DẠY HỌC THEO DỰ ÁN

TRƯỜNG CĐSP ĐĂKLĂK****** ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC ỨNG DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO DỰ ÁN TRONG VIỆC DẠY HỌC PHẦN CƠ SỞ VĂN HÓA VIỆT NAM N gười thực hiện : Trịnh Đức Long Tổ Ngữ Vă

TRƯỜNG CĐSP ĐĂKLĂK

******

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

ỨNG DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO DỰ ÁN

TRONG VIỆC DẠY HỌC PHẦN

CƠ SỞ VĂN HÓA VIỆT NAM

N gười thực hiện : Trịnh Đức Long

Tổ Ngữ Văn - Khoa Xã hội & Nhân văn

NĂM HỌC 2011

2010-A PHẦN MỞ ĐẦU

I- Mục đích lý do chọn đề tài:

1 Xuất phát từ những chủ trương lớn của Đảng và chính phủ về công tác giáo dục: Nghị quyết TW

II khoá VIII, luật giáo dục, đặc biệt tinh thần chỉ thị 15/1999/CT của Bộ Giáo dục & Đào tạo nhấn mạnh việc đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập trong các trường sư phạm Chỉ thị nhấn mạnh:

Một mặt các trương sư phạm phải chủ động tham gia tích cực về việc đổi mới PPDH ở phổ thông, mặt khác bản thân trường sư phạm phải tự đổi mới về phương pháp để có đủ sức, đủ tầm trở thành các trung tâm phương pháp hiện đại có ảnh hưởng tích cực đến trường phổ thông.

2 Xuất phát từ yêu cấu đào tạo theo học chế tín chỉ đòi hỏi sinh viên phải tăng cường việc tự học, tự rèn để hoàn thiện kiến thức Do vậy đối mới phương pháp dạy học, tăng cường trang bị cách học, phát huy tính tích cực chủ động trong học tập của sinh viên là điền cần thiết Việc dạy học theo dự án

sẽ góp phần giải quyết tốt bài toán nhận thức đó

3 Xuất phát từ nhu cầu nhận thức của bản thân: sau đợt tập huấn Module dạy học tích cực tại Ninh Thuận (tháng 10 năm 2010), bản thân muốn vận dụng những kiến thức tiếp thu qua đợt tập huấn vào thực tiến hoạt động dạy học tại trường CĐSP ĐăkLăk

II- Đối tượng nghiên cứu:

Đề tài giới hạn đối tượng và phạm vi nghiên cứu là ứng dụng phương pháp dạy học theo dự án

trong việc dạy học phần Cơ sở văn hóa Việt Nam

III- Nhiệm vụ nghiên cứu:

Đề tài tập trung vào 2 nhiệm vụ nghiên cứu chủ yếu sâu đây:

1 Nghiên cứu tìm hiểu bản chất phương pháp dạy học theo dự án

2 Ứng dụng phương pháp dạy học theo dự án khi dạy học phần Cơ sở văn hóa Việt Nam

IV- Phương pháp nghiên cứu:

1 Các Phương pháp nghiên cứu lí luận

1.1 Phương pháp nghiên cứu lí thuyết về các vấn đề có liên quan đến phương pháp dạy học theo dự án

1.2 Phương pháp phân tích hệ thống: Đặt đối tượng nghiên cứu (Dạy học Cơ sở văn hóa Việt Nam) trong mối tương quan với môn thuộc ngành khoa học xã hội nhân văn

2 Các Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

B PHẦN NỘI DUNG - Chương I: Cơ sở lí luận của phương pháp dạy học theo dự án

I Một số vấn đề về PPDH tích cực

1 Khái quát về PPDH

1.1.Thuật ngữ “ Phương pháp ” bắt nguồn từ tiếng Hi Lạp (methodos) có nghĩa là con đường đi đến mục đích.Theo đó, Phương pháp dạy học là con đường để đạt mục đích dạy học, ta có thể hiểu PPDH là những hình thức và cách thức hoạt động của người dạy và người học trong những điều kiện dạy học xác định nhằm đạt mục đích dạy học

1.2 Kĩ thuật dạy học là những biện pháp, cách thức hành động của GV và HS trong các tình huống dạy học cụ thể nhằm thực hiện và điều khiển quá trình dạy học Như vậy, kĩ thuật dạy học chưa phải là các Phương pháp dạy học độc lập mà là những thành phần của PPDH;

kĩ thuật dạy học được hiểu là đơn vị nhỏ nhất của Phương pháp dạy học, đôi khi sự phân biệt giữa kĩ thuật dạy học và Phương pháp dạy học không được rõ ràng

1.3 Khái niệm Phương pháp dạy học rất phức hợp với nhiều bình diện và phương diện khác nhau Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, chúng tôi xem xét PPDH ở bình diện trung gian Tập trung nghiên cứu Phương pháp dạy học theo dự án ở góc độ là một cách thức, một con đường để đạt được mục tiêu dạy học dưới quan điểm lấy người học làm trung tâm

2 Sự cần thiết phải đổi mới các PPDH ở đại học

2.1 Đổi mới Phương pháp dạy học là vấn đề đang được toàn Đảng toàn dân hết sức quan tâm trong giai đoạn hiện nay Đổi mới Phương pháp dạy học không phải là sự thay thế các phương pháp cũ bằng hàng loạt các phương pháp mới Về mặt bản chất, đổi mới Phương pháp dạy học là đổi mới cách tiến hành các phương pháp, đổi mới các phương tiện dạy học, các hình thức tổ chức triển khai vận dụng phương pháp trên cơ sở khai thác triệt để ưu điểm của phương pháp truyền thống và vận dụng linh hoạt một số phương pháp mới nhằm phát huy tối đa tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học; giúp người học sớm đạt được năng lực mong muốn Đổi mới Phương pháp dạy học nói chung là một vấn đề mang tính tất yếu, là một hiện tượng xã hội phát triển hợp qui luật

