SINH 9 TIẾT 38 - BÀI 35

u thế laiVề kiểu gen ở trạng thái đồng hợp AA hoặc aa Ưu thế lai biểu hiện rõ nhất trong tr ờng hợp lai giữa các dòng thuần có kiểu gen khác nhau.. * Bài tập: ở cây Bắp cải tính trạng bắ

Môn: SINH 9

* KiÓm tra bµi cò:

C©u hái: Trong chän gièng ng êi ta dïng hai ph

¬ng ph¸p tù thô phÊn b¾t buéc vµ giao phèi

Các em đã hiểu đ ợc nguyên nhân của sự thoái hoá giống do tự thụ phấn bắt buộc và giao phối gần, cũng nh ý nghĩa của chúng trong chọn

giống Chỳng ta biết tự thụ phấn bắt buộc,

giao phối gần là bước trung gian tạo ra dũng thuần để chuẩn bị cho lai khỏc dũng, tạo ưu thế lai Vậy ưu thế lai là gỡ? Cú những phương

phỏp nào tạo ưu thế lai, ta nghiờn cứu bài mới.

Tiết 38 – Bài 35 ưu thế lai Bài 35 u thế lai

Về kiểu gen ở trạng thái đồng hợp (AA hoặc aa)

Ưu thế lai biểu hiện rõ nhất trong tr ờng hợp lai giữa các dòng thuần có kiểu gen khác nhau

? u thế lai biểu hiện rõ nhất khi nào?

Quan sát H 35 Hiện t ợng u thế lai ở ngô.

a và c) Cây và bắp ngô ở 2 dòng tự thụ phấn

b) Cây và bắp của cơ thể lai F 1

? Em cho biết cây và bắp ngô của cơ thể lai F1

( H b) có đặc điểm gì khác với cây và bắp ở cây bố mẹ?

Cây và bắp F1: To hơn, phát triển mạnh hơn,

năng xuất cao hơn cây bố mẹ

Mẹ: Bò vàng Thanh ho¸ (Cho Ýt s÷a, kh¶ n¨ng thÝch nghi víi ®iÒu kiÖn khÝ hËu tèt ) khÝ hËu tèt

Con F 1

F 1 cho nhiều sữa & thích nghi với khí hậu,

chăn nuôi ở Việt Nam

C©y vµ b¾p F1: To h¬n, ph¸t triÓn m¹nh h¬n, n¨ng xuÊt cao h¬n c©y bè mÑ

? Qua hai vÝ dô võa ph©n tÝch em hiÓu u thÕ lai lµ g×?

- ¦u thÕ lai lµ hiÖn t îng c¬

thÓ lai F1 cã søc sèng cao h¬n, sinh tr ëng nhanh h¬n, ph¸t triÓn m¹nh h¬n, chèng chÞu tèt h¬n, c¸c tÝnh tr¹ng n¨ng suÊt cao h¬n trung b×nh gi÷a hai bè mÑ hoÆc v ît tréi c¶ hai bè mÑ.

Biểu hiện ưu thế lai qua cỏc thế hệ ở một giống bưởi

- Ưu thế lai biểu hiện cao nhất ở F1, sau đó giảm dần qua các thế hệ.

? Qua nghiên cứu thông tin và quan sát em cho

biết u thế lai đ ợc biểu hiện cao nhất ở thế hệ nào?

? Lấy ví dụ về hiện t ợng u thế lai ở động vật và thực vật?

VÝ dô: Lai c¸c thø c©y trång:

Cµ chua hång ViÖt Nam X Cµ chua Ba Lan

Cà chua F 1 – Chất lượng cao khẩu vị ngọt, quả chắc, có thể cất giữ và vận chuyển mà không gây hỏng

HiÖn t îng u thÕ lai còng thÓ hiÖn khi lai c¸c thø c©y trång, c¸c nßi vËt nu«i.

