Công nghiệp ở nông thôn

Sûơ phaât triïín kinh tïị cuêa Trung Quöịc trong 20 nùm qua ăaôặúơc sûơ tùng trûúêng nhanh choâng cuêa khu vûơc cöng nghiïơp nöngthön, bao göìm vö söị caâc doanh nghiïơp nöng thön qui mö

CÖNG NGHIÏƠP HOAÂ NÖNG THÖN

TRUNG QUÖỊC TRONG BÖỊI CAÊNH

CUÊA SÛƠ THÍÌN KYĐ ĂÖNG AÂ

Justin Yifu Lin vađ Yang Pao

Cöng nghiïơp hoaâ nöng thön, möơt hiïơn tûúơng ăùơc thuđ cuêa

Ăöng AÂ, húơp thađnh möơt böơ phíơn khöng thïí taâch rúđi cuêasûơ thíìn kyđ Ăöng AÂ Lađ nïìn kinh tïị lúân nhíịt trong khuvûơc, Trung Quöịc ăaô ăuöíi kõp, nïịu khöng muöịn noâi lađvûúơt, caâc nûúâc laâng giïìng trong cöng cuöơc cöng nghiïơp hoaâ nöngthön Sûơ phaât triïín kinh tïị cuêa Trung Quöịc trong 20 nùm qua ăaôặúơc sûơ tùng trûúêng nhanh choâng cuêa khu vûơc cöng nghiïơp nöngthön, bao göìm vö söị caâc doanh nghiïơp nöng thön qui mö nhoê docaâc hûúng tríịn, lađng xaô vađ caâ nhín thađnh líơp höî trúơ maơnh meô1

Neâtăùơc thuđ cuêa Trung Quöịc lađ úê qui mö chûa tûđng thíịy cuêa nhûôngdoanh nghiïơp nađy Nùm 1978, coâ chûa ăíìy 10% lûơc lûúơng lao ăöơngnöng thön tham gia vađo caâc hoaơt ăöơng cöng nghiïơp, vađ khu vûơc phinöng nghiïơp chó chiïịm 8% thu nhíơp nöng thön; ăïịn nùm 1996, 30%lûơc lûúơng lao ăöơng nöng thön ăaô lađm viïơc trong ngađnh cöng nghiïơpắa phûúng, vađ thu nhíơp phi nöng nghiïơp ăaô chiïịm túâi 34% töíngthu nhíơp nöng thön Mùơc duđ vai trođ cuêa noâ trong sûơ phín hoaâ thunhíơp theo vuđng víîn cođn nhiïìu tranh caôi, nhûng sûơ tùng trûúêngmaơnh meô nađy ăaô goâp phíìn lađm cho viïơc phín phöịi thu nhíơp bònhăùỉng hún úê cíịp ắa phûúng

Tíìm cúô vađ töịc ăöơ cöng nghiïơp hoaâ nöng thön Trung Quöịc ăaô thu

huât sûơ chuâ yâ röơng raôi cuêa cöơng ăöìng caâc hoơc giaê quöịc tïị Nhiïìu lyâthuýịt khaâc nhau ăaô ặúơc phaât triïín ăïí giaêi thñch sûơ thađnh cöngnađy Lyâ thuýịt vùn hoaâ nhíịn maơnh vai trođ cuêa vùn hoaâ húơp taâc úêlađng xaô Trung Quöịc trong viïơc thuâc ăííy sûơ phaât triïín cuêa caâc doanhnghiïơp nöng thön Lyâ thuýịt tùng trûúêng múâi chuâ troơng ăïịn ngoaơiûâng tñch cûơc do viïơc tñch luôy kiïịn thûâc, vađ gíìn ăíy lađ tñch luôy vöịnxaô höơi, ặúơc taơo ra trong quaâ trònh ăííy maơnh tùng trûúêng bïìn vûông.Sûơ hiïơn diïơn cuêa caâc doanh nghiïơp cöng cöơng do chñnh quýìn ắaphûúng súê hûôu, ăaô löi cuöịn ríịt nhiïìu nghiïn cûâu tíơp trung vađonhûông chûâc nùng tñch cûơc cuêa quýìn vïì tađi saên, vöịn ặúơc xaâc ắnhríịt mú höì, trong viïơc thuâc ăííy sûơ tùng trûúêng nhanh choâng cuêa caâcdoanh nghiïơp nöng thön Nhûông nghiïn cûâu nađy ăaô nhíịn maơnh vaitrođ tñch cûơc cuêa chñnh quýìn ắa phûúng - nhíịt lađ úê cíịp hûúng tríịnvađ lađng xaô - trong viïơc giuâp caâc doanh nghiïơp nöng thön tiïịp cíơnặúơc nguöìn lûơc víơt chíịt vađ tađi chñnh quñ giaâ, cuông nhû vûúơt qua trúêngaơi cuêa böơ maây hađnh chñnh quan liïu rùưc röịi Möơt lyâ thuýịt khaâcăïì cíơp ăïịn sûơ gùưn boâ chùơt cheô giûôa caâc doanh nghiïơp nöng thön vúâilúơi thïị so saânh cuêa nöng thön Trung Quöịc Caâch giaêi thñch nađy, domang tñnh cöí ăiïín, nïn thûúđng hay bõ caâc nhađ kinh tïị xem nheơ khi

ăi tòm nhûông lyâ thuýịt múâi, ngoaơi nhíơp, nhûng noâ coâ thïí giaêi thñchcho sûơ thađnh cöng cuêa quaâ trònh cöng nghiïơp hoaâ nöng thön TrungQuöịc, cuông nhû sûơ phín hoaâ síu sùưc theo vuđng giûôa caâc vuđng laônhthöí cuêa nûúâc nađy

Muơc ăñch cuêa chûúng nađy lađ ăaânh giaâ caâc caâch giaêi thñch khaâcnhau, ăöìng thúđi trònh bađy möơt caâi nhòn töíng quaât vïì sûơ phaât triïínvađ caâc ăùơc ăiïím cuêa doanh nghiïơp nöng thön Trung Quöịc Phíntñch kinh tïị lûúơng ặúơc tiïịn hađnh ăïí kiïím ắnh caâc lyâ thuýịt khaâcnhau ăaô ặúơc víơn duơng ăïí giaêi thñch sûơ thađnh cöng cuêa caâc doanhnghiïơp nađy Lõch sûê cöng nghiïơp hoaâ nöng thön cuêa caâc tónh TrungQuöịc trong khoaêng 30 nùm qua cuông ặúơc phín tñch

Chuâng töi ăùơt kinh nghiïơm cuêa Trung Quöịc trong böịi caênh cuêaĂöng AÂ, vađ so saânh vúâi caâc quöịc gia Ăöng AÂ khaâc, nhíịt lađ ThaâiLan Kinh nghiïơm cuêa Trung Quöịc coâ möơt neât ăùơc thuđ, gùưn chùơtvúâi caâc sûơ kiïơn lõch sûê vađ böịi caênh gíìn ăíy cuêa Trung Quöịc Tuy

nhiïn, cuông coâ nhûông neât tûúng ăöìng giûôa kinh nghiïơm cuêa TrungQuöịc vađ möơt söị nûúâc Ăöng AÂ Trong ăiïìu kiïơn cuêa cuöơc khuênghoaêng tađi chñnh, kinh nghiïơm cuêa Trung Quöịc lađ bađi hoơc coâ ñch chocaâc nûúâc ăang phaât triïín Tuy cuöơc khuêng hoaêng xaêy ra lađ do sûơ ra

ăi cuêa caâc luöìng vöịn, nhûng caâc nïìn kinh tïị chõu taâc ăöơng maơnhnhíịt cuêa cuöơc khuêng hoaêng cuông coâ nhûông sai líìm nghiïm troơnglađm cho hoơ khöng thïí truơ vûông trûúâc nhûông cuâ söịc tađi chñnh nùơngnïì Chñnh phuê Hađn Quöịc, Thaâi Lan vađ caâc nûúâc khaâc úê Ăöng vađĂöng Nam A ăaô khuýịn khñch phaât triïín caâc cú súê cöng nghiïơp qui

mö lúân, vúâi hy voơng coâ thïí caơnh tranh trïn thõ trûúđng thïị giúâi Tuynhiïn, chiïịn lûúơc phaât triïín ăoâ ăaô chïơch xa lúơi thïị so saânh cuêa caâcnûúâc nađy nhû ăaô thïí hiïơn roô qua sûơ phín cöng lao ăöơng quöịc tïị.Sûơ chïơch hûúâng nađy, cuđng vúâi hïơ thöịng tađi chñnh ýịu keâm, laơi bõcaâc quöịc gia ăoâ chó ăaơo chùơt cheô, ăaô taơo nïn nguýn nhín síu xacuêa cuöơc khuêng hoaêng Chñnh vò thïị mađ luíơn ăiïím vïì tònh traơngphaât triïín do Ngín hađng Thïị giúâi nïu ra (1993) ăaô khöng thïí ặângvûông khi ặúơc kiïím chûâng, ngay caê vúâi Hađn Quöịc lađ quöịc gia ặúơcxem nhû coâ möi trûúđng thïí chïị vađ vùn hoaâ húơp lyâ ăïí thađnh cöng.Bùìng viïơc trònh bađy kinh nghiïơm cuêa Trung Quöịc vađ Ăađi Loan(Trung Quöịc), cuông nhû cuêa Nhíơt Baên trûúâc ăoâ, nhû lađ nhûôngtrûúđng húơp thađnh cöng trong viïơc gùưn chñnh saâch vúâi lúơi thïị sosaânh cuêa quöịc gia, chûúng nađy cöị gùưng lađm phong phuâ thïm sûơhiïíu biïịt vïì cuöơc khuêng hoaêng tađi chñnh chíu AÂ, cuông nhû cú chïịphaât triïín noâi chung

ĂOÂNG GOÂP CUÊA DOANH NGHIÏƠP NÖNG THÖN VAĐO NÏÌN KINH TÏỊ QUÖỊC DÍN TRUNG QUÖỊC

Sau hún 20 nùm tùng trûúêng, caâc doanh nghiïơp nöng thön ăaô lađmthay ăöíi toađn caênh kinh tïị cuêa khu vûơc nöng thön Trung Quöịc.Trong thúđi kyđ tûđ nùm 1978 ăïịn 1997, söị lûúơng doanh nghiïơp nöngthön ăaô tùng tûđ 1,5 triïơu lïn ăïịn 20,2 triïơu, vađ söị cöng nhín lađm viïơcăaô tùng tûđ 28,3 triïơu lïn ăïịn 130,5 triïơu ngûúđi, hay tûđ 9% lïn 28%

lûơc lûúơng lao ăöơng nöng thön Tó troơng cuêa caâc doanh nghiïơp nöngthön trong toađn böơ giaâ trõ töíng saên lûúơng nöng thön cođn tùng ngoaơnmuơc hún Nùm 1978, caâc doanh nghiïơp nöng thön chó ăoâng goâp24% töíng saên lûúơng nöng thön; nhûng ăïịn nùm 1995, ăaô tùng lïnăïịn 79% (Baêng 4.1).

Möơt ăiïìu khöng keâm phíìn ngoaơn muơc lađ, caâc doanh nghiïơpnöng thön ăaô trúê thađnh lûơc lûúơng chñnh ặâng ăùìng sau sûơ tùngtrûúêng chung bïìn vûông cuêa Trung Quöịc Nùm 1978 giaâ trõ saênlûúơng cuêa caâc doanh nghiïơp nöng thön trong khu vûơc cöng nghiïơpchó chiïịm 9% töíng saên lûúơng toađn quöịc Nùm 1997, tûâc lađ sau gíìn

20 nùm, con söị nađy ăaô lađ 58% Cöng nghiïơp nöng thön ngađy naykhöng cođn ăún thuíìn lađ sûơ böí sung cho saên xuíịt nöng nghiïơp, mađăaô lađ möơt nguöìn tùng trûúêng khöng thïí thiïịu ăöịi vúâi toađn böơ nïìnkinh tïị Híìu hïịt moơi ngûúđi ăïìu thûđa nhíơn rùìng, xuíịt khííu lađ möơttrong nhûông ýịu töị hađng ăíìu ăaô ăoâng goâp vađo sûơ thađnh cöng gíìnăíy cuêa Trung Quöịc Caâc doanh nghiïơp nöng thön cuông ăaô hoaơtăöơng khöng keâm phíìn xuíịt sùưc trong lônh vûơc xuíịt khííu, nhíịt lađtrong 10 nùm trúê laơi ăíy, möơt thúđi kyđ mađ trong ăoâ xuíịt khííu cuêadoanh nghiïơp nöng thön ăaô tùng nhanh hún mûâc trung bònh cuêa caênûúâc Nùm 1986, tó troơng cuêa doanh nghiïơp nöng thön trong töíngkim ngaơch xuíịt khííu chó bùìng 9%; ăïịn nùm 1997, con söị nađy ăaô lađ46% (Baêng 4.2)

