BẢO HIỂM TRONG KINH DOANH

BẢO HIỂM TRONG KINH DOANH

LỜI MỞ ĐẦU

Ngày nay, thương mại hàng hóa ngày càng phát triển mạnh mẽ với tốc độ cao vàkhối lượng hàng hóa lớn Phần lớn hàng hóa được vận chuyển bằng đường biển Tuynhiên, bên cạnh ưu điểm là khối lượng vận chuyển lớn, giá cước thấp, vận tải đường biểnluôn phải đối phó với những rủi ro tự nhiên gắn liền với tính chất sóng gió của biển cả.Mua bảo hiểm cho hàng hóa xuất nhập khẩu bằng đường biển không chỉ giúp người kinhdoanh xuất nhập khẩu yên tâm trước những rủi ro, tai họa của biển cả mà còn đen lạinhững khoản doanh thu lớn cho các công ty bảo hiểm Tuy nhiên, xuất hiện một thựctrạng các bên lợi dụng khi tham gia bảo hiểm, bồi thường bảo hiểm, trả tiền bảo hiểm, vàgiải quyết khiếu nại bảo hiểm để thực hiện hành vi trục lợi bảo hiểm Trục lợi bảo hiểmhàng hóa xuát nhập khẩu bằng đường biển đã trở thành một vấn đề bức xúc đối với cácdoanh nghiệp bảo hiểm, đối với sự phát triển lành mạnh của thị trường hàng hóa xuấtnhập khẩu bằng đường biển không chỉ trên thế giới mà còn ở Việt Nam Trục lợi bảohiểm hàng hóa xuất nhập khẩu bằng đường biển tồn tại dưới nhiều hình thức tinh vi gâynhững hậu quả nghiêm trọng không chỉ đối với tài chính doanh nghiệp bảo hiểm, tớinhững người tham gia bảo hiểm trung thực mà còn ảnh hướng đến an ninh xã hội nóichung

Ở Việt Nam những năm gần đây nổi lên ngày càng nhiều vụ việc liên quan đếntrục lợi bảo hiểm nói chung và bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu bằng đường biển nóiriêng Lợi dụng kẽ hở về luật pháp và những mặt yếu kém của doanh nghiệp bảo hiểmViệt Nam, những tổ chức cá nhân đã thực hiện hành vi trục lợi Vấn đề phòng chống vàhạn chế trục lợi bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu bằng đường biển là một vấn đề mới

và khó, tuy nhiên lại rất thiết thực đối với các doanh nghiệp bảo hiểm Việt Nam, chính vì

vậy chúng em đã chọn đề tài “Trục lợi bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu bằng đường biển và biện pháp phòng chống” là nội dung tiểu luận môn Bảo hiểm trong kinh doanh

quốc tế

Kết cấu của tiểu luận gồm 3 chương:

 Chương I: Tổng quan về trục lợi bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu bằng đườngbiển

 Chương II: Thực trạng trục lợi bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu bằng đườngbiển

 Chương III: Một số biện pháp nhằm phòng chống và hạn chế trục lợi bảo hiểmhàng hóa xuất nhập khẩu bằng đường biển

Chúng em xin chân thành cảm ơn TS Trịnh Thị Thu Hương đã tận tình giảng dạy,cung cấp những kiến thức cơ bản để chúng em hoàn thành tiểu luận này

1.Bảo hiểm hàng hải và bảo hiểm hàng hóa XNK bằng đường biển

Bảo hiểm hàng hải là một loại hình của bảo hiểm thương mại Bảo hiểm hàng hải

là bảo hiểm những rủi ro trên biển hoặc những rủi ro trên bộ, trên sông liên quan đếnhành trình đường biển, gây tổn thất cho các đối tượng bảo hiểm chuyên trở trên biển

Bảo hiểm hàng hải gồm 3 loại:

 Bảo hiểm thân tàu: là bảo hiểm những thiệt hại vật chất xảy ra đối với vỏtàu, máy móc và các thiết bị trên tàu đồng thời bảo hiểm cước phí, các chi phí họat độngcủa tàu và một phần trách nhiệm mà chủ tàu phải chịu trong trường hợp hai tàu đâm vanhau

 Bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ tàu là bảo hiểm những thiệt hại phátsinh từ trách nhiệm của chủ tàu trong quá trình sở hữu, kinh doanh, khai thác tàu biển

 Bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển

Trong nhiều thế kỷ, bảo hiểm hàng hóa đã được công nhận là một trong nhữngdịch vụ thiết yếu trong thương mại toàn cầu, góp phần làm ổn định và an toàn cho cácbên liên quan cũng như cho người chuyên chở và ngân hàng Ngoài ra, bảo hiểm hànghóa xuất nhập khẩu bằng đường biển cũng chính là một họat động xuất khẩu vô hình rấtquan trọng trong ngoại thương, nó còn là một công cụ tài chính trong thương mại quốc tế.Cùng với sự phát triển của ký thuật vận tải biển, bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu bằngđường biển cũng có những bước phát triển liên tục

Ngày nay các doanh nghiệp (người bán hoặc người mua) ngày càng ý thức đượctầm quan trọng của bảo hiểm cho hàng hóa của mình do những nguyên nhân sau:

+ Việc vận chuyển hàng hóa bằng đường biển chứa đựng nhiểu rủi ro có thể gây ranhững hư hỏng, mất mát như: Tàu mắc cạn, đắm, đâm va nhau,…