Lai các nòi vật nuôi:

Gà ri X Gà đông cảo thuộc cùng một loài

Gaứ ẹoõng Caỷo

Gà ri x

Đẻ nhiều trứng Tăng trưởng nhanh

Lai gi÷a 2 loµi kh¸c nhau: VÞt X Ngan

VÞt x Ngan

Con lai ngan – vÞt : vÞt : Sinh tr ëng nhanh, n¨ng xuÊt cao, chÊt l îng thÞt tèt

Nguyªn nh©n nµo dÉn tíi hiÖn t îng u thÕ lai vµ t¹i sao u

TiÕt 38 – Bµi 35 ­u thÕ lai Bµi 35 u thÕ lai

I HiÖn t îng u thÕ lai.

II Nguyªn nh©n cña hiÖn t îng u thÕ lai.

Tiết 38 – Bài 35 ưu thế lai Bài 35 u thế lai

I Hiện t ợng u thế lai.

II Nguyên nhân của hiện t ợng u thế lai.

* Bài tập: ở cây Bắp cải tính trạng bắp to (A), ăn ngọt (B), khả năng chống chịu tốt(C) là tính trạng trội hoàn toàn so với cây bắp cải có bắp nhỏ(a), ăn đắng(b), khả năng chống chịu kém(c) Cho dòng bắp cải thuần chủng có bắp to, ăn đắng, khả năng

chống chịu tốt lai với dòng bắp cải thuần chủng có bắp nhỏ, ăn ngọt, khả năng chống chịu kém thì kết quả F1 sẽ nh thế nào?

? Để làm bài tập ta phải thực hiện các b ớc nh thế nào?

- Xác định kiểu gen của P.

- Viết sơ đồ lai để xác định kiểu gen và kiểu hình ở cơ thể F1

Bài tập này lớp thảo luận nhóm

* Bài tập: ở cây Bắp cải tính trạng bắp to (A), ăn ngọt (B), khả năng chống chịu tốt(C) là tính trạng trội hoàn toàn so với cây bắp cải có bắp nhỏ(a),

ăn đắng(b), khả năng chống chịu kém(c).Cho dòng bắp cải thuần chủng có bắp to, ăn đắng, khả năng chống chịu tốt lai với dòng bắp cải thuần chủng

có bắp nhỏ, ăn ngọt, khả năng chống chịu kém thì kết quả F 1 sẽ nh thế

nào?

Giải

* Xác định kiểu gen của P:

- P Bắp to, ăn đắng, khả năng chống chịu tốt có kiểu gen: AAbbCC

- P Bắp nhỏ, ăn ngọt, khả năng chống chịu kém có kiểu gen: aaBBcc

Giải

* Xác định kiểu gen của P:

- P Bắp to, ăn đắng, khả năng chống chịu tốt có kiểu gen: AAbbCC

- P Bắp nhỏ, ăn ngọt, khả năng chống chịu kém có kiểu gen: aaBBcc

* Cơ sở di truyền:

- ở mỗi dạng bố mẹ thuần chủng, nhiều gen lặn ở trạng thái

đồng hợp biểu hiện một số tính trạng xấu.

- Khi lai giữa chúng với nhau, chỉ có các gen trội có lợi mới đ ợc biểu hiện ở cơ thể lai F1

Tiết 38 – Bài 35 ưu thế lai Bài 35 u thế lai

I Hiện t ợng u thế lai.

II Nguyên nhân của hiện t ợng u thế lai.

* Cơ sở di truyền của hiện t ợng u thế lai:

- ở mỗi dạng bố mẹ thuần chủng, nhiều gen lặn ở trạng thái

đồng hợp biểu hiện một số tính trạng xấu.

- Khi lai giữa chúng với nhau, chỉ có các gen trội có lợi mới đ ợc biểu hiện ở cơ thể lai F1

? Dựa vào cơ sở di truyền và qua bài tập em giải thích tại sao khi lai 2 dòng thuần, u thế lai biểu hiện rõ nhất?

Vì hầu hết các cặp gen ở trạng thái dị hợp

? Dựa vào sự biến đổi tỉ lệ thể dị hợp và thể đồng hợp, em giải

thích tại sao u thế lai biểu hiện rõ nhất ở thế hệ F1, sau đó giảm

Từ các thế hệ sau, tỉ lệ dị hợp giảm dần, tỉ lệ đồng hợp tăng ( trong đó có đồng hợp lặn là những tính trạng xấu đ ợc biểu

hiện) do đó u thế lai giảm dần

? Muốn khắc phục hiện t ợng trên cần có biện pháp gì?

ph ¬ng ph¸p nh©n gièng v« tÝnh b»ng gi©m, chiÕt, ghÐp, vi nh©n gièng…

GhÐp c©y

Nh©n gièng v« tÝnh døa( Vi nh©n gièng)

Giâm cành

III C¸c ph ¬ng ph¸p t¹o u thÕ lai.

