Phương pháp day nhân, chia

Để dạy tốt nội dung phép nhân, phép chia các số tự nhiên: trướchết giáo viên cần nắm được bản chất Toán học của những kiến thức này.Tuy nhiên, thực tế cho thấy có không ít giáo viên Tiểu

BỘ GI O DÁ ỤC V À Đ O TÀ ẠO TRƯỜNG TIỂU HỌC AN HÒA “B”

GI O N LÁ Á ỚP 3

-PHƯƠNG PHÁP GIẢI TOÁN

Giáo viên giảng dạy

LÊ THANH TÂN

bộ môn này.

2 Để dạy tốt nội dung phép nhân, phép chia các số tự nhiên: trướchết giáo viên cần nắm được bản chất Toán học của những kiến thức này.Tuy nhiên, thực tế cho thấy có không ít giáo viên Tiểu học không nắmvững bản chất Toán học của phép nhân, phép chia các số tự nhiên Nhưchúng ta đã biết: “ có kiến thức toán học cơ bản của chuẩn nghề nghiệpgiáo viên tiểu học về kiến thức đối với giáo viên Cụ thể, giáo viên Tiểuhọc phải: Hiểu đúng đắn các khái niệm, định ngyhĩa Toán học; có khảnăng chứng minh các quy tắc, công thức, tính chất Toán học được dạy ởTiểu học dự tren Yóan học hiện đại; có khả năng giải bài tập toán ở Tiểuhọc tốt ( thể hiện ở khả năng phân tích tìm tòi lời giải, khả năng trìnhbày bài một cách logic, chặt chẽ và có khả năng khai thác bài toán saukhi giải)…

Do vậy cần giúp giáo viên Tiểu học nắm được bản chất toán họccủa phép nhân, phép chia các số tự nhiên

3 Hơn nữa hiện nay chương trình sách giáo khoa mới ở Tiểu họcđang được đưa vào sử dụng trong toàn quốc Sách giáo khoa Toán ởTiểu học có rất nhiều đổi mới về cấu trúc nội dung, cách thể hiện nộidung nhằm đổi mới phương pháp dạy học Rất nhiều giáo viên tiểu họcvẫn chưa cập nhật vấn đề này, dẫn đến việc dạy học Toán ở Tiểu họcnói chung, việc dạy nội dung phép nhân phép chia các số tự nhiên nóiriêng vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu cơ bản của đổi mới phương phápdạy học ở Tiểu học.

Vì vậy, cần giúp hiáo viên nắm được cấu trúc nội dung của phépnhân, phép chia các số tự nhiên trong chương trình Toán tiểu học, nộidung và cách thể hiện nội dung phép nhân, phép chia các số tự nhiên.Bên cạnh đó giáo viên cũng nắm được phương pháp dạy học các nộidung này theo hướng đổi mới về phương pháp dạy học Toán Điều nàygiúp cho việc dạy học phép nhân, phép chia các số tự nhiên đạt chấtlượng cao hơn

4 Vì những lý do trên, đồng thời để nâng cao trình độ chuyên môn,nghiệp vụ sư phạm cho bản thân mình, tôi đã chọn đề tài:

“ Tìm hiểu nội dung và phương pháp dạy học phép nhân, phép chia các số tự nhiên theo sách giáo khoa Toán lớp 3”.

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:

Tìm hiểu nội dung và phương pháp dạy học phép nhân, phép chiacác số tự nhiên theo sách giáo khoa Toán lớp 3

A. NỘI DUNG

CHƯƠNG I: MỘT SỐ VẪN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

Để giúp giáo viên Tiểu học hiểu rõ hơn cơ sở của việc lựa chọn và sắpsếp các nội dung về phép nhân, phép chia các số tự nhiên, đồng thờigiúp giáo viên biết được định hướng của việc lựa chọn và tận dụng cácphương pháp dạy học đối với các nội dung phép nhân, phép chia các số

tự nhiên tôi xin trình bày tóm tắt các vẫn đề sau:

- Đặc điểm nhận thức của học sinh tiểu học

- Một số vấn đề về phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học

I. Đặc điểm nhận thức của học sinh tiểu học:

2 Chú ý:

Chú ý có chủ định còn yếu, chú ý không chủ định phát triển Những

gì mang tính mới mẻ, rực rỡ, bất ngờ, khác thường dễ dàng lôi cuốn sựchú ý của học sinh