+ Xuất nhập khẩu hàng hóa bằng đường biển thường có thời gian vận chuyển kéodài, xác suất rủi ro lớn

+ Xuất nhập khẩu hàng hóa bằng đường biển thường vận chuyển khối lượng hànglớn

+ Xuất nhập khẩu hàng hóa bằng đường biển liên quan rất nhiều đến nguời vậnchuyển và để đảm bảo an toàn phải mua bảo hiểm

+ Hàng hỏa xuất nhập khẩu được chuyên chở vượt biên giới quốc gia gây nhiềukhó khăn trong việc kiểm soát

+ Trách nhiệm của người chuyên chở rất hạn chế do họ có rất nhiều miễn trách vìthế việc đòi bồi thường khiếu nại rất khó khăn

+ Có bảo hiểm mới bảo vệ được lợi ích của doanh nghiệp trong trường hợp có tổnthất và tạo tâm lý an toàn trong kinh doanh

+ Bảo hiểm hàng hóa chuyên chở bằng đường biển đã trở thành một tập quán quốctế

+ Phí bảo hiểm thường thấp nhưng số tiền bồi hoàn lớn trong trường hợp có tổnthất (0.2% - 5%)

Bảo hiểm cung cấp sự bảo vệ cho hàng hóa trước những tổn thất luôn thườngxuyên đe dọa các hành trình hàng hải, bảo toàn vốn cho các nhà kinh doanh ngoại thương

và nhờ thế mở rộng phạm vi kinh doanh của họ

2 Các quy tắc cơ bản của bảo hiểm hàng hải

2.1.Quyền lợi có thể bảo hiểm

Theo Luật bảo hiểm Hàng hải 1906 sẽ là một vi phạm nếu người nảo thực hiệnhợp động bảo hiểm mà không có quyền lợi có thể bảo hiểm trên đối tượng bảo hiểm hoặckhông dự kiến hợp lý để tiếp nhận quyền lợi ấy

Điều 5-MIA 1906 định nghĩa quyền lợi có thể bảo hiểm như sau:

 Theo những quy định của luật này, người có quyền lợi bảo hiểm là ngườiliên quan đến một hành trình đường biển.

 Một người được coi là liên quan đến một hành trình đường biển khi người

ấy có liên quan hợp pháp hoặc công bằng đối với hành trình hoặc bất cứ tài sản có thểbảo hiểm nào chịu rủi ro trong hành trình đó mà theo đó người ấy có thể hưởng lợi nếu tàisản có thể bảo hiểm ấy được an toàn hay về đến bến đúng hạn, hoặc có thể bị thiệt hạinếu tài sản đó bị tổn hất hay tổn hại, hay bị cầm giữ hoặc có thể chịu trách nhiệm vềnhững tổn thất đó

2.2.Trung thực tối đa

Trung thực tối đa là nguyên tắc cơ bản thứ hai của bảo hiểm hàng hải MIA 1906Điều 17 đến Điều 20 đề cập đến yêu cầu trung thực, tất cả các bên liên quan trong hợpđồng bảo hiểm hàng hải phải thương lượng với nhau trên cơ sở chân thành tuyệt đối.Trung thực tối đa ngụ ý phải khai báo đầy đủ mọi sự kiện cần thiết đã biết hoặc coi như

đã biết Đặc biệt người được bảo hiểm phải kê khai và trình bày đúng tất cả các sự việc

cụ thể có liên quan đến hàng hóa được bảo hiểm những sự việc mà họ biết hoặc phải biếttrong công việc thương mại bình thường Như thế người bảo hiểm cũng được biết đầy đủcác thông tin cần thiết để giúp họ trong việc đánh giá rủi ro, nhận hay từ chối bảo hiểm vàtính phí hợp lý

Bổn phận trung thực cũng rằng buộc cả người bảo hiểm Họ không thể xúi dụckhách hàng thực hiện hợp đồng bảo hiểm mà họ biết là không hợp pháp hoặc họ khôngthể nhận một rủi ro mà họ biết là không còn nữa trong khi người yêu cầu bảo hiểm chưabiết

Khác với các nghiệp vụ bảo hiểm khác, đối tượng bảo hiểm (hàng hóa) được yêucầu bảo hiểm có thể cách xa người bảo hiểm và người được bảo hiểm cả ngàn dặm vàothời điểm tiến hành đàm phán và ký kết hợp đồng bảo hiểm, do đó việc giám định trướckhi nhận bảo hiểm là hầu như không thực hiện được Vì thế, người được bảo hiểm phải tựcung cấp các thông tin mà người bảo hỉem đòi hỏi trước khi ký kết hợp đồng Nếu viphạm nguyên tắc trung thực thì phía bên kia (thông thường là người bảo hiểm) có quyềncoi hợp đồng đó là vô hiệu Nói cách khác khi nào người được bảo hiểm không khai báo

những chi tiết quan trọng đê rđánh giá rủi ro, người bảo hiểm có thể hủy hợp đồng vàobất cứ lúc nào bất kể việc khai báo là sơ ý hay cố ý.

