Hai Đứa Trẻ - Thạch Lam

“Chừng ấy người trong bóng tối mong đợi cho một cái gì tươi sáng cho sự sống nghèo khổ hằng ngày của họ”.. Bóng tối Ánh sáng bao trùm nhỏ nhoi, leo lét hiện thực nghèo nàn u tối ước mơ n

Kính Chào Thầy

và Các Bạn

Thạch Lam

HAI ĐỨA TRẺ

I – Giới thiệu chung

- Tên thật là Nguyễn Tường Lân, quê ở Cẩm Giàng, Hải Dương

- Là cây bút tài ba, xuất sắc, thành viên của nhóm Tự lực

- Tác phẩm: Gió đầu mùa (1937), Nắng trong vườn

(1938), Ngày mới (1939), Theo dòng (1941), Sợi tóc

(1942), Hà Nọi băm sáu phố phường (1943)…

1 Tác giả: Thạch Lam (1910 – 1942)

2 Tác phẩm

a) Xuất xứ: tác phẩm được in trong tập Nắng trong vườn (1938)b) Thể loại: truyện ngắn trữ tình

c) Bố cục: 3 phần

ầm ầm lăn bánh qua phố huyện rồi khuất dạng, im tiếng trong trời đêm sâu thẳm Lúc đó người buôn bán ở phố huyện mới dọn hàng sau một tối ế ẩm đyên tĩnh.ể trở về nhà Còn hai đứa trẻ dần dần chìm vào giấc ngủ

1 Bức tranh phố huyện

a) Cảnh chiều tàn của thiên nhiên phố huyện

- Thời gian: buổi chiều  thời gian nghệ thuật => cảm giác bâng

khuâng, thương nhớ, man mác buồn

- Âm thanh:

+ Tiếng trống thu không

+ Tiếng ếch nhái văng vẳng

+ Tiếng muỗi vo ve

- Hình ảnh màu sắc:

+ “Phương tây đỏ rực như lửa cháy”

+ “Những đám mây ánh hồng như hòn than sắp tàn”

+ “Dãy tre làng trước mặt đen lại”

=> Bức tranh đồng quê vừa gần gũi, bình dị vừa thơ mộng đậm

chất Việt Nam

=>Bóng đêm là hướng đi tới, đi về, đi đến, đi ra của bao người;

trở thành số phận, tương lai của người dân phố huyện

“Chừng ấy người trong bóng tối mong đợi cho một cái gì tươi sáng cho sự sống nghèo khổ hằng ngày của họ”

=> Qua cái nhìn của Liên thể hiện nỗi day dứt thấm thía nỗi buồn

thân phận và niềm cảm thông của tác giả

1 Bức tranh phố huyện

- Hình tượng ánh sáng:

+ Khe sáng lọt ra từ những cánh cửa khép hờ trong phố + Ánh sáng của sao và vệt sáng của đom đóm

+ Quầng sáng thân mật quanh ngọn đèn của chị Tý

+Chấm lửa nhỏ và vàng từ bếp phở của bác Siêu

+ Từng hột sáng thưa thớt từ ngọn đèn vặn nhỏ của Liên

Bóng tối Ánh sáng

bao trùm nhỏ nhoi, leo lét

(hiện thực nghèo nàn u tối) (ước mơ ngày mai tươi sáng)

=> Biểu tượng cho những kiếp người nhỏ bé vô danh sống leo lét

trong đêm tối mênh mông của xã hội cũ: Nhịp sống lặp đi

lặp lại một cách đơn điệu, buồn tẻ, quẩn quanh, tăm tối, lầm lũi, nhẫn nhục.

1 Bức tranh phố huyện

c) Bức tranh đời sống phố huyện

- Cảnh chợ tàn

+ “Người về hết và tiếng ồn ào cũng mất”

+ “…chỉ còn rác rưởi, vỏ bưởi, vỏ thị, lá nhãn và lá mía.”+ Mùi âm ẩm của hơi nóng ban ngày và cát bụi

=> Cảnh chợ nghèo nàn, xơ xác  nổi bật sự tiêu điều của phố

huyện – quang cảnh làng quê Việt Nam trước Cách Mạng Tháng 8

1 Bức tranh phố huyện

c) Bức tranh đời sống phố huyện

• Con người và cuộc sống phố huyện:

- Những người khá giả (ông Cửu, cụ Thừa, cụ Lục, ông giáo…):+ Đóng cửa nghỉ ngơi

+ Rủ nhau đánh tổ tôm

- Những mảnh đời tàn

+ Mấy đứa trẻ con nhà nghèo : nhặt nhạnh thanh nứa, thanh tre, hay bất cứ thứ gì còn sót lại

