiên cứu 18

PHỤ LỤC II: Kế hoạch nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng 19

PHỤ LỤC III: Bài kiểm tra sau tác động 20

PHỤ LỤC IV: Phân tích dữ liệu 23

PHỤ LỤC V: Kế hoạch bài học 24

Đề tài nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng:

“GIÚP HỌC SINH LỚP 6B NÂNG CAO KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN

VẬT LÍ BẰNG CÁCH TỔ CHỨC THÍ NGHIỆM ĐỒNG LOẠT THEO

QUY TRÌNH”

Giáo viên nghiên cứu: Lê Thị Thu Phương

Đơn vị: Trường THCS Ba Cụm Bắc, Khánh Sơn, Khánh Hòa

I TÓM TẮT ĐỀ TÀI

Vật lí là một bộ môn khoa học thực nghiệm, đa số các định luật đều đượcthiết lập và kiểm tra bằng thu thập, phân tích, so sánh số liệu bằng thực nghiệm.Cho nên, cần phải có kĩ năng thực hành để biến lí thuyết thành thực tiễn theo

phương châm giáo dục “học đi đôi với hành”, “lí luận đi đôi với thực tiễn”.

Môn vật lí là một trong những môn học then chốt của bậc trung học, nhấtlà trung học cơ sở, nhằm cung cấp cho học sinh những kiến thức và kĩ năng thựchành Trên cơ sở đó giúp học sinh phát triển năng lực nhận thức, năng lực vậndụng, hình thành thế giới quan khoa học và phát triển nhân cách toàn diện Hơnnữa, vật lí là một bộ môn khoa học thực nghiệm, cho nên để dạy và học tốt khôngchỉ phải dạy và học giỏi lý thuyết mà đòi hỏi phải có kĩ năng thực hành cao

Kĩ năng thực hành môn vật lí là một phương tiện rất hữu hiệu để củng cố,kiểm tra tính chính xác của lý thuyết, rèn luyện và phát triển tư duy sáng tạo chohọc sinh, hình thành năng lực nhận thức, năng lực ứng dụng, tư duy kỹ thuật, đàosâu và mở rộng tri thức Qua đó, nâng cao hứng thú học tập bộ môn, góp phần vàoviệc giáo dục kỹ thuật tổng hợp và hướng nghiệp cho học sinh trung học

Hơn nữa, định hướng đổi mới phương pháp dạy học hiện nay là phải pháthuy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh với sự hướng dẫn đúngmức của giáo viên trong việc phát hiện và giải quyết vấn đề tạo niềm vui và hứngthú trong học tập của học sinh Một trong những phương pháp đó là phương phápdạy học theo nhóm

Với những vị trí và vai trò quan trọng đó, ngay từ đầu năm học tôi đã xácđịnh nhiệm vụ quan trọng là rèn luyện kĩ năng làm thí nghiệm thực hành cho họcsinh lớp 6 - những học sinh đầu cấp là một nhiệm vụ hết sức cần thiết nhằm hìnhthành những lượng kiến thức quan trọng trong phân môn vật lí cho các em, từ đó

giúp cho các em nâng cao kết quả học tập Vì vậy tôi chọn đề tài “Giúp học sinh

lớp 6B nâng cao kết quả học tập môn vật lí bằng cách tổ chức thí nghiệm đồng loạt theo quy trình” Qua đề tài này tôi có cơ hội nghiên cứu lí luận, quan sát vàđúc kết kinh nghiệm để tổ chức giờ học đạt hiệu quả hơn, đáp ứng yêu cầu giáodục đề ra

Như vậy, dể phát huy vai trò học tập của học sinh, phát huy tính tích cực,chủ động, sáng tạo, kích thích tính tò mò, ham hiểu biết, ham học hỏi, nhằm tạohứng thú cho học sinh khi học môn vật lí; giải pháp của tôi là tổ chức cho học sinhlàm thí nghiệm theo quy trình và coi đó là nguồn cung cấp thông tin giúp các em tựmình chiếm lĩnh tri thức.

Nghiên cứu được tiến hành trên hai lớp tương đương: Hai lớp 6 trườngTHCS Ba Cụm Bắc: Lớp 6B (37 học sinh) làm lớp thực nghiệm, lớp 6A (35 họcsinh) làm lớp đối chứng Lớp thực nghiệm được tổ chức thí nghiệm đồng loạt theoquy trình Kết quả cho thấy tác động đã có ảnh hưởng rõ rệt đến mức độ nắm bắtkiến thức của học sinh Điểm trung bình (giá trị trung bình) bài kiểm tra của lớpthực nghiệm là 6,05; của lớp đối chứng là 5,17 Kết quả kiểm chứng T-Test chothấy p = 0,00026 < 0,05 có nghĩa là có sự khác biệt lớn giữa điểm trung bình củalớp thực nghiệm và lớp đối chứng Điều đó chứng tỏ rằng việc tổ chức cho họcsinh tiến hành thí nghiệm đồng loạt theo quy trình làm nâng cao kết quả học tập

của học sinh lớp 6B trường THCS Ba Cụm Bắc.