2.3.Bồi thường:

Bồi thường là nguyên tắc cơ bản quan trọng nhất của bảo hiểm nói chung và bảohiểm hàng hải nói riêng và cũng chính vì mục đích này mà bảo hiểm tồn tại Về khảiniệm người ta có thể hiểu bồi thường là sự bảo vệ hoặc đảm bảo cho thiệt hại hoặc tổnthất phát sinh từ trách nhiệm pháp lý, còn trong bảo hiểm ta có thể coi bồi thường như làmột cơ chế mà công ty bảo hiểm sử dụng để cung cấp khoản bồi thường tài chính, vớimục đích khôi phục tình trạng tài chính ban đầu cho người bảo hiểm sau khi tổn thất xảyra

2.4.Thế quyền:

Khi đã bồi thường tổn thất , người bảo hiểm có quyền đặt mình vào địa vị củangười được bảo hiểm trong phạm vi quyền đòi bù đắp đối với bên có trách nhiệm về tổnthất Đó được gọi là “thế quyền”, tức người bảo hiểm có cùng vị trí như người được bảohiểm về việc đòi bồi thường về tổn thất Thế quyền là nguyên tắc cơ bản thứ tư của bảohiểm hàng hải nó là kết quả tất yếu của nguyên tắc bồi thường vì nó ngăn ngừa một người

có thể đòi bồi thường từ hai nguồn về cùng một tổn thất để kiếm lời Với nguyên tắc thếquyền này, người bảo hiểm có quyền thay thế quyền hạn người được bảo hiểm để đòi bên

có trách nhiệm bồi hoàn trong giới hạn số tiền bồi thường đã trả mà không cần có quyền

sở hữu được chuyển qua cho họ Tuy nhiên, trước khi thực hiện việc thế quyền, ngườibảo hiểm phải trả tiền bồi thường cho người được bảo hiểm

II.TRỤC LỢI BẢO HIỂM HÀNG HÓA XNK BẰNG ĐƯỜNG BIỂN:

1.Khái niệm:

Theo quy định tại Thông tư 31/2004/TT-BTC của Bộ Tài chình hướng dẫn thựchiện Nghị định 118 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kinh doanh bảo hiểmthì “Trục lợi bảo hiểm là hành vi cố ý lừa dối của tổ chức, cá nhân nhằm thu lợi bất chínhkhi tham gia bảo hiểm, bồi thường bảo hiểm, trả tiền bảo hiẻm và giải quyết khiếu bạibảo hiểm” Như vậy, nói đến trục lợi bảo hiểm là phải nói đến hành vi của tổ chức, cá

nhân được thực hiện một cách cố ý nhằm thu lợi bất chính Nhận dạng hành vi trục lợibảo hiểm phải chú trọng đến việc tổ chức, cá nhân tham gia vào quan hệ bảo hiểm (baogồm bồi thường bảo hiểm, trả tiền bảo hiểm, giải quyết khiếu nại bảo hiểm) nhằm thu lợibất chính cho mình Tổ chức, cá nhân được đề cập trong khái niệm bảo hiểm trên đây cóthể là bên mua bảo hiểm, bên được bảo hiểm haợc nhân viên bảo hiểm, thậm chí có thể làhành vi gian lận trong bảo hiểm của đại lý bảo hiểm, môi giới bảo hiểm Cho dù là tổchức, cá nhân nào đi chăng nữa, nhưng nếu muốn thực hiện được hành vi trục lợi bảohiểm, thì các chủ thể này cũng phải tham gia vào quan hệ kinh doanh bảo hiểm.

Tóm lại, chúng ta có thể khẳng định: Trục lợi bảo hiểm là hành vi kiếm lời bất hợppháp của các chủ thể tham gia vào quan hệ kinhd oanh bảo hiểm Tương tự như vậy, trụclợi bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu bằng đường biển là việc các bên tham gia vàoquan hệ bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu bằng đường biển nhằm thực hiện hành vi lừadối để được hướng quyền lợi tài chính mà lẽ ra mình không được hưởng lợi hoặc hưởnglợi lớn hơn quyền lợi tài chính mà mình được hưởng

Hậu quả của trục lợi bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu bằng đường biển là:

 Đối với doanh nghiệp bảo hiểm: Hậu quả có thể tình toán được do hành vitrục lợi bảo hiểm là làm giảm lợi nhuận, hiệu quả kinh doanh bị hạn chế Thậm chí còngây tác động đến uy tín của doanh nghiệp

 Đối với người mua bảo hiểm là những người trung thực sẽ bị thiệt thòi vềquyền lợi Bởi vì phí bảo hiểm mà họ phải nộp lại dùng để chi trả cho những khoản tiềngian lận không được phát hiện ra Do vậy, những doanh nghiệp bảo hiểm nào có nhiều vụgian lận sẽ có mức phí bảo hiểm cao hơn những doanh nghiệp kiên quyết chống và loạitrừ những kẻ trục lợi bảo hiểm

 Đối với xã hội, gian lận bảo hiểm là một nguy cơ về đạo đức, làm tha hóa,biến chất cán bộ Nhà nước và doanh nghiệp, làm cho môi trường kinh doanh thiếu lànhmạnh và thiếu công bằng Từ đó dẫn đến tình trạng coi thường luật pháp gây rối trật tự anninh xã hội

2 Các hình thức trục lợi bảo hiểm hàng hóa XNK bằnh đường biển:

Trục lợi bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu bằng đường biển tồn tại nhiều dạngkhác nhau và luôn biến đổi Trục lợi bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu bằng đường biểnluôn là vấn đề gây nhiều bức xúc cho nhà bảo hiểm Các hình thức của trục lợi bảo hiểmhàng hóa xuất nhập khẩu bằng đường biển là:

2.1.Trục lợi hoàn toàn từ phía người tham gia bảo hiểm:

Khi hàng hóa bị tổn thất người được hưởng lợi ích bảo hiểm có thể là người muabảo hiểm hoặc người được bảo hiểm Việc mua bảo hiểm cho hàng hóa có thể do ngườimua hoặc người bán tiến hành Việc mua bảo hiểm cho hàng hóa có thể tham khảo Điềukiện Thương mại Quốc tế (Incoterms) do Phòng Thương mại Quốc tế xuất bản Tuynhiện, Incoterms 2000 chỉ đề cập đến nghĩa vụ của người bán phải mua bảo hiểm vì lợiích của người mua theo điều kiện CIF (giá hàng, phí bảo hiểm, cước phí, cảng đến quyđịnh) Còn trong các điều kiện khác, các bên tự quyết định việc mua bảo hiểm nếu họthấy cần thiết Người mua bảo hiểm (người nhập khẩu hoặc người xuất khẩu có thể cóhành vi trục lợi bảo hiểm tuy nhiện khả năng thành công thường thấp (một bên) trừ khi có

sự chuẩn bị, bố trí, sắp xếp tinh vi, hơn nữa việc đảm bảo an toàn cho hàng hóa xuất nhậpkhẩu được chú trọng hơn, đặc biệt đối với hàng hóa có giá trị cao thường được vậnchuyển bằng container nên để thành công người mua bảo hiểm thường cấu kết với cácbên có thể là người chuyên chở, chủ tàu, nhân viên cảng, các chủ hàng khác (nhiều bên)

Khi giao kết hợp đồng bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu bằng đường biển,thường có các hình thức trục lợi như sau:

+ Khai bảo không trung thực khi khiếu nại đòi bồi thường:

Ví dụ, trong trường hợp khi khiếu nại đòi bồi thường người tham gia bảo hiểmkhông trung thực về việc mua bảo hiểm trùng Bảo hiểm trùng là việc bên mua bảo hiểmgiao kết hợp đồng bảo hiểm với hai doanh nghiệp bảo hiểm trờ lên để bảo hiểm cho cùngmột đối tượng với cùng điều kiện và sự kiện bảo hiểm Trong trường hợp này (bảo hiểmtrùng) khi xảy ra sự kiện bảo hiểm mỗi doanh nghiệp bảo hiểm chỉ chịu trách nhiệm bồithường theo tỷ lệ giữa số tiền bảo hiểm mà bên mua bảo hiểm đã giao kết Tổng số tiềnbồi thường của các doanh nghiệp bảo hiểm không vượt quá giá trị thiệt hại thực tế của

hàng hóa Khi xảy ra tổn thất cho hàng hóa mà rủi ro gây ra tổn thất thuộc phạm vi bảohiểm và trong thời gian hiệu lực của hợp đồng bảo hiểm, người tham gia bảo hiểm khôngkhai báo việc mua bảo hiểm trùng tại nhiều doanh nghiệp bảo hiểm và cố tình che dấu đểđược bồi thường nhiều hơn Các doanh nghiệp bảo hiểm không biết bên tham gia bảohiểm đã có hành vi trục lợi nên cùng trả tiền bảo hiểm mà kết quả là bên mua bảo hiểmđược bồi thường gấp nhiều lần giá trị hàng hóa

+ Cố ý gây tổn thất cho hàng hóa được bảo hiểm:

Đây là hình thức trục lợi bảo hiểm rất tinh vi, có kiến thức nghiệp vụ cao vềbảo hiểm, được chuẩn bị kỹ lưỡng, số tiền trục lợi thường lớn, rất khó điều tra hoặc tìm rađược sự thật thì tốn nhiều công sức và tiền của

Thường bên tham gia bảo hiểm liên kết với các bên trong giao dịch mua bánnhư: Liên kết với người chuyên chở, hai bên thỏa thuận: Người chuyên chở sẽ cố ý gâytổn thất (trộm hàng, làm hư hỏng hàng hóa, ) và đương nhiên người chuyên chở sẽ nhậnđược khoản tiền bồi thường từ bên kia

Hay người tham gia bảo hiểm sẽ liên kết với chủ tàu (tinh vi hơn có thêm cảngười chuyên chở tức là 3 bên); một cách khá phổ biển là tìm cách hủy hoại hàng hóatrong một hoàn cảnh được dàn dựng như thật Ví dụ như cố ý đánh đắm tàu biển trongmột tình huống được tạo ra rất hợp lý (thời tiết xấu, hỏng máy, cố ý đâm va) hay tàu ma(tàu không có thật, thậm chí hàng hóa cũng không có thật) Tất nhiên là bên trục lợi nắmvững mọi điều khoản của hợp đồng bảo hiểm để chắc chắn rủi ro không nằm trong trườnghợp loại trừ trách nhiệm bảo hiểm theo thỏa thuận trong hợp đồng để không bị từ chối bồithường Kiểu trục lợi này rất nguy hiểm, với hậu quả nheiem trọng về mặt tài chính chodoanh nghiệp bảo hiểm, họ thường nâng giá trị hàng hóa được bảo hiểm trước khi thamgia bảo hiểm Chẳng hạn thay thế hàng hóa chuyên chở có giá trị cao bằng hàng hóa khác

có giá trị thấp sau đó hủy hàng hóa có giá trị thấp để được bồi thường bảo hiểm cao

+ Khai tăng giá trị tổn thất:

Hành vi này được thực hiện bằng cách lợi dụng tổn thất xảy ra để làm hư hỏngthêm hàng hóa được bảo hiểm nhằm được trả tiền bồi thường cao hơn, hoặc làm hư hỏng

toàn bộ hàng hóa đã được bảo hiểm để được bồi thường cao hơn Trường hợp này ngườitham gia bảo hiểm được sự giúp đỡ của các bên (có thể là người chuyên chở, chủ tàu).