TiÕt 38 – Bµi 35 ­u thÕ lai Bµi 35 u thÕ lai

I HiÖn t îng u thÕ lai.

II Nguyªn nh©n cña hiÖn t îng u thÕ lai.

1 Ph ¬ng ph¸p t¹o u thÕ lai ë c©y trång.

? §Ó t¹o u thÕ lai ë thùc vËt ng êi ta dïng nh÷ng ph

Ngô lai

Ph ơng pháp lai khác dòng cũng đ ợc áp dụng thành công ở lúa để tạo ra

các giống lai F 1 cho năng xuất tăng từ 20 – vịt : 40 % so với các giống lúa

thuần tốt nhất Thành tựu này đ ợc đánh giá là một trong những phát minh

lớn nhất của thế kỉ XX

Ph ơng pháp này đ ợc sử dụng rộng rãi ở ngô, đã tạo đ ợc nhiều giống ngô lai (F 1 ) có năng xuất cao hơn từ 25 – vịt : 30% so với các giống ngô tốt nhất đang đ ợc sử dụng trong sản xuất

1 Ph ơng pháp tạo u thế lai ở cây trồng.

Ngoài ra ph ơng pháp lai khác dòng đã đ ợc áp dụng thành công đối với nhiều loài cây trồng nh :

Tăng sản l ợng lúa mì 50%, Tăng hàm l ợng dầu trong hạt h

ớng d ơng lên gần gấp đôi

? Để tạo giống mới ng ời ta dùng ph ơng pháp nào?

1 Ph ơng pháp tạo u thế lai ở cây trồng.

- Để tạo giống mới dùng ph ơng pháp lai khác thứ: Là tổ hợp lai giữa hai thứ hoặc tổng hợp nhiều thứ của cùng một loài

VD: Giống lúa DT 10 X giống lúa OM 80, (có khả năng cho năng xuất cao) ( chất l ợng gạo cao)

Giống lúa DT 17 (có khả năng cho năng xuất cao,

chất l ợng gạo cao)

DT17

Thế nào là lai khác thứ?

? Lấy ví dụ về ph ơng pháp lai khác thứ để tạo giống mới?

Giống lúa NN 75 – vịt : 1 do viện cây l ơng thực tạo ra từ tổ hợp lai giữa 3 thứ: dòng lai 813 x NN1 ngắn ngày, chịu rét khoẻ, phẩm chất tốt nh ng năng xuất thấp, dễ đổ x NN 8 (là giống lúa xuân năng xuất cao, ổn định nh ng chịu rét kém,) NN 75 – vịt : 1 đã kết hợp đ ợc 2 đặc tính tốt của bố mẹ là năng suất cao, chịu rét giỏi Năng suất trung bình 47 tạ/ha

Lúa lai NN 75 - 1

2 Ph ¬ng ph¸p t¹o u thÕ lai ë vËt nu«i.

III C¸c ph ¬ng ph¸p t¹o u thÕ lai.

TiÕt 38 – Bµi 35 ­u thÕ lai Bµi 35 u thÕ lai

I HiÖn t îng u thÕ lai.

II Nguyªn nh©n cña hiÖn t îng u thÕ lai.

1 Ph ¬ng ph¸p t¹o u thÕ lai ë c©y trång.

? §Ó t¹o u thÕ lai ng êi ta dïng phÐp lai nµo?

- §Ó t¹o u thÕ lai dïng phÐp lai kinh tÕ.

gièng

? Qua vÝ dô trªn em cho biÕt thÕ nµo lµ phÐp lai kinh tÕ?

- Lai kinh tÕ lµ phÐp lai gi÷a cÆp vËt nu«i bè mÑ thuéc hai dßng thuÇn kh¸c nhau råi dïng con lai F1 lµm s¶n phÈm, kh«ng dïng nã lµm gièng.