II GIỚI THIỆU

1 Hiện trạng

Qua thực tế giảng dạy chương trình Vật lí cấp THCS tại trường THCS BaCụm Bắc nói chung bản thân nhận thấy: Vì là học sinh đầu cấp học, việc làm quenvới thí nghiệm cũng như kĩ năng tiến hành thí nghiệm của các em còn yếu, các emchưa thực sự nắm rõ mục đích làm thí nghiệm; cách tiến hành và trình tự thực hiện;các thao tác làm thí nghiệm còn chậm, không đảm bảo thời gian quy định; tinhthần hợp tác trong nhóm còn kém, các em còn lười nhác, ỷ lại vào các bạn trongnhóm, đùn đẩy lẫn nhau; khi tiến hành thí nghiệm đồng loạt: quản lí học sinh rấtkhó khăn, dễ bị hư hỏng đồ dùng thiết bị, kéo dài thời gian và nhiều lúc kết quảkhông như yêu cầu đặt ra, thí nghiệm không thành công… những yếu tố này làmảnh hưởng đến:

- Về phía giáo viên: không đáp ứng được yêu cầu đưa ra để từ đó xây dựngnhững nội dung kiến thức quan trọng của bài học làm giờ học kém hiệu quả, gâykhó khăn việc thực hiện tiếp các khâu lên lớp như kế hoạch bài dạy, ảnh hưởng đếnthời lượng của tiết học…

- Về phía học sinh: các em không nắm được kiến thức cần đạt đến của bàihọc hoặc chỉ nắm bắt một cách mơ hồ không có căn cứ, cơ sở hình thành, dẫn đếnviệc vận dụng kiến thức của các em trở nên hạn chế, lâu dần các em trở nên thụđộng, giảm đi đáng kể mức độ nhạy bén trong việc tiếp thu kiến thức … dẫn đếnkết quả làm bài của học sinh chưa cao

Việc dẫn đến những thực trạng trên có nhiều nguyên nhân:

- Đa số học sinh là dân tộc thiểu số nên việc nhận biết kiến thức còn khókhăn, các em còn rụt rè thụ động trong học tập

- Ý thức học tập còn kém, lơ là trong việc chuẩn bị bài mới ở nhà và chậmchạp, lười nhác xây dựng bài gây không ít khó khăn cho giáo viên trong quá trìnhdạy học.

- Nhiều phụ huynh chưa thực sự quan tâm tới việc học của con em mình

- Cơ sở vật chất trường học còn chật hẹp, phòng thí nghiệm, phòng thựchành còn thiếu chưa đáp ứng được yêu cầu của bộ môn

- Phương pháp của giáo viện chưa phù hợp, chưa thật sự quan tâm đến tổchức hướng dẫn các em làm các thí nghiệm

- Thời lượng tổ chức một tiết dạy có tiến hành đầy đủ các thí nghiệm và rút

ra những nội dung kiến thức và vận dụng kiến thức trong một tiết học là không đủđối với khả năng tiếp thu kiến thức còn hạn chế của học sinh

- Học sinh làm các thí nghiệm đồng loạt chưa theo quy trình

Từ thực trạng cũng như nguyên nhân trên dẫn đến những tiết dạy có thínghiệm và những tiết thực hành của học sinh theo nội dung chương trình phần nàocòn mang tính chất hình thức chưa mang tính chất khoa học, tính thuyết phục, chưagây được sự hứng thú, tính giáo dục và tính ứng dụng của nó

Để khắc phục những khó khăn trước mắt và nâng cao kết quả học tập bộmôn của học sinh, tôi chọn nguyên nhân “Học sinh làm các thí nghiệm đồng loạtchưa theo quy trình” để tiến hành nghiên cứu

2 Giải pháp thay thế

Để khắc phục nguyên nhân đã nêu ở trên, có rất nhiều giải pháp ví dụ như:

- Thay đổi các phương pháp dạy học để học sinh cảm thấy hứng thú như tạotrò chơi, phần thưởng

- Động viên, khuyến khích và khen thưởng học sinh học tập tốt trong quátrình dạy học

- Phân công học sinh khá, giỏi giúp đỡ học sinh yếu kém theo hình thức

“Đôi bạn cùng tiến”.