Một cách khác là tổn thất ít, lẽ ra không được bồi thường, nhưng làm cho tổnthất vượt quá mức miễn thường để được bồi thường Ví dụ: Hợp đồng bảo hiểm hàng hóaxuất nhập khẩu bằng đường biển quy định: “Mức miễn thường là 0,35% trách nhiệm quacân tại cảng” Trên thực tế trọng lượn hàng hóa bị thiếu là 0,34% nên không được bồithường Bên mua bảo hiểm có thể trục lợi bảo hiểm qua việc tìm cách nâng con số nàylên 0,35% để được bồi thường

2.2.Trục lợi khi có sự cấu kết của người tham gia bảo hiểm và nhân viên bảo hiểm

+ Đã xảy ra tổn thất cho hàng hóa mới đi mua bảo hiểm

Hình thức trục lợi bảo hiểm này không phải là hiếm Đối tượng bảo hiểm (hànghóa) đã bị tổn thất tức là sự kiện bảo hiểm đã xảy ra, bên mua bảo hiểm mới đi giao kếthợp đồng bảo hiểm để được bồi thường hay được trả tiền bảo hiểm Ví dụ: Tàu biển bịđắm, toàn bộ hàng hóa bị tổn thất, chủ hàng mới đi mua bảo hiểm Thực tế cho thấy, cókhi nhân viên bảo hiểm, nhân viên đại lý của doanh nghiệp bảo hiểm không biết là tàu đã

bị đắm, nhưng phần lớn là có sự liên kết với nhau để ghi ngày giao kết hợp đồng bảohiểm trước ngày xảy ra đắm tàu làm cho hợp đồng bảo hiểm có giá trị pháp lý Đúng ra,hợp đồng bảo hiểm này vô hiệu vì sự kiện bảo hiểm đã xảy ra, đối tượng bảo hiểm (ở đây

là hàng hóa) không còn tồn tại (Điều 22 Luật kinh doanh bảo hiểm 2000)

Điều 22 Luật kinh doanh bảo hiểm 2000

Hợp đồng bảo hiểm vô hiệu trong các trường hợp sau:

a, Bên mua bảo hiểm không có quyền lợi có thể được bảo hiểm;

b, Tại thời điểm giao kết hợp đồng bảo hiểm, đối tượng bảo hiểm không tồn tại;

c, Tại thời điểm giao kết hợp đồng bảo hiểm, bên mua bảo hiểm biết sự kiện bảo hiểm đã xảy ra;

d, Bên mua bảo hiểm hoặc doanh nghiệp bảo hiểm có hành vi lừa đối khi giao kết hợp đồng bảo hiểm;

e, Các trường hợp khác theo quy định của pháp luật.

+ Lập hồ sơ giả:

Cách trục lợi nảy thường phải có sự giúp đỡ của người trong nội bộ các doanhnghiệp bảo hiểm và liên kết với đường dây giám định đối tượng bảo hiểm là hàng hóa.Tuy không có tổn thất thực tế đối với hàng hóa (đối tượng bảo hiểm) nhưng vân có đầy

đủ chứng từ hợp lệ (chứng thư giám định) với đầy đủ chữ ký, dấu thật, chứng từ thật hoàntoàn

2.3.Các hình thức trục lợi khác

+ Trục lợi từ phía nhân viên bảo hiểm:

Trì hoãn việc trả tiền bồi thường cho khách hàng

Đó là hành vi mà một số nhân viên của doanh nghiệp bảo hiểm cố tình trì hoãnviệc trả tiền bồi thường vì mục đích chiếm dụng vốn của người được bảo hiểm Khi hợpđồng bảo hiểm có giá trị lớn được bồi thường, thì số tiền bồi thường không hề nhỏ, việcchiếm dụng vốn của nhân viên bảo hiểm vào các họat động đầu tư khác vì lợi ích cá nhân

có thể gây ra những thiệt hại đáng kể

Tư vấn khách hàng trục lợi bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu bằng đường biển

Khi nhận biết được khả năng trục lợi bảo hiểm đối với một số hàng hóa xuất nhậpkhẩu bằng đường biển, nhân viên bảo hiểm tư vấn cách thức thực hiện hành vi trục lợicho khách hàng Đây là hình thức gian lận trái đạo đức của nhận viên bảo hiểm ở mứccao Những nhân viên này trục lợi từ chính doanh nghiệp bảo hiểm của mình

+ Trục lợi từ phía các cá nhân, tổ chức trung gian bảo hiểm

Đại lý và môi giới bảo hiểm là tổ chức trung gian là cầu nối giữa người mua vàngười bán bảo hiểm

Đại lý bảo hiểm có thể là tổ chức hay cá nhân được doanh nghiệp bảo hiểm ủyquyền trên cơ sở hợp đồng đại lý Đại lý bảo heỉem thay mặt doanh nghiệp bảo hiểm báncác sản phẩm bảo hiểm của doanh nghiệp và được hưởng lương hoặc tiền hoa hồng theothỏa thuận Như vậy, đại lý thường được coi là đại lý cho doanh nghiệp kinh doanh bảohiểm