+ Mẹ con Tí với hàng nước sơ sài, ế ẩm

+ Hai chị em Liên trông coi cửa hàng tạp hóa nhỏ xíu

+ Bà cụ Thi hơi điên với tiếng cười khanh khách, lảo đảo đi vào bóng tối

+ Gia đình b xẩm : cảnh đời bất hạnh sống trong sự bố thí của người đời… ác

=> Sự bế tắc, tù đọng của những kiếp người lay lắt

=> Cuộc sống nghèo đói, tiêu điều đến thảm hại qua cái nhìn xót

thương da diết mà kín đáo của Thạch Lam

1 Bức tranh phố huyện

c) Bức tranh đời sống phố huyện

- Cuộc sống: “Ôi chao! Sớm hay muộn có ăn thua gì!” (chị Tý)

 Nhịp sống chậm chạp

 Thể hiện cuộc sống tẻ nhạt, quẩn quanh, buồn bã

Þ Những nét vẽ về âm thanh, ánh sáng và con người trong bức

tranh phố huyện của tác giả như rời rạc nhưng lại hoà quyện cộng hưởng trong một hệ thống u buồn, trầm mặc, xót xa

1 Bức tranh phố huyện

d) Tâm trạng của chị em Liên

- Buồn man mác trước thời khắc ngày tàn

- Cảm thương cho những số phận

2 Hình ảnh đoàn tàu trong đêm

khuya

- Chuyến tàu đêm “ như đã đem một thế giới khác đi qua” đoàn tàu đến và đi như một lịch trình nhưng hình ảnh đoàn tàu sáng trưng cũng tạo một thoáng vui, một niềm an ủi, một nỗi khao khát mơ hồ, một mơ ước không bao giờ tắt, một chút tươi sáng cho sự sống nghèo khổ, đơn điệu, tẻ nhạt hàng ngày của họ

 Cuộc sống mòn mỏi nơi phố huyện như cái ao tù vô hình muốn nhấn chìm họ Cố thức để dợi đoàn tàu là những nổ lựa muốn ngoi lên bám vào cái phao tin thần để khỏi bị chìm ngập trong không gian nghèo nàn và tù túng nơi phố huyện:

Đó là giá trị nhân văn vủa tác phẩm

2 Hình ảnh đoàn tàu trong đêm

khuya

- Sau khi đoàn tàu đi qua: phố huyện lại chìm vào yên tĩnh, tịch mịch

=> Hiện thực cảnh đời buồn tẻ ở một phố huyện nhỏ có một

ý nghĩa khái quát: nó tái hiện tính trì trệ từ lâu của XHVN thời Pháp thuộc

Þ Thạch Lam đã đánh thức những tâm hồn mệt mỏi và

cam chịu, khơi dậy ở niềm khát khao sống cho đúng nghĩa

Þ Tinh thần nhân đạo mới mẻ

+ Có cái nhìn bao quát

+ Yêu cảnh vật: những thứ rác rưởi " vỏ bưởi vỏ thị, lá nhãn,

lá mía"  cảm nhận được cái tiêu điều của vùng đất nghèo khó + Nhận ra những vẻ đẹp bình dị mà giàu chất thơ: " trời bắt đầu đêm, một đêm mùa hạ êm như nhung và thoảng qua gió mát“, vẻ đẹp bầu trời đêm

a) Liên có tâm hồn nhạy cảm tinh tế nhân hậu của một đứa trẻ biết yêu thương

- Cảm thông xót xa cho những nỗi khổ của con người:

b) Cô bé luôn biết ước mơ để hướng đến tương lai tươi sáng:

- Tâm hồn luôn thiết tha hướng về ánh sáng

+ "hàng ngàn ngôi sao đang ganh nhau lấp lánh"

+ “Ánh sáng của sao và vệt sáng của đom đóm”

+ …

- Luôn muốn tìm kiếm những niềm vui, những hi vọng tươi sáng

3 Nhân vật Liên

Kết cấu

Lúc chiều buông Khi đêm xuống chuyến tàu đi qua Lúc khuya về,

Theo sự vận động của thời gian

Buồn man mác

tr ớc cảnh ngày tàn

Buồn khắc khoải trong cảnh đợi chờ

Buồn thấm thía, lắng sâu về kiếp đời tăm tối

Sự vận động của cảm xúc trong nhân vật Liên

4 Nghệ thuật

- Truyện ngắn trữ tình không có cốt truyện rõ ràng

- Ngôn ngữ xúc tích, giàu tính biểu cảm, giàu chất thơ

- Đan xen giữa yếu tố lãng mạn và hiện thực

- Miêu tả tâm lý đặc sắc, đi sâu vào thế giới tâm hồn nhân vật (đặc biệt là nhân vật Liên)

- Nghệ thuật tương phản đối lập (giữa ánh sáng & bóng tối; sự

im lặng tĩnh mịch với âm thanh tiếng ếch nhái, tiếng trống thu không )

- Giọng điệu nhẹ nhàng, lôi cuốn người đọc

III – Tổng kết

Thể hiện một cách nhẹ nhàng mà thấm thía niềm xót thương đối với những kiếp người sống cơ cực, quẩn quanh, bế tắc ở phố huyện nghèo trước CM Đồng thời, ông cũng thể hiện sự trân trọng đối với những mong ước tuy còn mơ hồn của họ

Huỳnh Phan Ngọc Trâm Nguyễn Mai Phương