Một số vấn đề về THA

Bài giảng này dành cho học sinh khối ngành y khoa. bài giảng rất hiệu quả bổ ích và tích hợp đầy đủ kiến thức chuyên ngành cần có cho các bạn, biên soạn theo ppt, hình ảnh minh họa rõ ràng và rành mạch

MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ

TĂNG HUYẾT ÁP

HA = Cung lượng tim x Sức cản ngoại biên

 Các phương pháp đo HA:

 Trực tiếp: Chọc kim vào động mạch

gắn vào huyết áp kế

 Gián tiếp: không xâm

Korotkov: Nghe tiếng đập phát sinh trong dòng máu đi qua chỗ hẹp

 Có 5 giai đoạn:

 K0 : Không nghe tiếng đập

 K1 : Bắt đầu nghe thấy tiếng đập

 K2 : Tiếng đập rõ

 K3 : Tiếng đập tối đa

 K4 : Tiếng đập giảm cường độ

 K5 : Mất hẳn tiếng đập

Đo giao động mạch

Tối thiểu

Trung bình

Tối đa

 HATT (tối đa): liên quan đến cung lượng tim.

mạch.

nhất.

3

HATT: Huyết áp tâm thu HATTr: Huyết áp tâm trương

Số HA được gọi là ranh giới cao (mmHg) Tác giả (Năm)

150 (không nói đến HA tâm trương) Cook (1911)

160 (ở nữ – không nói đến HA tâm trương) Potain (1902)

160 (không nói đến HA tâm trương) Janeway (1913)

170 (ở nam – không nói đến HA tâm trương) Potain (1902)

 Tăng HA: con số HA trên 140 /90 mmHg.

Phân loại THA (theo WHO và Hội Tăng HA Quốc tế, tương tự JNC – VI của Hoa Kỳ)

Phân độ tăng HA HA tâm thu

 JNC – VII có thay đổi:

 Tiền THA gồm bình thường và bình thường cao.

 THA chỉ có 2 độ: Độ I và II Độ II gồm II + III

(theo JNC VI)

thu đơn độc do mạch máu xơ cứng, tỷ lệ cao ở người lớn tuổi.

cung lượng tim giảm trong các trường hợp suy

 Tăng huyết áp áo choàng trắng: HA tăng khi đến phòng khám bệnh HA bình

thường khi đo ở nhà.

 Tăng huyết áp ẩn náu: HA bình thường ở phòng khám HA tăng khi ở nhà.

 THA tiềm tàng: Gắng sức HA tăng, trở về mức bình thường rất lâu.

Máy đo huyết áp 24 giờ

 Đo HA 24 giờ:

 Giới hạn HA ban ngày: 140/90 mmHg

 Giới hạn HA ban đêm (ngủ): 120/80 mmHg

 Độ trũng của HA: huyết áp xuống càng

thấp khi ngủ (>20 mmHg)

 Gánh nặng THA: là số lần (%) HA tâm thu hoặc tâm trương tăng.

CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ CỦA THA VÀ

TỔN THƯƠNG CƠ QUAN ĐÍCH

• Các yếu tố nguy cơ:

 Hút thuốc lá

 Rối loạn chuyển hoá Lipid máu

 Tiểu đường týp II

 Tuổi > 60

 Giới tính (nam giới và nữ giới sau mãn kinh)

 Tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch sớm (nữ

< 65 tuổi, nam < 55 tuổi)

 Tổn thương cơ quan đích:

 Tại tim: Dày thất trái, đau thắt ngực hoặc

nhồi máu cơ tim, suy tim …

 Tai biến mạch máu não và cơn thiếu máu

não thoáng qua

 Bệnh động mạch ngoại biên

 Bệnh lý thận do huyết áp

 Bệnh lý võng mạc

CHẨN ĐOÁN TĂNG HUYẾT ÁP

 Lâm sàng : Đo huyết áp thường quy và đo

HA 24 giờ

 Cận Lâm sàng : chú ý đường huyết,

Microalbumine niệu, ECG, siêu âm tim, soi đáy mắt, Ion đồ.

• CHỈ ĐỊNH DÙNG THUỐC CHỐNG

• TĂNG HUYẾT ÁP

 Các chỉ định dùng thuốc dựa vào giai đoạn THA, yếu tố nguy cơ, tổn thương cơ quan đích và các

bệnh lý kèm theo được trình bày ở bảng dưới đây:

Ghi chú:

 Nguy cơ nhóm A: Không có nguy cơ, không có tổn thương cơ quan đích.

 Nguy cơ nhóm B: Có ít nhất 1 yếu tố nguy cơ

(không bao gồm tiểu đường).

 Nguy cơ nhóm C: Tổn thương cơ quan đích, có

bệnh lý tim hoặc tiểu đường, có hoặc không phối hợp với các nguy cơ khác.

 Như vậy, với nguy cơ nhóm A và

nhóm B điều trị tăng huyết áp ở giai

đoạn I trước hết là điều chỉnh lối sống, nếu không có kết quả mới dùng thuốc Còn nguy cơ nhóm C thì phải dùng

thuốc rất sớm ngay khi HA chỉ ở mức bình thường cao.

MỤC ĐÍCH CỦA LỰA CHỌN SỬ DỤNG

THUỐC HẠ ÁP

Đối với bệnh nhân tăng huyết áp cần phải

dùng thuốc thì mục đích việc lựa chọn thuốc cho điều trị là:

 Hạ được HA đến mức tối ưu (HA này tuỳ

thuộc vào từng cá thể và cần chú ý đến HA thích nghi đối với từng người).