- Tăng cường bài tập ở nhà để học sinh làm

- Hướng dẫn cho học sinh đọc sách và các tài liệu tham khảo có sẵn ở thưviện và ở nhà

- Phối hợp với GVCN, giáo viên bộ môn khác và gia đình học sinh trongviệc nâng cao kết quả học tập của học sinh

- Tổ chức cho học sinh làm thí nghiệm đồng loạt theo quy trình

Như vậy có rất nhiều giải pháp để khắc phục được nguyên nhân “ Học sinhchưa nắm được quy trình khi tiến hành các thí nghiệm đồng loạt”, tuy nhiên mỗigiải pháp đều có những ưu điểm cũng như những hạn chế nhất định Trong tất cảcác giải pháp đó tôi chọn giải pháp “Tổ chức cho học sinh làm thí nghiệm theo quytrình” để tác động nhằm giúp học sinh hình thành được kĩ năng làm thí nghiệm

theo nhóm, yêu thích môn học từ đó giúp cho học sinh đi đến nhận biết – thônghiểu – vận dụng được kiến thức theo mục tiêu của bài học, giúp học sinh nâng caokết quả học tập môn vật lí

3 Một số đề tài gần đây

Sáng kiến kinh nghiệm: “Rèn luyện khả năng làm thí nghiệm thực hành vậtlí cho học sinh lớp 6” của Đào Xuân Hiển, Trường THCS Phương Dao;

Đề tài: “Phương pháp nắm vững qui trình thực hành thí nghiệm Vật lí 9” của

Lê Xuân Thiệt trường THCS Trần Quốc Toản, Phước Hiệp, Phước Sơn, QuảngNam;

Sáng kiến kinh nghiệm: “Phương pháp dạy học Vật lí THCS bằng thựcnghiệm” của Phạm Đăng Cường;

Sáng kiến kinh nghiệm: “Phương pháp hướng dẫn cho học sinh rèn luyện kĩnăng thực hành thí nghiệm trong giờ học Vật lí ở bậc THCS” của Nguyễn PhươngLiên

4 Vấn đề nghiên cứu

Việc nghiên cứu thí nghiệm đồng loạt theo quy trình có giúp học sinh lớp 6Bnâng cao kết quả học tập môn Vật lí không?

5 Giả thuyết nghiên cứu

Có Việc nghiên cứu thí nghiệm đồng loạt theo quy trình có giúp học sinh

lớp 6B nâng cao kết quả học tập môn Vật lí.

III PHƯƠNG PHÁP

1 Khách thể nghiên cứu

1.1 Khách thể nghiên cứu

Tổ chức cho học sinh làm thí nghiệm đồng loạt theo quy trình

1.2 Đối tượng nghiên cứu

Giúp cho học sinh nâng cao kết quả học tập môn Vật lí bằng cách tổ chứccho học sinh lớp 6B trường THCS Ba Cụm Bắc làm thí nghiệm đồng loạt theoquy trình

Hai lớp được chọn tham gia nghiên cứu có nhiều điểm tương đồng nhau về

tỉ lệ giới tính, dân tộc Cụ thể như sau:

Bảng 1 Giới tính và thành phần dân tộc của học sinh lớp 6 trường

THCS Ba Cụm Bắc

Về thành tích học tập của học sinh hai lớp 6 đầu năm được xét tuyển vàotrường cũng như qua theo dõi đánh giá các tuần học, hai lớp tương đương nhau vềđiểm số và chất lượng học tập.

Bảng 2 Bảng kết quả học tập của học sinh khối 6 được xét tuyển đầu

đó chúng tôi dùng phép kiểm chứng T-Test để kiểm chứng sự chênh lệch giữađiểm số trung bình của 2 nhóm sau khi tác động

Sử dụng thiết kế 4: Sau tác động đối với các lớp tương đương (được mô tả ở

bảng 3):

Bảng 3 Thiết kế nghiên cứu

Thực nghiệm (6B) Tổ chức cho học sinh làm thí nghiệmđồng loạt theo quy trình. O1

3 Quy trình nghiên cứu

Bước 1: Xây dựng, đề xuất tình huống có tính vấn đề

Tùy thuộc vào từng nội dung bài học mà giáo viên có thể tổ chức tình huống

có tính vấn đề theo hai mức độ:

Mức độ 1: Hướng dẫn học sinh quan sát trực quan để phát hiện vấn đề.

Mức độ 2: Hướng dẫn học sinh chú ý vào những hiện tượng xuất hiện,

những sự việc liên tưởng trong thực tế hàng ngày, phát hiện vấn đề

Ví dụ: Bài 9: “Lực đàn hồi”

Giáo viên có thể xây dựng tình huống vào bài theo mức độ 1: Cho học sinhquan sát một sợi dây cao su và một lò xo, đặt câu hỏi: Theo các em, một sợi dâycao su và một lò xo co tính chất nào giống nhau?