Khi so saânh úê cíịp tónh cho thíịy, coâ möịi tûúng quan chùơt cheô giûôasûơ phaât triïín cuêa caâc doanh nghiïơp nöng thön vađ töíng saên phíímquöịc nöơi (GDP) bònh quín ăíìu ngûúđi Söị liïơu trònh bađy trong Baêng4.3 cho thíịy, caâc tónh coâ trònh ăöơ phaât triïín caâc doanh nghiïơp nöngthön cao hún cuông lađ caâc tónh coâ GDP trïn ăíìu ngûúđi cao hún Möơtcíu hoêi ặúơc ăùơt ra lađ, liïơu sûơ phaât triïín cuêa caâc doanh nghiïơp nöngthön coâ lađm gay gùưt thïm sûơ phín hoaâ kinh tïị giûôa caâc vuđng cuêaTrung Quöịc hay khöng (thñ duơ, xem Lin, Cai vađ Li 1997; Rozelle1994) Taơm thúđi chûa bađn ăïịn sûơ bònh ăùỉng giûôa caâc tónh, trûúâc hïịtchuâng ta haôy tòm hiïíu xem sûơ phaât triïín cuêa caâc doanh nghiïơp nöngthön ăaô taâc ăöơng nhû thïị nađo ăïịn sûơ phín hoaâ thu nhíơp trong nöơiböơ möîi tónh

Baêng 4.3 cho biïịt tó troơng cuêa saên lûúơng phi nöng nghiïơp trongtöíng saên lûúơng nöng thön cuêa 30 ăún võ tónh thađnh cuêa Trung Quöịcvađ hïơ söị Gini vïì thu nhíơp bònh quín ăíìu ngûúđi cuêa caâc tónh nađy,tñnh göơp cho caê nöng thön vađ thađnh thõ, cuông nhû cho riïng vuđngnöng thön nùm 1992.2Ba mûúi ăún võ tónh thađnh ặúơc chia lađm hainhoâm, tuđy theo tó troơng saên lûúơng phi nöng nghiïơp cuêa chuâng, sûêduơng giaâ trõ trung võ lađm ranh giúâi phín loaơi Nhoâm coâ tó troơng saênlûúơng phi nöng nghiïơp cao hún (trung bònh chiïịm 65%) göìm caâctónh duýn haêi, caâc tónh ăö thõ vađ caâc tónh nùìm síu trong luơc ắanhûng giađu tađi nguýn Cođn nhoâm coâ tó troơng thíịp hún (trung bònhchiïịm 30%) lađ nhûông tónh cođn laơi nùìm síu trong luơc ắa Traâi vúâinhûông gò moơi ngûúđi thûúđng nghô, phín phöịi thu nhíơp noâi chungtrong nhoâm thûâ nhíịt laơi bònh ăùỉng hún trong nhoâm thûâ hai Giaâ trõ

Baêng 4.2 Kïịt quaê xuíịt khííu cuêa caâc doanh nghiïơp nöng thön Trung Quöịc, 1986-97

(100 triïơu USD theo giaâ hiïơn hađnh)

Tó troơng xuíịt khííu Tó troơng xuíịt cuêa doanh nghiïơp khííu cuêa Töíng kim Xuíịt khííu cuêa nöng thön trong doanh nghiïơp ngaơch xuíịt doanh nghiïơp töíng kim ngaơch nöng thön trong

Baãng 4.3 Tó troång saãn lûúång phi nöng nghiïåp vaâ phên hoaá thu nhêåp giûäa caác tónh cuãa Trung Quöëc, 1992

Tó troång saãn lûúång cuãa doanh nghiïåp Hïå söë Gini nöng thön trong töíng Vuâng nöng saãn lûúång nöng thön (%) Caã vuâng thön

Nguöìn: Caác con söë vïì tó troång thu nhêåp phi nöng nghiïåp lêëy tûâ SSB, 1993 Niïn giaám Thöëng

kï Nöng thön Trung Quöëc, Baáo Thöëng kï Trung Quöëc, Bùæc Kinh; Hïå söë Gini lêëy tûâ Lin, Cai, vaâ Li (1997: Baãng 11).

trung bònh cuêa hïơ söị Gini cuêa caâc tónh lađ 0,25 trong nhoâm thûâ nhíịt,vađ bùìng 0,28 trong nhoâm thûâ hai Khoaêng caâch vïì giaâ trõ trung bònhcuêa hïơ söị Gini nöng thön lađ 0,03, vúâi trung bònh trong nhoâm thûânhíịt lađ 0,14 vađ nhoâm thûâ hai lađ 0,16 Khoaêng chïnh lïơch 0,02 xem racoâ veê nhoê nađy thûơc chíịt laơi ríịt ăaâng kïí, nïịu biïịt rùìng hïơ söị Gini vïìthu nhíơp bònh quín ăíìu ngûúđi cuêa caê nûúâc chó tùng tûđ 0,13 nùm

1978 lïn 0,18 nùm 1995 (Lin, Cai vađ Li 1997)

Vai trođ to lúân cuêa caâc doanh nghiïơp nöng thön Trung Quöịc trongviïơc taơo ra sûơ bònh ăùỉng hún vïì phín phöịi thu nhíơp trong nöơi böơtónh coâ ặúơc lađ nhúđ baên chíịt nhoê beâ, mang tñnh ắa phûúng vađ sûêduơng nhiïìu lao ăöơng cuêa caâc doanh nghiïơp nađy Ăiïìu nađy ríịt giöịngvúâi trûúđng húơp cuêa Ăađi Loan vađ tûúng phaên vúâi trûúđng húơp cuêaHađn Quöịc ÚÊ Hađn Quöịc, cöng nghiïơp hoaâ ăaô ặúơc hoađn thađnh bùìngviïơc líịy lao ăöơng di cû tûđ nöng thön ra cung cíịp cho thađnh phöị, núichó tíơp trung möơt vađi doanh nghiïơp lúân Mùơc duđ Hađn Quöịc cuông ăaôtiïịn hađnh cöng nghiïơp hoaâ nhanh khöng keâm Ăađi Loan, nhûng khuvûơc nöng thön cuêa nûúâc nađy cho ăïịn maôi gíìn ăíy víîn cođn keâm phaâttriïín hún nhiïìu so vúâi nöng thön Ăađi Loan (Saith 1987) TrungQuöịc, duđ tònh cúđ hay hûôu yâ, ăaô ăi theo con ặúđng cöng nghiïơp hoaâcuêa Ăađi Loan bùìng caâch xíy dûơng nhûông doanh nghiïơp sûê duơngnhiïìu lao ăöơng vađ cöng nghïơ thíịp úê nöng thön Tñnh chíịt ắaphûúng vađ sûê duơng nhiïìu lao ăöơng cuêa caâc doanh nghiïơp nöngthön ăaô cho pheâp möơt böơ phíơn ăöng ăaêo dín cû ặúơc hûúêng thuơnhûông lúơi ñch do hoơ taơo ra Ăiïìu nađy ăaô lađm giaêm sûơ phín hoaâ thunhíơp giûôa thađnh thõ vađ nöng thön, cuông nhû trong nöơi böơ tûđng khuvûơc Hún nûôa, khi cíìu vïì caâc saên phíím cuêa doanh nghiïơp nöngthön tùng thò lúơi suíịt mang vïì cho lao ăöơng - ýịu töị ặúơc sûê duơngnhiïìu nhíịt - seô tùng nhanh hún lúơi suíịt cuêa vöịn, ýịu töị ặúơc sûêduơng vúâi hađm lûúơng thíịp hún Lúơi ñch böí sung nađy cho lao ăöơngăaô goâp phíìn ăííy nhanh quaâ trònh san ăïìu thu nhíơp giûôa thađnh thõvađ nöng thön

Tuy nhiïn, ngûúđi ta cuông ăang tranh caôi xung quanh viïơc phaâttriïín khöng ăöìng ăïìu caâc doanh nghiïơp nöng thön taơi caâc tónh cuêaTrung Quöịc coâ lađm múê röơng thïm sûơ phín hoaâ thu nhíơp giûôa caâc

vuđng hay khöng Tuy chûa coâ möơt nghiïn cûâu nađo ặa ra ặúơcnhûông bùìng chûâng thûơc nghiïơm trûơc tiïịp, nhûng Lin, Cai vađ Li(1997) ăaô cho thíịy, ýịu töị coâ yâ nghôa lúân nhíịt goâp phíìn vađo sûơ phínhoaâ thu nhíơp cuêa Trung Quöịc lađ sûơ chïnh lïơch thu nhíơp giûôa cûdín thađnh thõ vađ nöng thön, cođn khoaêng caâch giûôa caâc vuđng duýnhaêi vađ luơc ắa khöng phaêi lađ ýịu töị ăaâng kïí Vò thïị, sûơ phín hoaâ thunhíơp theo vuđng coâ xu hûúâng gùưn liïìn vúâi sûơ tûúng phaên giûôa möơtlûơc lûúơng dín cû nöng thön ăöng ăuâc söịng trong caâc tónh luơc ắa,trong khi böơ phíơn nađy úê caâc tónh duýn haêi ñt hún Do ăoâ, bùìng caâchtùng thu nhíơp úê caâc vuđng nöng thön, sûơ phaât triïín cuêa caâc doanhnghiïơp nöng thön ăaô tíịn cöng vađo ýịu töị quan troơng nhíịt gíy ra sûơbíịt bònh ăùỉng thu nhíơp úê Trung Quöịc.

VAĐI NEÂT VÏÌ LÕCH SÛÊ

Trong thúđi kyđ Cöơng hoađ Nhín dín trûúâc thíơp niïn 70, cöng nghiïơphoaâ úê Trung Quöịc ăaô ûu tiïn thaâi quaâ viïơc xíy dûơng caâc cú súê cöngnghiïơp nùơng lúân Kïịt quaê lađ, khu vûơc nöng thön ăaô bõ gaơt ra ròa quaâtrònh cöng nghiïơp hoaâ Ăiïìu móa mai lađ sûơ tùng trûúêng maơnh meôcuêa khu vûơc doanh nghiïơp nöng thön ăaô bùưt ăíìu tûđ ăíìu nhûông nùm

70, ăïí hûúêng ûâng lúđi kïu goơi cú khñ hoaâ nöng nghiïơp Trung Quöịc,möơt chñnh saâch khöng gùưn vúâi thûơc tiïîn Trung Quöịc Hûúêng ûâng lúđikïu goơi nađy, nhiïìu vuđng nöng thön ăaô bùưt ăíìu xíy dûơng caâc xñnghiïơp cöng xaô hay tíơp ăoađn ăïí saên xuíịt maây nöng nghiïơp vađ sûêachûôa nöng cuơ Vò caâc nhađ maây úê thađnh thõ ăaô bõ tï liïơt do sûơ chia beđkeâo caânh trong cuöơc Caâch maơng Vùn hoaâ nïn möơt thõ trûúđng lúân ăaômúê ra cho saên phíím cuêa caâc doanh nghiïơp nöng thön Kïịt quaê lađ,giaâ trõ saên lûúơng cuêa caâc doanh nghiïơp nađy ăaô tùng tûđ 9,5 tó nhíndín tïơ nùm 1970 lïn 27,2 tó nhín dín tïơ nùm 1976, vúâi töịc ăöơ tùngbònh quín hađng nùm lađ 26%.3

Sau khi Beđ luô Böịn tïn bõ suơp ăöí nùm

1976, sûơ phaât triïín cuêa caâc xñ nghiïơp cöng xaô vađ tíơp ăoađn cađng núêröơ Ăïịn nùm 1978, giaâ trõ saên lûúơng cuêa chuâng ăaô ăaơt 49,3 tó nhíndín tïơ, tñnh theo giaâ cöị ắnh nùm 1970, vúâi 28,3 triïơu viïơc lađm Tuy

nhiïn, giaâ trõ saên lûúơng cuêa caâc xñ nghiïơp cöng xaô vađ tíơp ăoađn nađychó chiïịm 24% toađn böơ giaâ trõ töíng saên lûúơng nöng thön, vađ söị viïơclađm do chuâng taơo ra cuông chûa ăïịn 10% toađn böơ lûơc lûúơng lao ăöơngnöng nghiïơp (Baêng 4.1).

