Đặt vấn đề: Sự hình thành hoa là dấu hiệu chuyển tiếp từ giai đoạn sinh trưởng phát triển dinh dưỡng sang sinh trưởng phát triển sinh sản. Có cây ra hoa vào mùa hè, có cây ra hoa vào mùa đông, cũng có cây ra hoa khi đạt được mức độ sinh trưởng nhất định. Vậy nhân tố nào chi phối sự ra hoa? Để giải thích được chúng ta sẽ học bài “PHÁT TRIỂN Ở THỰC VẬT CÓ HOA”
Trang 1Trường: ĐHSP HUẾ Sinh viên: Võ Thị Thu Thảo Lớp: Sinh 4 GVHD: TS Đặng Thị Dạ Thủy
GIÁO ÁN
BÀI 36: PHÁT TRIỂN Ở THỰC VẬT CÓ HOA
I MỤC TIÊU KIẾN THỨC
1 Kiến thức
- Nhận biết sự ra hoa là giai đoạn quan trọng của quá trình phát triển ở thực vật hạt kín
- Nêu được các nhân tố chi phối sự ra hoa
- Ứng dụng vào sản xuất nông nghiệp
2 Kỹ năng
- Rèn luyện kỹ năng quan sát tranh, phát hiện kiến thức
- Rèn luyện kỹ năng phân tích, tổng hợp, so sánh
- Rèn luyện kỹ năng hoạt động nhóm
- Rèn luyện kỹ năng làm việc độc lập với sách giáo khoa
3 Thái độ
Giúp học sinh hiểu được các nhân tố chi phối sự ra hoa, từ đó có những biện phát kỹ thuật tác động đến sự sinh trưởng và phát triển của thực vật nhằm mang lại lợi ích cho con người
II NỘI DUNG TRỌNG TÂM
Các nhân tố chi phối sự ra hoa của cây
III PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
- Phương pháp thuyết trình
- Phương pháp trực quan
- Phương pháp quan sát tranh phát hiện kiến thức
- Phương pháp hỏi đáp – tìm tòi bộ phận
IV PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC
- Tranh 36.1 và 36.2 sgk
- Tranh cây cà chua
- Tranh các ứng dụng của quang chu kỳ, hoocmon, sd P660 và P730 vào thực tiễn
- Phiếu học tập
V TIẾN TRÌNH T Ổ CHỨC TIẾT HỌC
1 Ổn định tổ chức lớp
2 Kiểm tra bài cũ
Phân tích tác động sinh lý của từng loại hoocmon thực vật
3
Tổ chức hoạt động dạy học bài mới
Đặt vấn đề: Sự hình thành hoa là dấu hiệu chuyển tiếp từ giai đoạn sinh
trưởng phát triển dinh dưỡng sang sinh trưởng phát triển sinh sản Có cây ra hoa vào mùa hè, có cây ra hoa vào mùa đông, cũng có cây ra hoa khi đạt được mức độ sinh trưởng nhất định Vậy nhân tố nào chi phối sự ra hoa? Để giải thích được chúng ta sẽ học bài “PHÁT TRIỂN Ở THỰC VẬT CÓ HOA”
Trang 2gian Hoạt động của giáo viên của học sinh Hoạt động Nội dung bài mới
Hoạt động 1: Các nhân tố chi
phối sự ra hoa
- Cho Hs quan sát tranh cây cà
chua
- Khi nào cây cà chua ra hoa và
dựa vào đâu để xác định tuổi của
thực vật một năm?
Sự ra hoa có liên quan với tuổi
cây
- Cho Hs quan sát tranh cây đã
được xử lý giberelin Hoocmon
ảnh hưởng đến sự ra hoa
- Cho hs quan sát tranh:
+ Lúa mì: Lúa mì mùa đông (gieo
vào tháng 9) trải qua mùa đông
lạnh sẽ ra hoa
+ Bắp cải: năm 1 : sinh trưởng
dinh dưỡng, năm 2 trải qua mùa
đông lạnh sẽ ra hoa
+ Hoa lý thái lan: chỉ ra hoa vào
mùa đông khi nhiệt độ xuống thấp
trong vài ngày
+ Bông tuyết chỉ ra hoa ở nhiệt độ
thấp
- Người ta gọi hiện tượng cây ra
hoa phụ thuộc nhiệt độ thấp gọi là
hiện tượng xuân hóa
+ Ngày ngắn ,ánh sáng xanh,
nhiệt độ thấp, hàm lượng CO2 cao,
độ ẩm cao, nhiều nitơ→ hoa cái
+ Ngày dài ,ánh sáng đỏ ,nhiệt độ
cao , hàm lượng CO2 thấp, độ ẩm
thấp, nhiều kali→ hoa đực
+ Chế độ dinh dưỡng tốt, C/N cân
đối→ cây khỏe→ thúc đẩy ra hoa
Yếu tố môi trường→
phitôhoocmôn →bộ máy di truyền
(ADN) →giới tính đực cái
- Cho hs quan sát tranh vải thiều ở
Hải Dương
- Cây vải thiều đặc trưng ở miền
Bắc (cụ thể Hải Dương) Tại sao
khi đưa vào miền Nam trồng lại
không ra hoa ?