3 Trí nhớ:

Trí nhớ trực quan – hình tượng phát triển hơn trí nhớ từ ngữ lôgic

Ghi nhớ máy móc chiếm ưu thế

- Học sinh không xác định được mục đích ghi nhớ, không biết tổchức việc ghi nhớ có ý nghĩa

- Những thông tin mà học sinh được tiếp xúc từ nhiều giác quan sẽgiúp các em ghi nhớ nhanh hơn và nhớ lâu hơn

- Quan tâm đến việc sử dụng đồ dùng trực quan khi dạy hình thànhkiến thức cho trẻ Vì hình dạng, kiểu cách, màu sắc… của đồ dùng trựcquan dễ gây sự chú ý cho trẻ, giúp trẻ tri giác tốt, dễ nhớ và nhớ lâu

Tuy nhiên những đặc điểm trên của học sinh tiểu học cũng lưuu ýgiáo viên không nên quá lạm dụng đồ dùng trực quan Vì hình ảnh, màusắc loà loẹt của nó dễ lôi cuốn học sinh làm các em quên nhiệm vụ họctập của mình Hơn nữa, sử dụng trực quan quá nhiều sẽ không phát triểnđược trí tưởng tượng, khả năng liên tưởng khái quát của học sinh.

- Tổ chức cho trẻ hoạt động Vì khi tham gia hoạt động trẻ có điềukiện tri giác bằng nhiều giác quan: mắt – nhìn, tai – nghe, miệng – nói,tay – thao tác… Đây là cơ sở để tưu duy và ghi nhớ kiến thức

- Giáo viên phải tạo cho học sinh tâm thế để ghi nhớ, hướng dẫn thủthuật ghi nhớ, chỉ ra những điểm quan trọng, có ý nghĩa để học sinh ghinhớ

- Việc trẻ ghi nhớ máy móc tốt là điều kiện để giáo viên dạy họcsinh học thuộc các bẳng nhân, chia Đây là cơ sở để giáo viên tổ chứccho học sinh học thuộc các bảng tính bằng cách đọc nhiều lần

II Một số vấn đề về phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học

1 Định hướng đổi mới phương pháp dạy học môn toán ở Tiểu học

“ Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tựgiác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từnglớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năngvận dụng kiến thức vàp thựuc tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềmvui, hứng thú học tập cho học sinh.”

2 Yêu cầu cơ bản của đổi mới phương pháp dạy học ở Tiểu học là:

“ Dạy học dựa trên cơ sở tổ chức các hoạt động học tập của họcsinh Thông qua hoạt động học tập này, học sinh được phát huy tính tích

cực, chủ động trong học tập, tự trải nghiệm khám phá, phát hiện vấn đề

và tự chiếm lĩnh kiến thức.”

3 Thực hiện định hướng trên trong việc dạy bài mới và dạy thực hành luyện tập, giáo viên cần:

Trong dạy bài mới: Giúp học sinh:

- Tự phát hiện và giải quyết các vấn đề của bài học

- Tự chiếm lĩnh tri thức mới

- Hướng dẫn học sinh cách thức phát hiện, chiếm lĩnh tri thức

- Thiết lập được mối quan hệ giữa kiến thức mới và kiến thức đãhọc

- Thực hành, rèn luyện cách diễn đạt thông tin bằng lời, bằng kýhiệu

Trong dạy bài thực hành luyện tập: Giáo viên cần tổ chức và động viênmọi học sinh tham gia vào hoạt động thực hành luyện tập

- Giúp học sinh nhận ra kiến thức mới học và quy trình vân dụngcác kiến thức đó trong các dạng bài tập khác nhau

- Giúp học sinh thực hành, luyện tập theo khả năng của mình Chấpnhận thực tế: có những học sinh làm ít hơn hay nhiều hơn số lượng bàitập đưa ra

- Tạo ra sự hỗ trợ, giúp đỡ nhau giữa các đối tượng hợc sinh

- Khuyến khích học sinh tự kiểm tra kết quả thực hành luyện tập

- Tập cho học sinh thói quen không thoả mãn với bài làm của mình,với các cách giải mã đã có

