Bài giảng tổng quan về thuế

Tài liệu này dành cho sinh viên, giảng viên viên khối ngành tài chính ngân hàng tham khảo và học tập để có những bài học bổ ích hơn, bổ trợ cho việc tìm kiếm tài liệu, giáo án, giáo trình, bài giảng các môn học khối ngành tài chính ngân hàng

Chương 4 TỔNG QUAN VỀ THUẾ

LỊCH SỬ

• Chưa thể xác định địa điểm xuất phát hình thức đầu tiên của thuế.

• Thuế gắn liền với sự tồn tại và phát triển của

nhà nước.

• Thuế không mang tính đối giá (hoàn trả) trực

tiếp.

• Đánh thuế là đặc quyền của nhà nước.

• Thuế thường gây xung đột và tranh luận giữa

chính phủ và công dân.

LỊCH SỬ (TT)

• Tại Việt Nam: thuế là một trong nhiều mục tiêu

để Đảng lãnh đạo nhân dân khởi nghĩa giành

chính quyền năm 1945.

• Tại Mỹ: thuế là một nguyên nhân của cuộc chiến giành độc lập.

• Tại Pháp: Thuế là nguyên nhân bùng nổ của

cách mạng 1789.

LỊCH SỬ (TT-2)

• Thuế trong xã hội dân chủ được quốc hội quyết định cách thu và sử dụng nguồn thu.

• Thuế ngày càng mang tính phổ biến trên phạm

vi toàn cầu.

• Thuế còn gây tranh luận nhưng ít gây xung đột.

• Thuế ngày càng đa dạng với tỷ trọng thu ngày càng cao.

• Thuế không chỉ là nguồn thu cho ngân sách mà còn mang ý nghĩa kinh tế - xã hội.

THUẾ TRONG LUỒNG CHU CHUYỂN THU

NHẬP VÀ CHI TIÊU CỦA XÃ HỘI

• Chính sách thuế với nhiều loại thuế khác nhau tác động bao trùm toàn bộ quá trình tái sản xuất

xã hội (sơ đồ 5.1).

• Thu nhập: trên giác độ kinh tế chính là:

Tổng giá trị của cải hàng năm bổ sung cho cá nhân và doanh nghiệp (lý thuyết về nguồn tài sản).

Tổng các giá trị thị trường của các lợi ích được hưởng dưới dạng tiêu dùng và giá trị tăng thêm của quyền sở hữu (lý thuyết về tăng

trưởngtài sản thuần).

• Thu nhập: trên giác độ thu thuế chính là:

Khoản tiền hay hiện vật mà một chủ thể nhận được do hoạt động sản xuất kinh doanh hay do một quan hệ xã hội nào đó mang lại – sơ đồ 5.2

NGUỒN GỐC THU NHẬP VÀ CƠ SỞ ĐÁNH THUẾ

• Hoạt động kinh doanh: sản xuất, thương mại,

dịch vụ …

• Hoạt động phi kinh doanh: lao động, cho thuê tài sản, chuyển nhượng, thừa kế, biếu tặng …

• Thu nhập được phân biệt theo pháp nhân và thể nhân.

• Đánh thuế thu nhập để đảm bảo công bằn xã

hội (tùy theo quan điểm quốc gia).

• Đánh thuế thu nhập khi hình thành và khi sử

dụng, chuyển hóa …

CƠ SỞ ĐÁNH THUẾ (TT)

• Trong luồng luân chuyển thu nhập các loại thuế khác nhau được đánh xen lẫn vào.

• Do vậy:

1 Thuế chính là công cụ của nhà nước

2 Thuế tác động lên tất cả các giai đoạn của quá trình tái sản xuất

3 Chính phủ hoàn toàn có thể sử dụng công cụ này điều tiết nền kinh tế - xã hội (lưu ý về thuế gián thu)

ẢNH HƯỞNG CỦA THUẾ- KHÁI NiỆM

• Sự chuyển dịch thu nhập.

• Phạm vi ảnh hưởng do pháp luật quy định (chủ

thể chịu trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ nộp

thuế).

• Phạm vi ảnh hưởng kinh tế (người gánh chịu

thuế).