Do cây vải thiều chỉ ra hoa sau
khi trải qua mùa đông lạnh , ở
miền Nam không có mùa đông
nên cây vải thiều không ra hoa
- Hs trả lời
- Hs trả lời
Sự hình thành hoa là dấu hiệu chuyển tiếp từ giai đoạn sinh trưởng phát triển dinh dưỡng sang sinh trưởng phát triển sinh sản
I Các nhân tố chi phối
sự ra hoa
1 Tuổi cây
- Sự ra hoa có liên quan với tuổi cây, lượng hoocmôn
- Cây non nhiều lá, ít rễ , nhiều gibêrelin→ 85- 90% hoa đực
- Cây nhiều rễ phụ, nhiều xitôkinin→ hoa cái
- Cây nhiều rễ và lá, tạo hoocmôn cân bằng→ tỷ
lệ đực cái bằng nhau
2 Vai trò ngoại cảnh
- Xuân hóa là hiện tượng
ra hoa của cây phụ thuộc vào nhiệt độ thấp
- Ngày ngắn ,ánh sáng xanh, nhiệt độ thấp, hàm lượng CO2 cao, độ ẩm cao, nhiều nitơ→ hoa cái
- Ngày dài ,ánh sáng đỏ ,nhiệt độ cao , hàm lượng CO2 thấp, độ ẩm thấp, nhiều kali→ hoa đực
- Chế độ dinh dưỡng tốt, C/N cân đối→ cây khỏe→ thúc đẩy ra hoa
Yếu tố môi trường→ phitôhoocmôn →bộ máy
di truyền (ADN) →giới tính đực cái
3 Quang chu kỳ
Quang chu kỳ là thời gian chiếu sáng xen kẽ bóng tối (độ dài ngày đêm) ảnh hưởng tới sinh trưởng và phát triển của cây Quang chu kỳ tác động đến sự ra hoa, rụng
Trang 3- Cho Hs quan sát tranh sự ra hoa
của cây dưới tác động của ánh
sáng Gv phân tích tranh:
+ Hình A: Thời gian chiếu sáng ít
hơn 12h cây mới ra hoa
+ Hình B: Thời gian chiếu sáng
nhiều hơn 12h cây mới ra hoa
+ Hình C: Thời gian chiếu sáng
không ảnh hưởng đến sự ra hoa
của cây
- Thời gian chiếu sáng ảnh hưởng
như thế nào đến sự phát triển của
cây?
Thời gian chiếu sáng xen kẽ với
bóng tối ảnh hưởng đến sinh
trưởng và phát triển của cây gọi là
quang chu kỳ Theo quang chu kỳ
thì phân thành 3 loại cây: cây
trung tính, cây ngày ngắn và cây
ngày dài
- Để tìm hiểu 3 loại cây này chúng
ta cùng hoàn thành phiếu học tập
- Tổ chức hoạt động nhóm
(4Hs/nhóm)
- Nghiên cứu mục I.4 sgk và quan
sát hình sự ra hoa của cây ngày
ngắn, cây ngày dài, cây trung tính
để hoàn thành bảng “phân loại cây
theo quang chu kỳ”
- Gọi đại diện từng nhóm trả lời
từng nội dung, nhóm khác sửa
chữa, bổ sung
- Gv chính xác hóa từng nội dung
kết hợp cho Hs quan sát hình các
nhóm cây đại diện cho từng nội
dung
+ Phân tích tranh 36.2 để thấy
được cây ngày dài thực chất là cây
đêm ngắn vì chúng cần độ dài tối
ngắn hơn để ra hoa, cây ngằn ngắn
thực chất là cây đêm dài vì chúng
cần bóng tối dài hơn để phân hóa
hoa
Như vậy bóng tối quyết định
cho sự ra hoa của cả cây ngày dài
và ngày ngắn
- Các em thường thấy mỗi độ tết
về ta thường thấy rất nhiều hoa
cúc Hoa cúc thuộc cây ngày ngắn
Vậy làm thế nào người ta điều
- Hs trả lời
- Hs hoạt động nhóm
- Hs trả lời
lá, tạo củ, di chuyển các hợp chất quang hợp Theo quang chu kỳ thì phân thành 3 loại cây: cây trung tính, cây ngày ngắn và cây ngày dài
- Cây ngày ngắn: ra hoa khi thời gian chiếu sáng ít hơn 12h
- Cây ngày dài: ra hoa khi thời gian chiếu sáng hơn 12h
- Cây trung tính: ra hoa trong cả điều kiện ngày ngắn và ngày dài
4 Phitocrom