Bước 2: Tổ chức cho học sinh dự đoán

Tùy thuộc vào khả năng nhận biết của học sinh mà giáo viên có thể tổ chứccho học sinh nêu dự đoán hiện tượng theo mức độ sau:

Mức độ 1: Trong trường hợp nếu học sinh nhận biết được một số vấn đề cần

cần đạt được, giáo viên có thể tổ chức cho học sinh tự lực đưa ra những dự đoántheo những kinh nghiệm thực tế hàng ngày mà các em nhận thấy Giáo viên thuthập những dự đoán của học sinh để tiến hành bước tiếp theo

Mức độ 2: Nếu trường học sinh chưa nhận biết được, giáo viên tạo ra một

hoặc hai tình huống thực tế liên quan đến vấn đề nghiên cứu để học sinh lựa chọn

dự đoán của mình

Bước 3: Tổ chức kiểm tra dự đoán

Ở bước này giáo viên phải thực hiện theo trình tự sau:

3.1 Giáo viên phải phân loại được thí nghiệm nên làm biểu diễn, thí nghiệm nào nên tiến hành đồng loạt Để có thể tiến hành thí nghiệm đồng loạt thì thí nghiệm đó phải có thao tác đơn giản, không rườm rà, không nguy hiểm đối với học sinh.

Ví dụ: Bài 9: “Lực đàn hồi” có 1 thí nghiệm là hình thành khái niệm về độ

biến dạng và biến dạng đàn hồi của lò xo (đo chiều dài của lò xo trước và sau khitreo quả nặng), có thể tiến hành đồng loạt vì thí nghiệm này có thao tác đơn giảnđơn giản phù hợp với học sinh, không nguy hiểm nên có thể cho các nhóm họcsinh tự làm

3.2 Phân chia nhóm hợp lý

Nhóm thí nghiệm phải đạt yêu cầu từ 6 đến 8 em, chia nhóm theo năng lựckhác nhau, có đủ các đối tượng học sinh từ yếu đến khá giỏi, phân chia nhiệm vụcụ thể Việc phân chia như vậy nhằm làm cho các em có thể bổ trợ cho nhau trongquá trình làm thí nghiệm, học sinh có thể giúp nhau để hoàn thành công việc đượcgiao

Chỉ định nhóm trưởng: chỉ định các học sinh có năng lực và nhanh hơn làmnhóm trưởng để các em này có thể hổ trợ các học sinh chậm hơn

Phân công thư kí sẽ ghi lại kết quả thảo luận vào phiếu học tập kết quả khitiến hành thí nghiệm đồng loạt, thống nhất ý kiến trong nhóm

3.3 Giáo viên phải giới thiệu tên dụng cụ, mục đích thí nghiệm, các bước tiến hành thí nghiệm, thao tác mẫu, quy định thời gian, nêu rõ các chú ý khi làm thí nghiệm, sau đó yêu cầu học sinh nhắc lại các bước tiến hành trước khi cho các em tiến hành đồng loạt.

Trong khi thực hiện bước này, giáo viên có thể yêu cầu học sinh nêu cácdụng cụ thí nghiệm cần có, sau đó giáo viên thiệu tên dụng cụ thật cho học sinhquan sát và nhận biết; yêu cầu học sinh nêu mục đích của thí nghiệm, các bước tiếnhành thí nghiệm

Giáo viên nên hướng dẫn và cần phải thực hiện các công việc trên để họcsinh làm thí nghiệm dễ hơn, có định hướng không bị vướng mắc trong quá trìnhlàm, không mất nhiều thời gian của bài học

Giáo viên cần nêu cho học sinh các thao tác đơn giản nhưng chính xác, khoahọc để học sinh thực hiện dễ dàng, không bị mất tập trung, phân tán tư tưởng, tốnthời gian mà luôn hướng đến mục đích của thí nghiệm.

Trong khi khi thực hiện, giáo viên cần chú ý:

- Khi giáo viên nêu dụng cụ thì phải giơ lên cao cho học sinh thấy các dụng

cụ thí nghiệm, bảo đảm cho học sinh đều quan sát được.Trong quá trình giới thiệu dụng cụ thí nghiệm, giáo viên thao tác mẫu cho học sinh nắm bắt.

- Nêu mục đích thí nghiệm: Giáo viên yêu cầu học sinh nêu mục đích của thí

nghiệm, các thao tác tiến hành thí nghiệm, giáo viên chốt lại một cách súc tích, rõ ràng cho học sinh dễ nắm bắt.