2.2 Dân tộc ta đang ra biển lớn của sự hội nhập toàn cầu, bối cảnh quốc tế và trong nước

có nhiều thay đổi (sự phát triển nhảy vọt của khoa học công nghệ, xu thế toàn cầu hóa mạnh

mẽ, việc thực hiện đường lối đổi mới và sự chuyển dịch mạnh mẽ của về cơ cấu kinh tế của đất nước thời kì hội nhập) Một quốc gia dù chưa hoặc đang phát triển, nhưng nhờ hội nhập toàn cầu, nếu biết tận dụng cơ hội, cũng có thể sử dụng được một phần thành tựu đó cho mục đích phát triển của quốc gia mình Vì vậy, bên cạnh việc học tập, kế thừa thành quả khoa học của nhân loại, chúng ta cần đi trước đón đầu, cần phải đổi mới tư duy, phương pháp làm việc, học tập Sự cần thiết đổi mới giáo dục đã được ghi trong nghị quyết 40/2000/ QH10 về đổi mới chương trình giáo dục phổ thông và thể hiện trong chỉ thị 14/2001/CT-TTG ngày 11/6/2001 của Thủ tướng chính phủ về thực hiện nghị quyết số 40/2000/QH10 của Quốc hội 2.3 Thế giới đã chuyển sang thời kì kinh tế tri thức, cho nên đầu tư vào giáo dục sẽ là đầu

tư hiệu quả nhất cho sự hưng thịnh của mối quốc gia Cũng vì lí do này mà nhu cầu học tập của người dân ngày càng nhiều, trình độ dân trí ngày càng cao, mô hình xã hội học tập đang hình thành và phát triển Sự phát triển của khoa học công nghệ đã mở ra khả năng và điều kiện thuận lợi cho việc sử dụng phương tiện công nghệ thông tin vào quá trình dạy học Việc

sử dụng có tính sư phạm những thành quả của khoa học công nghệ sẽ làm thay đổi hiệu quả

2.4 Sự bùng nổ thông tin khiến vòng đời của sách giáo khoa và giáo trình đã phải rút ngắn, nếu không sẽ bị coi là lạc hậu và phản tác dụng Trong tình hình này, trường học và giảng viên không còn độc quyền và ngày càng mất vị trí độc tôn là cầu nối chính của khối lượng tri thức vô tận với người học Trong bể kiến thức bao la, người học phải tùy chọn cho riêng mình những tri thức cần thiết và hữu ích Vì thế họ rất cần được giúp đỡ Trong học tập, họ cần phương pháp tìm kiếm thông tin hơn là thông tin; muốn học phương pháp tìm kiếm chân

lí hơn là chân lí Người thầy trong thời đại hiện nay đã có một vị trí mới, cao hơn, khó khăn bội phần, là luôn làm mới mình và ở bên cạnh người học, hiểu theo cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng Giúp người học chiếm lĩnh, giúp người học tự đào tạo Mục tiêu quan trọng nhất ở

trường đại học là dạy cách học cho sinh viên GV luôn tự đòi hỏi phải đáp ứng những gì

người học cần chứ không phải dạy những gì mình có Cụm từ “thỏa mãn và đáp ứng” đang

dần thay thế cụm từ “cung cấp” trong hoạt động dạy học và như vậy người học là trung tâm của mọi quá trình Trên tinh thần đó, việc tổ chức dạy học theo dự án sẽ phần nào đáp ứng được mục tiêu đào tạo của nhà trường đại học trong giai đoạn hiện nay

II Lý luận về dạy học theo dự án

1 Vấn đề thuật ngữ ”Dự án”

Thuật ngữ dự án (project) được hiểu là một đề án, dự thảo hay kế hoạch cần thực hiện để đạt mục đích đặt ra Khái niệm dự án được sử dụng trong sản xuất, kinh doanh, nghiên cứu khoa học cũng như trong quản lí xã hội và được sử dụng trong lĩnh vực Giáo dục - Đào tạo như một phương pháp hay hình thức dạy học Khái niệm dự án được hiểu là tập hợp của những hoạt động khác có nhau liên quan với nhau theo một lôgic, một trật tự xác định nhằm vào những mục tiêu xác định, được thực hiện bằng những nguồn lực nhất định trong những khoảng thời gian xác định, dự án có tính mục tiêu, tạm thời, hệ thống và duy nhất

2 Bản chất việc dạy học theo dự án

2.1 Lịch sử vấn đề

Từ đầu thế kỉ XX, các nhà sư phạm Mĩ đã xây dựng cơ sở lí luận cho Phương pháp dự án (Project method) và coi đây là Phương pháp dạy học quan trọng để thực hiện dạy học hướng vào người học nhằm khắc phục nhược điểm của lối dạy học truyền thống

Phương pháp dạy học theo dự án (Project based learning) ban đầu nó chỉ được áp dụng khi dạy môn kĩ thuật ở các trường đại học và cao đẳng Dần dần nó được sử dụng rộng rãi trong các môn học khác và trở nên phổ biến, nhất là các nước phát triển