Sûơ phaât triïín cuêa caâc xñ nghiïơp cöng xaô vađ tíơp ăoađn trong thíơpniïn 70 ăaô ăùơt nïìn moâng vûông chùưc cho sûơ phaât triïín caâc doanhnghiïơp nöng thön trong thíơp niïn 80 Quaê thûơc ríịt nhiïìu doanhnghiïơp nöng thön thuöơc súê hûôu cöng cöơng ăaô thu huât sûơ quan tímcuêa giúâi hoơc giaê nhúđ khaê nùng tiïịp tuơc duy trò cuêa chuâng(Putterman 1997) Ngoađi ra, mùơc duđ bõ coi lađ möơt hònh thûâc töí chûâckinh tïị phi hiïơu quaê, nhûng hïơ thöịng cöng xaô ăaô ăíìu tû ríịt maơnhcho viïơc xíy dûơng haơ tíìng nöng thön, nhíịt lađ ặúđng saâ Tuy víơy,ýịu töị maơnh nhíịt quýịt ắnh sûơ phín böị vïì mùơt ắa lyâ cuêa caâcdoanh nghiïơp nöng thön trong thíơp niïn 70 lađ quyô nguöìn lûơc vïì ăíịtăai vađ lao ăöơng, nhû ăaô ặúơc chûâng toê qua sûơ tíơp trung cuêa caâcdoanh nghiïơp nađy úê caâc tónh ven biïín

Cöng cuöơc caêi caâch nöng thön thûơc hiïơn vađo cuöịi thíơp niïn 70 vađăíìu thíơp niïn 80 ăaô múê ra möơt chûúng múâi cho khu vûơc nöng thönTrung Quöịc Theo ăoâ, cöng nghiïơp hoaâ nöng thön ăaô bûúâc vađo möơtlöơ trònh thađnh cöng nhanh choâng Tûđ nùm 1978 ăïịn 1984, hïơ thöịngtrang traơi gia ằnh vöịn ăaô bõ xoaâ boê trong 20 nùm, nay laơi ặúơc khöiphuơc Theo möơt ûúâc tñnh, cuöơc caêi caâch nađy ăaô goâp 60% vađo sûơ tùngtrûúêng cuêa nöng nghiïơp (Lin 1992) Saên lûúơng nöng nghiïơp tùngnhanh, tuy ăaô lađm míịt ríịt nhiïìu cöng sûâc cuêa khu vûơc nöng thön,nhûng cuông ăaô tñch luôy ặúơc nguöìn vöịn thiïịt ýịu ban ăíìu ăïí caâcdoanh nghiïơp nöng thön cíịt caânh

Thúđi kyđ 1984 ăïịn 1988 lađ thúđi kyđ cíịt caânh cuêa cöng nghiïơp hoaânöng thön Trung Quöịc, ăaô chûâng kiïịn sûơ tùng trûúêng nhanh nhíịtcuêa caâc doanh nghiïơp nöng thön Ăiïìu nađy coâ ặúơc lađ nhúđ ăaô tiïịnhađnh möơt söị cuöơc caêi caâch thïí chïị vađ thõ trûúđng, nhíịt lađ viïơc xoaâ boêhïơ thöịng cöng xaô vađ caêi caâch giaâ caê, cuông nhû nhúđ thu nhíơp úê nöngthön ăaô tùng lïn Nùm 1984 ăaô coâ 4,7 triïơu doanh nghiïơp múâi ặúơcthađnh líơp, níng töíng söị doanh nghiïơp lïn 6,1 triïơu, gíịp 4,5 líìn consöị nùm 1983 Trong nùm tiïịp theo, söị lûúơng doanh nghiïơp laơi tiïịp

tuơc tùng hún gíịp ăöi, ăaơt mûâc 12,2 triïơu (Baêng 4.1) Híìu hïịt caâcdoanh nghiïơp múâi thađnh líơp ăïìu do tû nhín súê hûôu hoùơc víơn hađnh.Nùm 1984, 69% trong söị 6,1 triïơu doanh nghiïơp nöng thön lađ doanhnghiïơp tû nhín hoùơc húơp taâc xaô, vađ tó lïơ nađy ăaô tùng lïn ăïịn 89%nùm 1986 (xem Chen 1988).

Trong thíơp niïn 90, khu vûơc doanh nghiïơp nöng thön tiïịp tuơcmúê röơng theo möơt nhõp ăöơ vûông chùưc Thïm vađo ăoâ, cöng cuöơc tûnhín hoaâ ăaô ặúơc phaât ăöơng ăïí khùưc phuơc tònh traơng thiïịu ăöơnglûơc trong caâc doanh nghiïơp súê hûôu cöng cöơng Ăïịn cuöịi nùm 1998,hún 80% söị doanh nghiïơp cöng cöơng do trung ûúng hoùơc caâc cíịpchñnh quýìn thíịp hún súê hûôu ăaô ặúơc tû nhín hoaâ (Zhao 1999).Ăiïìu nađy ăaô lađm thay ăöíi hoađn toađn böơ mùơt kinh tïị cuêa Trung Quöịckïí tûđ cíịp cú súê Trong nhûông nùm gíìn ăíy, söị lûúơng nhûông doanhnghiïơp nađy ăaô giaêm, nhûng ăoâ coâ thïí chó lađ ăïí ăiïìu chónh laơi sûơ ăíìu

tû quaâ mûâc, sau khi Ăùơng Tiïíu Bònh kïu goơi tiïịp tuơc caêi caâch nùm

1992 Quaê thûơc, khaâc vúâi nhiïìu doanh nghiïơp khaâc, saên lûúơng cuêadoanh nghiïơp nöng thön ặúơc múê röơng khöng ngûđng trong suöịtthúđi kyđ nađy Ăiïìu ăoâ coâ thïí lađ biïíu hiïơn cuêa sûơ ăiïìu chónh cú cíịu,trong ăoâ caâc doanh nghiïơp khöng coâ hiïơu quaê ặúơc giaêi thïí hoùơcsaâp nhíơp vúâi nhûông doanh nghiïơp coâ hiïơu quaê

CAÂC ÝỊU TÖỊ QUÝỊT ẮNH SÛƠ PHAÂT TRIÏÍN DOANH NGHIÏƠP NÖNG THÖN TRONG THÚĐI KYĐ CAÊI CAÂCH

Möơt söị tñnh chíịt nöíi bíơt, ăùơc trûng cho sûơ phaât triïín caâc doanhnghiïơp nöng thön trong thúđi kyđ caêi caâch lađ: Thûâ nhíịt, phíìn lúânnguöìn vöịn duđng ăïí höî trúơ cho sûơ phaât triïín doanh nghiïơp nöngthön luâc ăíìu ăïìu ặúơc líịy tûđ thùơng dû trong nöng nghiïơp, vađ saunađy lađ tûđ tñch luôy cuêa baên thín caâc doanh nghiïơp nöng thön Tñnduơng do hïơ thöịng ngín hađng chñnh thûâc cung cíịp ríịt haơn heơp Thûâhai, doanh nghiïơp nöng thön tíơp trung chuê ýịu trong nhûông ngađnhsûê duơng nhiïìu lao ăöơng vađ tađi nguýn, mùơc duđ nhûông doanhnghiïơp úê vuđng duýn haêi gíìn ăíy ăaô bùưt ăíìu thím nhíơp vađo nhûông

ngađnh saên xuíịt hađng tiïu duđng tinh xaêo vađ sûê duơng nhiïìu vöịn Thûâ

ba, doanh nghiïơp nöng thön Trung Quöịc ặúơc ăùơc trûng búêi tñnhchíịt ăa daơng vïì loaơi hònh súê hûôu; nhûng xu hûúâng chung víînnghiïng vïì súê hûôu tû nhín trong thíơp niïn 90 Thûâ tû, doanhnghiïơp nöng thön gùưn boâ chùơt cheô vúâi cöng nghiïơp thađnh thõ theonhiïìu caâch khaâc nhau, tûđ viïơc tiïịp thu cöng nghïơ, thiïịt bõ, nhín sûơvađ caâc kïnh lûu thöng tûđ caâc doanh nghiïơp thađnh thõ cho ăïịn viïơcchíịp nhíơn caơnh tranh vúâi caâc doanh nghiïơp ăoâ Cuöịi cuđng, doanhnghiïơp nöng thön ặúơc phín böí khöng ăïìu trong caê nûúâc, nhûnghònh thaâi nađy chuê ýịu lađ do sûơ khaâc biïơt vïì nhûông ăiïìu kiïơn banăíìu, ắa ăiïím vađ quyô nguöìn lûơc mađ möîi vuđng coâ ặúơc Trong phíìncođn laơi cuêa chûúng nađy, chuâng ta seô khaêo saât nùm ăùơc ăiïím chñnhtrïn ăíy möơt caâch chi tiïịt Muơc ăñch cuêa viïơc khaêo saât lađ ăïí minhhoaơ cho tñnh chíịt phûâc taơp vađ nùng ăöơng cuêa cöng nghiïơp hoaâ nöngthön Trung Quöịc, cuông nhû ăïí trònh bađy nhiïìu lyâ thuýịt khaâc nhauăaô ặúơc víơn duơng ăïí cöị gùưng giaêi thñch sûơ thađnh cöng cuêa doanhnghiïơp nöng thön Trung Quöịc

Tñch luôy vöịn

Coâ hai ýịu töị goâp phíìn vađo tñch luôy vöịn ban ăíìu cuêa doanh nghiïơpnöng thön úê nöng thön Trung Quöịc trong thúđi kyđ ăíìu cuêa caêi caâch.Thûâ nhíịt, chiïịn lûúơc phaât triïín ûu tiïn cöng nghiïơp nùơng ăaô díìndíìn suy ýịu, vađ viïơc ăùơt giaâ tríìn ăöịi vúâi nöng saên cuông ăaô giaêmdíìn, xeât vïì mùơt tûúng ăöịi (Feng vađ Li 1993) Thûâ hai, hïơ thöịng giaokhoaân cho höơ gia ằnh ặúơc thûơc hiïơn úê khu vûơc nöng thön ăaô khöiphuơc laơi nhiïơt tònh saên xuíịt cuêa nöng dín, vađ ăaô lađm tùng nhanhchoâng saên lûúơng vađ thu nhíơp nöng nghiïơp trong nûêa ăíìu thíơp niïn

80 (Lin 1992) Hai ýịu töị nađy kïịt húơp vúâi nhau ăaô goâp phíìn khiïịncho tiïịt kiïơm úê nöng thön tùng maơnh Baêng 4.4 cho biïịt lûúơng tiïìngûêi mađ caâc húơp taâc xaô tñn duơng nöng thön ăaô nhíơn ặúơc tûđ nùm

1978 ăïịn 1993 Húơp taâc xaô tñn duơng nöng thön lađ loaơi hònh töí chûâctađi chñnh duy nhíịt ặúơc chñnh thûâc cho pheâp úê nhûông cíịp dûúâitrung ûúng Do ăoâ, lûúơng tiïìn gûêi huy ăöơng ặúơc lađ möơt tiïu chñ

thay thïị khaâ töịt cho töíng lûúơng tiïịt kiïơm úê khu vûơc nöng thön.Töíng lûúơng tiïìn gûêi nùm 1993 gíịp 26 líìn nùm 1978.

Sûơ tùng trûúêng ban ăíìu vađ tñch luôy vöịn cuêa caâc doanh nghiïơpnöng thön cuông ặúơc taơo ăiïìu kiïơn thuíơn lúơi nhúđ coâ möơt thõ trûúđngröơng lúân vïì hađng hoaâ tiïu duđng cú baên víîn cođn boê tröịng, do kïịt quaêcuêa chiïịn lûúơc phaât triïín ăuöíi kõp mađ Trung Quöịc theo ăuöíi trûúâcnùm 1978 Vađo luâc bùưt ăíìu caêi caâch, cú cíịu ngađnh cuêa Trung Quöịcvíîn ăang hûúâng maơnh vađo cöng nghiïơp nùơng Baêng 4.5 cho biïịtmûâc ăíìu tû vöịn cöị ắnh ặúơc phín böí cho caâc ngađnh cöng nghiïơpnùơng vađ cöng nghiïơp nheơ, vađ tó troơng cuêa chuâng trong töíng ăíìu tûcho cöng nghiïơp trong caâc giai ăoaơn khaâc nhau, tûđ nùm 1952 ăïịn

1978 Do ăíìu tû roât vađo ngađnh cöng nghiïơp nheơ híìu nhû luâc nađocuông ăïìu dûúâi 10% nïn sûơ thiïịu huơt hađng tiïu duđng lađ ăiïìu dïî hiïíu.Ăiïìu nađy ặúơc biïíu hiïơn bùìng chïị ăöơ phín phöịi tem phiïịu dađnhcho ríịt nhiïìu mùơt hađng, tûđ nhu ýịu phíím ăïịn möơt vađi mùơt hađng xa

xó Nhúđ tiïịn hađnh caêi caâch vađ chñnh saâch múê cûêa vađo cuöịi thíơp niïn

70, ăíìu thíơp niïn 80 mađ thu nhíơp úê caê khu vûơc thađnh thõ vađ nöng

Baêng 4.5 Ăíìu tû tađi saên cöị ắnh cöng nghiïơp úê Trung Quöịc, 1952-78

(Tó nhín dín tïơ theo giaâ hiïơn hađnh)

Cöng nghiïơp nheơ Cöng nghiïơp nùơng Thúđi kyđ Söị lûúơng Tó troơng (%) Söị lûúơng Söị lûúơng Tó troơng (%) Tó troơng (%)

Kïị hoaơch 5 nùm líìn thûâ 1 3,75 15,0 21,28 85,0 (1952–57)

Kïị hoaơch 5 nùm líìn thûâ 2 7,66 10,1 65,17 89,9 (1957–62)

(1963–65)

Kïị hoaơch 5 nùm líìn thûâ 3 4,26 7,9 49,89 92,1 (1966–70)

Kïị hoaơch 5 nùm líìn thûâ 4 10,30 10,5 87,49 89,5 (1971–75)

Kïị hoaơch 5 nùm líìn thûâ 5 7,48 10,6 62,45 89,4 (1976–78)

Nguöìn: Lin, Cai, vađ Li (1994: 62).

thön ăïìu tùng Trong giai ăoaơn tûđ 1978 ăïịn 1992, chi tiïu cho tiïuduđng úê nöng thön vađ thađnh thõ ăaô tùng vúâi töịc ăöơ trung bònh hađngnùm líìn lûúơt lađ 6,5% vađ 5,8%, cao hún nhiïìu so vúâi töịc ăöơ tùngtrûúêng tûúng ûâng trong thúđi kyđ 1952 ăïịn 1977 (1,8% vađ 3%; xemLin, Cai vađ Li 1994: 155) Sau hai thíơp kyê ằnh trïơ, cíìu vïì hađng tiïuduđng tùng nhanh ăaô múê ra cú höơi töịt ăeơp cho cöng nghiïơp nöngthön chiïịm lônh löî höíng vïì hađng tiïu duđng sûê duơng nhiïìu lao ăöơngmađ caâc doanh nghiïơp thiïn vïì cöng nghiïơp nùơng do nhađ nûúâc súêhûôu ăaô boê ngoê.