Phitocrom là sắc tố enzim tồn tại ở 2 dạng
P660 (Pđ) hấp thụ ánh sáng đỏ (bước sóng 660nm) và
P730 (Pđx) hấp thụ ánh sáng đỏ xa (bước sóng 730nm) Phitocrom tác động đến sự nảy mầm, ra hoa và nhiều quá trình sinh lý khác Hai dạng Pđ
và Pđx có thể chuyển hóa lẫn nhau dưới tác động của ánh sáng
Sáng, đỏ
Pđ Pđx
Tối, đỏ xa
5 Hoocmon ra hoa (florigen)
Florigen là hợp chất của giberelin (kích thích
sự sinh trưởng đế hoa) và antesin (kích thích sự ra mầm hoa)
- Hoocmon ra hoa được tổng hợp ở lá và được vận chuyển qua chỗ ghép
Trang 4khiển cho cúc nở hoa vào đúng
diệp tết?
Cúc là cây cần đêm dài để ra
hoa nên người ta thường thắp đèn
để phá vỡ đêm dài để ức chế sự ra
hoa của cúc
Tương tự như vậy ở các vùng
trồng mía với quy mô lớn người ta
thường bắn pháo sáng vào giữa
đểm để phá vỡ sự ra hoa không có
lợi của mía
- Gv thông báo: Với cường độ
chiếu sáng ít như vậy thì sự ra hoa
của cây không phải phụ thuộc vào
cường độ chiếu sáng mà liên quan
đến 1 enzim Enzim đó là
phitocrom Vậy phitocrom tác
động như thế nào đến sự ra hoa
của cây Chúng ta cùng nghiên
cứu mục 4: phitocrom
Phitocrom là sắc tố enzim tồn
tại ở 2 dạng P660 (Pđ) hấp thụ ánh
sáng đỏ (bước sóng 660nm) và
P730 (Pđx) hấp thụ ánh sáng đỏ xa
(bước sóng 730nm) Phitocrom tác
động đến sự nảy mầm, ra hoa và
nhiều quá trình sinh lý khác Hai
dạng Pđ và Pđx có thể chuyển hóa
lẫn nhau dưới tác động của ánh
sáng
Sáng, đỏ
Pđ Pđx
Tối, đỏ xa
+ Gv phân tích tranh 36.2 để thấy
được vai trò tác động sinh lý của
P730: ức chế sự ra hoa của cây
ngày ngắn, kích thích sự ra hoa
của cây ngày dài
- Cho Hs quan sát tranh: Dùng tia
Laze helium –neon có độ dài bước
sóng 632nm: sau vài giây chuyển
P660 ð P730 cho cây sử dụng
- Cho Hs quan sát tranh 36.1 Gv
phân tích tranh:
+ Chậu A cây ngày dài, chậu B
cây ngày ngắn 2 chậu này được
nối với nhau thông qua chỗ ghép,
2 chậu này cùng được chiếu sáng
trong điều kiện ngày ngắn thì cả 2
chậu đều ra hoa
- Hs trả lời
Trang 5- Vì sao cả 2 chậu cùng ra hoa?
Trong điều kiện chiếu sáng
ngày ngắn thì cây ở chậu B ra hoa,
do 2 chậu này được nối với nhau
thông qua chỗ ghép nên tác nhân
kích thích nở hoa có thể được
truyền sang chỗ ghép
- Người ta gọi tác nhân kich thích
ra hoa này là hoocmin ra hoa
(florigen)
- Vậy bản chất của florigen là:
Florigen= Giberelin (Kích thích sự
sinh trưởng đế hoa) + Antesin
(Kích thích sự ra mầm hoa)
Antesin là hoocmon giả thuyết
- Cho Hs quan sát tranh hoocmon
ra hoa được tạo ra trông lá được
vận chuyển đến các cành để kích
thích sự hình thành hòa Gv phân
tích tranh:
+ Hình A là cây ngày ngắn chỉ cần
để 1 lá trong quang chu kỳ ngày
ngắn thì cây cũng ra hoa
+ Hình B: Ghép 6 cây ngày ngắn
này liên tiếp, một cành để trong
ngày ngắn còn 5 cành trong ngày
dài thì tất cả đều ra hoa Điều này
chứng tỏ hoocmon ra hoa được
tổng hợp ở lá và được vận chuyển
qua chỗ ghép
- Hs trả lời
Hoạt động 2 : Ứng dụng
Khi biết được các nhân tố chi phối
sự ra hoa người ta đã ứng dụng
như thế nào vào nông nghiệp?