2.2 Bản chất dạy học theo dự án

- Dạy học theo dự án là một mô hình dạy học lấy HS làm trung tâm, giúp phát triển kiến thức và các kĩ năng liên quan thông qua những nhiệm vụ mang tính mở, khuyến khích HS tìm tòi, hiện thực hóa những kiến thức đã học trong quá trình thực hiện và tạo ra những sản phẩm của chính mình Dạy học theo dự án được hiểu là một PP hay một hình thức dạy học, trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lí thuyết và thực tiễn, thực hành Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lực cao trong toàn

bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện

- Chương trình dạy học theo dự án được xây dựng dựa trên những tình huồng, câu hỏi định hướng quan trọng, lồng ghép các chuẩn nội dung và tư duy bậc cao trong những bối cảnh thực tế Bài học thiết kế theo dự án chứa đựng nhiều kĩ thuật dạy học khác nhau, có thể lôi cuốn được mọi đối tượng HS, không phụ thuộc vào cách học của họ Thông thường HS sẽ được làm việc với các chuyên gia và những thành viên trong cộng đồng để giải quyết vấn đề, hiểu sâu nội dung hơn Các phương tiện kĩ thuật cũng được sử dụng để hỗ trợ việc học Trong quá trình thực hiện dự án có thể vận dụng nhiều cách đánh giá khác nhau để giúp HS tạo ra những sản phẩm có chất lượng

- Hình thức làm việc chủ yếu trong học theo dự án là theo nhóm, mỗi người học cộng tác

những vấn đề và cuối cùng trình bày công việc mình đã làm trước nhóm Bước cuối cùng có thể là một buổi thuyết trình có sử dụng các phương tiện nghe nhìn (Power Point), một ấn phẩm báo chí, một trang Web hoặc một sản phẩm được tạo ra.

III Đặc điểm của dạy học theo dự án

Dạy học theo dự án có những đặc điểm cơ bản sau:

3 Tính tự lực cao của người học

Người học tham gia tích cực và tự lực vào các tất cả các giai đoạn của quá trình dạy học: đề xuất vấn đề, lập kế hoạch giải quyết vấn đề, giải quyết vấn đề và trình bày kết quả thực hiện

4 Tính Định hướng

- Định hướng hành động: Khi thực hiện dự án, đòi hỏi học sinh phải kết hợp giữa lý thuyết

và thực hành, huy động nhiều giác quan Người học khám phá, giải thích và tổng hợp thông tin sao cho có được sản phẩm có ý nghĩa

- Định hướng sản phẩm: Đó là những sản phẩm hành động có thể công bố, giới thiệu được

Kết quả của dự án có thể là bài báo, bài trình bày, các mô hình vật chất, thí nghiệm…

5 Tính phức hợp

Nội dung dự án có sự kết hợp tri thức của nhiều lĩnh vực hoặc các môn học khác nhau Dạy học dự án yêu cầu người học sử dụng thông tin, vận dụng kiến thức của nhiều môn học khác nhau để giải quyết một vấn đề học tập

6.Tính hợp tác

Các dự án học tập thường được thực hiện theo nhóm, việc học mang tính xã hội Dạy học

dự án thúc đẩy sự cộng tác giữa người học với giáo viên và giữa người học với nhau Nhiều khi, sự cộng tác được mở rộng đến cộng đồng xã hội Sự làm việc mang tính cộng tác của người học có tầm quan trọng làm phong phú và mở rộng sự hiểu biết của người học về những điều họ đang học

IV Phân loại dạy học theo dự án

Dạy học theo dự án có thể phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau Dưới đây là một số cách phân loại:

1 Phân loại theo chuyên môn

+ Dự án trong môn học: Trọng tâm nội dung nằm trong một môn học

+ Dự án liên môn: Trọng tâm nội dung nằm ở nhiều môn học khác nhau

+ Dự án ngoài chuyên môn: dự án không phụ thuộc trực tiếp vào các môn học

2 Phân loại theo sự tham gia của người học

Dự án cho nhóm HS, dự án cá nhân Dự án dành cho nhóm HS là hình thức DH chủ yếu Trong trường phổ thông còn có dự án toàn trường, dự án dành cho một khối lớp, dự án cho

3 Phân loại theo quĩ thời gian

+ Dự án nhỏ: Thực hiện trong một số giờ học, có thể từ 2 – 6 giờ học

+ Dự án trung bình: Dự án trong một hoặc một số ngày (ngày dự án) nhưng giới hạn là một tuần hoặc 40 giờ học

+ Dự án lớn: Thực hiện với quĩ thời gian lớn, tối thiểu là một tuần (40 giờ học), có thể kéo dài nhiều tuần (tuần dự án)

4 Phân loại theo nhiệm vụ

+ Dự án tìm hiểu: Là dự án khảo sát thực trạng đối tượng

+ Dự án nghiên cứu: Nhằm giải quyết các vấn đề, giải thích các hiện tượng, các quá trình + Dự án kiến tạo: Trọng tâm là việc tạo ra các sản phẩm vật chất hoặc thực hiện một kế hoạch hành động thực tiễn, nhằm thực hiện những nhiệm vụ như trang trí, trưng bày, biểu diễn, sáng tác

Các loại dự án trên không hoàn toàn tách biệt với nhau Dự án có tính tổng hợp là dự án kết hợp nhiều hoạt động khác nhau Trong từng lĩnh vực chuyên môn có thể phân loại các dạng

dự án theo đặc thù riêng

BẢNG SƠ ĐỒ PHÂN LOẠI DỰ ÁN DẠY HỌC

IV Xác định vai trò nhiệm vụ của giáo viên và học sinh trong dạy học theo dự án

1 Vai trò nhiệm vụ của giáo viên

1.1 Hướng dẫn cộng đồng người học, tạo thuận lợi, kích thích hứng thú của HS và làm cho họ hiểu rõ tiến trình học tập Khác với lớp học truyền thống, giáo viên đóng vai trò chủ đạo, nắm giữ tất cả kiến thức và truyền tải đến HS; lớp dạy theo dự án, giáo viên chỉ đóng

vai trò như một nhà tư vấn, một học viên cộng tác.