Xeât vïì caâc kïnh tađi chñnh, doanh nghiïơp nöng thön quaâ phuơthuöơc vađo tiïìn tiïịt kiïơm cuêa höơ gia ằnh vađ ăi vay trïn thõ trûúđng tađichñnh phi chñnh thûâc, cođn tñn duơng dûúâi hònh thûâc caâc khoaên vayngín hađng chñnh thûâc thò ríịt haơn chïị Baêng 4.6 so saânh lûúơng vöịncaâc doanh nghiïơp nöng thön vađ doanh nghiïơp nhađ nûúâc ăaô chñnhthûâc vay ặúơc tûđ ngín hađng trong nhûông nùm gíìn ăíy Ngín hađngquöịc doanh (kïí caê húơp taâc xaô tñn duơng nöng thön) ăïìu ûu ăaôi roô rïơtcaâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc; nhûông doanh nghiïơp nađy ăaô nhíơnặúơc gíìn 90% töíng söị vöịn vay cuêa hoơ tûđ ngín hađng trong nhûôngnùm 1993-1996

Ăíìu tû trûơc tiïịp cuêa nûúâc ngoađi (FDI) ăoâng vai trođ ngađy cađngquan troơng trong viïơc tađi trúơ cho cöng nghiïơp hoaâ nöng thön TrungQuöịc Nùm 1978, lûúơng vöịn FDI thûơc hiïơn chó ăaơt 263 triïơu ăöla.Tñnh ăïịn nùm 1997, con söị nađy ăaô lïn túâi 64,4 tó ăöla Mùơc duđ khöngcoâ söị liïơu vïì lûúơng vöịn FDI mađ doanh nghiïơp nöng thön thu huâtặúơc, nhûng coâ thïí tin rùìng, möơt phíìn lúân FDI ăaô ặúơc roât vađo caâcdoanh nghiïơp trong khu vûơc nöng thön cuêa caâc tónh duýn haêi Sûơăaânh giaâ nađy ăùơc biïơt thñch húơp ăöịi vúâi nguöìn vöịn tûđ caâc vuđng cuêaTrung Quöịc múê röơng, tûâc lađ Höìng Köng, Ăađi Loan, Macao vađXingapo Caâc nghiïn cûâu ăaô chó ra rùìng, FDI tûđ nhoâm caâc nhađ ăíìu

tû nađy coâ nhiïìu khaê nùng roât vađo caâc ngađnh sûê duơng nhiïìu laoăöơng, lađ lônh vûơc mađ doanh nghiïơp nöng thön chi phöịi (Wang1997) Nùm 1995, 28% saên lûúơng cuêa caâc doanh nghiïơp úê cíịp hûúngtríịn vađ lađng xaô do caâc doanh nghiïơp FDI ăoâng goâp, trong ăoâ baogöìm caê doanh nghiïơp 100% vöịn nûúâc ngoađi vađ caâc liïn doanh

úã chêu Ấ trong nùm 1975 vâ 1990 Trung Quưëc cố lûúång vưën trïnmưỵi cưng nhên thêëp hún trong cẫ hai nùm (chĩ cố ÊËn Àưå lâ côn dûúáinûäa), cho thêëy rùçng, lúåi thïë so sấnh cuãa nûúác nây trong phên cưnglao àưång quưëc tïë nùçm úã cấc ngânh sûã duång nhiïìu lao àưång.

Trong nưåi bưå Trung Quưëc, khu vûåc nưng thưn hiïín nhiïn cố đtvưën nhûng nhiïìu lao àưång vâ tâi nguyïn hún nhiïìu so vúái thânhthõ Bẫng 4.8 cho thêëy cú cêëu ngânh cuãa cấc doanh nghiïåp hûúngtrêën vâ lâng xậ tûâ nùm 1987 àïën 1996 ÚÃ giai àoẩn phất triïín banàêìu, nhûäng doanh nghiïåp nây quấ phuå thuưåc vâo tâi nguyïn Nùm

1987, 61% sẫn lûúång cưng nghiïåp nhể vâ 93% sẫn lûúång cưngnghiïåp nùång cuãa chuáng lâ do cấc doanh nghiïåp khai thấc tâinguyïn tẩo ra Nùm 1996, nhûäng doanh nghiïåp nây vêỵn côn dûåaphêìn nhiïìu vâo tâi nguyïn, nhûng cưng nghiïåp nhể àậ bùỉt àêìu tấchkhỗi hịnh thấi nây trong nhiïìu nùm Nùm 1996, tĩ trổng sẫn lûúångdûåa vâo tâi nguyïn àậ giẫm xuưëng 53% trong tưíng sẫn lûúång cưngnghiïåp nhể Xu hûúáng nây giưëng vúái sûå thay àưíi trong quyä yïëu tưësẫn xuêët Ngoâi ra, Lu (1998) cuäng chĩ ra rùçng, Trung Quưëc àangmêët dêìn lúåi thïë so sấnh trong ngânh sẫn xuêët nguä cưëc Vị thïë, thêåtkhúâ dẩi nïëu cấc doanh nghiïåp nưng thưn tiïëp tuåc cưåt mịnh vâo sẫnxuêët lûúng thûåc vâ cấc ngânh liïn quan, lâ nhûäng ngânh àang phẫichõu giấ cẫ tûúng àưëi cuãa àêìu vâo ngây mưåt tùng lïn

Doanh nghiïåp nưng thưn sûã duång nhiïìu lao àưång vâ đt vưën húnrêët nhiïìu so vúái doanh nghiïåp nhâ nûúác úã thânh phưë Bẫng 4.9 sosấnh cûúâng àưå sûã duång vưën trong cấc doanh nghiïåp nưng thưn vâ

doanh nghiïơp nhađ nûúâc tûđ nùm 1978 ăïịn 1996 Trûô lûúơng vöịn thuíìntrïn möîi cöng nhín cuêa doanh nghiïơp nöng thön chûa bao giúđ vûúơtquaâ 20% so vúâi con söị nađy cuêa doanh nghiïơp nhađ nûúâc, vađ söị cöngnhín mađ caâc doanh nghiïơp nöng thön tuýín duơng tñnh trïn 10.000nhín dín tïơ saên lûúơng, cao gíịp nhiïìu líìn so vúâi söị cöng nhín lađmviïơc trong caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc trong híìu hïịt caâc nùm Tuynhiïn, khoaêng caâch giûôa doanh nghiïơp nhađ nûúâc vađ doanh nghiïơpnöng thön trong cûúđng ăöơ sûê duơng vöịn ăaô ặúơc thu heơp laơi qua caâcnùm Sûơ ăuöíi kõp nađy coâ thïí giaêi thñch bùìng viïơc caâc doanh nghiïơpnöng thön ăaô ăiïìu chónh theo sûơ thay ăöíi trong quyô caâc ýịu töị saênxuíịt (vađ do ăoâ theo lúơi thïị so saânh) trong nïìn kinh tïị Möơt chó söịphaên aânh sûơ thay ăöíi nađy lađ sûơ chïnh lïơch vïì mûâc lûúng trung bònhhađng nùm cuêa möîi cöng nhín trong doanh nghiïơp nöng thön vađdoanh nghiïơp nhađ nûúâc ăaô ặúơc thu heơp.

Tñnh chíịt sûê duơng nhiïìu lao ăöơng trong caâc doanh nghiïơp nöngthön Trung Quöịc ăaô cuêng cöị thïm võ thïị cuêa chuâng trong xuíịtkhííu Nhû Baêng 4.2 ăaô chó roô, tó troơng cuêa doanh nghiïơp nöng thöntrong kim ngaơch xuíịt khííu cuêa Trung Quöịc chó chiïịm 9% nùm1986; nhûng sau nùm ăoâ, ăaô tùng vúâi töịc ăöơ trung bònh hađng nùm21% trong 10 nùm tiïịp theo, vađ ăaơt 48% nùm 1996 Tûđ nùm 1986 ăïịn

1995, tó troơng xuíịt khííu trong töíng saên lûúơng cuêa doanh nghiïơpnöng thön ăaô tùng tûđ 3% ăïịn 8%, tûâc lađ tùng 1,6 líìn, khi doanhnghiïơp nöng thön chuýín tûđ thõ trûúđng nöơi ắa sang thõ trûúđng quöịctïị, vađ töịc ăöơ tùng saên lûúơng cuêa chuâng ăaô vûúơt töịc ăöơ bònh quín cuêacaê nûúâc

Loaơi hònh súê hûôu vađ ăöơng thaâi cuêa chuâng

Khaâc vúâi cöng nghiïơp thađnh thõ vöịn chuê ýịu thuöơc súê hûôu cöngcöơng, cöng nghiïơp nöng thön Trung Quöịc ặúơc ăùơc trûng bùìng tñnhchíịt ăa daơng vïì loaơi hònh súê hûôu Trong caâc doanh nghiïơp nöngthön, sûơ coâ mùơt cuêa súê hûôu chñnh quýìn ắa phûúng ríịt phöí biïịn.Thađnh cöng ăaâng chuâ yâ cuêa doanh nghiïơp nöng thön Trung Quöịcăaô thu huât sûơ quan tím röơng raôi cuêa giúâi hoơc thuíơt vïì möịi quan hïơ

giûôa hònh thûâc súê hûôu cuêa chñnh quýìn ắa phûúng vađ sûơ thađnhcöng cuêa caâc doanh nghiïơp nöng thön Nhiïìu lyâ thuýịt ăaô xuíịt hiïơnăïí giaêi thñch vò sao laơi töìn taơi hònh thûâc súê hûôu cuêa chñnh quýìn ắaphûúng, vađ vò sao chuâng thađnh cöng Phíìn lúân caâc lyâ thuýịt nađyăïìu xem hònh thûâc súê hûôu cöng cöơng nhû möơt sûơ lûơa choơn cûơcchùỉng ăaô trong möơt möi trûúđng thïí chïị vađ thõ trûúđng chûa hoađn haêo(Fan 1988; Chang vađ Wang 1994; D Li 1994; Che vađ Qian 1998; S Li1997; Zhao 1997) Möơt söị lyâ thuýịt ăaô ăïì cíơp ăïịn vùn hoaâ húơp taâctrong lađng xaô Trung Quöịc (Weitzman vađ Xu 1994) Tuy caâc lyâthuýịt nađy ăïìu coâ giaâ trõ nhíịt ắnh, nhûng khaê nùng víơn duơngchuâng coâ leô chó giúâi haơn trong möơt thúđi ăiïím cuơ thïí.

Trong thúđi kyđ kïị hoaơch hoaâ, khöng coâ doanh nghiïơp tû nhín úêTrung Quöịc Trong thúđi kyđ ăíìu cuêa cöng cuöơc caêi caâch nöng thön,tuy nhađ nûúâc khöng khuýịn khñch caâc doanh nghiïơp tû nhín,nhûng söị lûúơng caâc doanh nghiïơp nađy víîn tùng maơnh Viïơc xoaâ boêchñnh thûâc hïơ thöịng cöng xaô vađ bùưt ăíìu caêi caâch thađnh thõ nùm 1984ăaô thuâc ăííy hún nûôa sûơ phaât triïín cuêa doanh nghiïơp tû nhín nöngthön Baêng 4.10 thïí hiïơn sûơ phaât triïín cuêa doanh nghiïơp tû nhínnöng thön tûđ nùm 1984 ăïịn 1997 Nùm 1984, 69% söị doanh nghiïơpnöng thön thuöơc súê hûôu tû nhín Nùm 1997, con söị nađy ăaô tùng lïn94%; coâ nghôa lađ, doanh nghiïơp tû nhín ăaô chiïịm tuýơt ăaơi ăa söịtrong doanh nghiïơp nöng thön Xeât vïì viïơc lađm vađ saên lûúơng, doanhnghiïơp tû nhín chiïịm 59% töíng viïơc lađm trong caâc doanh nghiïơpnöng thön vađ 51% trong töíng saên lûúơng mađ doanh nghiïơp nöngthön lađm ra nùm 1997 Vò thïị, tuy tûđng doanh nghiïơp tû nhínthûúđng nhoê beâ hún caâc doanh nghiïơp súê hûôu cöng cöơng, nhûngchuâng coâ vai trođ quan troơng chùỉng keâm nhûông doanh nghiïơp nađy.Nhíịn maơnh quaâ mûâc ăïịn chûâc nùng cuêa caâc doanh nghiïơp súê hûôucöng cöơng lađ sai líìm, vò ăa söị doanh nghiïơp nöng thön lađ thuöơc súêhûôu tû nhín, vađ chuâng chiïịm hún möơt nûêa töíng viïơc lađm vađ saênlûúơng cuêa caâc doanh nghiïơp nöng thön

Bûúâc sang thíơp niïn 90, chûúng trònh tû nhín hoaâ ăaô lan röơng racaê nûúâc Trong quaâ trònh phaât triïín cuêa mònh, caâc doanh nghiïơpcöng cöơng nöng thön ăaô bùưt ăíìu chõu chung giúâi haơn ngín saâch

mïìm giöịng nhû caâc “ ăöìng nghiïơp” cuêa chuâng úê thađnh thõ (Zhang1997) Chuâng cuông phaêi ăaêm nhiïơm thïm caâc chûâc nùng khaâc, nhûtaơo cöng ùn viïơc lađm Kïịt quaê lađ, chuâng hoaơt ăöơng keâm hiïơu quaêhún nhiïìu so vúâi doanh nghiïơp tû nhín (Yao 1998) Nhûông víịn ăïìnađy ăaô taơo ăöơng lûơc cho chûúng trònh tû nhín hoaâ (Zhao 1999) Mùơcduđ Trung Quöịc cuông traêi qua nhûông khoâ khùn tûúng tûơ nhû Ăöng