- Nêu thời gian thí nghiệm và các chú ý trước khi cho học sinh tiến hành thí nghiệm.

- Yêu cầu vài học sinh nhắc lại cách tiến hành.

- Cho nhóm trưởng các nhóm lên nhận dụng cụ để tiến hành thí nghiệm.

Ví dụ: Bài 9: “Lực đàn hồi”

- Giới thiệu dụng cụ:

+ Một cái giá treo

+ Một chiếc lò xo

+ Một cái thước chia độ đến mm

+ Một hộp 4 quả nặng giống nhau (mỗi quả nặng 50g)

- Mục đích thí nghiệm: Tìm hiểu đặc điểm của sự biến dạng của lò xo

- Các thao tác tiến hành thí nghiệm:

+ Treo lò xo xoắn dài ở tư thế thẳng đứng vào giá thí nghiệm

+ Đo chiều dài tự nhiên của lò xo (l0): chiều dài của lò xo khi chưa bị kéodãn

+ Móc 1 quả nặng 50g vào đầu dưới của lò xo, đo chiều dài của lò xo lức đó(l1): chiều dài của lò xo lúc biến dạng

+ Đo lại chiều dài tự nhiên của lò xo khi bỏ quả nặng ra và so sánh với chiềudài tự nhiên của lò xo lúc đầu

+ Móc lần lượt thêm 1, 2, 3 quả nặng vào đầu dưới của lò xo và làm như trên

- Thời gian thí nghiệm: 10 phút

- Chú ý: trong quá trình làm thí nghiệm không được tự ý kéo dãn lò xo,không treo đến 5 quả nặng vì sẽ làm hỏng lò xo

- Đặc biệt, giáo viên cần hướng dẫn thật cụ thể cách ghi kết quả theo hàngvà theo cột mà không cần kẻ bảng như SGK, tránh mất thời gian lên bảng cho họcsinh làm theo Ví dụ như cách viết sau thay cho bảng 9.1 SGK:

1 quả nặng có khối lượng 100g thì có trọng lượng 1N

1 quả nặng có khối lượng 50g thì có trọng lượng 0,5N

2 quả nặng có khối lượng 50g thì có trọng lượng 1N

3 quả nặng có khối lượng 50g thì có trọng lượng 1,5N

Tóm lại, khi tiến hành bước này, giáo viên phải điều khiển, hướng dẫn họcsinh tìm hiểu những nội dung như bảng sau:

Dụng cụ Các bước tiến hành Mục đích thí nghiệm Thời gian tiến hành (phút)

1)

2)

1)2)

3.4 Trong quá trình học sinh làm thí nghiệm, giáo viên cần phải bao quát lớp, theo dõi, chỉnh sửa, khắc phục sai sót ở các nhóm gặp khó khăn (nếu có).

Ví dụ: Bài 9: “Lực đàn hồi”

Trong thí nghiệm ở bài này, học sinh khó lòng mà đặt được số 0 của thướcngang bằng với đầu trên của lò xo Do đó giáo viên phải hướng dẫn thật tỉ mỉ cách

đo chiều dài của các lò xo

Trong quá trình theo dõi, giúp đỡ học sinh giải quyết vấn đề, giải đáp các ýkiến thắc mắc của học sinh, giáo viên cần xây dựng mối quan hệ thân thiện, hợptác giữa giáo viên – học sinh, học sinh – học sinh trong môi trường học tập an toàn.

3.5 Giáo viên cần quản lí chặt chẽ học sinh để tất cả các em đều tham gia thực hiện thí nghiệm, luôn tạo ra không khí thi đua giữa các nhóm với nhau.

Khi hoạt động theo nhóm rất dễ xảy ra tình trạng các em ỷ lại vào các bạntrong nhóm nên giáo viên cần theo dõi và nhắc nhở kịp thời để tất cả các em đềuphát huy được năng lực của mình từ đó tiếp thu kiến thức tốt hơn Giáo viên cầnđặc biệt chú ý đến học sinh đồng bào và học sinh yếu kém vì các em thường rất engại khi làm việc trong đám đông

Trong khi các nhóm làm thí nghiệm luôn luôn khích lệ các em làm việc, sosánh kết quả hay tinh thần làm việc của các nhóm để các em hăng hái làm việchơn, làm việc đảm bảo thời gian quy định

Ví dụ:

+ Nhóm 1 đã đo được độ biến dạng khi treo được bao nhiêu quả nặng rồi ?Các nhóm khác đã sắp xong chưa?