1.2 Những thông tin mà giáo viên đưa ra, theo Vygoski phải mang tính nhận thức và siêu nhận thức Thông tin mang tính nhận thức nhằm hướng dẫn HS dần dần có thể tự lực hoàn

toàn, tự chịu trách nhiệm trong việc thực hiện kế hoạch, nhiệm vụ học tập của bản thân (lập

kế hoạch, định hướng điều chỉnh, kiểm tra và đánh giá) Thông tin siêu nhận thức nhấn

mạnh đến việc làm chủ những kiến thức “công bố” được và “thực hiện” được Để HS phát triển thói quen lập luận và khả năng áp dụng một cách mềm dẻo những khái niệm đã học, những kiến thức đó phải có sự liên kết với nhau

1.3 Giáo viên cần tạo ra sự hỗ trợ cần thiết trước những lần HS thực hiện sai trong quá trình hoàn thành dự án, có thể bằng các chỉ dẫn hoặc bằng các sản phẩm mẫu, các tài liệu, các nguồn thông tin, các chuyển giao công việc, các phiếu đánh giá…

1.4 Giáo viên phải tập trung hơn vào việc tạo cơ hội học tập, tiếp cận với thông tin, làm mẫu và hướng dẫn HS đồng thời cũng phải tạo ra môi trường học tập thúc đẩy phương pháp học tập theo kiểu cộng tác giữa các thành viên trong nhóm HS

PHÂN LOẠI

DỰ ÁN

THEO CHUYÊN MÔN

THEO SỰ THAM GIA CỦA NGÝỜI HỌC

THEO QUỸ THỜI GIAN

THEO NHIỆM VỤ

Trong môn học

Liên môn

Ngoài môn học

Dự án

cá nhân

Dự án nhóm

Dự án toàn lớp

Dự án Trường

Dự án nhỏ

Dự án trung bình

Dự án lớn

Dự án tìm hiểu

Dự án nghiên cứu

Dự án kiến tạo

2.1 HS đóng vai trò là những “chuyên gia” thuộc các ngành nghề khác nhau trong xã hội

để có thể tham gia ngày càng tích cực vào việc thực hiện mục đích học tập Trong một dự án học tập, HS không chỉ tham gia vào quá trình quản lí một phần mà còn quản lí tổng thể dự

án Tức là, trong quá trình học tập, HS được tham gia quyết định và tự quyết định các giai đoạn của quá trình dạy học, đặc biệt là trong việc xây dựng kế hoạch và thực hiện dự án Trong chừng mực có thể, HS có thể tham gia xác định và đánh giá dự án

2.2 HS được giao những nhiệm vụ cụ thể, gắn với đời sống thực tế, HS hợp tác làm việc với nhau trong các nhóm, phát huy tối đa năng lực cá nhân khi đảm nhận những vai trò khác nhau

2.3 HS phải thể hiện thành quả của mình thông qua các bài thuyết trình, sản phẩm, trang web,… Những sản phẩm cuối cùng giúp HS thể hiện khả năng diễn đạt và làm chủ quá trình học tập

V Tiêu chuẩn thành công của một dự án theo phương pháp dạy học theo dự án

Trong thực tiễn dạy học có rất nhiều kiểu dự án được tiến hành trong lớp học Một dự án được coi là thành công khi nó đạt được sự cân bằng giữa khả năng thực hiện của HS với ý

đồ thiết kế của GV, chỉ rõ những công việc HS cần làm Dưới đây là một số tiêu chuẩn giúp nhận diện rõ thế nào là bài học theo dự án hiệu quả

1 Tiêu chuẩn 1 HS là trung tâm của quá trình dạy học

Bài học theo dự án được thiết kế cẩn thận, lôi cuốn HS vào những nhiệm vụ mở và có tính thực tiễn cao Các nhiệm vụ của dự án kích thích khả năng quyết định, niềm cảm hứng, say

mê của HS trong quá trình thực hiện và tạo ra sản phẩm cuối cùng HS lĩnh hội kiến thức bài học thông qua việc tìm hiểu và tự quyết định mức độ hoàn thành các nhiệm vụ của dự án

GV giữ vai trò hỗ trợ hay hướng dẫn HS hợp tác, làm việc với nhau trong các nhóm, phát huy tối đa năng lực cá nhân khi đảm nhận những vai trò khác nhau

2 Tiêu chuẩn 2 Chuẩn bị và lên kế hoạch dự án chu đáo

Để dạy tốt và đảm bảo HS tham gia tích cực vào quá trình học, GV cần lên kế hoạch và chuẩn bị bài hiệu quả Nếu như mục tiêu là nhằm giúp HS đạt được trình độ cao, cho dù GV dạy theo PP nào đi chăng nữa cũng cần phải có kế hoạch và sự chuẩn bị thích hợp dạy học theo dự án cũng không nằm ngoại lệ

Để thành công, GV phải phác họa các dự án cụ thể trong đầu Nếu không bám sát vào các mục tiêu dạy học, mục đích của dự án sẽ mơ hồ và kết quả học tập mong đợi từ phía HS có thể bị hiểu sai lệch Khi thiết kế dự án, điều quan trọng là phải chắc chắn rằng việc lập kế hoạch hành động sẽ giúp HS nhận diện được mục tiêu học tập dự kiến Bằng việc điểm lại mục đích, mục tiêu và chuẩn của chương trình, GV sẽ lựa chọn các bài học ưu tiên trong chương trình

Về cơ bản, khâu lập kế hoạch dự án bao gồm các bước:

• Xác định mục tiêu học tập cụ thể bằng cách sử dụng các chuẩn nội dung và những

kĩ năng bậc cao mong muốn

• Thiết kế bộ câu hỏi khung

thuyết trình đầy thuyết phục hay ấn phẩm thông tin thể hiện sự lĩnh hội các chuẩn nội dung

và mục tiêu dạy học

+ Dự án được định hướng theo Bộ câu hỏi khung chương trình môn học: Câu hỏi khung chương trình sẽ giúp các dự án tập trung vào những hoạt động dạy học trọng tâm HS được giới thiệu về dự án thông qua các câu hỏi gợi mở những ý tưởng lớn, xuyên suốt và có tính liên môn HS sẽ buộc phải tư duy sâu hơn về các vấn đề về nội dung của môn học theo các chuẩn và mục tiêu