Tóm lại, cần thông qua các hoạt động thực hành, luyện tập làm cho các

em thấy học không chỉ để biết, để thuộc mà còn để làm, để vận dụng

4 Giới thiệu một số phương pháp dạy học thường được sử dụng trong dạy học Toán ở Tiểu học:

Căn cứ vào đặc điểm nhận thức của học sinh Tiểu học, đặc điểm ccákiến thức Toán học và phương pháp nhận thức Toán học, các phươngpháp dạy học thường được sử dụng trong dạy học Toán ở Tiểu học gồm:phương pháp trực quan, phương pháp thực hành – luyện tập, phươngpháp gợi mở – vấn đáp, phương pháp giảng giải – minh hoạ

Bên canh đó, để thực hiện định hướng đổi mới phương pháp dạyhọc Toán ở Tiểu học, hiện nay người ta chú trọng sử dụng các phươngpháp dạy học theo phương hướng phát huy tích cực, chủ động, sáng tạocủa người học (các phương pháp này gọi chung bằng thuật nhữ “phươngpháp tích cực”.)

CHƯƠNG II: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÉP

NHÂN, PHÉP CHIA CÁC SỐ TỰ NHIÊN TRONG SÁCH GIÁO

KHOA TOÁN LỚP 3

I. Mục tiêu dạy học phép nhân, phép chia các số tự nhiên ở lớp 3

Giúp học sinh:

- Học thuộc các bảng tính nhân 6, 7, 8, 9; bảng chia 6, 7, 8, 9

- Hoàn thiện bảng nhân, bảng chia

- Biết tính nhẩm trong phạm vi các bảng tính hoặc trong các trườnghợp đơn giản, thường gặp về nhân, chia

- Biết thực hiện phép nhân số có 2, 3, 4, 5 chứ số có 1 chữ số; phépchia số có 2, 3, 4, 5 chữ số cho số có 1 chữ số (chia hết hoặc chia có dư)

- Biết tính giá trị các biểu thức số có đến hai dấu phép tính (hoặckhông có dấu ngoặc)

- Biết tìm một thành phần chưa biết trong phép tính

* Thông qua việc dạy học phép nhân, phép chia ở lớp 3 giúp học sinh:

- Phát triển khả năng tư duy: so sánh, lựa chọn, phân tích, tổng hợp,trìu tượng hoá, khái quát hoá

- Diễn đạt ngắn gọn, rõ ràng thông tin

- Tập phát hiện, tìm tòi, chiếm lĩnh kiến thức mới

- Chăm chỉ, cẩn then, tự tin, hứng thú trong học tập và thực hànhtoán

II Nội dung dạy học phép nhân, phép chia các số tự nhiên trong chương trình toán lớp 3

- Củng cố các bảng nhân với 2, 3, 4, 5

(tích không quá 50)

- Lập các bảng nhân với 6, 7, 8, 9 (tích

không quá 100) và các bảng chia cho 6, 7,

8, 9 (số bị chia không quá 100)

- Hoàn thiện các bảng nhân và các bảng

có hoặ không

có dấu ngoặc

- Giải các bàitập dạng

“ Tìm x, biết

a : x = b (với

a, b là các sốtrong phạm

vi đã học)

Như v ậy: Các biện pháp nhân, chia ngoài bảng được xây dựng

trên cơ sở những kiến thức và kỹ năng về: cấu tạo thập phân của số; tínhchất phân phối của phép nhân và chia đối với phép cọng; các bảng nhân,chia; quan hệ giữa nhân và chia Do đó mỗi khi học mỗi biện pháp tínhnên ôn lại các tính chất liên quan để xây dựng nó

Yêu cầu cơ bản để dạy các biện phép nhân, phép chia ngoài bảng vàchủ yếu là nắm được thuật tính và thực hành tính thông thạo Vì vậyphương pháp chung được sử dụng là giáo viên hướng dẫn và thực hiệntrực tiếp trên ví dụ cụ thể Từ đó khái quát thành các bước thực hiện.