+ Khen ngợi các nhóm làm việc chăm chỉ, làm xong trước

+ Giáo viên rút kinh nghiệm và cách làm thí nghiệm của cả lớp

3.6 Tổ chức cho học sinh trình bày kết quả thí nghiệm, rút ra các kết luận của bài học từ thí nghiệm.

Giáo viên có thể chỉ định hoặc yêu cầu đại diện các nhóm trình bày kết quảthí nghiệm trước lớp dưới sự điều khiển của giáo viên

Thông qua kết quả thu được từ học sinh, giáo viên kịp thời uốn nắn bổ sungkiến thức và đánh giá kết quả học tập của học sinh; động viên, khuyến khích và kịpthời khen ngợi nhằm tạo không khí phấn khởi, giúp học sinh tự tin trong học tập,đồng thời rút kinh kinh nghiệm cho các nhóm chưa tốt

Ví dụ: Bài 9: “Lực đàn hồi”

- Tổ chức cho học sinh điền từ vào phần “Rút ra kết luận”

- Kiểm tra kiến thức của học sinh về việc nắm vững khái niệm biến dạng đànhồi và độ biện dạng (nêu khái niệm bằng cách hiểu của học sinh, không cho nhìnvào sách vở )

Bước 4: Vận dụng kiến thức

Giáo viên tổ chức cho học sinh thực hiện các câu hỏi và bài tập ở phần Vậndụng và các bài tập có nội dung thực tế và yêu cầu học sinh vận dụng kiến thứcmới thu được để giải (phần nhiều là bài tập định tính yêu cầu học sinh phải giảithích hiện tượng hoặc tiên đoán hiện tượng)

Ở bước này, giáo viên cần đưa ra các ứng dụng của kiến thức thu thập được

từ thí nghiệm để củng cố kiến thức và năng cao khả năng tư duy của các em

Ví dụ: Bài 9: “Lực đàn hồi”

Ở bài này, khi củng cố về đặc điểm của lực đàn hồi ở lò xo, giáo viên cầncung cấp cho học sinh về vai trò của lò xo trong thực tế: lực kế, cân đo trọng lực,giảm xóc ở xe cộ, kẹp quần áo…

4 Chọn đối tượng thực hiện

Chọn nhóm: Lớp thử nghiệm và lớp đối chứng thuộc khối lớp 6 trườngTHCS Ba Cụm Bắc - Khánh Sơn - Khánh Hòa Quá trình thử nghiệm đã được tổchức ở hai nhóm của hai lớp 6A và 6B

- Lớp 6A là nhóm đối chứng, gồm 35 học sinh Đối với lớp này tôi không tổchức cho học sinh tiến hành thí nghiệm đồng loạt theo quy trình

- Lớp 6B là nhóm thực nghiệm, gồm 37 học sinh Đối với lớp này tôi tổchức cho học sinh tiến hành thí nghiệm đồng loạt theo quy trình

5 Tiến hành thực nghiệm

Thời gian tiến hành thực nghiệm vẫn tuân theo kế hoạch dạy học của nhàtrường và theo thời khóa biểu để đảm bảo tính khách quan

Thứ ngày Tiết theo

6 Đo lường

* Tiến hành kiểm tra và chấm bài

Tôi tiến hành bài kiểm tra 1 tiết sau khi tác động (nội dung đề - đáp án –biểu điểm trình bày ở phần phụ lục 3)

* Kết quả khảo sát:

Sau một thời gian áp dụng cách thức tổ chức tiến hành thí nghiệm đồng loạttheo quy trình ở lớp thực nghiệm, tôi nhận thấy: Đa số học sinh nắm được quytrình làm thí nghiệm, biết cách tiến hành các thí nghiệm đồng loạt có trong chươngtrình, kĩ năng thực hiện thí nghiệm đã thành thạo, nhanh chóng, không phải mòmẫm một cách lúng túng, mất nhiều thời gian Mặt khác, các em càng thêm yêuthích môn Vật lí, thích khám phá cái mới và say mê với việc làm thí nghiệm, đặcbiệt kết quả học tập của các em đã được nâng lên rõ rệt.

Qua kết quả trên đây, tôi hy vọng lên những lớp trên, khi học tập môn Vật lí– môn học với đa số những thí nghiệm, các em lớp 6 đã bước đầu được hình thành

kĩ năng làm thí nghiệm, các em sẽ có một nền tảng làm việc và học tập môn Vật límột cách theo quy trình, để từ đó các em có thể nhận biết – thông hiểu – vận dụngkiến thức một cách linh hoạt nhằm nâng cao chất lượng học tập của các em

IV PHÂN TÍCH DỮ LIỆU VÀ BÀN LUẬN KẾT QUẢ

1 Phân tích dữ liệu

Bảng 5 So sánh điểm trung bình (giá trị trung bình) sau khi tiến hành

kiểm tra sau tác động:

Như trên đã chứng minh rằng kết quả 2 nhóm trước tác động là tươngđương Sau tác động kiểm chứng chênh lệch ĐTB bằng T-Test cho kết quả p =0,00026 cho thấy sự chênh lệch giữa ĐTB nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng

là có ý nghĩa; tức là chênh lệch kết quả ĐTB nhóm thực nghiệm cao hơn ĐTB

nhóm đối chứng là không ngẫu nhiên mà do kết quả của tác động

Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn SMD = 0,79 Điều đó cho thấy mức độảnh hưởng của việc tổ chức cho học sinh làm thí nghiệm theo quy trình của nhóm

thực nghiệm là lớn.