Có ba dạng câu hỏi khung chương trình: Câu hỏi khái quát, câu hỏi bài học và câu hỏi nội dung Câu hỏi khái quát là các câu hỏi rộng, có tính mở, đề cập đến những ý tưởng lớn và các khái niệm xuyên suốt Câu hỏi loại này thường mang tính liên môn, giúp HS hiểu được mối quan hệ giữa các môn học Các câu hỏi bài học được gắn trực tiếp với dự án, hỗ trợ việc tìm kiếm lời giải cho câu hỏi khái quát Các câu hỏi bài học thể hiện mức độ hiểu những khái niệm cốt lõi về dự án của HS Các câu hỏi nội dung thường mang tính thực tiễn cao, bám sát các chuẩn và mục tiêu đề ra

4 Tiêu chuẩn 4 Dự án đòi hỏi các hình thức đánh giá đa dạng và thường xuyên

Ngay từ khi triển khai dự án, các kết quả dự kiến cần phải được làm rõ và phải luôn được

rà soát nhiều lần để kiểm chứng mức độ lĩnh hội bằng các phương pháp đánh giá khác nhau

HS sẽ được xem mẫu và hướng dẫn trước để thực hiện công việc có chất lượng nhất, phải biết rõ điều gì đang chờ đợi ngay từ khi bắt đầu dự án Cần phải tạo cơ hội để rà soát, phản hồi hay điều chỉnh trong suốt quá trình thực hiện dự án

5 Tiêu chuẩn 5 Dự án phải mang hiệu quả thực tiễn

- Dự án phải gắn với đời sống thực tế của HS, có thể mời các chuyên gia bên ngoài cùng tham gia để tạo ra những tình huống dạy học HS có thể thể hiện việc học của mình trước những đối tượng thực tế, liên hệ với các nguồn lực cộng đồng, tham khảo các chuyên gia trong lĩnh vực nghiên cứu, hoặc trao đổi thông qua công nghệ hiện đại

- Dự án được hoàn thành đúng thời hạn, không vượt quá kinh phí dự trù Dự án không gây

ra những tác động xấu cho môi trường tự nhiên, xã hội, đảm bảo sự phát triển bền vững cho tương lai Dự án không gây ra ảnh hưởng tới sức khỏe, tới kết quả học tập và tu dưỡng đạo

đức của HS.

VI Quy trình triển khai dạy học theo dự án:

1 Bước 1: Quyết định chủ đề và xác định mục tiêu dự án

1.1 Việc lựa chọn chủ đề dự án phụ thuộc vào sự hứng thú, quan tâm và kinh nghiệm của học sinh Chủ đề dự án có thể hấp dẫn với một nhóm học sinh, với cả lớp, hay với một học sinh nhất định Chủ đề được diễn đạt tốt nhất dưới dạng một vấn đề Nên bắt đầu bằng một vấn đề cần phải giải quyết Kết quả cuối cùng của dự án sẽ là lời giải cho vấn đề đó Điều này kích thích học sinh hoạt động, lên kế hoạch và đặt mục tiêu đề ra

1.2 Khi chưa quen làm việc giải quyết vấn đề, học sinh thường có xu hướng lựa chọn các chủ đề, những đề tài mà mình quan tâm, hứng thú Khi lựa chọn chủ đề và xây dựng các tiểu chủ đề để thiết kế dự án, sơ đồ tư duy là công cụ có hiệu quả để xác định, lựa chọn ý tưởng

dự án cũng như những vấn đề cần giải quyết xung quanh chủ đề dự án, nói cách khác là xác định quy mô nghiên cứu của dự án (thường sử dụng sơ đồ nhện hoặc sơ đồ Graph)

2 Bước 2: Xây dựng kế hoạch thực hiện

2.1 Trong giai đoạn này, HS dưới sự hướng dẫn của GV xây dựng đề cương, lập kế hoạch cho việc thực hiện dự án Trong việc xây dựng kế hoạch cần xác định những công việc cần làm, thời gian dự kiến, vật liệu, kinh phí, phương pháp tiến hành và phân công công việc trong nhóm

2.2 Trong giai đoạn này, để thuận lợi khi xây dựng ý tưởng mới xung quanh chủ đề đã lựa chọn cũng có thể sử dụng kĩ thuật đặt câu hỏi 5W1H Trong các câu hỏi này, câu hỏi Tại sao

và Như thế nào là quan trọng nhất

Hoạt động lập kế hoạch nhiệm vụ học tập nhằm giúp cho các thành viên trong nhóm biết được ai sẽ làm nhiệm vụ gì và thời hạn hoàn thành Đây là hoạt động hợp tác giữa các thành viên, đòi hỏi mỗi thành viên phải ý thức phối hợp với nhau, hỗ trợ cho nhau để hoàn thành

dự án Việc phân công nhiệm vụ cho các thành viên có thể mô tả chi tiết qua bảng sau:

3 Bước 3: Thực hiện dự án

3.1.Trong giai đoạn này, dự án được định hình Người học học bằng cách nghiên cứu, biến đổi hoặc tạo ra thông tin mới trong sự hợp tác để đi đến kết quả chung Họ thu thập dữ liệu, tiến hành các thí nghiệm, gặp gỡ các nhân vật cần thiết, phân tích, so sánh, cân, đo, tính toán, viết, vẽ, tranh luận Máy tính cung cấp dữ liệu cập nhật về một số lớn các thông tin và các vấn