III Một số lưu ý về phương pháp dạy học các nội dung về phép nhân, phép chia các số tự nhiên ở lớp 3

Qua việc tìm hiểu nội dung , phương pháp dạy học các nội dung vềphép nhân, phép chia các số tự nhiên ở lớp 3, tôi thấy: Để dạy tốt cácnội dung này, giáo viên cần lưu ý những điều sau:

1 Về việc dạy giai đoạn chuẩn bị:

Trước khi học phép tính mới (phép nhân, phép chia) học sinh đều

có giai đoạn chuẩn bị Đây là cơ sở cho việc hình thành kiến thức mới,cầu nối giữa kiến thức đã học và kiến thức sẽ học Vì vậy, khi dạy họccác bài học trong giai đoạn này, giáo viên cần chuẩn bị tốt kiến thức chohọc sinh để làm cơ sở vững chắc cho các em học những kiến thức mớitiếp theo Cụ thể là:

- Học sinh được học bài “Tổng của nhiều số” trước khi học bài

“Phép nhân” ở đây học sinh được tính tổng các số hạng bằng nhau.

Giáo viên phải lưu ý để nhận ra các tổng này đều có các số hạng bằngnhau để giúp học sinh học bài phép nhân, tính kết quả của các phépnhân trong các bẳng nhân (nhất là các bảng nhân đầu tiên)

- Học sinh được học bài “Phép nhân” và các bài về Bảng nhân trước khi học bài “Phép chia” và các bài về Bảng chia Giáo viên lưu ý

học sinh phải thuộc bảng nhân để làm cơ sở học các bảng chia, vì cácbảng chia đều được xây dựng từ các bảng nhân tương ứng.

- Việc nhân chia trong bảng thành thạo cũng là cơ sở để học sinhhọc tốt nhân, chia ngoài bảng

2 Về việc sử dụng đồ dùng trực quan trong từng giai đoạn lập bảng nhân, bảng chia:

Kĩ thuật chung của nhân, chia trong bảng là: Học sinh thao tác trêncác tấm bìa có các chấm tròn Vì vậy, sử dụng đồ dùng trực quan ở đây

là rất quan trọng Tuy nhiên mức độ trực quan không giống nhau ở mỗigiai đoạn:

- Ở lớp 3 (học kỳ I): học sinh tiếp tục học các bảng nhân, bảng chia

6, 7, 8, 9 Lúc này các em đã có kinh nghiệm sử dụng đồ dùng học tập(các miếng bìa với số chấm tròn như nhau), đã quen và thành thạo vớicách xây dựng phép nhân từ những miếng bìa đó Hơn nữa, lên lớp 3trình độ nhận thức của học sinh phát triển hơn trước (khi học lớp 2) nênkhi hướng dẫn học sinh lập các bảng nhân hoặc bảng chia, giáo viên vẫnyêu cầu học sinh sử dụng các đồ dùng học tập nhưng ở một mức độ nhấtđịnh, phải tăng dần mức độ khái quát để kích thích trí tưởng tượng, pháttriển tư duy cho học sinh Chẳng hạn:

Giáo viên không cùng học sinh lập các phép tính như ở lớp 2 mà chỉnêu lệnh để học sinh thao tác trên tấm bìa với các chấm tròn để lập 3, 4phép tính trong bảng, các phép tính còn lại học sinh phải tự lập dựa vàophép đếm thêm hoặc dựa vào các bảng nhân đã học

VD: Khi hướng dẫn học sinh tự lập Bảng nhân 6, giáo viên yêu cầuhọc sinh sử dụng các tấm bìa, mỗi tấm bìa có 6 chấm tròn để lập cácphép tính:

6 x 1 = 6

6 x 2 = 12

6 x 3 = 18Sau đó cho học sinh nhận xét để từ 6 x 2 = 12 suy ra được 6 x 3 =

18 Cụ thể là: Với 3 tấm bìa

Học sinh nêu : “6 được lấy 3 lần, ta có 6 x 3”

Mặt khác cũng từ 3 tấm bìa này ta thấy 6 x 3 chính là 6 x 2 + 6

6 x 4 = 4 x 6 = 24

6 x 5 = 5 x 6 …Như vậy, giáo viên cần lưu ý sử dụng đồ dùng trực quan hợp lý,đúng mức để không chỉ giúp học sinh nắm được kiến thức mà còn pháttriển tư duy

3 Về phương pháp nhân, chia ngoài bảng:

Phương pháp chủ yếu được sử dụng là làm mẫu trên các ví dụ cụthể Từ đó phương pháp hướng dẫn học sinh cách đặt tính và tính Đối

với những trường hợp cần lưu ý như: phép chia có chữ số 0 ở thương,ước lượng thương chưa hết, nhớ khi nhân chưa đúng … giáo viênthường đưa ra các bài tập dưới dạng Test để lưu ý học sinh cách làmđúng.