Phạm vi ảnh hưởng của thuế trong

phân phối thu nhập

• Xem xét trên nguồn hình thành và sử dụng thu nhập

Thuế làm tăng giá nhưng người sử dụng lại tiêu dùng

nhiều => mức độ thu nhập bị phân phối càng cao (nhìn trên khía cạnh sử dụng thu nhập)

Thuế làm giảm nhu cầu tiêu dùng hàng hóa => thu nhập của người cung cấp bị giảm đi (nhìn trên khía cạnh

nguồn thu nhập)

Tác động của thuế đến nguồn thu nhập thường bị bỏ qua

Phạm vi ảnh hưởng của thuế trong

phân phối thu nhập (2)

• Phụ thuộc vào sự thay đổi giá thị trường

Thời gian được chọn để phân tích: trước và sau khi đánh thuế (ngắn hạn)

Sự thay đổi của cơ sở đánh thuế (dài hạn)

Phạm vi ảnh hưởng của thuế trong

phân phối thu nhập (3)

• Kết hợp giữa thuế và các công cụ chính sách

khác

Thuế là công cụ của chính sách tài khóa (fiscal policy)

Chính sách thuế phải gắn với đầu tư công và chi tiêu công Ngoài ra, còn phải gắn với chính sách tiền tệ, lãi suất và đầu tư của khu vực tư nhân …

Nói chung, thuế ảnh hưởng đến động thái tiêu dùng và nhìn tổng thể thì thuế ảnh hưởng đến cán cân ngân sách.

Phạm vi ảnh hưởng của thuế trong

phân phối thu nhập (4)

• Phụ thuộc vào trình độ dân trí và tỷ trọng người nộp thuế

Hiểu biết cao => tỷ trọng lớn => độ khuyếch đại cao => ảnh hưởng rộng

Chi tiêu tiền thuế hợp lý => sự chuyển giao gián tiếp tương đương => nhận thức tốt => tỷ trọng cao => khuyếch đại lớn => ảnh hưởng rộng

LÝ THUYẾT THUẾ CHUẨN TẮC

Đánh giá chính sách thuế theo những chuẩn mực

Ví dụ: đánh thuế vào ôtô

1.Thực chứng => mô tả

2.Chuẩn tắc: mục tiêu là gì? Nên hay không nên? Ai

thực sự phải chịu thuế? Có chính sách nào tốt hơn

không? Có phân biệt đối xử không? …

Lý thuyết thuế chuẩn tắc nghiên cứu những mục

tiêu mong muốn khi đưa ra hay thay đổi chính sách thuế và đánh giá mức độ đáp ứng mục tiêu (nhiều

loại) của sự thay đổi

Mức độ mâu thuẫn giữa các mục tiêu => mục tiêu

cơ bản và mục tiêu phái sinh.

Quan điểm cụ thể => KHÔNG CÓ MỘT LOẠI THUẾ

NÀO HOÀN HẢO VĨNH CỮU, CHỈ CÓ THUẾ HỢP LÝ

MỘT HỆ THỐNG THUẾ TỐT

1 CÔNG BẰNG

2 DỄ ÁP DỤNG

3 THUẬN TiỆN CHO NGƯỜI NỘP THUẾ

4 TÍNH KINH TẾ TRONG VIỆC THU THUẾ CỦA

CHÍNH PHỦ

THUẾ HIỆU QUẢ

Thuế là giá của hàng hóa công mà ta được hưởng

Cái bánh thu nhập khi bị đánh thuế có to ra không?

Thuế hiệu quả là thuế:

1.Không gây ảnh hưởng đến hành vi kinh tế của người nộp thuế

2.Không gây ra phản ứng của tổ chức hay cá nhân

bằng việc thay đổi hành vi kinh tế của họ

Thuế gây tác động thay thế và tác động thu nhập

Thuế gây ra gánh nặng phụ trội – tức là tổn thất không

đáng có

THUẾ HIỆU QUẢ (TT)

Tiêu chuẩn hiệu quả cổ điển: chính sách thuế làm cho

các tác nhân tham gia thị trường điều chỉnh hành vi của

họ là không hiệu quả

Thuế là công cụ chính sách tài khóa: đề cao tính điều

tiết để ổn định kinh tế của thuế (J.M Keynes) thuế này

phải mang tính trung lập

Thuế và sự thay đổi hành vi: chế độ thưởng – phạt:

thuế hiệu quả là thuế khuyến khích các hành vi tốt cho

xã hội

THUẾ CÔNG BẰNG

Đòi hỏi từ người nộp thuế

Thuế không công bằng: xung đột hay trốn, lậu thuế

Công bằng theo quan điểm nào: lợi ích hay khả năng?

Công bằng theo nguyên lý lợi ích: ai hưởng nhiều thì

nộp nhiều => hạn chế: lợi ích đâu có dễ mà đo lường

được => sự méo mó

Công bằng theo khả năng nộp thuế: ai có khả năng

nhiều thì đóng góp nhiều => công bằng theo chiều

ngang và chiều dọc

⇒Thuế lũy tiến và lũy thoái

THUẾ CÔNG BẰNG

THUẾ NÀO LÀ CÔNG BẰNG?

1.Tiêu dùng?

2.Tài sản?

3.Phúc lợi?

Thuế đơn giản

1 Chi phí quản lý hành chính thuế

2 Chi phí tuân thủ

3 Trốn thuế => mô hình

Thuế linh hoạt

Yêu cầu: phải tiên liệu được mọi phát sinh

hay mọi thay đổi của căn bản thuế => sự

ổn định.