đề thực tế, tạo thuận lợi cho sự hợp tác giữa các thành viên của cùng lớp học hoặc với các lớp học khác Tổng hợp những đóng góp là một hoạt động cần thiết của việc thực hiện dự án Hoạt động này thường thể hiện ở hai mặt: việc giới thiệu cho toàn lớp những đóng góp của nhóm nhỏ, đồng thời là dịp để thành viên này hay thành viên khác điều chỉnh bởi chính họ để có sản phẩm của tập thể, của cả lớp Những đóng góp khác nhau sẽ được giới thiệu và mỗi đóng góp nhằm theo đuổi một câu hỏi để mang đến những sản phẩm chung

3.2 Giáo viên tạo thuận lợi cho sự trao đổi thường xuyên và cởi mở giữa các thành viên, tạo sự tìm kiếm thông tin từ các nguồn tài liệu có sẵn bên cạnh sự chịu trách nhiệm về những nhiệm vụ, mời các nhóm thường xuyên đánh giá sự tiến triển của công việc và tận dụng dịp này để động viên, kích thích, và chỉnh sửa để nhằm đến đích Những chiến lược người học sử dụng cần phải trở thành đối tượng của sự quan sát liên tục của giáo viên Tuy nhiên, tác động của giáo viên cần mang đến một không khí cởi mở Những câu hỏi về các hoạt động của nhóm, về sự chịu trách nhiệm, về phương pháp nghiên cứu, về sự phân biệt giữa cái đúng và cái sai, sẽ dẫn đến những đề nghị hấp dẫn đối với các dự án tương lai

3.3 Khi thực hiện dự án, các thành viên thực hiện công việc theo kế hoạch đã đề ra cho nhóm và cá nhân, HS thực hiện các hoạt động trí tuệ và hoạt động thực tiễn, thực hành Những hoạt động này xen kẽ và tác động qua lại lẫn nhau, như:

- Thu thập các đồ dùng, tài liệu cần thiết

- Nghiên cứu trong lớp

- Nghiên cứu trong thư viện

- Có sự tham gia của phụ huynh học sinh

- Xin “chuyên gia” tư vấn – viết thư - phỏng vấn - gọi điện thoại xin hẹn

- Phiếu hỏi – thu thập tạp chí để tìm thông tin – videos – sách vở

- Thu thập các bài báo, chỉnh sửa và viết lại sao cho dễ hiểu

Trong quá trình đó sản phẩm của dự án và thông tin mới được tạo ra

4 Bước 4 Thu thập kết quả và công bố sản phẩm

Kết quả thực hiện dự án có thể được công bố dưới dạng bài thu hoạch, báo cáo bằng văn bản, bài trình diễn powerpoint Trong nhiều dự án, các sản phẩm vật chất được tạo ra qua hoạt động thực hành, Sản phẩm của dự án cũng có thể là những hành động phi vật chất, chẳng hạn việc biểu diễn một vở kịch, việc tổ chức một buổi tuyên truyền nhằm tạo ra các tác động xã hội, phòng triển lãm trưng bày tranh ảnh

Sản phẩm của dự án có thể được trình bày giữa các nhóm học sinh trong một lớp, có thể được giới thiệu trước toàn trường, hay ngoài xã hội

5 Bước 5 Đánh giá dự án

5.1 GV và HS đánh giá quá trình thực hiện và kết quả cũng như kinh nghiệm đạt được Cần phải trả lời các câu hỏi:

- Dự án vừa thực hiện có cho phép một sự học tập tích cực hay không?

- Trong tương lai dự án có thể thực hiện khác được không?

- Hướng phát triển tiếp theo của dự án là gì?

Do đó cần tiến hành hoạt động xem xét lại dự án: trở lại dự án để thực hiện việc tổng kết

và đưa ra các kết luận rộng hơn Nó có thể xoay quanh câu hỏi: Mục đích học tập đạt được hay chưa? Liệu sản phẩm của dự án có dùng được hay không? Những thiếu sót gì đã bỏ qua? Các yếu tố khác như cảm giác thoải mái của học sinh trong quá trình hoạt động nhóm – thời gian thực hiện dự án – các vấn đề gặp phải và sự hỗ trợ,… đều phải được đề cập tới và đánh giá một cách chu đáo Từ đó rút ra những kinh nghiệm cho việc phát triển dự án hoặc thực hiện các dự án tiếp theo khác

5.2 Có những phương pháp đánh giá khác nhau như: trao đổi bằng thư, đánh giá toàn lớp, đánh giá đồng đẳng, tự đánh giá, học sinh nêu câu hỏi, đánh giá các nhóm…

*Chú ý: Việc phân chia các giai đoạn trên đây chỉ mang tính chất tương đối Trong thực tế

chúng có thể xen kẽ và thâm nhập lẫn nhau Việc tự kiểm tra, điều chỉnh cần được thực hiện trong tất cả các giai đoạn của dự án Với những dạng dự án khác nhau có thể xây dựng cấu trúc chi tiết riêng phù hợp với nhiệm vụ dự án Giai đoạn 4 và 5 cũng thường được mô tả chung thành một giai đoạn (giai đoạn kết thúc dự án)

SƠ ĐỒ QUY TRÌNH HỌC THEO DỰ ÁN

BƯỚC 1 Quyết định chủ đề dự án

Giáo viên tạo điều kiện để học sinh đề xuất chủ đề,

xác định mục tiêu dự án

BƯỚC 2 Xây dựng kế hoạch

Học sinh lập kế hoạch làm việc, phân công lao động

BỨỚC 3 Thực hiện dự án

Học sinh làm việc nhóm và cá nhân theo kế hoạch.

Kết hợp lý thuyết và thực hành, tạo ra sản phẩm

BƯỚC 4 Giới thiệu sản phẩm dự án

Học sinh thu thập sản phẩm, giới thiệu, công bố sản phẩm

dự án.