Tóm lại: Với nội dung về phép nhân, phép chia các số tự nhiên ởlớp 3, để hình thành kiến thức mới cho học sinh thì phương pháp chủyếu là trực quan kết hợp làm mẫu; để rèn kỹ năng thì phương pháp chủyếu là thực hành – luyện tập Tuy nhiên, trong quá trình học sinh thựchành luyện tập, giáo viên phải tăng dần mức độ, yêu cầu, độ khó của bàitập; tạo điều kiện cho học sinh tự huy động kiến thức sẵn có để làm bài;đồng thời rèn cho học sinh khả năng tự kiểm tra, đánh giái mình và đánhgiá lẫn nhau

Như vậy, khi sử dụng phương pháp dạy học phép nhân, phép chia

số tự nhiên ở lớp 3 người ta đã quan tâm đến đặc điểm nhận thức củahọc sinh (tư duy cụ thể phát triển hơn tư duy trừu tượng, tri giác bằngnhiều giác quan…) và đã có sử dụng các phương pháp dạy học kíchthích tư duy trừu tượng, khả năng so sánh, khái quát hoá, tổng hợp hoá

… cho học sinh

CHƯƠNG III: THỰC TRẠNG DẠY HỌC PHÉP NHÂN, PHÉP

CHIA CÁC SỐ TỰ NHIÊN Ở LỚP 3

Qua thực tế tìm hiểu tình hình dạy học phép nhân, phép chia chohọc sinh lớp 3 ở trường Tiểu học tôi rút ra một số nhận xét sau:

I Vấn đề giảng dạy của giáo viên

Quan điểm của giáo viên về cấu trúc nội dung chương trình để rènluyện kĩ năng thực hiện phép nhân, chia các số tự nhiên cho học sinh làrất phù hợp Các bài học về phép nhân, phép chia được sắp xếp liềnmạch, bài nọ là cơ sở cho bài kia, phù hợp cho cả giáo viên và học sinhtrong quá trình luyện tập

Nhiều giáo viên cho rằng:

- Nội dung rèn luyện kỹ năng thực hiện tính nhẩm phép nhân, chiatrong bảng là rất quan trọng vì nó không chỉ giúp củng cố kiến thức mới

mà còn rất thuận lợ cho quá trình dạy nhân, chia ngoài bảng Thiếu kỹnăng nhân nhẩm tốt thì học sinh sẽ rất khó khăn trong việc học phép

chia đặc biệt là chia ngoài bảng (chia viết) Chính vì vậy họ cho rằng:nhiệm vụ cơ bản, trọng tâm của việc dạy phép nhân, chia ở lớp 3 là giúphọc sinh có kỹ năng thực hiện tốt nhân, chia trong bảng Phép nhân,phép chia là dạng phép tính mới, khó đối với học sinh cho nên phải coitrọng công tác hình thành khái niệm phép tính, cách thực hiện phép tính.

- Hệ thống bài tập để rèn luyện kỹ năng thực hiện phép nhân, phépchia như vậy là cần thiết Tuy nhiên, các dạng bài tập còn chưa phongphú về nội dung cũng như hình thức Vì vậy một số giáo viên cho rằngnên cho thêm dạng bài tập tính nhanh

Tất cả những giáo viên được hỏi đều trao đổi với chúng tôi đầy đủ

về những lý do, thắc mắc cũng như tầm quan trọng của việc rèn luyện

kỹ năng thực hiện phép nhân, phép chia

Trên cơ sở những nhận thức của giảo viên như trên, tìm hiểu vềphương pháp dạy học để rèn luyện kỹ năng thực hiện phép nhân, phépchia cho học sinh, tôi rút ra một số ưu nhược điểm của giáo viên trongquá trình giảng dạy như sau:

1 Ưu điểm:

Các giáo viên đều nhận thấy được tầm quan trọng của việc dạy họcnội dung phép nhân, phép chia các số tự nhiên; nắm được chương trình,định hướng chung về phương pháp dạy học các nội dung này Vì vậy:a) Giáo viên đã sử dụng phương pháp trực quan (nhất là trong giaiđoạn đầu), giảng giải – minh hoạ, gợi mở – vấn đáp khi hình thành kháiniệm phép tính; khi thành lập các bảng tính; hướng dẫn học sinh làmbài tập để định hướng cho học sinh làm bài