Giả thuyết của đề tài “Việc nghiên cứu thí nghiệm đồng loạt theo quy trình

có giúp học sinh lớp 6B nâng cao kết quả học tập môn Vật lí” đã được kiểm

chứng

2 Bàn luận kết quả

Kết quả giá trị trung bình của bài kiểm tra sau tác động của nhóm thực nghiệmlà 6,05; kết quả bài kiểm tra của nhóm đối chứng là 5,17; độ chênh lệch điểm số giữahai nhóm là 0,88 Điều đó cho thấy điểm giá trị trung bình của hai lớp đối chứng vàthực nghiệm đã có sự khác biệt rõ rệt, lớp được tác động có điểm trung bình cao hơnlớp đối chứng

Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn của hai bài kiểm tra là SMD = 0,79.Điều này có nghĩa mức độ ảnh hưởng của tác động là lớn

Phép kiểm chứng T-Test giá trị trung bình sau tác động của hai lớp là p =0,00026 < 0,05 Kết quả này khẳng định sự chênh lệch giá trị trung bình của hainhóm không phải là do ngẫu nhiên mà là do tác động

Qua kết quả thu nhận được trong quá trình ứng dụng, tôi nhận thấy rằng việc

tổ chức cho học sinh làm thí nghiệm theo quy trình giúp học sinh nắm được quy

trình làm thí nghiệm, biết cách tiến hành các thí nghiệm đồng loạt có trong chươngtrình, kỹ năng thực hiện thí nghiệm đã thành thạo, nhanh chóng, không phải mòmẫm một cách lúng túng, mất nhiều thời gian Mặt khác, các em càng thêm yêuthích môn Vật lí, thích khám phá cái mới và say mê với việc làm thí nghiệm, đặcbiệt kết quả học tập của các em đã được nâng lên rõ rệt Nhờ đó mà học sinh khihọc Vật lý có sự tập trung cao độ đối với môn học Lớp học sôi nổi và tất cả các

em đều được tham gia hoạt động về cả thể chất lẫn tinh thần Các em hăng hái vàohoạt động học tập, tinh thần thoải mái Việc tổ chức cho học sinh làm thí nghiệmtheo quy trình đã làm tăng kết quả học tập của học sinh hơn rất nhiều

V BÀI HỌC KINH NGHIỆM

- Để giúp học sinh lớp 6 nâng cao kết quả học tập môn Vật lí, điều cơ bảnnhất mỗi tiết dạy giáo viên phải tích cực, nhiệt tình, truyền đạt chính xác, ngắn gọnnhưng đầy đủ nội dung, khoa học

- Để góp phần quan trọng vào giờ dạy có hiệu quả, trước tiết học, giáo viênphải chuẩn bị tốt dụng cụ thí nghiệm, đảm bảo đủ vể số lượng, chất lượng cho từngnhóm học sinh Điều này đòi hỏi giáo viên cần nghiên cứu kĩ chương trình thựchành ngay từ đầu năm học, xác định cần dụng cụ gì, số lượng bao nhiêu, giáo viênphải thực hiện trước thí nghiệm Đồng thời việc soạn giảng, chuẩn bị nội dungtruyền đạt cho học sinh cũng rất quan trọng, đòi hỏi giáo viên phải có sự đầu tưtrong tiết dạy, nghiên cứu kĩ kiến thức SGK, bên cạnh đó giáo viên cần phải pháthuy tinh thần tự học, tự sáng tạo, trâu dồi kiến thức để nâng cao trình độ chuyênmôn

- Trong quá trình giảng dạy, giáo viên thường xuyên nhắc nhở các em yếu,động viên, biểu dương các em khá giỏi, cập nhật vào sổ theo dõi và kết hợp vớigiáo viên chủ nhiệm để có biện pháp giúp đỡ kịp thời để cho các em có một thái độđúng đắn, một nề nếp tốt trong học tập