BƯỚC 5 Đánh giá

Giáo viên và học sinh đánh giá kết quả và quá trình Rút ra

kinh nghiệm

VII Ưu, nhược điểm của phương pháp dạy học theo dự án.

1 Ưu điểm

Dạy học theo dự án mang lại rất nhiều lợi ích cho cả GV và HS Ngày càng nhiều các nghiên cứu lí luận ủng hộ cho việc áp dụng phương pháp dạy học theo dự án trong trường học để khuyến khích HS, giảm thiểu hiện tượng bỏ học, thúc đẩy các kĩ năng học tập hợp tác

và nâng cao hiệu quả học tập

1.1 Đối với học sinh: những lợi ích từ dạy học theo dự án bao gồm:

- Tăng tính chuyên cần, nâng cao tính tự lực và thái độ học tập, phát huy được tính chủ động, sáng tạo của HS, biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo

- Kiến thức thu được tương đương hoặc nhiều hơn so với những mô hình dạy học khác

do khi được tham gia vào dự án, HS sẽ chịu trách nhiệm hơn trong học tập so với các hoạt động truyền thống khác trong lớp học Vì vậy, dạy học theo dự án sẽ kích thích động cơ và hứng thú học tập của người học, điều đó giúp cho họ có thể vượt qua được những khó khăn trong khi giải quyết các vấn đề, đặc biệt là những vấn đề mang tính phức hợp

- Có cơ hội phát triển những kĩ năng phức hợp, như tư duy bậc cao, giải quyết vấn đề, hợp tác và giao tiếp

- Dự án mang tính thực tiễn, vì vậy HS được tham gia vào những hoạt động đời thường

có ý nghĩa vượt ra khỏi phạm vi lớp học

- HS có thể sử dụng thông tin của những môn học khác nhau để giải quyết vấn đề

- Phát triển năng lực tự đánh giá

1.2 Đối với GV: những lợi ích mang lại là nâng cao tính chuyên nghiệp và sự hợp tác với

đồng nghiệp, cơ hội xây dựng các mối quan hệ với HS Bên cạnh đó, nhiều GV cảm thấy hài lòng với việc tìm ra được một mô hình triển khai, cho phép hỗ trợ các đối tượng HS đa dạng bằng việc tạo ra nhiều cơ hội học tập hơn trong lớp học GV cũng nhận thấy rằng người được hưởng lợi nhiều nhất từ dạy học theo dự án là những HS không học tốt được theo cách dạy học truyền thống

2 Nhược điểm

2.1 Dạy học theo dự án không những đòi hỏi chuẩn bị công phu, mà còn đòi hỏi người dạy và người học có thói quen phù hợp mới có hiệu quả.Thời gian dạy học theo dự án thường kéo dài vì vậy rất khó áp dụng cho một tiết học bình thường

2.2 Dạy học theo dự án đòi hỏi vấn đề nêu ra phải có cấu trúc mở Điều đó yêu cầu khi giải quyết vấn đề phải sử dụng đến kiến thức liên ngành Vì vậy, không phải môn học, nội dung dạy học nào cũng có thể áp dụng được dạy học theo dự án

2.3 Dạy học theo đự án đòi hỏi phương tiện vật chất và tài chính phù hợp Để dạy học theo dự án, GV phải nắm vững kiến thức chuyên môn, kiến thức liên ngành Do đó, nhiều

GV sẽ cảm thấy phải chịu áp lực trong việc thực hiện chươg trình giảng dạy mới Nhiều HS

có thể sẽ gặp khó khăn khi chủ động định hướng quá trình học tập

  

Chương II Ứng dụng phương pháp dạy học theo dự án khi dạy học phần Cơ sở văn hóa Việt Nam.

I Nhận diện các đơn vị kiến thức trong học phần cơ sở văn hóa Việt Nam có thể thực hiện phương pháp dạy học theo dự án.

Học phần cơ sở Văn hóa Việt Nam có thể triển khai dạy học theo dự án ở nhiểu cấp độ: Bài học, chương hoặc toàn bộ học phần

Chương I: Văn hóa và Văn hóa Việt Nam

1 Văn hóa là gì?

+ Khái niệm: Văn hóa và một số các khái niệm hữu quan

+ Phân biệt sự giống và khác nhau giữa các khái niệm

+ Đặc trưng của văn hóa: Tính hệ thống, tính giá trị, tính lịch sử

+ Chức năng của văn hóa: Tổ chức điều chỉnh xã hội, giao tiếp, giáo dục

2 Văn hóa Việt Nam

+ Không gian và thời gian văn hóa Việt Nam

+ Tiến trình văn hóa Việt Nam:

- Lớp Văn hóa bản địa: Văn hóa tiền sử, văn hóa Văn Lang - Âu Lạc

- Lớp văn hóa giao lưu với Trung Hoa và khu vực: Văn hóa Bắc thuộc, Đại Việt

- Lớp Văn hóa giao lưu với phương Tây: Văn hóa Đại Nam, Văn hóa hiện đại

Chương II Các thành tố văn hóa Việt Nam

1 Văn hoá nhận thức

Tìm hiểu hệ thống triết lý của phương Đông và Việt Nam về:

+ Quan niệm về bản chất cấu trúc và vận hành của vũ trụ

+ Quan niệm về bản chất thời gian vũ trụ

+ Quan niệm về bản chất con người thiên nhiên

+ Quan niệm về bản chất con người xã hội

2 Văn hoá tổ chức cộng đồng

Tìm hiểu Văn hoá tổ chức đời sống tập thể và đời sống cá nhân

+ Văn hóa làng xã, Tổ chức quốc gia

+ Văn hóa tín ngưỡng

+ Văn hóa phong tục

+ Văn hóa giao tiếp

+ Nghệ thuật ngôn từ

3 Văn hoá ứng xử với môi trường tự nhiên

Tìm hiểu sự ảnh hưởng của môi trường tự nhiên đối với đời sống văn hoá của người Việt + Văn hóa ẩm thực