Dùng giberelin tạo điều kiện
cho cây sự ra hoa
Dinh dưỡng hợp lý (tỉ lệ C/N)
cây ra hoa dễ dàng
Bố trí thời vụ thích hợp, thực
hiện quang gián đoạn với một số
loại cây
Dùng tia laze helium – neon có
độ dài bước sóng 632nm chỉ sau
vài giây sẽ chuyển hóa P660 thành
P730 cho cây sử dụng
- Hs trả lời
II Ứng dụng
- Dùng giberelin tạo điều kiện cho cây sự ra hoa
- Dinh dưỡng hợp lý (tỉ lệ C/N) cây ra hoa dễ dàng
- Bố trí thời vụ thích hợp, thực hiện quang gián đoạn với một số loại cây Vd: Để phá sự ra hoa không có lợi của mía người ta thường bắn pháo sáng vào giữa đêm để chia đêm dài thành 2 đêm ngắn
Trang 6- Các em về tìm thêm những ứng
dụng của các nhân tố chi phối sự
ra hoa trong đời sống sản xuất
- Dùng tia laze helium – neon có độ dài bước sóng 632nm chỉ sau vài giây sẽ chuyển hóa P660 thành
P730 cho cây sử dụng
4 Củng cố
Câu 1: Sự ra hoa của cây phụ thuộc vào những yếu tố nào?
Câu 2: Quang chu kì là sự ra hoa phụ thuộc vào:
A Độ dài ngày và đêm
B Tuổi cuả cây
C Độ dài ngày
D Độ dài đêm
Câu 3: Florigen là hoocmon kích thích:
A Tạo nên các thành phần hoa của cây
B Tạo nên các thành phần của lá cây
C Tạo nên giới tính đực
D Tạo nên giới tính cái
Câu 4: Ánh sáng đỏ có bước sóng 730 nm sẽ:
A Kìm hãm sự ra hoa của cây ngày dài, kích thích sự ra hoa của cây ngắn
B Kìm hãm sự ra hoa của cây ngày ngắn, kích thích sự ra hoa của cây ngày dài
C Kích thích sự ra hoa của cây ngày ngắn và cây ngày dài
D Kìm hãm sự ra hoa của cây ngày ngắn và cây ngày dài
Câu 5:Theo quang chu kì cây ngày dài ra hoa trong điều kiện:
A Ngày dài và ngày ngắn
B Chiếu sáng ít hơn 6 giờ
C Chiếu sáng ít hơn 12 giờ
D Chiếu sáng nhiều hơn 12 giờ
5 Bài tập về nhà
Trả lời các câu hỏi cuối bài và chuẩn bị bài mới
Trang 7Lớp:………
Nhóm:………
BÀI 36: PHÁT TRIỂN Ở THỰC VẬT CÓ HOA
PHIẾU HỌC TẬP
Nghiên cứu phần I.4 sgk và hình sự ra hoa của cây ngắn ngày, cây ngày dài và cây trung tính hoàn thành bảng “Phân loại cây theo quang chu kỳ sau đây
Phân loại cây theo
quang chu kỳ
Cây ngày ngắn Cây ngày dài Cây trung tính
Điều kiện chiếu
sáng cây ra hoa
Ví dụ
ĐÁP ÁN PHIẾU HỌC TẬP
Phân loại cây theo
quang chu kỳ
Cây ngày ngắn Cây ngày dài Cây trung tính
Điều kiện chiếu
sáng cây ra hoa
Ít hơn 12 giờ Nhiều hơn 12 giờ Không phụ thuộc
vào điều kiện chiếu sáng
Ví dụ Thược dược, đậu
tương, vừng, mía,
cà tím, cà phê
Hành, cà rốt, rau diếp, củ cải đường, thanh long, dâu tây
Cà chua, lạc, đậu, hướng dương, đồng tiền