Trục lợi dưới hình thức này thường xảy ra khi đại lý bảo hiểm ký kết hợp đồngbảo hiểm với người tham gia bảo hiểm, nhưng họ lại không nộp phí bảo hiểm cho doanh

nghiệp bảo hiểm mà chiếm đọat phí bảo hiểm đó Hình thức trục lợi này không chỉ gâyhại đến quyền và lợi ích chính đáng của khách hàng tham gia bảo hiểm, làm tổn hại đến

uy tín và hình ảnh cả doanh nghiệp bảo hiểm mà còn ảnh hưởng xấu đến sự phát triển củathị trường bảo hiểm

Môi giới bảo hiểm có thể là công ty hoặc cá nhân đứng ra thu xếp bảo hiểm vớicác công ty bảo hiểm Họ có thể tư vấn về các vấn đề như nhu cầu bảo hiểm, hợp đồngbảo hiểm, thị trường bảo hiểm, khiếu nại, kiện tụng… Môi giới bảo hiểm có thể đại diệncho cả doanh nghiệp bảo hiểm và người được bảo hiểm

Môi giới bảo hiểm là trung gian bảo hiểm, họ có thể trục lợi bảo hiểm bằngcách tư vấn người tham gia bảo hiểm trục lợi, làm giả hồ sơ giúp khách hàng trục lợi …Tuy nhiên trục lợi từ phía môi giới bảo hiểm thường rất ít

3.Các nguyên tắc phòng chống và hạn chế trục lợi bảo hiểm hàng hóa XNK bằng đường biển

Để hạn chế được hành vi trục lợi bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu bằng đườngbiển cần có những biện pháp hiệu quả Về mặt nguyên tắc, muốn hạn chế được hành vitrê cần có:

 Doanh nghiệp bảo hiểm phải tổ chức các đầu mối quản lý, theo dõi và kiểmtra chặt chẽ các cán bộ, đại lý, các cộng tác viên khai thác bảo hiểm Một mặt, phải nhắcnhở họ thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, mặt khác phải đề ra những cơchế quản lý phù hợp

 Quá trình giám định và bồi thường, chi trả tiền bảo hiểm phải thực hiệnđúng quy định

 Nếu đã phát hiện có sự gian lận, cần phải theo dõi chặt chẽ đối tượng, tổchức điều tra, xác minh chính xác và nhờ các cơ quan chức năng can thiệp

 Quan tâm giáo dục ý thức trách nhiệm, tính kỷ luật trong tất cả các khâucông việc do cán bộ nhân viên, kể cả đại lý và cộng tác viên trong doanh nghiệp Bêncạnh đó, phải có chính sách đãi ngộ thỏa đáng đối với họ, thưởng phạt phải hết sứcnghiêm túc và có nề nếp

 Hệ thống pháp luật hoàn thiện về bảo hiểm nói chung và bảo hiểm hànghóa xuất nhập khẩu bằng đường biển nói riêng Hệ thống pháp luật là nền tảng vững chắccho các hoạt động kinh doanh bảo hiểm hoạt động và căn cứ vào đó để giải quyết nhữngvấn đề phát sinh liên quan đến các bên tham gia quan hệ bảo hiểm.

Khái quát về thực trạng trục lợi bảo hiểm hàng hóa XNK bằng đường biển

Từ giữa những năm 1960 trục lợi bảo hiểm trở nên phổ biến hơn và tồn tại trongmột số nhỏ khách hàng bảo hiểm Ủy ban bảo hiểm Úc đã ước tính hơn 10% doanh thubảo hiểm để bồi thường tổn thất do trục lợi và tổng số tiền đó lên tới 1,4 tỷ đôla hàngnăm tại Úc Trên thế giới, ở một số nước phát triển, các doanh nghiệp bảo hiểm là cácdoanh nghiệp tư nhân, chính vì thế xuất phát từ lợi ích của doanh nghiệp luôn có nhữngbiện pháp tối ưu để hạn chế trục lợi Do đó, gần như rất ít trường hợp khi có tổn thất xảy

ra rồi mới thực hiện hành vi trục lợi bởi vì các công ty bảo hiểm ở các nước phát triểnthường là các tập đoàn lớn, có nguồn tài chính vững mạnh, do đó họ thường thuê cáccông ty giám định có uy tín Hơn nữa việc quản lý nhân viên rất chặt chẽ Bên cạnh đó,vẫn tải hàng hóa xuất nhập khẩu bằng container rất phát triển nên đã giảm thiểu đượcphần lớn rủi ro mất hàng Vì vậy muốn thực hiện trục lợi thành công thì bên trục lợi phải

có sự chuẩn bị kĩ càng Nên hầu như phần lớn các vụ trục lợi bảo hiểm hàng hóa xuấtnhập khẩu bằng đường biển thường xảy ra ở giai đoạn đầu ký kết, hay có ý đồ gây tổnthất cho hàng hóa từ trước Do đó trục lợi bảo hiểm hàng hóa XNK bằng đường biển trênthế giới thường tồn tại dưới những hình thức trục lợi từ phía người tham gia bảo hiểm

Ở Việt Nam, hành vi trục lợi bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu bằng đường biển

có nhiểu điểm khác với trên thế giới Đa số các hành vi trục lợi đó được tiến hàng sau khi

có tổn thất hơn là có sự chuẩn bị khi bắt đầu ký kết hợp đồng bảo hiểm Vì kẻ trục lợi lợi

dụng thông đồng với nhân viên trong công ty bảo hiểm hay với cơ quan giám định tổnthất để thực hiện hành vi trục lợi của mình.