+ Trang phục, đi lại, cư trú

4 Văn hóa ứng xử với môi trường xã hội:

Tìm hiểu sự giao lưu văn hóa Ấn Độ Trung Hoa, Văn hóa phương Tây

+ Phật giáo trong văn hóa Việt Nam

+ Nho giáo trong văn hóa Việt Nam

+ Ky tô giáo trong văn hóa Việt Nam

Tất cả những chương, bài trên đều có thể triển khai thành một vấn đề nghiên cứu của dự án Ngoài

ra học xong toàn bộ học phần, sinh viên có thể vận dụng kiến thức để tìm hiểu nét đặc sắc về bản sắc văn hóa của một dân tộc cụ thể

II Phương pháp triển khai một dự án học tập trong học phần Cơ sở văn hóa Việt Nam

1 Bước 1 Quyết định chọn chủ đề dự án

1.1 Mục đích lý do chọn đề tài dự án

+ Mảnh đất Tây Nguyên hùng vĩ chứa đựng nhiều kho tàng văn hóa dân gian phong

phú và đa dạng còn tàng ẩn nhiều vấn đề hấp dẫn cần khai thác tìm hiểu

+ Ý tưởng tìm hiểu lưu giữ và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc thể hiện tình cảm ý thức tự hào về dân tộc

+ Đây là hướng gợi mở về nội dung và phương pháp giúp sinh viên các ngầnh đào tạo khoa học xã hội nhân văn thực hành học theo dự án khi học xong học phần Cơ sở Văn hóa Việt Nam

1.2 Xác định nội dung chủ đề dự án (xây dựng tiểu chủ đề)

Hướng dẫn sinh viên Thống nhất chủ đề dự án : “Tìm hiểu những giá trị đặc sắc về văn

hóa dân gian của dân tộc Ê Đê”

Giáo viên có thể sử dụng kỹ thuật công não để phát huy khả năng tư duy của sinh viên

Đây là kỹ thuật dạy học tích cực giúp cho SV trong một thời gian ngắn có thể nảy sinh nhiều

ý tưởng, nhiều giả định về vấn đề cần tìm hiểu Khi công não GV cần chú ý một số nguyên tắc sau:

- Không nhận định đánh giá trong quá trình SV thu thập, đề xuất ý tưởng

- Khuyến khích số lượng các ý tưởng

- Kuyến khích năng lực liên tưởng, tưởng tượng của sinh viên

GV hướng dẫn SV thảo luận nhận diện những vấn đề có liên quan đến văn hóa dân gian Ê

đê, phát hiện liệt kê vấn đề dưới dạng sơ đồ nhện như sau:

Sau khi thực hiện kỹ thuật công não từ sơ đồ nhện, SV đã phát hiện các vấn đề (có thể chính xác hoặc chưa chính xác lắm), bước tiếp theo GV định hướng SV lập sơ đồ tư duy Đây chính là bước phân tích, ghép nối, tổng hợp các ý tưởng để đảm bảo nguyên tắc logic nhận thức vấn đề Khi xây dựng sơ đồ tư duy cần chú ý những yêu cầu sau:

- Để các ý tưởng phát triển tự do

- Tôn trọng ý kiến của người khác, không phê phán

- Kết hợp các ý tưởng

- Đặt câu hỏi để phát triển hoặc gộp các ý tưởng trùng lặp

- Cử thành viên ghi lại ý tưởng

Gv định hướng nhóm các vấn đề cần tìm hiểu theo loại hình đảm bảo tính hệ thống Đây chính là các tiểu chủ đề cần triển khai tìm hiểu nghiên cứu Có thể sử dụng sơ đồ tư duy (sơ

đồ Graph) để xây dựng các tiểu chủ đề nghiên cứu

1.3 Xác định mục tiêu cần đạt của dự án:

a Về kiến thức:

- Hiểu biết, phân tích những nét đặc sắc về Văn hóa dân gian của dân tộc Ê Đê

- Nhận diện thực trạng văn hóa dân gian trong đời sống sinh hoạt của đồng bào Ê đê ở ĐăkLăk

- Đề xuất những giâi pháp để giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân gian của đồng bào Ê Đê ở ĐăkLăk

- Trân trọng yêu mến kho tàng văn hóa dân gian Tây Nguyên

- Ý thức bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa dân tộc

2 Bước 2 Xây dựng kế hoạch dự án học tập

2.1 Lập kế hoạch, phân công nhiệm vụ cho các sinh viên tham gia dự án (Phân công nhiệm vụ

theo các tiểu chủ đề của dự án)

Để dự án tiến hành có tính khoa học, kế hoạch, giáo viên cần tổ chức phân công thành từng nhóm dự án, mỗi nhóm đảm nhận những nhiệm vụ cụ thể Việc phân nhóm cần cần chú ý đến năng lực cụ thể của mỗi thành viên (từ 4 - 6 SV) Mỗi nhóm nên đặt tên để kích thích tính hứng thú, tăng cường tính hợp tác đồng đội trong quá trình triển khai dự án Có thể lập thành bảng kế hoạch như sau:

Thời gian hoàn thành

Sản phẩm dự kiến ĐẠI NGÀN

Tổng hợp kết quả Máy vi tính 7 ngày Văn bản dưới

dạng Word và Power Point

RỪNG XANH

Phỏng vấn Phiếu phỏng vấn,

máy ghi âm

4 ngày Tư liệu văn bản,

băng ghi âm

ĐĂM SAN

Sưu tầm tư liệu: chủ

đề phong tục, tín ngưỡng

Sách vở, Internet, máy ảnh, máy ghi âm

4 ngày Tư liệu hình ảnh,

phim, băng ghi âm