Íu vađ nûúâc Nga, núi mađ hiïơn tûúơng tham ö cöng saên ăang lan trađn,nhûng úê ăíy ýu cíìu phaêi xaâc ắnh roô quýìn vïì tađi saên cuêa caâcdoanh nghiïơp nöng thön ríịt maơnh, vađ kïịt quaê noâi chung lađ töịt(Zhao 1999)

Caâc mö hònh lyâ thuýịt ăaô mö taê vò sao hònh thûâc súê hûôu nhađ nûúâcvíîn cođn söịng soât, mùơc duđ ngay tûđ ăíìu chuâng ăaô töìn taơi Ngoađi ra,tíịt caê caâc mö hònh nađy ăïìu khöng giaêi thñch ặúơc sûơ ăa daơng ríịt lúântheo vuđng trong sûơ phaât triïín cuêa doanh nghiïơp nöng thön, mùơc duđchuâng ăïìu tòm thíịy lyâ do cho sûơ phaât triïín thađnh cöng caâc doanhnghiïơp nöng thön Ăïí giaêi thñch sûơ thađnh cöng vađ ăa daơng theovuđng cuêa caâc doanh nghiïơp nöng thön Trung Quöịc, lyâ thuýịt cuô vïìlúơi thïị so saânh xem ra coâ sûâc thuýịt phuơc hún

Caâc möịi quan hïơ vúâi cöng nghiïơp thađnh thõ

Ngay tûđ buöíi ăíìu phaât triïín, cöng nghiïơp hoaâ nöng thön úê TrungQuöịc ăaô gùưn chùơt vúâi cöng nghiïơp thađnh thõ Trong nhûông ngađyăíìu, möịi liïn kïịt nađy chó diïîn ra möơt chiïìu: cöng nghïơ chó ặúơcchuýín giao tûđ cöng nghiïơp thađnh thõ sang cöng nghiïơp nöng thön.Vïì mùơt nađy, tñnh chíịt “ nheơ” trong cú cíịu ngađnh cuêa cöng nghiïơpthađnh thõ trong möơt vuđng, coâ ngoaơi ûâng tñch cûơc ăïịn sûơ phaât triïíncuêa doanh nghiïơp nöng thön vuđng íịy, vò híìu hïịt cöng nghiïơp nöngthön ăïìu sûê duơng nhiïìu lao ăöơng Chuâng ta seô chuýín víịn ăïì nađysang muơc sau, khi khaêo saât tònh traơng phín hoaâ trong sûơ phaât triïíndoanh nghiïơp nöng thön giûôa caâc vuđng

Sau cuöịi thíơp niïn 80, viïơc chuýín giao cöng nghïơ tûđ cöngnghiïơp thađnh thõ sang cöng nghiïơp nöng thön bùưt ăíìu diïîn ra theochiïìu hûúâng múâi Sûơ húơp taâc vúâi caâc doanh nghiïơp thađnh thõ bùưt

ăíìu nöíi lïn nhû möơt kïnh chuê ýịu ăïí qua ăoâ, doanh nghiïơp nöngthön tiïịp thu ặúơc cöng nghïơ múâi Trong möơt nghiïn cûâu ăiïìu tramöơt nhoâm doanh nghiïơp nöng thön, Yan vađ Zhang (1995) ăaô nhíơnthíịy, doanh nghiïơp nađo coâ quan hïơ húơp taâc vúâi bïn ngoađi thò doanhnghiïơp ăoâ coâ saên phíím chuíín hoaâ hún, nùng suíịt lao ăöơng cao hún,lûơc lûúơng lao ăöơng coâ chíịt lûúơng töịt hún, vađ ăíìu tû nhiïìu hún vađoăöíi múâi kyô thuíơt so vúâi caâc doanh nghiïơp khaâc cuđng qui mö nhûngkhöng tham gia húơp taâc vúâi bïn ngoađi (Baêng 4.11) Hún nûôa, nhûôngdoanh nghiïơp nađy say sûa hún trong viïơc sûê duơng caâc cöng nghïơbíơc trung.

Khi qui mö cuêa cöng nghiïơp nöng thön tùng lïn, cöng nghiïơpthađnh thõ bùưt ăíìu caêm thíịy coâ aâp lûơc vađo cuöịi thíơp niïn 80 Trûúâckhi cuöơc caêi caâch thađnh thõ ặúơc khúêi xûúâng vađo giûôa thíơp niïn 80,cöng nghiïơp thađnh thõ ặúơc caâch ly bùìng möơt kïị hoaơch phín böí

Baêng 4.11 So saânh caâc doanh nghiïơp coâ vađ khöng coâ húơp taâc vúâi bïn ngoađi úê Trung Quöịc, 1990

Tó lïơ doanh nghiïơp Doanh nghiïơp

Doanh nghiïơp Doanh nghiïơp Doanh nghiïơp coâ húơp taâc so vúâi coâ húơp taâc so vúâi coâ húơp taâc khöng coâ doanh nghiïơp

Coâ trònh ăöơ hoơc víịn tûđ trung 25,9 24,5 1,06 hoơc phöí thöng trúê lïn (%)

Kyâ húơp ăöìng quaên lyâ vađ kyô 4,9 2,2 2,25 thuíơt vúâi bïn ngoađi

(nghòn nhín dín tïơ)

Thiïịt bõ saên xuíịt nhûông nùm 80 69,0 71,0 0,97 (%)

Lúơi nhuíơn trûúâc thúị trïn 1 2,83 2,6 1,06 cöng nhín (nghòn nhín dín tïơ)

Nguöìn: Yan vađ Zhang (1995)

nguöìn cung ûâng víơt tû, tñn duơng vađ caâc kïnh phín phöịi saên phíím.Nhû Baêng 4.12 cho thíịy, trong cuđng möơt thađnh phöị, nhûng caâcdoanh nghiïơp lúân, doanh nghiïơp cuêa nhađ nûúâc, vađ doanh nghiïơp coâquan hïơ vúâi chñnh quýìn cíịp cao roô rađng coâ khaê nùng tiïịp cíơn caâcnguöìn lûơc trong kïị hoaơch töịt hún (Jia vađ caâc taâc giaê khaâc 1994) Vúâikyê luíơt tađi chñnh loêng leêo, doanh nghiïơp nhađ nûúâc ăaô sûê duơngnguöìn lûơc tađi chñnh cuêa mònh keâm hiïơu quaê hún nhiïìu Nhû Baêng4.6 ăaô chó roô, lûúơng vöịn vay tñnh trïn möơt ăún võ lúơi nhuíơn trûúâcthúị cuêa caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc bùìng tûđ 7 ăïịn 10 líìn so vúâidoanh nghiïơp nöng thön.

Traâi laơi, khöng coâ hoùơc coâ nhûng ríịt haơn chïị khaê nùng tiïịp cíơncaâc nguöìn lûơc trong kïị hoaơch, vûđa lađ ăiïìu may mùưn, vûđa lađ sûơ trúêngaơi cho caâc doanh nghiïơp nöng thön Trong möơt möi trûúđng hađkhùưc, doanh nghiïơp nöng thön ăaô hoơc ặúơc caâch töìn taơi trïn thûúngtrûúđng thûơc tïị Trong khi ăoâ, cuöơc caêi caâch cöng nghiïơp vađ thađnhthõ, bùưt ăíìu tûđ nùm 1984, ăaô díìn díìn xoaâ boê kïị hoaơch vađ múê röơngphaơm vi hoaơt ăöơng cho caâc doanh nghiïơp nöng thön Kïịt quaê cuêalíìn caêi caâch thađnh thõ ăíìu tiïn lađ sûơ ra ăúđi möơt chïị ăöơ hai giaâ, trongăoâ duy trò möơt giaâ kïị hoaơch vađ möơt giaâ thõ trûúđng cho moơi saênphíím cöng nghiïơp Mùơc duđ hiïơn tûúơng truơc lúơi víîn cođn phöí biïịn,nhûng hïơ thöịng nađy ăaô múê röơng ríịt nhiïìu vai trođ phín böí cuêa thõtrûúđng, vađ hoaơt ăöơng nhû möơt cíìu nöịi, ăaêm baêo sûơ chuýín ăöíi trúntru sang nïìn kinh tïị thõ trûúđng Cöng nghiïơp nöng thön ặúơc lúơi tûđsûơ chuýín ăöíi nađy Giúđ ăíy, doanh nghiïơp nöng thön coâ thïí muavíơt tû saên xuíịt trïn thõ trûúđng vađ xím nhíơp vađo nhûông thõ trûúđngtrûúâc ăíy hoađn toađn do doanh nghiïơp nhađ nûúâc ăöơc quýìn, nhû thõtrûúđng dïơt may Bûúâc sang thíơp niïn 90, híìu hïịt caâc saên phíím cöngnghiïơp ăïìu ặúơc ắnh giaâ trïn thõ trûúđng, vađ doanh nghiïơp nöngthön cuông nhû doanh nghiïơp nhađ nûúâc ăïìu coâ quýìn tiïịp cíơn bònhăùỉng caâc thõ trûúđng víơt tû vađ saên phíím

Quaê thûơc, phíìn lúân caâc doanh nghiïơp nöng thön ăïìu thua keâmvïì mùơt kyô thuíơt so vúâi doanh nghiïơp nhađ nûúâc, nhûng khoaêngcaâch nađy ăaô ặúơc thu heơp díìn cuđng thúđi gian Baêng 4.13 cho biïịtchó söị nùng suíịt nhín töị töíng húơp vađ töịc ăöơ tùng trûúêng cuêa caâc

doanh nghiïơp nhađ nûúâc vađ doanh nghiïơp nöng thön trong thíơpniïn 80 Tñnh trung bònh, doanh nghiïơp nöng thön keâm hiïơu quaêvïì mùơt kyô thuíơt hún 49% so vúâi caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc Tuynhiïn, töịc ăöơ tùng nùng suíịt nhín töị töíng húơp cuêa caâc doanhnghiïơp nöng thön laơi cao hún caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc nhiïìu.Nhúđ ăoâ, khoaêng caâch vïì hiïơu quaê kyô thuíơt ăaô ặúơc thu heơp nhanhchoâng Nùm 1980, doanh nghiïơp nöng thön keâm hiïơu quaê hún 61%

so vúâi doanh nghiïơp nhađ nûúâc, nhûng ăïịn nùm 1988, khoaêng caâchnađy chó cođn 41% Tuy chûa coâ nhûông tñnh toaân trûơc tiïịp cho thíơpniïn 90, nhûng Wang vađ Yao (1998) ăaô ặa ra con söị khoaêng caâchgiûôa caâc doanh nghiïơp lúân, chuê ýịu lađ doanh nghiïơp nhađ nûúâc, vađcaâc doanh nghiïơp nhoê, mađ phíìn lúân lađ doanh nghiïơp nöng thön,nùm 1995 lađ 35%

Sûơ phín hoaâ theo vuđng

Ăuâng nhû dûơ kiïịn, sûơ phaât triïín cuêa caâc doanh nghiïơp nöng thönTrung Quöịc khaâ míịt cín ăöịi giûôa caâc vuđng Nhû Baêng 4.3 cho thíịy,

tó troơng saên lûúơng cuêa doanh nghiïơp nöng thön trong töíng saênlûúơng nöng thön biïịn ăöơng tûđ 86% nhû úê Thûúơng Haêi ăïịn 4% nhû

úê Tíy Taơng, vađ giaâ trõ trung bònh cuêa nhoâm coâ tó troơng cao ăaô lúânhún 35% so vúâi nhoâm coâ tó troơng thíịp Möơt söị ýịu töị coâ thïí lađm chosûơ phín hoaâ maơnh meô theo vuđng trong sûơ phaât triïín doanh nghiïơpnöng thön Trung Quöịc ÚÊ ăíy, chuâng ta bađn ăïịn ba ýịu töị quantroơng nhíịt: ăiïìu kiïơn ban ăíìu, ắa ăiïím, vađ quyô ýịu töị saên xuíịt.Vađo cuöịi thíơp niïn 70, caâc tónh ven biïín cuêa Trung Quöịc coâ hailúơi thïị so vúâi caâc tónh khaâc úê síu trong luơc ắa Lúơi thïị thûâ nhíịt lađquaâ trònh thûúng maơi hoaâ úê caâc tónh duýn haêi ăaô diïîn ra súâm húnríịt nhiïìu so vúâi caâc tónh khaâc, nhúđ quaâ trònh thuöơc ắa hoaâ cuơc böơ

do caâc cûúđng quöịc trïn thïị giúâi tiïịn hađnh vađo cuöịi thïị kyê 19 Trûúâcnùm 1949, nïìn kinh tïị cuêa caâc vuđng ven biïín tíơp trung úê möơt söịthađnh phöị thûúng maơi lúân nhû Thiïn Tín, Thûúơng Haêi, QuaêngChíu, lađ nhûông núi nöịi Trung Quöịc vúâi thïị giúâi bïn ngoađi ÚÊ lûuvûơc söng Dûúng Tûê, nïìn kinh tïị nöng thön gùưn boâ chùơt cheô vúâi

Thûúơng Haêi, vađ thu nhíơp phi nöng nghiïơp úê nöng thön, chuê ýịu coâặúơc tûđ nghïì tröìng díu nuöi tùìm – vađ úê möơt mûâc ăöơ thíịp hún lađ tûđcaâc hoaơt ăöơng phuơ trúơ khaâc hay tûđ nhûông viïơc lađm trong caâc xûúêngluơa úê ắa phûúng – ăaô vûúơt xa thu nhíơp tûđ nghïì nöng, ngay tûđnhûông nùm 30 (Cao 1996) Lõch sûê líu ăúđi cuêa viïơc tham gia vađo caâchoaơt ăöơng thûúng maơi ăaô nuöi dûúông töị chíịt doanh nhín, lađ ýịu töịsöịng cođn cho nhûông giai ăoaơn phaât triïín vïì sau cuêa doanh nghiïơpnöng thön.