Dòng thuần Dòng thuần

? Tại sao không dùng con lai kinh tế để làm giống?

2 Ph ơng pháp tạo u thế lai ở vật nuôi.

Vì thế hệ tiếp theo có sự phân li dẫn đến sự gặp nhau của các gen lặn gây hại

? ở n ớc ta lai kinh tế đ ợc thực hiện d ới hình thức

nào? cho ví dụ?

- ở n ớc ta hiện nay, phổ biến là dùng con cái thuộc giống trong n ớc giao phối với con đực cao sản thuộc giống thuần nhập nội

Con lai có khả năng thích nghi với điều kiện khí

hậu, chăn nuôi của giống mẹ và có sức tăng sản của giống bố

lÖ thÞt n¹c cao h¬n

F1

? Ngày nay việc tạo con lai kinh tế có triển vọng nh thế nào?

2 Ph ơng pháp tạo u thế lai ở vật nuôi.

Ngày nay, nhờ kỹ thuật giữ tinh đông lạnh, thụ tinh nhân tạo và kỹ thuật kích thích nhiều trứng cùng

rụng một lúc để thụ tinh, việc tạo con lai kinh tế đối với bò và lợn có nhiều thuận lợi

Một lợn đực giống, bằng giao phối trực tiếp chỉ đảm

lợn nái.

Ng ời ta lấy tinh dịch của trâu đực giống, làm loãng và

một trâu đực giống có thể sinh ra 13 vạn trâu con

b HiÖn t îng c¬ thÓ lai F1 cã søc chèng chÞu tèt h¬n bè mÑ.

c HiÖn t îng c¬ thÓ lai F1 cã søc sèng cao h¬n, sinh tr ëng

nhanh h¬n, ph¸t triÓn m¹nh h¬n, chèng chÞu tèt h¬n, c¸c

tÝnh tr¹ng n¨ng suÊt cao h¬n trung b×nh gi÷a hai bè mÑ hoÆc v ît tréi c¶ hai bè mÑ.

d HiÖn t îng c¬ thÓ lai F1 cã c¸c tÝnh tr¹ng n¨ng suÊt cao h¬n

trung b×nh gi÷a hai bè mÑ hoÆc v ît tréi c¶ hai bè mÑ.

1.3 Tại sao không dùng cơ thể lai F1 để nhân giống?

a Vì thế hệ tiếp theo có sự phân li dẫn đến sự gặp nhau

của các gen lặn gây hại.

b Vì thế hệ tiếp theo có sự phân li dẫn đến sự gặp nhau

của các gen trội có lợi.

c Vì thế hệ tiếp theo không có sự phân li dẫn đến sự

gặp nhau của các gen lặn gây hại.

1.2 Nguyên nhân của hiện t ợng u thế lai là:

a Sự tập trung các gen lặn ở cơ thể lai F1

b Sự tập trung các gen trội có lợi ở cơ thể lai F1

? Trong chọn giống cây trồng ng ời ta dùng ph ơng pháp gì để tạo u thế lai?

Dùng 2 ph ơng pháp:

+ Lai khác dòng: Tạo hai dòng tự thụ phấn rồi cho chúng giao phấn với nhau.

+ Lai khác thứ

?Lai kinh tế là gì? ví dụ?

Lai kinh tế là phép lai giữa cặp vật nuôi bố mẹ

thuộc hai dòng thuần khác nhau rồi dùng con lai F1 làm sản phẩm, không dùng nó làm giống.

* H íng dÉn:

- Häc bµi theo néi dung c©u hái 1, 2, 3 SGK.

- Nghiªn cøu bµi 36: C¸c ph ¬ng ph¸p chän läc tr¶ lêi c©u hái phÇn lÖnh SGK.

? Cho biết cơ sở di truyền của hiện t ợng u thế lai?

Cơ sở di truyền của hiện t ợng u thế lai:

- ở mỗi dạng bố mẹ thuần chủng, nhiều gen lặn ở trạng thái đồng hợp biểu hiện một số tính trạng xấu.

- Khi lai giữa chúng với nhau, chỉ có các gen trội