Hơn nữa, Việt Nam cơ bản vẫn là nước nông nghiệp, các mặc hàng xuất khẩu củaViệt Nam vẫn chủ yếu là nông sản, thủy sản, nguyên liệu thô ; hàng nhập thường lànguyên liệu phục vụ sản xuất, các nguyên liệu cho nông nghiệp như phân bón, thức ăngia súc Phần lớn hàng hóa tham gia vào hoạt động XNK thường giá trị không cao,chính vì muốn giảm thiểu chi phí chuyên chở nên hàng hóa thường không được bảo quantrong container dễ gây ra tổn thất trong quá trình chuyên chở Hơn nữa tập quán giaonhân của Việt Nam có những đặc điểm khác biệt như: hàng hóa nhập khẩu thường đượctập kết tại cảng sau đó mới được chia cho chủ hàng, hay thay vì vận chuyển bảo quảntrong container thì sử dụng phương thức chở xá (hầm tàu ) được sử dụng phổ biến vớicác mặt hàng như thức ăn gia súc, phân bón dễ gây tổn thất, hao hụt do trộm cắp trongquá trình đóng bao Vì thế các hình thực trục lợi từ phía người tham gia bảo hiểm khôngchỉ là hành vi của người mua bảo hiểm liên kết với nhân viên doanh nghiệp bảo hiểm,người chuyên chở, chủ tàu mà còn với nhân viên cảng giao nhận

1 Trục lợi hoàn toàn từ phía người tham gia bảo hiểm

1.1 Khai báo không trung thực khi khiếu nại đòi bồi thường

Vụ việc

Người bảo hiểm: Công ty bảo hiểm Liberty Mutual, US;

Người được bảo hiểm: Công ty quốc tế Clanport, UK;

23/05/2005 Công ty Quốc tế Clanport (Clanport International) trụ sở tại Randolph,London ký kết một hợp đồng bảo hiểm cho lô hàng xuất khẩu khoai tây bằng đường biểnvới số lượng 15.000 tấn cho đối tác của mình là Công ty chế biến hàng nông sản Farmerstại Chile với các Công ty bảo hiểm Liberty Mutual, US với số tiền bảo hiểm là 30.000USD Tuy nhiên, thực tế công ty còn bảo hiểm tương tự cho lô hàng trên tại 2 doanhnghiệp bảo hiểm khác là Zurich Finacial và AIG, US Lô hàng bị tổn thất toàn bộ thuộcrủi ro được bảo hiểm khi tới Chile Công ty trên đã yêu cầu được bồi thường ở cả ba công

ty bảo hiểm trên Vì vậy, nếu thực hiện thành công ý đồ này, số tiền bồi thường Công ty

nhận được sẽ lên tới 90.000 USD trong khi lẽ ra họ chỉ được nhận 30.000 USD tiền bồithường

tế luôn có những biến động, nhưng thay vì muốn có sợ đảm bảo chắc chắn khi có tổn thấtxảy ra cho hàng hóa của mình thì họ lại lợi dụng tổn thất để đòi số tiền bồi thường lớnhơn nhiều lần so với tổn thất

Người bảo hiểm: Công ty bảo hiểm AZ

Người được bảo hiểm: Công ty XNK UNTB

Cuối năm 1997, Công ty XNK UNTB mua bảo hiểm toàn bộ rủi ro cho lô hàngxuất khẩu gạo với khối lượng 20.000 tấn cho XETS ở Địa Trung Hải theo điều kiện CFR.Thực chất lô hàng chỉ có khối lượng là 10.000 tấn UNTB thuê tàu ARS của Make, mộtcông ty chuyên chở Singapore mới thành lập UNTB thuê Make vận chuyển và thỏathuận với họ rằng trước khi đến nơi Make sẽ tẩu tán hàng Và số hàng đã được dỡ ra và

bán bí mật tại một nước gần Địa Trung Hải, nơi mà luật pháp không mấy chặt chẽ trongviệc mua bán những lô hàng bất hợp pháp kiểu này.

Đây là hình thức trục lợi phổ biến trên thế giới cũng như ở Việt Nam Việc bảoquản hàng hóa thuộc trách nhiệm của người chuyên chở Khi liên kết với người chuyênchở và nhân viên cảng thường thì cơ hội trục lợi thành công cao hơn

Vấn đề đặt ra:

 Người bảo hiểm cần cảnh giác với những con tàu đi qua những cảng nghi vấn

 Người bảo hiểm cần điều tra kỹ người chuyên chở và chủ tàu trước khi ký kếthợp đồng bảo hiểm

Vụ việc 2:

Người bảo hiểm: Công ty Bảo hiểm của Singapore

Người được bảo hiểm: Công ty Stradeline của Singapore

Một hợp đồng bảo hiểm toàn bộ lô hàng than đá nhập khẩu từ Nga sangSingapore Trên đường đi tàu bị đắm Thuyền viên được cứu sống nói rằng tàu va phảivật rắn và bị thủng ở buồng máy, nước tràn vào nhanh và bị đắm mặc dù thời tiết ở vùngnày vào thời gian đó là bình thường Thực chất đây là lô hàng chở sỏi được phủ một lớpthan đá lên trên Với lô hàng than đá sẽ được bồi thường nhiều hơn lô hàng sỏi khi có tổnthất Tại cảng Nga theo tập quán giao nhận tại cảng, giấy tờ theo kê khai của khách hàng,

vì vậy hàng được niêm phòng kẹp chì và chuyên chở đi Trong thời hạn bảo hiểm, contàu chở hàng than đá bị đắm