Möơt lúơi thïị khaâc mađ nhiïìu tónh duýn haêi coâ ặúơc so vúâi caâc tónhkhaâc lađ chuâng ăaô coâ cú cíịu cöng nghiïơp nheơ tûđ cuöịi thíơp niïn 70.Trong thúđi kyđ kïị hoaơch hoaâ, möơt tó lïơ lúân trong ăíìu tû quöịc gia ặúơcroât vađo vuđng trung tím vađ vuđng miïìn tíy (nhûông núi ặúơc mïơnh

Baêng 4.13 Chó söị nùng suíịt nhín töị töíng húơp vađ töịc ăöơ tùng trûúêng cuêa caâc doanh nghiïơp quöịc doanh, doanh nghiïơp nöng thön úê Trung Quöịc nhûông nùm 1980

Chó söị nùng suíịt Töịc ăöơ tùng nùng suíịt nhín töị töíng húơp nhín töị töíng húơp

Tó troơng doanh nghiïơp nöng thön so vúâi Doanh nghiïơp

Doanh nghiïơp Doanh nghiïơp Doanh nghiïơp doanh nghiïơp Doanh nghiïơp Doanh nghiïơp Doanh nghiïơp Doanh nghiïơp Nùm quöịc doanh nöng thön quöịc doanh quöịc doanh nöng thön

danh lađ mùơt tríơn thûâ hai vađ thûâ ba) do quan ăiïím phaât triïín cín ăöịi,vađ quan troơng hún, lađ ăïí chuíín bõ cho chiïịn tranh Phíìn lúân caâc nhađmaây ặúơc thađnh líơp ăïìu lađ cöng nghiïơp nùơng Do ăoâ, cú cíịu ngađnhcuêa caâc vuđng luơc ắa ăaô coâ thiïn hûúâng nghiïng vïì cöng nghiïơpnùơng, chûâ khöng giöịng nhû caâc vuđng duýn haêi Tuy víơy, cú cíịucöng nghiïơp nheơ laơi phuđ húơp hún vúâi lúơi thïị so saânh cuêa TrungQuöịc vađ khiïịn cho viïơc taân phaât cöng nghïơ ăïịn caâc doanh nghiïơpnöng thön trong caâc vuđng duýn haêi dïî dađng hún nhiïìu

Möơt võ trñ töịt lađ möơt võ trñ tiïịp cíơn dïî hún ăïịn thõ trûúđng, thöngtin vađ vöịn nûúâc ngoađi Vïì mùơt nađy, caâc tónh ven biïín coâ lúơi thïị húnhùỉn caâc tónh luơc ắa Thñ duơ ăiïín hònh nhíịt lađ Quaêng Ăöng, núi mađnhûông neât tûúng ăöìng vúâi Höìng Köng vađ Ma Cao ăaô giuâp cho tónhnađy tùng töịc ríịt nhanh trong quaâ trònh phaât triïín doanh nghiïơpnöng thön (Zhe 1997)

Quyô ýịu töị saên xuíịt coâ thïí lađ lyâ do coâ yâ nghôa to lúân nhíịt ăïí giaêithñch cho sûơ phín hoaâ giûôa caâc vuđng trong phaât triïín doanh nghiïơpnöng thön úê Trung Quöịc Caâc tónh bùưt ăíìu tûđ ríịt súâm vađ díîn ăíìutrong viïơc phaât triïín doanh nghiïơp nöng thön lađ nhûông tónh nùìm taơicaâc vuđng duýn haêi, núi mađ ýịu töị lao ăöơng tûúng ăöịi döìi dađo húnýịu töị vöịn vađ caâc tađi nguýn thiïn nhiïn khaâc so vúâi caâc tónh luơcắa Ba cöơt cuöịi cuđng cuêa Baêng 4.14 cho biïịt diïơn tñch ăíịt canh taâctrïn ăíìu ngûúđi cuêa tíịt caê caâc tónh trong nùm 1987 vađ 1995, cuông nhûphíìn trùm thay ăöíi cuêa chuâng Cuơ thïí, caâc tónh ặúơc chia thađnh hainhoâm, möơt nhoâm göìm caâc tónh duýn haêi cöơng vúâi caâc ăö thõ, cođnnhoâm kia bao göìm caâc tónh cođn laơi Diïơn tñch ăíịt canh taâc trung bònhtrïn ăíìu ngûúđi cuêa nhoâm thûâ nhíịt chó bùìng 51% - cođn cuêa nhoâm thûâhai lađ 54% Vò thïị, viïơc phín cöng lao ăöơng dûơa trïn lúơi thïị so saânhcuêa tûđng vuđng ýu cíìu, caâc vuđng úê síu trong luơc ắa chuýn mönhoaâ vađo nöng nghiïơp vađ caâc ngađnh coâ liïn quan ăïịn tađi nguýn, cođncaâc tónh ven biïín chuýn mön hoaâ vađo nhûông ngađnh cöng nghiïơpsûê duơng nhiïìu lao ăöơng, mađ trong ăoâ doanh nghiïơp nöng thön coâlúơi thïị so saânh nöíi bíơt Ăiïìu nađy ăaô giaêi thñch khaâ roô vò sao caâc tónhven biïín laơi coâ nhiïìu doanh nghiïơp nöng thön thađnh cöng hún caâctónh trong luơc ắa

Tó lïơ quyô nguöìn lûơc khaâc nhau giûôa caâc tónh duýn haêi vađ luơc ắaăaô díîn ăïịn cûúđng ăöơ sûê duơng vöịn khöng giöịng nhau trong caâcdoanh nghiïơp nöng thön úê nhûông tónh nađy Baêng 4.15 ăaô liïơt kï caâcsöị liïơu trong hai nùm ăïí chûâng minh cho sûơ khaâc biïơt ăoâ Nùm

1987, trûô lûúơng vöịn trung bònh trïn möơt cöng nhín cuêa caâc tónh luơcắa bùìng 65% úê caâc tónh duýn haêi Tûđ nùm 1987 ăïịn nùm 1995, trûôlûúơng vöịn cuêa caâc tónh duýn haêi ăaô tùng trung bònh 154%, cođn cuêacaâc tónh luơc ắa chó tùng coâ 108% Kïịt quaê lađ, tó lïơ trûô lûúơng vöịn trïnmöîi cöng nhín cuêa caâc tónh luơc ắa so vúâi caâc tónh duýn haêi ăaôgiaêm xuöịng cođn 54% Sûơ chuýín dõch nađy phuđ húơp vúâi sûơ thay ăöíiăöơng trong lúơi thïị so saânh cuêa caê hai khu vûơc

PHÍN TÑCH KINH TÏỊ LÛÚƠNG VÏÌ SÛƠ PHAÂT TRIÏÍN CUÊA DOANH NGHIÏƠP NÖNG THÖN

Caâc nghiïn cûâu thûơc nghiïơm vïì doanh nghiïơp nöng thön TrungQuöịc ríịt phong phuâ Möơt vađi nghiïn cûâu trong söị ăoâ ăaô mö taê khaâiquaât caâc ăùơc ăiïím cuêa phaât triïín doanh nghiïơp nöng thön(Putterman 1997; Ronnas 1996; Zweig 1997) Nhiïìu nghiïn cûâukhaâc laơi chuâ troơng ăïịn sûơ tûúng taâc giûôa khu vûơc doanh nghiïơpnöng thön, nöng nghiïơp vađ cöng nghiïơp thađnh thõ (Byrd vađ Lin1990; Y Wu 1990; H Wu 1992a; Zhang 1993; Lim 1994), caâc thûúâc

ăo vïì tñnh hiïơu quaê (Y Wu 1992, 1993; H Wu 1992b; Jefferson,Rawski vađ Zheng 1996) vađ viïơc xaâc ắnh mûâc lûúng vađ viïơc lađm(Byrd vađ Lin 1990) Vađo ăíìu thíơp niïn 90, viïơc khaêo saât víịn ăïì súêhûôu ăaô mang laơi nhûông kïịt quaê lyâ thuâ (thñ duơ, xem Byrd vađ Lin1990; Dong vađ Putterman 1997) Möơt söị nghiïn cûâu phín tñch caâcýịu töị quýịt ắnh sûơ phaât triïín nhanh choâng cuêa doanh nghiïơpnöng thön (Chen, Watson vađ Findley 1990; H Wu 1992b; Zweig1997), nhûng khöng coâ cöng trònh nađo nghiïn cûâu toađn diïơn sûơphín hoaâ gay gùưt giûôa caâc vuđng, hoùơc kiïím chûâng nhiïìu lyâ thuýịtkhaâc nhau ăaô xuíịt hiïơn trong giúâi nghiïn cûâu.4 Lin vađ Yao (1999)nghiïn cûâu mûâc ăöơ tön troơng lúơi thïị so saânh khiïịn caâc tónh cuêa

Baãng 4.14 GDP trïn àêìu ngûúâi vaâ diïån tñch àêët canh taác trïn àêìu ngûúâi cuãa caác tónh Trung Quöëc 1987, 1995

GDP /àêìu ngûúâi Àêët canh taác trïn (ND tïå nùm 1990) àêìu ngûúâi (ha)

Baêng 4.15 Trûô lûúơng vöịn trïn 1 cöng nhín cuêa caâc doanh nghiïơp nöng thön,

Caâc tónh luơc ắa

Nguöìn: SSB, Niïn giaâm Thöịng kï Trung Quöịc: 1988, 1996.

Trung Quöịc coâ thađnh tñch khaâc nhau nhû thïị nađo trong viïơc phaâttriïín doanh nghiïơp nöng thön Trong muơc nađy, chuâng ta cuông seô sûêduơng böơ söị liïơu mađ Lin vađ Yao (1990) ăaô duđng ăïí kiïím chûâng caâclyâ thuýịt ăaô nïu trong hai muơc trûúâc Möîi tónh cuêa Trung Quöịctûúng ặúng vúâi möơt nûúâc trung bònh hoùơc lúân, xeât vïì diïơn tñchlaônh thöí vađ dín söị, vađ giûôa caâc tónh ăoâ cuông coâ nhûông neât khaâcnhau ríịt lúân Ăiïìu nađy cho ta möơt dõp töịt ăïí tiïịn hađnh kiïím ắnh.Tûđ nhûông thaêo luíơn ăaô nïu trong hai muơc trïn, coâ thïí hònh thađnhnhiïìu giaê thuýịt ăïí kiïím chûâng:

1 Ăiïìu kiïơn ban ăíìu Caâc tónh coâ caâc ăiïìu kiïơn ban ăíìu thuíơn lúơi

hún vïì cöng nghiïơp nöng thön, cöng nghiïơp cuêa nhađ nûúâc vađ cúcíịu, hoùơc coâ quan hïơ gíìn guôi vúâi thõ trûúđng, nhíịt lađ thõ trûúđngnûúâc ngoađi, vađ nguöìn vöịn nûúâc ngoađi, seô coâ khu vûơc cöngnghiïơp nöng thön röơng lúân hún

2 Ăiïìu kiïơn thõ trûúđng Caâc tónh coâ thu nhíơp cao hún, dín söị thađnh

thõ ăöng hún, míơt ăöơ dín cû ăöng ăuâc hún, vađ caâc phûúng tiïơngiao thöng ăíìy ăuê hún, seô coâ khu vûơc cöng nghiïơp nöng thönröơng lúân hún

3 Vöịn con ngûúđi Caâc tónh coâ lûơc lûúơng lao ăöơng coâ trònh ăöơ hoơc

víịn cao hún, seô coâ khu vûơc cöng nghiïơp nöng thön röơng lúân hún

4 Quan hïơ tûúng taâc vúâi doanh nghiïơp nhađ nûúâc Möơt khu vûơc

doanh nghiïơp nhađ nûúâc thiïn vïì cöng nghiïơp nheơ seô giuâp choviïơc phaât triïín caâc doanh nghiïơp nöng thön

5 Caêi caâch kinh tïị Caêi caâch kinh tïị seô ăííy maơnh cöng nghiïơp hoaânöng thön trïn phaơm vi toađn quöịc

6 Quyô nguöìn lûơc Tónh nađo coâ nhiïìu ăíịt canh taâc vađ ñt vöịn hún so

vúâi lao ăöơng thò tónh ăoâ seô coâ khu vûơc cöng nghiïơp nöng thönnhoê beâ hún

7 Súê hûôu cöng cöơng Caâc tónh coâ nhiïìu doanh nghiïơp do cöng cöơng

súê hûôu hún, seô coâ khu vûơc cöng nghiïơp nöng thön röơng lúân hún.Xeât vïì nöơi dung chñnh cuêa chûúng nađy thò hai giaê thuýịt cuöịi lađquan troơng nhíịt Trong tiïíu muơc sau, chuâng töi seô ắnh nghôa caâcbiïịn söị ặúơc duđng trong pheâp kiïím ắnh cuêa mònh