VI KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

1 Kết luận

1.1 Những mặt làm được

- Nêu ra được sự cần thiết của giải pháp phù hợp với quan điểm, chủ trương

của ngành và thực tế địa phương nơi công tác

- Nêu ra được cơ sở lí luận, đưa ra được giải pháp cụ thể rõ ràng áp dụngcho việc giúp học nâng cao kết quả học tập bằng tổ chức tiến hành thí nghiệm đồngloạt theo quy trình

- Áp dụng giải pháp vào việc soạn giảng cũng như trong các tiết dạy

- Kết quả khi vận dụng giải pháp: làm chuyển biến phần lớn và giải quyếtđược phần yêu cầu thực tiễn

- Qua giải pháp, phát huy được vai trò chủ động, tích cực của học sinh, họcsinh hứng thú hơn với môn học Đây là vấn đề quan trọng nhất của giải pháp, phùhợp với chủ trương của phương pháp dạy học mới

1.2 Những mặt hạn chế

- Mức độ áp dụng của giải pháp chưa thực sự sâu rộng trong đại đa số họcsinh Do đó đối với một số học sinh yếu kém, thụ động thì vẫn còn tồn tại nhữngkhó khăn nhất định

- Đòi hỏi trang thiết bị phải thực sự đầy đủ, giống nhau về số lượng để đápứng kịp thời cho từng nhóm học sinh; đồ dùng thí nghiệm phải có chất lượng cao

để việc thu thập kiến thức từ kết quả thí nghiệm chính xác để học sinh tin tưởngvào kiến thức mà các em đã thu thập được

Từ những mặt làm được cũng như hạn chế nêu trên, là cơ sở, là bài học kinhnghiệm cho bản thân trong quá trình giảng dạy

- Khi soạn giáo án, giáo viên phải thật sự đầu tư công sức, thời gian để tạonên không khí học tập hào hứng, tranh luận sôi nổi của học sinh Giáo viên phải cótrình độ chuyên môn sâu rộng, có trình độ sư phạm lành nghề mới có thể tổ chức,hướng dẫn các hoạt động của học sinh mà nhiều khi diễn biến ngoài tầm dự kiếncủa giáo viên Bởi vậy, giáo viên phải thường xuyên học hỏi, tìm tòi, tự học, tựsáng tạo để đáp ứng các yêu cầu đặt ra

Với kết quả của đề tài này, chúng tôi mong rằng các bạn đồng nghiệp quantâm, chia sẻ và có thể ứng dụng đề tài này trong quá trình dạy học để tạo hứng thúvà nâng cao kết quả học tập cho học sinh khối 6

VII TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Sách giáo viên Vật lí 6……… NXB giáo dục

2 Sách giáo khoa Vật lí 6……… NXB giáo dục

3 Sách bài tập Vật lí 6……… NXB giáo dục

4 Thiết kế bài giảng Vật lí 6……… NXB giáo dục

5 Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên môn Vật lí chu kì III (2004 – 2007)

– quyển 1 ……… … NXB giáo dục

6 Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên môn Vật lí chu kì III (2004 – 2007)

– quyển 2 ……… … NXB giáo dục

6 Tài liệu đổi mới phương pháp dạy học .… NXB giáo dục

7 Danh mục thiết bị Vật lí 6

VIII CÁC PHỤ LỤC CỦA ĐỀ TÀI.

PHỤ LỤC I: XÁC ĐỊNH ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

1 Tìm và chọn nguyên nhân

2 Tìm giải pháp tác động

3 Tên đề tài: Giúp học sinh lớp 6B nâng cao kết quả học tập môn Vật lí

bằng cách tỏ chức thí nghiệm đồng loạt theo quy trình

HIỆN TRẠNG

PHỤ LỤC II: KẾ HOẠCH NCKHSPƯD

Tên đề tài: Giúp học sinh lớp 6B nâng cao kết quả học tập môn Vật lí bằng

cách tỏ chức thí nghiệm đồng loạt theo quy trình

1 Hiện trạng Kết quả học tập môn Vật lí của học sinh lớp 6 chưa cao.

Có Việc nghiên cứu thí nghiệm đồng loạt theo quy trình có giúp

học sinh lớp 6B nâng cao kết quả học tập môn Vật lí.

4 Thiết kế

Kiểm tra sau tác động đối với các nhóm tương đương

Nhóm Tác động Kiểm tra sau tác động

5 Đo lường

1 Bài kiểm tra của học sinh

2 Kiểm chứng độ tin cậy của bài kiểm tra

3 Kiểm chứng độ giá trị của bài kiểm tra

6 Phân tích Sử dụng phép kiểm chứng t-test độc lập và mức độ ảnh hưởng

7 Kết quả Kết qủa đối với vấn đề nghiên cứu có ý nghĩa không ?

Nếu có ý nghĩa, mức độ ảnh hưởng như thế nào ?