Giải quyết

Khi điều tra tại nơi bị đắm phát hiện ra tàu chở hàng đã quá già và lô hàng trên làsỏi Người bảo hiểm đòi người chuyên chở bồi thương nhưng người chuyên chở lại cóvận đơn chứng nhận hàng hóa được chất và niêm phong kẹp chì đúng Do vậy ngườichuyên chở không chịu trách nhiệm Người mua bảo hiểm có các giấy tờ cần thiết vềhàng hóa Đồng thời do tính chất của biển, khiến lô hàng khó còn nhiều dấu vết, nêntrong trường hợp này người bảo hiểm khi tính toán các chi phí đã chấp nhận bồi thường

Nhận xét

Đắm tàu là hành vi liên quan đến cố ý làm đắm tàu làm thiệt hại về hàng hóa vàtàu Một số trường hợp người trục lợi thường liên kết với chủ con tàu già sắp bị loại bỏsau khi suy tính đến tuổi tàu, điều kiện của tàu và hình hình cước phí

Trường hợp trên bên trục lợi đã lợi dụng tập quán địa phương lỏng lẻo để thựchiện ý đồ của mình

 Kiểm tra tàu

 Cảnh giác đối với những con tàu nhiều tuổi và xuất qua những cảng có tậpquán đặc biệt

 Thực hiện giám định ngay khi có nghi ngờ

Kẻ trục lợi thời thuê những con tàu có những đặc điểm sau:

 Tàu treo cờ phương tiện

 Tàu trên 15 hoặc 20 tuổi

 Tàu thường chỉ chở được 7000 đến 10.000T

 Tàu thường được chuyển tên và người sở hữu được vài tháng trước hành trình

Vụ việc 3:

Người bảo hiểm: Công ty bảo hiểm Việt Nam

Người được bảo hiểm: Nhà nhập khẩu Việt Nam

Bảo hiểm một lô hàng phân bón chở xá (carriage in bulk) từ cảng Maconacon(Isabela) đến cảng Cái Lân, Việt Nam Tại cảng đi lô hàng được đo bằng phương pháp đomớn nước với khối lượng đủ là 10.000 MT Về đến cảng Cái Lân, khi đo mớn nước thìkhối lượng lô hàng vẫn đủ Lô hàng được đóng vào từng bao bằng phễu Trong quá trìnhđóng bao do hao hụt tự nhiên và có hành vi gian lận, nên bị thiếu hụt hàng

hề chịu trách nhiệm về vấn đề này Thậm chí có thể có tình trạng làm sai lệch cân khi cânlại hàng tại cảng đích hay cảng chuyển tải

 Nên áp dụng một mức khấu trừ nhất định đối với mỗi mặt hàng

 Đối với bên dịch vụ đóng bao cần quy định từng mức phí ứng với từng mứchao hụt: hao hụt ít sẽ được trả công cao hơn, điều này ràng buộc trách nhiệmcủa họ Những quy định này nên đưa vào điều khoảng hợp đồng trước

2 Trục lợi khi có sự cấu kết của người tham gia bảo hiểm và nhân viên bảo hiểm

Thực trạng trục lợi bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu bằng đường biển dạng nàythường xảy ra ở Việt Nam cũng như ở những nước mà ngành bảo hiểm mới phát triển.Dạng trục lợi này thường diễn ra khi người mua bảo hiểm biết được thông tin sự kiện đãxảy ra rồi mới đi mua bảo hiểm ở các công cty bảo hiểm, ở đây thường có sự cấu kết vớinhân viên bảo hiểm là chủ yếu Họ sẽ đóng phí bảo hiểm cao hơn nhưng lại mang vềđược khoản bồi thường rất lớn

2.1 Đã xảy ra tổn thất cho hàng hóa mới đi mua bảo hiểm

Vụ việc

Người bảo hiểm: Công ty Cổ phần bảo hiểm PJICO, Việt Nam

Người được bảo hiểm: Công ty TNHH Việt Thái Phong

Vụ việc được phát hiện ở Công ty Cổ phần bảo hiểm PJICO thuộc hình thức trụclợi bảo hiểm này Chủ của lô hàng tìm cách thông đồng với người bán bảo hiểm hoặc tìmcách lừa người bán ghi lùi ngày bán bảo hiểm trở về trước so với ngày thực tế đến mua.Trong vụ trục lợi tại PJICO, lẽ ra trước ngày 1/11/2002 (thời điểm tàu Hanjin rời cảngSài Gòn đi Hamburg) thì chủ hàng đã phải mua bảo hiểm cho lô hàng tôm của mình.Nhưng mãi đến ngày 11/11/2002 khi tàu bị hỏa hoạn tại Srilanka làm cho toàn bộ lô hàngtôm chở trên tàu bị thiệt hại, đại diện cho chủ hàng mới đến PJICO để mua bảo hiểm cho

lô hàng Đây là nguyên nhân tạo nên việc một số người có chức vụ của Công ty đã chiếmđoạt từ doanh nghiêm bảo hiểm PJICO 3,8 tỷ đồng và chia nhau

Giải quyết

Chủ hàng bị phạt tù 12 năm, 2 lãnh đạo của Công ty bảo hiểm PJICO bị phạt tù 5năm với tội danh là lợi dụng chức vụ quyền hạn, phạt tiền 5 triệu đồng với các đối tượngliên quan