Biïịn söị

Chuâng töi kiïím ắnh dûơa vađo hai böơ söị liïơu Trong phíìn phuơ luơc, seô

mö taê chi tiïịt viïơc xíy dûơng hai böơ söị liïơu nađy nhû thïị nađo Böơ söịliïơu ăíìu tiïn göìm 28 tónh trong giai ăoaơn 1978-97, vađ böơ söị liïơu thûâhai bao göìm 15 tónh trong giai ăoaơn 1970-97 Trong caê hai böơ söị liïơu,nùm 1996 ặúơc loaơi ra vò nùm nađy chó theo doôi giaâ trõ gia tùng cuêadoanh nghiïơp nöng thön, trong khi caâc nùm khaâc laơi lađ söị liïơu vïìtöíng saên lûúơng Söị tónh giaêm xuöịng 15 tónh trong giai ăoaơn 1970-97

vò caâc tónh cođn laơi khöng coâ söị liïơu vïì saên lûúơng cöng nghiïơp nöngthön trong giai ăoaơn 1970-77 Ngay caê trong söị 15 tónh cođn laơi chuângtöi cuông thiïịu söị liïơu vïì möơt söị biïịn söị chuê chöịt trong giai ăoaơnnađy, vađ buöơc phaêi loaơi boê chuâng Chuâng töi ăaô chaơy höìi quy riïngreô vúâi hai böơ söị liïơu Trong khi böơ söị liïơu 1978-97 thïí hiïơn möơt xuhûúâng phaât triïín tûúng ăöịi bònh thûúđng vađ ăuê ăïí kiïím ắnh híìuhïịt caâc giaê thuýịt cuêa chuâng töi, thò böơ söị liïơu 1970-97 laơi cho biïịtnhiïìu thöng tin hún vïì caâc ýịu töị quýịt ắnh sûơ phaât triïín kinh tïịdađi haơn Trong phíìn tiïịp theo, chuâng ta seô thaêo luíơn vïì caâc biïịn söịặúơc duđng trong pheâp höìi quy

Vúâi giai ăoaơn 1978-97, biïịn söị phuơ thuöơc lađ giaâ trõ saên lûúơng cuêadoanh nghiïơp nöng thön tñnh trïn dín söị nöng thön (nhín dín tïơtrïn ăíìu ngûúđi) cuêa tûđng tónh.5Nùm 1978 ặúơc duđng lađm nùm khúêiăiïím Caâc ăiïìu kiïơn ban ăíìu trong nùm ăoâ göìm ba biïịn söị vađnhiïìu biïịn giaê theo vuđng khaâc Ba biïịn söị ăoâ lađ giaâ trõ saên lûúơngbònh quín ăíìu ngûúđi cuêa doanh nghiïơp nöng thön (nhín dín tïơtrïn ăíìu ngûúđi), giaâ trõ saên lûúơng bònh quín ăíìu ngûúđi cuêa doanhnghiïơp nhađ nûúâc trong toađn tónh (nhín dín tïơ trïn ăíìu ngûúđi), vađvöịn cuêa doanh nghiïơp nhađ nûúâc trïn möîi cöng nhín (nhín dín tïơtrïn möơt cöng nhín) YÂ nghôa cuêa biïịn söị thûâ nhíịt ríịt roô rađng – noâthïí hiïơn ăiïìu kiïơn ban ăíìu cuêa baên thín khu vûơc doanh nghiïơpnöng thön Biïịn söị thûâ hai vađ thûâ ba tñnh ăïịn nhûông taâc ăöơng coâ thïícoâ cuêa qui mö vađ cú cíịu vöịn cuêa khu vûơc doanh nghiïơp nhađ nûúâc.Möơt khu vûơc nhađ nûúâc röơng lúân hún coâ thïí coâ nhiïìu lônh vûơc cöngnghïơ hún ăïí cung cíịp cho khu vûơc nöng thön, vađ khu vûơc nhađ nûúâc

goơn nheơ hún (ñt vöịn trïn möơt cöng nhín hún) coâ thïí chûâa ặơngnhiïìu cöng nghïơ phuđ húơp hún vúâi caâc doanh nghiïơp nöng thön sûêduơng nhiïìu lao ăöơng Caê hai ýịu töị nađy ăïìu taơo ra möơt bûúâc thuíơnlúơi cho sûơ phaât triïín sau nađy cuêa doanh nghiïơp nöng thön Ăïí giûônguýn taâc ăöơng cuêa ba biïịn söị nađy, chuâng töi khöng duđng biïịn giaêtheo tónh Thay vađo ăoâ, tiïịp thu caâch lađm cuêa Jin vađ Qian (2000),chuâng töi chia 28 tónh thađnh 6 vuđng: thađnh phöị lúân (Bùưc Kinh,Thûúơng Haêi, Thiïn Tín), duýn haêi, nam, tíy nam, tíy bùưc vađ bùưc.

Ba thađnh phöị lúân khaâc biïơt tûúng ăöịi lúân vúâi caâc vuđng cođn laơi, vòchuâng coâ böơ phíơn dín cû nöng nghiïơp ñt hún ríịt nhiïìu Vuđng duýnhaêi coâ lõch sûê líu ăúđi vïì phaât triïín cöng nghiïơp vađ thûúng maơi Noâcuông gíìn vúâi thõ trûúđng vađ vöịn nûúâc ngoađi Vuđng nam vađ bùưc lađ haivuđng ăang chuýín mònh, cođn vuđng tíy nam vađ tíy bùưc lađ hai vuđngkeâm phaât triïín nhíịt Trong pheâp höìi quy, vuđng phña nam ặúơcduđng nhû möơt vuđng ăïí ăöịi chiïịu

Caâc biïịn söị phaên aânh ăiïìu kiïơn thõ trûúđng lađ biïịn trïî vïì GDP cuêatónh trïn ăíìu ngûúđi (nhín dín tïơ trïn ăíìu ngûúđi), töịc ăöơ ăö thõ hoaâ(tó lïơ dín söị thađnh thõ trïn töíng dín söị), míơt ăöơ dín cû (söị ngûúđitrïn möơt kilömeât vuöng), vađ míơt ăöơ ặúđng, ặúđng raêi nhûơa vađặúđng sùưt (söị kilömeât trong phaơm vi möơt kilömeât vuöng) Ba biïịnsöị ăíìu phaên aânh sûâc mua cuêa tónh, cođn ba biïịn sau thïí hiïơn sûơthuíơn tiïơn vïì giao thöng Ăûúđng saâ, bao göìm caê ặúđng ăaô vađ chûaraêi nhûơa Vò saên phíím cuêa doanh nghiïơp nöng thön chuê ýịu ặúơctiïu thuơ trong nöơi tónh nïn sûâc mua cuêa tónh lađ möơt ýịu töị quantroơng quýịt ắnh sûơ phaât triïín cuêa doanh nghiïơp nöng thön GDPặúơc xeât ăïịn ăöơ trïî ăïí traânh víịn ăïì möịi quan hïơ nhín quaê nghõch,

vò doanh nghiïơp nöng thön coâ ăoâng goâp vađo GDP hiïơn taơi

Chuâng töi thïm vađo hai biïịn söị ăïí phaên aânh mûâc ăöơ múê cûêa cuêatónh: kim ngaơch xuíịt khííu trïn ăíìu ngûúđi (nhín dín tïơ trïn ăíìungûúđi) vađ FDI trïn ăíìu ngûúđi (nhín dín tïơ trïn ăíìu ngûúđi) Xuíịtkhííu cuông lađ biïịn trïî vò xuíịt khííu cuêa doanh nghiïơp nöng thönchiïịm möơt tó lïơ lúân trong töíng kim ngaơch xuíịt khííu FDI khöng chólađ thûúâc ăo ăöơ múê mađ cođn ăo lûúđng caê mûâc ăöơ sùĩn coâ nguöìn vöịntrong tónh Chuâng töi khöng coâ söị liïơu vïì lûúơng FDI ăíìu tû vađo khu

vûơc nöng thön, khöng thò coâ thïí böí sung thïm vađo lûúơng vöịn sùĩncoâ úê khu vûơc nöng thön.

Vïì vöịn con ngûúđi, chuâng töi duđng tó lïơ söị caân böơ kyô thuíơt coâbùìng cíịp trong khu vûơc doanh nghiïơp nöng thön Vïì sûơ tûúng taâcvúâi khu vûơc nhađ nûúâc, nhû trong trûúđng húơp xeât ăïịn ăiïìu kiïơn banăíìu, chuâng töi duđng giaâ trõ trïn ăíìu ngûúđi cuêa doanh nghiïơp nhađnûúâc vađ lûúơng vöịn cuêa doanh nghiïơp nhađ nûúâc trïn möîi cöng nhín

úê tûđng tónh Phíìn lúân caâc cuöơc caêi caâch kinh tïị ăïìu ặúơc thûơc hiïơnthöịng nhíịt trong caê nûúâc, nïn taâc ăöơng cuêa chuâng khöng roô rađng,vúâi biïịn giaê thúđi gian mađ chuâng töi ặa thïm vađo pheâp höìi quy.Möơt ngoaơi lïơ lađ, trong thúđi kyđ tûđ nùm 1978 ăïịn 1983, hïơ thöịng khoaânhöơ ặúơc aâp duơng tûđ tûđ vađ khöng ăöìng ăïìu trong caê nûúâc Vò thïị,chuâng töi ặa vađo möơt biïịn söị ăo lûúđng tó lïơ söị lađng ăaô aâp duơng hïơthöịng khoaân höơ trong tûđng nùm ăïí tñnh taâc ăöơng cuêa cuöơc caêi caâchnađy Hai cuöơc caêi caâch lúân khaâc vađ nhûông thay ăöíi chñnh saâch ăaôdiïîn ra trong nùm 1984 vađ 1992 Taâc ăöơng cuêa chuâng chó coâ thïí ặúơcxaâc ắnh bùìng caâch nhòn vađo biïịn giaê thúđi gian

Hai biïịn söị ặúơc duđng ăïí ăo lûúđng quyô nguöìn lûơc tûúng ăöịi cuêatónh: Möơt lađ diïơn tñch ăíịt canh taâc trïn ăíìu ngûúđi (míîu trïn ăíìungûúđi: möơt míîu = 1/15 heâc ta); vađ hai lađ lûúơng vöịn trïî trïn ăíìungûúđi (nhín dín tïơ trïn ăíìu ngûúđi); caê hai ăïìu chó ặúơc duđng chokhu vûơc nöng thön Chuâng töi khöng coâ söị liïơu ăíìy ăuê vïì lao ăöơng,

vò thïị dín söị nöng thön ặúơc duđng ăïí thay thïị Lûúơng vöịn trïn ăíìungûúđi lađ biïịn trïî ăïí traânh tñnh chíịt nöơi sinh cuêa biïịn nađy Vïì hònhthûâc súê hûôu cöng cöơng, chuâng töi duđng tó troơng saên lûúơng do caâcdoanh nghiïơp hûúng tríịn saên xuíịt trong töíng saên lûúơng cuêa doanhnghiïơp nöng thön cuêa tónh

Cuöịi cuđng, biïịn giaê thúđi gian ặúơc ặa vađo cho caâc nùm, vúâinùm 1979 lađ nùm tham chiïịu Tuy caâc biïịn giaê thúđi gian nađy chûâaặơng ríịt nhiïìu thöng tin, tûđ sûơ thay ăöíi chñnh saâch cuêa chñnh phuêăïịn caâc tiïịn böơ kyô thuíơt, nhûng chuâng töi chuê ýịu sûê duơng chuângăïí ăaânh giaâ taâc ăöơng cuêa caâc cuöơc caêi caâch kinh tïị lúân, nhíịt lađ haicuöơc caêi caâch nùm 1984 vađ 1992

Ăöịi vúâi thúđi kyđ 1970 ăïịn 1997, chuâng töi khöng thiïịt líơp ặúơc

chuöîi söị liïơu hoađn chónh cho ba biïịn söị vïì giao thöng, tó lïơ söị caânböơ kyô thuíơt vađ vöịn cuêa doanh nghiïơp nhađ nûúâc trïn möîi cöng nhín.Tuy phaêi boê böịn biïịn söị ăíìu tiïn, nhûng chuâng töi ăaô duđng tó troơngsaên lûúơng trïî cuêa cöng nghiïơp nheơ trong töíng saên lûúơng cöngnghiïơp ăïí thay thïị cho biïịn söị cuöịi cuđng So saânh vúâi biïịn söị banăíìu, biïịn söị múâi coâ hai haơn chïị Möơt lađ, tó troơng cuêa cöng nghiïơpnheơ lađ thûúâc ăo cho toađn böơ ngađnh trong tónh chûâ khöng chó riïngcho khu vûơc quöịc doanh Hai lađ, cöng nghiïơp nheơ trong thöịng kïcuêa Trung Quöịc ặúơc phín loaơi dûơa trïn saên phíím, chûâ khöngphaên aânh cûúđng ăöơ sûê duơng vöịn trong quaâ trònh saên xuíịt.