 Giữ HA ở mức ổn định, không có những cơn tăng HA đột xuất cũng như không có những

 Giảm gánh nặng do HA gây ra cho cơ

quan đích (Target organ), tránh làm các cơ quan này tổn thương và gây tai biến (Suy tim trái, tai biến mạch máu não …).

 Chọn được thuốc phù hợp với từng đối

tượng, từng giai đoạn của tăng huyết áp Thuốc có tác dụng cao, ít tác dụng phụ.

CƠ CHẾ TÁC ĐỘNG CỦA THUỐC HẠ ÁP

 Huyết áp động mạch được tính theo công thức:

• HA = Cung lượng tim x sức cản ngoại biên

 Như vậy, nếu một trong hai (hoặc cả 2) yếu tố

tăng sẽ làm cho HA tăng cao Cung lượng tim phụ thuộc vào khối lượng máu lưu thông và hoạt động của thần kinh giao cảm, còn sức cản ngoại biên

tăng khi có hiện tượng co mạch Để làm HA hạ, cần tác động vào các yếu tố gây tăng HA được mô tả theo sơ đồ sau:

CÁC CƠ CHẾ GÂY TĂNG

HUYẾT ÁP

 Thuốc hạ áp sẽ tác động vào cơ chế gây tăng huyết áp đó là:

 Tăng việc thải Ion Na + và nước.

 Chẹn tác động thần kinh giao cảm.

 Chống co mạch.

CÁC NHÓM THUỐC HẠ ÁP

• Dựa trên cơ chế tác động có thể chia làm 3 nhóm

 Lợi tiểu quai: Bumetanid, Furosemid.

 Lợi tiểu ít tác dụng thải Kali: Amilorid,

Spironolacton.

• 2 Thuốc tác động lên thần kinh giao cảm:

 Trên đồng vận giao cảm Alpha trung ương: Methyl-

dopa, Clonidin, Guanabenz, Guanfacin … và đồng vận thụ thể Imidazolin.

 Ức chế Adrenergic ngoại biên: Reserpin, Guanethidin, Guanarel sulfat …

 Ức chế giao cảm Alpha: Prazosin, Doxazosin, Urapidil

…

Chẹn Bêta giao cảm: Metoprolol …

 Ức chế Alpha và bêta giao cảm: Labetalol, Carvedilol

…

• 3 Thuốc tác động lên hệ Renin – Angiotensine –

Aldosteron và dãn mạch:

 Dãn mạnh trực tiếp: Hydralazin, Minoxidil, Nitrat,

…

 Đối kháng calci: Nifedipin, Diltiazem, Verapamil …

 Ức chế men chuyển Angiotensine: Captopril,

Enalapril, Lisinopril …

 Ưùc chế thụ thể Angiotensine II: Losartan,

Irbesartan …

 Ức chế thụ thể Endotheline (Bosentan).

 Ức chế Renin (Enalkiren, Zankiren …)

 Điều trị đơn độc và phối hợp:

 Đơn trị liệu: Khởi đầu bằng lợi tiểu hoặc 1 thuốc nào đó (30 – 40%).

 Trị liệu phối hợp:

Dùng một thuốc chính + lợi tiểu hoặc 2,3 thuốc của 2,3 nhóm khác nhau Không phối hợp thuốc cùng nhóm (50 – 70%).

ĐIỀU TRỊ CƠN TĂNG HUYẾT ÁP

• Điều trị khẩn cấp (Emergency): trong 1 giờ.

• Trì hoãn (Urgency): trong vòng 24 giờ.

 Điều trị cơn THA khẩn cấp (ác tính):

Phồng động mạch chủ bóc tách …

 Điều trị THA trì hoãn:

 THA đơn thuần

 Thiếu máu não

 HA tăng do Stress

 HA tăng sau mổ

 Đau thắt ngực (dễ ổn định)

 Quy tắc:

 Khẩn cấp:

 Hạ HA trong vòng 60’

 Hạ HA khởi đầu 25% sau 2 giờ (HA #

160/95 mmHg)

 Trì hoãn: Có thể dùng thuốc uống, ngậm

dưới lưỡi

 Phối hợp nhiều thuốc hạ áp:

 Lợi tiểu + Đối kháng Ca++ + Prazosin

 Lợi tiểu + Ức chế men chuyển + Hydralazine

 Lợi tiểu + chẹn Bêta + Ức chế men chuyển

 Đối kháng Ca++ + Ức chế men chuyển +

Hydralazine …

•ĐIỀU TRỊ “KHÁNG TRỊ”

KẾT LUẬN:

1 Ở những người trên 50 tuổi, HA tâm thu trên 140

mmHg có yếu tố nguy cơ bệnh tim mạch quan

trọng hơn HA tâm trương.

2 Bắt đầu ở trị số huyết áp (115/75) mmHg, nguy cơ

của bệnh tim mạch tăng gấp đôi với mỗi sự gia

tăng 20 mmHg của HA tâm thu hoặc 10 mmHg

của HA tâm trương

3 Những người ở độ tuổi 55 vơi HA bình thường thì

4 Những người có HA tâm thu từ 120 – 139

mmHg hoặc HA tâm trương từ 80 – 89 mmHg nên được xem như là tiền THA và cần điều

chỉnh lối sống để ngăn ngừa bệnh tim mạch.

5 Hầu hết bệnh nhân THA sẽ phải cần hai

hoặc nhiều hơn các thứ thuốc hạ HA để đạt được HA mục tiêu ( < 140/90 mmHg hoặc < 130/80 mmHg đối với bệnh nhân đái tháo

đường hay bệnh thận mãn tính).

6 Điều trị hạ HA giảm đột quỵ 35 – 40%, giảm NMCT 20 – 25%, giảm suy tim > 50%.