Viïơc phín loaơi saên lûúơng cuêa doanh nghiïơp nöng thön trûúâc vađsau nùm 1978 cuông khaâc nhau Trûúâc nùm 1978, chó coâ nhûôngdoanh nghiïơp cöng nghiïơp múâi ặúơc thöịng kï, cođn sau nùm 1978,tíịt caê moơi loaơi doanh nghiïơp (chïị taâc, xíy dûơng, giao thöng vađ dõchvuơ) ăïìu ặúơc theo doôi Ăïí coâ ặúơc möơt thûúâc ăo thöịng nhíịt vïì saênlûúơng cuêa doanh nghiïơp nöng thön, chuâng töi cöơng thïm vađo saênlûúơng cuêa caâc doanh nghiïơp cöng nghiïơp vađ saên lûúơng cuêa caâc hoaơtăöơng phuơ trúơ cho nhûông nùm trûúâc 1978, cođn cöơng thïm saên lûúơngcuêa tíịt caê caâc doanh nghiïơp vađ saên lûúơng cuêa caâc hoaơt ăöơng phuơ trúơcho nhûông nùm tûđ nùm 1978 trúê ăi Tuy phaơm vi thöịng kï cuêa haithúđi kyđ nađy khöng hoađn toađn khúâp nhau, nhûng chuâng töi tin rùìngsûơ khaâc biïơt khöng lúân

KÏỊT QUAÊ HÖÌI QUY

Chuâng töi ăaô chaơy hai mö hònh cho tûđng böơ söị liïơu: möơt lađ, khikhöng coâ biïịn giaê vuđng, vađ hai lađ, khi coâ caâc biïịn giaê ăoâ Kïịt quaêcuêa böịn mö hònh nađy ặúơc trònh bađy trong Baêng 4.16 Trûúâc hïịt,chuâng ta haôy bađn ăïịn kïịt quaê dûơa trïn böơ söị liïơu nùm 1978-97

Kïịt quaê dûơa trïn böơ söị liïơu nùm 1978-97 Trûđ giaâ trõ saên lûúơng cuêa

doanh nghiïơp nöng thön nùm 1978, tíịt caê caâc biïịn söị khaâc ăïìu coâkïịt quaê tûúng tûơ trong hai pheâp höìi quy khi khöng coâ (mö hònh 1)vađ coâ (mö hònh 2) biïịn giaê vuđng Trong mö hònh 1, núi khöng coâ

Baêng 4.16 Caâc kïịt quaê höìi quy

(0,27) (0,35) (0,30) (0,45) Ăûúđng böơ -1.723,9* -1.285,2**

(581,52) (716,19) Ăûúđng traêi nhûơa 1.528,6* 1.371,2*

(516,19) (516,87) Ăûúđng sùưt 1.631,3* 4.404,1*

(668,08) (1.092,6) Xuíịt khííu trïî -0,93* -1,08* 1,34* 1,08* bònh quín ăíìu ngûúđi (0,16) (0,17) (0,28) (0,28) FDI trïn ăíìu ngûúđi 3,43* 3,49* 2,37* 2,44*

(0,50) (0,50) (0,52) (0,51)

Tó lïơ söị kyô thuíơt viïn -2.458,2 -117,62

(2.687,4) (2.724,6) Giaâ trõ cuêa doanh nghiïơp 0,25* 0,24* -0,16** -0,07 quöịc doanh trïn ăíìu ngûúđi 0,09 (0,09) (0,87) (0,08) Vöịn cuêa doanh nghiïơp quöịc doanh trïn -0,02* -0,02* 14,94 -229,81

1 cöng nhín (tó lïơ cuêa cöng nghiïơp nheơ) (0,006) (0,006) (122,48) (150,89) Nguöìn nhín lûơc -14,31 -23,56 105,46 67,33

(241,91) (236,19) (300,28) (292,72) Diïơn tñch ăíịt trïn ăíìu ngûúđi -46,23 -15,94 6,64 143,97*

(33,70) (45,56) (38,96) (59,027) Diïơn tñch ăíịt trïn ăíìu 0,70* 0,86* 1,01* 0,92* ngûúđi trïî (0,20) (0,20) (0,16) (0,16)

Tó troơng saên lûúơng cuêa caâc -723,81* -855,06* 407,73 287,02 doanh nghiïơp cöng cöơng (240,60) (242,12) (304,58) (307,50) Giaâ trõ doanh nghiïơp nöng thön 7,23* 3,83 3,74 3,70 luâc ăíìu/ăíìu ngûúđi (1,50) (2,07) (6,25) (6,15) Giaâ trõ doanh nghiïơp quöịc doanh 0,64 0,43 -0,03 1,10* luâc ăíìu /ăíìu ngûúđi (0,42) (0,47) (0,26) (0,36) Giaâ trõ vöịn doanh nghiïơp quöịc doanh -4,52* -2,64* 303,27* 236,97** luâc ăíìu trïn 1 cöng nhín (tó troơng ban (0,78) (0,97) (100,66) (123,86) ăíìu trong ngađnh cöng nghiïơp nheơ)

* Coâ yâ nghôa úê mûâc yâ nghôa 5%.

** Coâ yâ nghôa úê mûâc yâ nghôa 10%.

Ghi chuâ: Ăöơ lïơch chuíín ặúơc nïu trong ngoùơc.

Nguöìn: Tñnh toaân cuêa taâc giaê

biïịn giaê vuđng, saên lûúơng ban ăíìu cuêa doanh nghiïơp nöng thön coâtaâc ăöơng lúân, thuíơn chiïìu ăïịn sûơ phaât triïín trong tûúng lai cuêadoanh nghiïơp nöng thön Tuy nhiïn, khi ặa biïịn giaê vuđng vađo thòtaâc ăöơng thuíơn chiïìu ăaô biïịn míịt, ăiïìu ăoâ cho thíịy, sûơ biïịn thiïnban ăíìu trong qui mö cuêa khu vûơc cöng nghiïơp nöng thön manghònh thaâi theo vuđng ríịt roô rïơt Nhû nùm biïịn giaê vuđng nađy cho thíịy,trong khi caê ba vuđng cođn laơi ăïìu khöng coâ sûơ khaâc biïơt ăaâng kïí sovúâi vuđng phña nam thò caâc thađnh phöị lúân laơi tuơt laơi phña sau, cođn caâctónh duýn haêi giûô võ trñ díîn ăíìu Võ trñ ặâng ăíìu cuêa caâc tónhduýn haêi khöng coâ gò lađ laơ, vò chuâng ăaô coâ möơt truýìn thöịng lõchsûê ríịt coâ lúơi, vađ coâ khaê nùng tiïịp cíơn töịt hún ăïịn vöịn vađ thõ trûúđngnûúâc ngoađi Tuy nhiïn, sûơ khaâc nhau giûôa vuđng phña nam vađ caâcvuđng khaâc khöng lúân, xeât vïì yâ nghôa kinh tïị (chó coâ 175 nhín dín tïơtrïn ăíìu ngûúđi), chûâng toê sûơ ăoâng goâp cuêa nhûông ăùơc ăiïím nöơithín chûa ặúơc xeât ăïịn cuông khöng lúân Kïịt luíơn vïì hai vuđng phñatíy (tíy nam vađ tíy bùưc) khöng khaâc hai vuđng trung tím (phña namvađ phña bùưc) chûâng toê sûơ laơc híơu trong phaât triïín doanh nghiïơpnöng thön úê miïìn tíy khöng phaêi do caâc ăùơc ăiïím “ laơc híơu bíímsinh” cuêa chuâng gíy ra, nhû sûơ thiïịu vùưng töị chíịt doanh nhín haykhöng coâ truýìn thöịng thûúng maơi, mađ lađ do thõ trûúđng ýịu keâm,ăiïìu kiïơn giao thöng khoâ khùn vađ caâc biïịn söị khaâc ăaô thïí hiïơn ríịtroô trong pheâp höìi quy cuêa chuâng töi Kïịt luíơn cho rùìng, ba thađnhphöị lúân tuơt xa ăùìng sau vuđng miïìn nam (sûơ khaâc biïơt lađ 1.019 nhíndín tïơ trïn ăíìu ngûúđi) ăaô ñt nhiïìu gíy nïn sûơ ngaơc nhiïn Möơt caâchgiaêi thñch lađ, tuy chuâng coâ ăiïìu kiïơn thuíơn lúơi hún nhiïìu, nhû caâcbiïịn söị duđng trong höìi quy ăaô cho thíịy, nhûng nhûông ăiïìu kiïơn ăoâlaơi khöng taơo ra ặúơc nhûông thađnh cöng tûúng ûâng.

Ăöịi vúâi hai biïịn söị phaên aânh khu vûơc doanh nghiïơp nhađ nûúâccuêa tónh trong nùm 1978, qui mö cuêa khu vûơc nađy khöng coâ aênhhûúêng ăaâng kïí ăïịn sûơ phaât triïín tûúng lai cuêa doanh nghiïơp nhađnûúâc, nhû sûơ thöịng trõ cuêa cöng nghiïơp nheơ ăaô caêi thiïơn ăaâng kïítriïín voơng phaât triïín doanh nghiïơp nöng thön cuêa tónh Ăiïìu kiïơnban ăíìu cuêa khu vûơc doanh nghiïơp nhađ nûúâc ăaô ăùơt nïìn moâng chosûơ chuýín giao cöng nghïơ sang cho khu vûơc doanh nghiïơp nöng

thön Kïịt quaê nađy cho thíịy, qui mö ban ăíìu cuêa khu vûơc doanhnghiïơp nhađ nûúâc khöng phaêi lađ möơt víịn ăïì xeât vïì mùơt nađy; ýịu töịquan troơng lađ sûâc nùơng cuêa noâ Kïịt luíơn nađy ăaô híơu thuíîn cho líơpluíơn vïì lúơi thïị so saânh, möơt líơp luíơn nhíịn maơnh vađo võ trñ cuêa nöngthön Trung Quöịc trong caâc ngađnh sûê duơng nhiïìu lao ăöơng.

Ăïịn ăíy, chuâng ta chuýín qua kïịt quaê cuêa caâc ăiïìu kiïơn vïì thõtrûúđng vađ giao thöng GDP trïî trïn ăíìu ngûúđi lađ chó söị quan troơngnhíịt vađ ríịt coâ aênh hûúêng, phaên aânh cíìu cuêa thõ trûúđng vïì saên phíímcuêa doanh nghiïơp nöng thön GDP trïn ăíìu ngûúđi tùng thïm möơtnhín dín tïơ, seô khiïịn saên lûúơng trïn ăíìu ngûúđi cuêa doanh nghiïơpnöng thön trong nùm sau tùng thïm 1,7 nhín dín tïơ Phaên aânh bùìngkhaâi niïơm ăöơ co giaôn, ăiïìu nađy coâ nghôa lađ, GDP trïn ăíìu ngûúđitùng 1% seô lađm saên lûúơng cuêa doanh nghiïơp nöng thön (ăaânh giaâtaơi giaâ trõ trung bònh cuêa biïịn) tùng 1,89% Traâi laơi, ăö thõ hoaâ vađ míơtăöơ dín cû khöng coâ vai trođ ăaâng kïí Vïì phûúng tiïơn giao thöng, míơtăöơ ặúđng raêi nhûơa vađ ặúđng sùưt ăaô lađm tùng saên lûúơng doanhnghiïơp nöng thön ăaâng kïí Tuy nhiïn, saên lûúơng cuêa doanh nghiïơpnöng thön coâ quan hïơ ngûúơc chiïìu vúâi míơt ăöơ cuêa tíịt caê caâc loaơiặúđng saâ, möơt kïịt quaê ríịt khoâ hiïíu Khi loaơi biïịn söị nađy ra khoêipheâp höìi quy thò taâc ăöơng thuíơn chiïìu cuêa ặúđng raêi nhûơa ăaô biïịnmíịt Ăiïìu nađy cho thíịy, hai biïịn nađy coâ möịi tûúng quan chùơt cheôvúâi nhau (hïơ söị tûúng quan cuêa chuâng lađ 0,74) Mùơc duđ aênh hûúêngcuêa caê hai loaơi ặúđng nađy ăïìu khöng lúân, nhûng tûđ pheâp höìi quy,chuâng töi ăaô ruât ra ặúơc rùìng, ặúđng raêi nhûơa coâ vai trođ quan troơnghún ặúđng saâ thöng thûúđng trong viïơc cung cíịp caâc phûúng tiïơngiao thöng töịt hún cho khu vûơc cöng nghiïơp nöng thön

Vúâi hai biïịn söị ăo lûúđng ăöơ múê cûêa cuêa tónh, xuíịt khííu trïî coâ taâcăöơng tiïu cûơc, cođn FDI coâ taâc ăöơng tñch cûơc; vađ caê hai taâc ăöơng ăïìulúân Taâc ăöơng tiïu cûơc cuêa xuíịt khííu dûúđng nhû ăaô chûâng toê rùìngcíìu cuêa nûúâc ngoađi ăaô triïơt tiïu tùng trûúêng cuêa doanh nghiïơp nöngthön Tuy nhiïn, kïịt quaê khoâ hiïíu nađy ăaô ăaêo ngûúơc khi chaơy höìiquy dûơa trïn böơ söị liïơu nùm 1970-97 Vò xuíịt khííu trong thíơp niïn

70 tûúng ăöịi nhoê nïn thïm nhûông nùm nađy vađo phín tñch cho pheâpchuâng ta thïí hiïơn ặúơc sûơ tùng lïn nhanh choâng cuêa xuíịt khííu